73. İddia: Giysilerin paylaşılması gibi ayrıntılar İsa’nın kimliğini kanıtlar
Tehilim 22’de yardım isteyen kişi, giysilerinin elinden alındığını ve aralarında paylaşıldığını söyler. Hristiyanlığın kutsal metinlerinden Yuhanna’da da askerler İsa’nın giysilerini paylaşır. İki anlatıda ortak bir ayrıntının bulunması, birinin diğerindeki kişiyi önceden haber verip vermediği sorusunu ortaya çıkarır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 22’de yardım isteyen kişi, giysilerinin elinden alındığını ve aralarında paylaşıldığını söyler. Hristiyanlığın kutsal metinlerinden Yuhanna’da da askerler İsa’nın giysilerini paylaşır. İki anlatıda ortak bir ayrıntının bulunması, birinin diğerindeki kişiyi önceden haber verip vermediği sorusunu ortaya çıkarır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’de giysilerin paylaşılması ve elbise için kura çekilmesini Yuhanna 19:23–24’te İsa’nın başına gelenlerle karşılaştırırlar. David’in sıkıntılarının en büyük gerçekleşmesini İsa’da gördüklerini söylerler. İsa’nın, kendisini çarmıha geren askerlerin onun giysilerini nasıl paylaşacağına karar veremeyeceğini de vurgularlar. Giysi paylaşımının alay, susuzluk ve bedensel acıyla birleşince İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu kanıtladığını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 22:19’da, “Giysilerimi aralarında paylaşıyorlar; elbisem için kura çekiyorlar” diye yakarılır. Çevresi düşmanlarla sarılmış, gücü tükenmiş bir insanın üzerindeki giysilere bile el konulmaktadır. Kendi eşyası üzerinde söz sahibi olamayacak kadar savunmasız bırakılmıştır. Bu aşağılanma sahnesinden İsa’nın kimliğine geçebilmek için, mezmurun o kişiyi anlattığını gösteren bir bağ gerekir. Giysi paylaşımı, bu bağ kurulmuş gibi kullanılamaz.
Yuhanna anlatısında ise giysiler askerlere dört pay olarak dağıtılır, dikişsiz iç giysi yırtılmadan kura ile birine bırakılır. Tehilim’deki cümle de bu olayda gerçekleşen bir kehanet olarak alıntılanır. Böylece şiirin iki yarısı, birkaç giysinin paylaşılması ile tek bir giysi için kura çekilmesi şeklinde ayrılır. Oysa Tehilim’de birden çok dış giysi, dört asker veya dikişsiz bir iç giysi sayılmaz. Türkçedeki “giysilerim” ve “elbisem” sözleri birbirine yakındır. Şiirin iki yarısının farklı türden giysileri anlattığını kabul etmek gerekmez. Paylaşma, giysilerin bölüştürülmesidir. Kura ise hangi giysinin kime düşeceğini belirler. Bu iki ifade, yağmalanan eşyanın dağıtılmasını birlikte anlatır. Yuhanna’daki ayrıntılı sahneyi kurabilmek için gereken bilgiler, mezmurun sözcüklerinden değil, Yuhanna’nın anlatısından alınır.
Giysilerin ganimet sayılması Tanah’ın başka bir bölümünde de karşımıza çıkar. Şoftim 5:28–30’da Sisera’nın annesi oğlunun dönüşünü beklerken gecikmeyi ganimet paylaşımıyla açıklamaya çalışır; beklentinin içinde renkli ve işlemeli giysiler de vardır. Bu sahne, gerçekleşmiş bir zaferi değil, bekleyenlerin kendilerini avutmasını anlatır. Yine de giysilerin ganimet olarak bölüşülmesinin ne anlama geldiği açıktır: Bir taraf diğerinin malına el koymaktadır. Giysi paylaşımından kişinin hangi yöntemle öldürüldüğü veya kim olduğu belirlenemez.
Midraş Tehilim de giysilerin paylaşılması sözünü Ester’le ilişkilendirir. Açıklamada saraydakiler, kralın Ester’i öldüreceğini düşünüp onun giysilerini ve değerli eşyalarını aralarında paylaşmayı konuşur. Midraş bu ayeti Ester’in karşı karşıya olduğu tehlikeyi anlatmak için kullanır. Aynı sözün farklı bir olaya uygulanabilmesi, giysi paylaşımının yalnız bir kişiye özgü bir kimlik işareti olmadığını gösterir.
Askerlerin davranışını İsa’nın düzenleyemeyeceği itirazı da bu ayrımı değiştirmez. Bir olayın kişinin iradesi dışında gerçekleşmesi, eski bir şiirin o kişiyi önceden tanımladığını göstermez. Düşmanlarının eline düşen başka bir kralın değerli giysileri de kendisine sorulmadan paylaşılabilir. Bunun o kralın seçimi olmaması, giysi paylaşımını anlatan her eski duayı onun kehaneti yapmaz. İsa ile şiir arasındaki bağlantıyı kuran Yuhanna’dır. Bu bağlantının çok daha önce Tanah tarafından kurulduğunu göstermek için mezmurun kendi sözlerinde bir dayanak bulunması gerekir.
David’in ilk örnek, İsa’nın ise bu örneğin en büyük gerçekleşmesi olduğu savında da aynı bağın kurulması gerekir. David’in yaşadığı sıkıntılara benzeyen bir durum yaşamakla David’e vaat edilen krallığın sahibi olmak farklı şeylerdir. Mezmurda giysileri paylaşılan kişi Haşem’den yardım ister, kılıçtan ve aslanın ağzından kurtarılması için yakarır; ardından Haşem’in adını kardeşlerine anlatacağını ve toplulukta O’nu öveceğini söyler. 22:25’te, mazlumun sesinin işitildiği açıkça vurgulanır. Şiir böylece tehlikeden dua ve şükrana ilerler. Bu akışı ölüm ve diriliş diye okumak, ölümün gerçekleştiğini gösteren ayrı bir dayanak gerektirir. Giysilerin elinden alınması bu dayanağı sağlamaz.
Alay, susuzluk, kemiklerin belirginleşmesi ve el-ayak ifadesi aynı tabloya eklendiğinde de her ayrıntının gerçekten ne söylediği korunmalıdır. Masoretik metnin 22:17. ayetinde “aslan gibi” yazılıdır; çarmıha çivileme fiili bulunmaz. Duanın işitilmesi de kendi başına öldükten sonra diriliş demek değildir. Gerçek giysi paylaşımı ayrıntısıyla bu ek yorumların yan yana konulması, hepsini eşit ölçüde doğrulanmış bilgiye dönüştürmez. Aynı şiirin sözlerini önce İsa’nın hayatına göre açıklayıp sonra bu açıklamaları birbirini doğrulayan kanıtlar olarak toplamak, başta kabul edilen sonucu yeniden söylemektir.
Tanah, David’in krallığının geleceğini çok daha belirli sözlerle anlatır. Şemuel Bet 7:12–16’daki vaat David’in soyuna ve hanedanına bağlanır. Yeşaya 11:1–12’de David’in babası Yişay’ın kökünden çıkacak yönetici adaletle hükmeder; İsrael’in dağılmışları toplanır ve yeryüzü Haşem bilgisiyle dolar. Yehezkel 37:21–28’de de halk kendi ülkesinde birleştirilir, David diye anılan kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerine uyulur ve kutsal yer onların arasında kalıcı olarak bulunur. Bu vaatleri gelecekte tamamlanacak işler saymak, giysi paylaşımını onların gerçekleşmiş kanıtı yapmaz. Bir insanın kıyafetlerine el konulması; onun İsrael’i topladığını, vaat edilen yönetimi kurduğunu veya Tapınak vaadini gerçekleştirdiğini göstermez. Tehilim 22:19’u İsa’nın Maşiah kimliğinin kanıtı diye sunan iddia, bir acı sahnesini Tanah’ın verdiği ölçülerin yerine koyduğu için yanlıştır.
Tanah kaynakları: Tehilim 22:12–25, özellikle 22:19, 22:23 ve 22:25; Şoftim 5:28–30; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Ayet numaraları Masoretik metne göredir; giysilerin paylaşıldığı ayet birçok Hristiyan baskısında 22:18’dir.
74. İddia: “Yapıcıların reddettiği taş” İsa’dır
Tehilim 118’de bir taşın yapıya yerleştirilmesiyle ilgili bir benzetme vardır. Ustaların işe yaramaz diye ayırdığı taş, sonunda yapının en önemli yerlerinden birine konur. Bu görüntü, küçümsenen birinin Haşem’in yardımıyla yükselmesini anlatır. Taşın kimi veya neyi gösterdiği ise sözün geçtiği yere göre anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 118’de bir taşın yapıya yerleştirilmesiyle ilgili bir benzetme vardır. Ustaların işe yaramaz diye ayırdığı taş, sonunda yapının en önemli yerlerinden birine konur. Bu görüntü, küçümsenen birinin Haşem’in yardımıyla yükselmesini anlatır. Taşın kimi veya neyi gösterdiği ise sözün geçtiği yere göre anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 118:22’de ustaların reddettiği ve köşenin başı olan taşı Maşiah, yani Mesih olarak okurlar. Onlara göre İsrael’in önderleri İsa’yı reddetti, Tanrı ise onu diriltip yüceltti. Bereşit 49, Daniel 2, Zekeriya 3 ve Yeşaya’daki taş benzetmelerini de aynı Maşiah’a bağlarlar. Bu ayetler birlikte okunduğunda reddedilen taşın İsa olduğunun anlaşıldığını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 118’de insanların değersiz saydığı şey, Haşem’in sağladığı kurtuluşla onurlu bir yere yükselir: “Yapıcıların reddettiği taş köşenin başı oldu” (118:22). Yapıcılar taşı işe yaramaz görmüş, fakat o taş yapıda başlıca yeri almıştır. Benzetmenin gücü, insanın verdiği hükmün Haşem’in hükmü karşısında boşa çıkmasındadır. Hemen öncesinde kurtuluş için şükredilir; ardından “Bu Haşem’den oldu” denir ve sevince çağrılır. İsa’nın adı bu benzetmeye sonradan yerleştirilir. Matta 21:42 ve Elçilerin İşleri 4:11’de yapılan uygulama, Hristiyan iddiasının kendisidir; Tanah’ın bu kimliği önceden belirlediğinin ayrı bir kanıtı olarak kullanılamaz.
Talmud’un Pesahim 119a bölümü, bu ilahinin sözlerini David ve ailesiyle ilişkilendirir: Şükür sözünü David’in, reddedilen taş sözünü babası Yişay’ın, sonraki övgüyü kardeşlerinin söylediği anlatılır. Bu açıklamada taşın yükselişi David’in seçilmesiyle birlikte düşünülür.
Tehilim 118’de kullanılan רֹאשׁ פִּנָּה, yapının köşesinde baş yeri alan taşı anlatır. Aynı kelimeler Yeşaya 28:16’daki “sağlam temel” ifadesini içermez. Mezmurun imgesi, değersiz görülen birinin Haşem’in yardımıyla en önemli yere gelmesidir. Şemuel, Yişay’ın büyük oğullarını birer birer gördüğünde aradığı kralı aralarında bulmadı. Ailenin başlangıçta çağırmadığı, sürünün başındaki David getirildiğinde Haşem onun meshedilmesini buyurdu. Targum’un taş benzetmesini David’le ilişkilendirmesi, bu seçilişin sırasını izler. (Şemuel Alef 16:6–13).
Şiirdeki kurtuluşun nasıl gerçekleştiği de açıktır. Konuşan, “Ölmeyeceğim; yaşayacağım ve Haşem’in yaptıklarını anlatacağım” der. Sonraki ayet bunu daha da belirginleştirir: “Haşem beni ağır biçimde terbiye etti, fakat ölüme teslim etmedi” (118:17–18). Ardından doğruluk kapılarından girip şükretmek ister. Burada ölümün eline bırakılmamış bir hayat için sevinilir. Bu sözleri önce öldürülme, sonra dirilme şeklinde açıklamak, “ölüme teslim etmedi” ifadesini “ölüme teslim etti ve sonra geri getirdi” haline çevirir. İsa’nın dirilişine ilişkin inanç, bu değişikliği mezmurun kendi anlamı yapmaz.
Şükrana çağrılanlar İsrael, Aharon evi ve Haşem’den korkanlardır. Kuşatma anlatısında ise “Bütün uluslar beni kuşattı” sözü ve düşman çemberinin yarılması yer alır (118:1–4, 10–12). Kurtuluş İsrael’in ibadet hayatının içindedir; şiir Haşem’in evi, bayram sevinci ve sunakla devam eder (118:26–27). Bu bağlamdan bütün Yahudi halkını taşı reddeden yapıcılarla özdeşleştiren bir hüküm üretilemez. Sav daha dar tutulup yapıcıların yalnız İsa’ya karşı çıkan önderler olduğu söylendiğinde de onların kimliğini mezmurdan göstermek gerekir. Metin kuşatan ulusları adlandırır, fakat yapıcıları belirli bir dönemin Yahudi önderleri diye tanıtmaz. Birinin önderler tarafından reddedilmiş olması, onun Haşem tarafından seçildiğini kanıtlamaz; yanlış kişilerin de reddedilmesi mümkündür.
Bu eksik kimlik bilgisi, başka kitaplardaki her taş sözcüğünü aynı kişinin adı sayarak tamamlanamaz. Taş, içinde bulunduğu anlatıya göre sağlam bir dayanağı, yapının önemli bir parçasını veya yolda karşılaşılan engeli anlatabilir. Yeşaya 8:13–14’te kutsal sayılması istenen Haşem’dir; İsrael’in iki evi, yani İsrael ve Yehuda için çarpma taşı ve tökezleme kayası olacak olan da aynı öznedir. Yeşaya 28:16–17’de ise Haşem Siyon’a güvenilir bir temel taşı koyar ve adaletle doğruluğu ölçü yapar. Birinde Haşem taşa benzetilir, diğerinde taşı koyan O’dur.
Bereşit 49:22–26’da Yosef’e verilen bereket anlatılır. “İsrael’in taşı” sözü de ona güç veren Yaakov’un Kudretlisi’nin ve babasının Tanrısı’nın anıldığı bu bölümde geçer. Bu kullanımların her birine dışarıdan İsa adı konulduğunda, ortak sözcükten yararlanılmış olur; ortak bir kişi kanıtlanmış olmaz. Haşem’e ait bir benzetmenin İsa’ya temsil yoluyla uygulandığı veya İsa’nın Tanrısal kimliğini gösterdiği savı da önce bu bağı kanıtlamak zorundadır. Bağı baştan kabul edip ayeti onun doğrulaması saymak, aynı iddiayı iki kez kullanmaktır.
Taşın krallıkla ilişkilendirildiği yerlerde de benzetmenin açıklaması göz ardı edilemez. Daniel 2:34–45’te insan eli değmeden kopan taş heykeli parçalar; Daniel bunun, göklerin Tanrısı’nın kuracağı ve yok olmayacak krallıkla ilişkisini açıklar. Midraş Tanhuma, Daniel’deki taşı Kral Maşiah’a da uygular. Bu yorumda kral krallığı temsil eder; yine de bütün taş ayetleri aynı kişinin hayatını anlatmaz. Bu görümde verilen bilgi, önceki krallıkları sona erdirecek ve yıkılmayacak bir krallıktır.
Zekeriya 3:8–9’da da getirilecek kul, “Filiz” diye anılır; ardından kohen, yani kutsal hizmette görevli Yehoşua’nın önüne konulmuş taş tanıtılır. İki imge yan yana bulunduğu için taşın doğrudan o kulun başka adı olduğu söylenemez. Devam eden görümde Zerubavel’in elleriyle Tapınağın temelinin atılması ve yine onun elleriyle tamamlanması anlatılır (4:6–10). Buradaki yapı ve yeniden kuruluş bağını silip yalnız taş sözcüğünü almak, taşın anlatıdaki görevini kaybettirir.
Bir kişinin önce küçümsenip sonra yükselmesi, gelecekteki kralın kimliğini tek başına belirlemez. Tanah’ın bu kral için verdiği görevler somuttur. Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın, yani David’in babasının kökünden çıkacak yönetici adaletle hükmeder; İsrael’in dağılmışları toplanır ve yeryüzü Haşem bilgisiyle dolar. Yeremya 23:5–8’de David için yetiştirilecek doğru kralın günlerinde Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar ve halk ülkesine getirilir. Reddedilmiş olmak bu işleri gerçekleştirmek değildir. Bunların ileride yapılacağını söylemek de reddedilme olayını gerçekleşmiş krallık kanıtı yapmaz. Tehilim 118’in taşını İsa diye tanımlayan sav, Tanah’ın açıkça verdiği görevleri bir benzetmeyle değiştirdiği için yanlıştır.
Tanah kaynakları: Tehilim 118:1–24 ve 118:25–29; Bereşit 49:22–26; Daniel 2:34–45; Zekeriya 3:8–9 ve 4:6–10; Yeşaya 8:13–14, 28:16–17 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
75. İddia: Zekeriya 12:10 Yahudilerin öldürdüğü Maşiah’ı anlatır
Zekeriya, Yeruşalayim’in kuşatılmasını ve ardından ülkede tutulan büyük yası anlatır. Bu anlatıda birinin delinmesinden söz edilir. “Bana bakacaklar” ve “onun için yas tutacaklar” ifadelerinin kimleri gösterdiği, ayetin nasıl okunduğunu değiştirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya, Yeruşalayim’in kuşatılmasını ve ardından ülkede tutulan büyük yası anlatır. Bu anlatıda birinin delinmesinden söz edilir. “Bana bakacaklar” ve “onun için yas tutacaklar” ifadelerinin kimleri gösterdiği, ayetin nasıl okunduğunu değiştirir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişinin İsa olduğunu söylerler. Onlara göre İsa ilk gelişinde öldürüldü. İkinci gelişinde ise İsrael onu tanıyacak ve onun için yas tutacak. Haşem’in “Bana bakacaklar” demesini ve ayetin ardından “onun için yas tutacaklar” diye devam etmesini, İsa’nın Tanrısal kimliğinin kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya’da Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı şehrin kurtuluşu vaat edilir. David eviyle Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verilecek, ülkeyi derin bir yas kaplayacak, ardından günah ve kirlilikten arınmak için bir kaynak açılacaktır. 12:2–14 ile 13:1–2 boyunca birbirine bağlanan olaylar bunlardır. Hristiyan iddiası, bu anlatıdaki delinen kişiyi İsa olarak tanımlar; yasın nedenini de onun Tanrı olduğunun sonunda anlaşılmasına bağlar. Bu kişinin İsa olduğu ve yasın onun Tanrı olarak tanınmasından doğduğu, ayrı ayrı kanıtlanması gereken iki iddiadır. Delinerek öldürülmüş olmak, bir kişiyi Tanrı ya da Maşiah yapmaz.
12:10’daki cümle “Bana bakacaklar” diye başlar; “deldikleri” sözünün ardından “onun için yas tutacaklar” gelir. Ayette gerçekten delme fiili vardır; bir şeyin bedene saplanmasıyla oluşan yaralanmayı anlatır. Tartışma, bu fiilin varlığı değil, “Bana” ile “onun için” sözlerinin nasıl bağlandığı üzerindedir. “Deldikleri kişi nedeniyle Bana bakacaklar” çevirisiyle “Bana, deldikleri kişiye bakacaklar” çevirisi farklı bağlantılar kurar. İlkinde insanlar bir başkasının yaralanması nedeniyle Haşem’e yönelir. İkincisinde Haşem ile delinen kişi aynı kişiymiş gibi okunur.
İkinci çeviriyi kullanan bir Hristiyan, “Bana” sözünden “onun için” sözüne geçişi Tanrı ile İsa arasındaki ilişki olarak yorumlar. Fakat zamir değişimi bu kişilerin kim olduğunu kanıtlamaz. Üçleme öğretisini önceden kabul edip cümledeki geçişe yerleştirmek, sonra aynı cümleyi bu öğretinin delili saymak, kanıtlanacak sonucu baştan doğru kabul etmektir.
Üstelik Haşem’e karşı yapılmış sayılan bir davranışın, O’nun insan bedeni taşımasını gerektirmediği Tanah’ta açıkça gösterilir. Halk Şemuel’in yönetimi yerine kral istediğinde Haşem ona, “Seni reddetmediler; üzerlerinde kral olmamı reddederek Beni reddettiler” der (Şemuel Alef 8:7). Şemuel’e yönelen davranış Haşem’e yönelmiş sayılmıştır; bundan Şemuel’in Tanrı olduğu sonucu doğmaz. Zekeriya’daki sözleri de Tanrı’nın bedenen yaralanmasının zorunlu delili gibi kullanmak bu ayrımı yok sayar. Delinen kişinin Haşem’i temsil etmesiyle Haşem’in kendisi olması aynı şey değildir.
Bu ayeti öldürülen bir Maşiah’la ilişkilendiren Yahudi kaynakları da vardır. Talmud’un Sukka 52a bölümünde yasın nedeni üzerine iki görüş aktarılır. Bir görüşe göre yas, öldürülen Maşiah ben Yosef içindir; diğer görüş, öldürülen kötü eğilimle ilgilidir. Aynı tartışmanın devamında David soyundan Maşiah ile öldürülen Yosef soyundan Maşiah ayrı kişiler olarak anılır. Bu gelenek İsa’nın adını vermez ve Zekeriya’nın İsa’nın ikinci gelişini anlattığını söylemez.
Raşi önce halkın, ulusların sürgünde öldürdüğü İsraelliler için Haşem’e yönelip yakındığını açıklar; ardından Sukka’daki Maşiah ben Yosef yorumunu aktarır. İbn Ezra da Maşiah ben Yosef’in öldürülmesinden söz eder. Onun açıklamasında Tanrı, Yeruşalayim’e saldıran uluslara karşı harekete geçer; öldürülen Maşiah için halkı yas tutar. Bu kaynaklardaki öldürülmüş Maşiah yorumu, “Yahudiler İsa’yı öldürdü ve ikinci gelişinde onu tanıyacak” iddiasıyla aynı anlatı değildir.
Yasın büyüklüğü ise herkesin anlayabileceği bir acıyla anlatılır: biricik oğlunu veya ilk doğanını kaybeden kişinin kederi. Buradaki benzetme, yas tutulan kişiye Tanrısal bir soy ya da öz vermez. Megiddo ovasındaki yas anılır. David, Natan, Levi ve Şimi aileleri ile öteki aileler tek tek sayılır, kadınların da ayrı yas tuttuğu belirtilir. Böylece acının ülkenin her kesimine yayıldığı gösterilir. Ayetteki “deldikleri” sözü de yok sayılamaz; fakat bu söz bütün Yahudileri, her çağdaki her bireyi kapsayan bir suçlamaya dönüştürülemez. Bir kişinin yasına katılan herkesin onun katili olduğu düşüncesi zaten yanlıştır. David’in Şaul ile Yonatan için yaktığı ağıt bunun açık örneğidir (Şemuel Bet 1:17–27).
“Öldürülmesi ilk gelişte, tanınması ikinci gelişte gerçekleşecek” cevabı da eksik kimlik bağını kurmaz. “Deldikleri” sözü, yaralamanın yas tutmaktan önce olduğunu gösterir; araya hangi olayların girdiğini veya kaç yıl geçtiğini söylemez. Hristiyan yorumunda bu araya İsa’nın çarmıha gerilmesi, dirilmesi, göğe yükselmesi ve yeniden gelişi yerleştirilir. Bu sıralamanın delili Zekeriya’nın sözleri değil, ayete taşınan Hristiyan anlatısıdır. Bir peygamberliğin uzun bir zamanı kapsayabilmesi, seçilen herhangi bir geçmiş olayın onun ilk aşaması olduğu anlamına gelmez. Böyle bir bağlantı için, benzer bir yaralanmadan başka, sözü edilen kişiyi ve olayları birbirine bağlayan delil gerekir.
Bazen bu eksik bağlantı, sonraki bölümdeki yaralarla tamamlanmaya çalışılır: Zekeriya 13:6’da bir kişiye iki kolu arasındaki yaraların ne olduğu sorulur. Fakat 13:3–6’nın konusu, yalancı peygamberlerin ortadan kaldırılması ve peygamberlik iddiasının gizlenmesidir. Kişinin “Ben peygamber değilim” demesinin hemen ardından yaraları sorulur; cevapta bunların sevdiklerinin evinde alındığı söylenir. Çarmıh çivileriyle yeniden gelen Maşiah anlatısı burada da metne eklenmektedir. Bir önceki bölümde yas tutulan kişiyle bu konuşmadaki kişinin aynı olduğunu söyleyen bir bağ yoktur. Nitekim 13:3’te delme fiili doğrudan yalancı peygamber hakkında kullanılır. Yaralanma sözcükleri, tek başına bir kişinin kim olduğunu veya yaranın nasıl meydana geldiğini göstermez.
Arınma vaadinin yönü de açıktır: David eviyle Yeruşalayim halkı için kaynak açılacak; ülkeden putların adları, yalancı peygamberler ve kirlilik ruhu kaldırılacaktır. Haşem’e dönüş ve halkın temizlenmesi, şehrin kurtuluşuyla birlikte vaat edilir. Bunu “İsa’nın Tanrı olduğu kabul edilince onun kanıyla arınma” biçiminde anlatmak, peygamberin verdiği vaade başka bir inancın şartını ekler. Tanah, David soyuyla ilgili krallık sözünü Şemuel Bet 7:12–16’da verir; gelecekteki hükümdarın adaletini ve İsrael’in toplanmasını Yeşaya 11:1–12’de, birleşmiş halkın tek kral altında yaşamasını ve Haşem’in kutsal yerinin onların arasında bulunmasını Yehezkel 37:21–28’de somutlaştırır. Bir kişinin ölümüne benzerlik bulmak, bu vaatlerdeki kralın o kişi olduğunu kanıtlamaz. Zekeriya 12:10’u İsa’nın Tanrılığının, çarmıhının ve ikinci gelişinin kanıtı olarak sunmak yanlıştır: bu üç sonuç, delinen kişinin kimliği daha belirlenmeden ayete yerleştirilmektedir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14, özellikle 12:10–14; 13:1–2 ve 13:3–6; Şemuel Alef 8:7–8; Şemuel Bet 1:17–27; 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28.
76. İddia: Zekeriya 13:6’daki yaralar İsa’nın çarmıh yaralarıdır
Zekeriya 13’te bir adama yaralarının nereden geldiği sorulur. Adam, bu yaraları sevdiklerinin evinde aldığını söyler. Yaraların kimi ve hangi olayı anlattığını anlamak için, adamın sorudan hemen önce ne söylediğine ve konuşmanın nerede bittiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 13’te bir adama yaralarının nereden geldiği sorulur. Adam, bu yaraları sevdiklerinin evinde aldığını söyler. Yaraların kimi ve hangi olayı anlattığını anlamak için, adamın sorudan hemen önce ne söylediğine ve konuşmanın nerede bittiğine bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Zekeriya 13:6’daki izleri İsa’nın çarmıh yaraları olarak okurlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael bu izleri görüp onu tanıyacaktır. Bir önceki bölümde delinen kişinin, yaraları sorulan adamın ve hemen sonraki ayette vurulan çobanın aynı kişi olduğunu söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 13’te Haşem’in adıyla insanları aldatanların sahneden çekilişi anlatılır. Putların adları ülkeden silinecek, yalancı peygamberler ve kirlilik ruhu uzaklaştırılacaktır. Yalan söylemeye devam eden kişiye kendi anne babası bile karşı çıkacak; yalancı peygamberler kendilerine gösterildiğini ileri sürdükleri sahnelerden, yani görümlerinden utanacak, insanları aldatmak için giydikleri kıllı giysiyi artık giymeyecektir. Ardından içlerinden biri, “Ben peygamber değilim; toprağı işleyen bir adamım” der. Yaraların sorulduğu kişi, işte bu konuşmanın içindedir. Ayet, yüzyıllar sonra geri dönen bir kurtarıcının tanınmasını değil, peygamberlik geçmişini saklayan kişinin sorgulanmasını anlatır.
13:6’daki soru, “Kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” biçimindedir. Cevapta bunların sevdiklerinin evinde aldığı yaralar olduğu söylenir. İbranice söz ellerin veya kolların arasındaki bölgeyi gösterir. Bu yüzden “avuç içlerindeki çivi delikleri” çevirisi yanlıştır. Darbe ve yara izlerini anlatan söz de yaralanmanın çarmıhta gerçekleştiğini söylemez. Yaraların göğüste, sırtta veya omuzlar arasında olduğu da ayette kesinleştirilmez.
Talmud’un Makot 22b bölümü, bu ayeti omuzlar arasına vurulan kırbaç darbesiyle ilişkilendiren bir görüş ve yaraları öğrenim sırasında alınan darbelerle açıklayan başka bir görüş aktarır. Bunlar ayetin eski uygulamalarıdır; çivi yaralarını tarif etmez. Beden bölgesini gösteren bu söz, yarayı açan aracı tarif etmez. Çivi, çarmıh ve yeniden geliş ayrıntıları, sorunun cevabını daha okumadan İsa’nın hayatından buraya taşınmaktadır.
Yaralarla sahte peygamberlik arasındaki ilişki Tanah’ta somut olarak da görülür. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberleri, ibadetleri sırasında kendilerini kılıç ve mızraklarla kan akıtıncaya kadar yaralar. Zekeriya’da da bir önceki konuşma, kişinin geçmişini gizlemesi üzerinedir. Yaralar, “Ben peygamber değilim” cevabının ardından yeni bir soruya yol açar. Bunların ceza sırasında mı, kişinin kendi uygulamalarıyla mı oluştuğu 13:6’da ayrıntılandırılmaz. “Sevdiklerimin evinde” cevabı da yarayı kimin açtığını doğrudan söylemez; yer bildiren bu sözü, bütün halkın İsa’yı çarmıha gerdiğinin itirafına çevirmek metne başka bir olay ekler.
Bu açık konuşma zincirini aşmak için, bazen 12:11’den 13:5’e kadar olan ayetlerin bir ara bölüm olduğu, 13:6’da yeniden 12:10’daki delinen kişiye dönüldüğü ileri sürülür. Fakat 13:5’te adam konuşur, 13:6 “Ona ... denecek” diye devam eder. “Ona” sözü, hemen önce konuşan kişiyi gösterir. Aradaki ayetleri ayrı bir konuşma sayıp “ona” sözünü daha önce anılan bir kişiye bağlamak için, anlatıda o dönüşü kuran bir işaret gerekir. Yara benzerliği bu görevi yerine getiremez; çünkü aynı bölümün 13:3 ayetinde delme fiili açıkça yalancı peygamber için kullanılmıştır. Yaralanma ile Maşiah kimliğini eşitleyen yorum, metnin kendi kullanımına çarpar.
13:7’deki “Ey kılıç, çobanıma karşı uyan” hitabı ise yeni bir konuşma başlatır. Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde, bir metin bölümünün bittiğini gösteren işaret de 13:6’nın sonunda bulunur. Böylece yaralar hakkındaki konuşma kapanır; ardından çoban ve dağılan sürüye geçilir. Çobanı İsa sayan bir yorum, önceki konuşmadaki adamın kimliğini geriye doğru değiştiremez. Aynı şekilde, yalancı peygamberin uğradığı muamelenin sonradan haksız yere yalancı peygamber sayılan İsa’yı önceden gösterdiğini söylemek de ayrı bir iddiadır. Zekeriya, burada doğru bir kişiye yöneltilmiş iftirayı anlatmaz: görümlerinden utanan ve giysilerini aldatmak için kullanan peygamberleri anlatır. Onların durumuyla masum bir kişinin haksız yere suçlanması arasındaki fark silinerek İsa’ya ait bir kehanet üretilemez.
Hristiyan yorumunda kişinin kimliği, yaraların nedeni ve gelecekte tanınacağı sahne baştan İsa anlatısından alınır. Sonra ayet, kendisine eklenen bu ayrıntıların kanıtı olarak gösterilir. Zekeriya 13:6 İsa’nın çarmıh yaralarını haber vermez; söz konusu yaralar, hemen önce başlayan yalancı peygamberlik konuşmasının içindedir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:10; Zekeriya 13:1–7, özellikle 13:2–6; Zekeriya 13, tam bölüm; Melahim Alef 18:28.
77. İddia: Mika 5 Maşiah’ın Beytlehem’de dünyaya geleceğini bildirir
Mika, Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağını söyler. Beytlehem, David’in ailesinin geldiği yerdir. Bir hükümdarın ailesinin nereden geldiğiyle kendisinin nerede doğduğu farklı bilgilerdir. Mika’nın hangi bilgiyi verdiği, ayetin sözlerinden ve hükümdarın yapacağı işlerden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Mika, Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağını söyler. Beytlehem, David’in ailesinin geldiği yerdir. Bir hükümdarın ailesinin nereden geldiğiyle kendisinin nerede doğduğu farklı bilgilerdir. Mika’nın hangi bilgiyi verdiği, ayetin sözlerinden ve hükümdarın yapacağı işlerden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika 5:1’i Maşiah’ın, yani Mesih’in Beytlehem’de doğacağına dair bir kehanet olarak okurlar. Bazıları, hükümdarın kökeninin eski günlere uzanmasını onun başlangıcı olmadan var olduğuna da kanıt sayar. Onlara göre İsa’nın Beytlehem’de doğması kehaneti yerine getirdi ve Matta 2:6’nın Mika’dan aktardığı söz, onun beklenen hükümdar olduğunu doğruladı. Krallığın henüz görülmeyen sonuçlarını ise İsa’nın ikinci gelişine bırakırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Mika 5:1’de, birçok Hristiyan baskısında 5:2 olarak numaralanan ayette, küçük Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağı vaat edilir. Onun kökenleri eski günlere uzanır. Sonraki ayetlerde de bir çobanın sürüsünü gözetmesi gibi halkını Haşem’in gücüyle koruyup yöneteceği, büyüklüğünün dünyanın uçlarına erişeceği ve düşman tehdidine karşı kurtuluş sağlayacağı söylenir. Beytlehem adı bu bütünün içindedir: peygamber, kökü geçmişte bulunan bir krallığın yeniden yükselişini anlatmaktadır. Bir yer adını ayırıp orada doğduğu söylenen kişiyi Maşiah ilan etmek, vaadin hem soyunu hem de gerçekleşecek yönetimini atlamaktır.
Beytlehem’in bu krallıkla bağı Tanah’ta açıkça kurulmuştur. Haşem, Şemuel’i Beytlehemli Yişay’a gönderir; onun oğullarından birini kral olarak seçmiştir (Şemuel Alef 16:1). David, Yehuda’nın Beytlehem kentinden Efratlı Yişay’ın oğlu olarak tanıtılır; daha sonra kendi babasını yine Beytlehemli Yişay diye belirtir (Şemuel Alef 17:12,58). Efrata ile Beytlehem’in aynı yer olduğu Bereşit 48:7’de de yer alır. Dolayısıyla Mika’nın “Beytlehem, Efrata, Yehuda” sözleri, gelecekteki kralı David’in ailesinin çıktığı yere bağlar. “Yehuda’nın binlikleri” ifadesi de kentin, aile ve topluluklardan oluşan Yehuda içindeki küçük yerini gösterir. Buradaki “binlik”, ailelerden oluşan bir topluluğun adıdır. Bu yüzden Beytlehem’in gerçek bir kent olmasıyla bu anlam arasında çelişki yoktur.
Raşi, Beytlehem’i David’in çıktığı yer olarak açıklar ve gelecek yöneticiyi Maşiah ben David’le, yani David soyundan gelecek Maşiah’la ilişkilendirir. Radak da onun Beytlehemli David’in soyundan geleceğini söyler. Bu açıklamalar, Beytlehem bağlantısını gelecekteki kralın David ailesine dayanan köküyle kurar.
Bir ailenin geldiği yer ile o aileden doğacak her kişinin doğum yeri aynı bilgi değildir. Bir soyun Beytlehem’den çıkmış olması, yüzyıllar sonraki annelerin çocuklarını mutlaka orada doğuracağını söylemez. Mika’nın hükümdar için kullandığı söz “Senden Benim için çıkacak”tır. Bir sonraki ayette “doğuracak olan doğuruncaya kadar” denirken doğum açıkça anılır; ancak burada da kadının doğum yapacağı kent belirtilmez. Önceki bölümde Siyon’un sıkıntısı zaten doğum sancısıyla anlatılmıştır (Mika 4:9–10). Bu nedenle 5:2’deki doğum sözünü doğrudan Meryem’in Beytlehem’deki doğumuna çevirmek de ayrıca kanıt gerektirir.
“Benim için” sözü ise hükümdarın Haşem adına yerine getireceği görevi belirtir; babasız doğum anlamı taşımaz. Beytlehem bağlantısını fiziksel doğumun zorunlu adresi haline getirmek ve buradan İsa’nın kimliğine geçmek, ayetin vermediği iki sonucu peş peşe eklemektir.
Aynı yanlış sıçrama, “kökenleri eskiden, eski günlerdendir” sözünde de yapılır. Buradaki İbranice olam sözcüğü çok eski bir zamanı da anlatabilir. Hangi anlamı taşıdığını, yanındaki sözler ve anlatılan olay belirler. Mika’nın kendisi, İsrael’in Başan ve Gilad’da “eski günlerdeki gibi” otlamasını ister (7:14). Aynı eski günler ifadesi, Amos 9:11’de David’in yıkılmış çardağının yeniden kurulması, Malaki 3:4’te Yehuda ve Yeruşalayim’in sunularının yeniden kabul edilmesi için kullanılır. Başan ve Gilad’daki yaşamın da David’in krallığının da o sunuların da tarih içinde bir başlangıcı vardır. Malaki’de eski günler sözü, hemen yanındaki “geçmiş yıllar” sözüyle açıklanır. Geçmişe işaret eden iki ifadenin birlikte kullanılması da onları kendiliğinden başlangıçsızlığa dönüştürmez.
Bu kullanım, Tora’daki “Eski günleri hatırla; kuşaklar boyunca geçen yılları düşün” çağrısıyla da aynıdır (Devarim 32:7). Yeşaya 63:9,11’de halkın geçmişte kurtarılıp taşınması ve Moşe’nin günleri aynı zaman diliyle anılır. Yeremya 6:16’da ise günlerden değil, eski yollardan söz edilir; yine aynı kelime geçmişten gelen bir şeyi niteler. Böylece Mika’daki eski kökenler sözünün nasıl anlaşılacağı, uzak bir sözlük ihtimaliyle değil, Tanah’ın kendi cümleleriyle açıklığa kavuşur. Kelimenin başka bağlamlarda ebediyeti ifade etmesi, David’in ailesine uzanan bu tarihsel kökü ezeli bir Tanrı’ya dönüştürmez. “Kökenleri” sözcüğünün çoğul oluşu da İsa’nın yaratılıştan önce var olduğu veya eski çağlarda insanlara göründüğü bilgisini vermez; bu olayların her biri ayrıca metne eklenmektedir.
Hükümdarın Haşem’le ilişkisi de aynı açıklıkla kurulmuştur: “Haşem’in gücüyle, Tanrısı Haşem’in adının yüceliğiyle” halkını güdecektir (Mika 5:3). Gücünü veren Tanrı ile bu güçle yöneten hükümdar birbirinden ayrılır. Hristiyanların İsa’nın hem insan hem Tanrı olduğunu söylemesi, Mika’nın bu kişiye Tanrısal bir öz verdiğinin delili olamaz; böyle bir açıklama yine kanıtlanmak istenen inancı baştan kabul eder. Mika’nın sunduğu kişi, eski kökleri olan ve Tanrısı Haşem’e bağlı olarak hükmeden kraldır.
Matta 2:6’nın sözleri de Mika’nın cümlesinden farklıdır. Mika Beytlehem’i Yehuda’nın binlikleri arasında küçük diye niteler. Matta’da bu, Yehuda’nın yöneticileri arasında “hiç de en küçük değilsin” biçimini alır. İki değişiklik vardır. Mika’nın sözünü ettiği toplulukların yerini yöneticiler alır. Mika’nın küçük dediği yere de Matta “en küçük değilsin” diye seslenir. Mika’nın kökenlerle ilgili son cümlesi aktarılmaz; onun yerine halkı güdecek yönetici sözü gelir. “Halkım İsrael’i güdeceksin” ifadesi David’e yönelik olarak Şemuel Bet 5:2 ve Divre Hayamim Alef 11:2’de bulunur; Mika 5:3’te de hükümdarın gütmesinden söz edilir. Bu bağlantılar, Matta’nın farklı ayetlerden bir araya getirdiği ifadeyi Mika 5:1’in kendi cümlesi yapmaz. Eski Yunanca çevirinin standart metni de Beytlehem’in küçüklüğünü korur; Matta’daki biçim, İbranice ayetin doğrudan karşılığı değildir.
Hristiyan savunmasında, Beytlehem’in küçük olduğu fakat İsa’nın doğumuyla büyük önem kazandığı, Matta’nın da bu sonucu anlattığı söylenir. Bu açıklama farkın nedenini yorumlar; İsa’nın o hükümdar olduğunu kanıtlamaz. Küçük kentten büyük bir kral çıkması Mika’da zaten vaat edilmiştir. Matta’nın bunu İsa’nın doğumuna uygulaması ise kanıtlanması gereken bağlantının kendisidir. Anlatıda bu sözün din önderlerine söyletilmesi de onu Mika’nın metninden bağımsız bir doğrulamaya dönüştürmez. Bir yorumun içindeki konuşmayı, o yorumun doğruluğunu kanıtlayan ayrı bir kaynak gibi kullanmak aynı varsayımı ikinci kez tekrarlamaktır.
Vaadin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirleyen ise hükümdarın yapacağı işlerdir. Mika 5:3–5’te halkını koruyan, güvenli yaşamı sağlayan ve ülkeye giren düşmanın tehdidini kıran bir yönetim vardır. Aşur’un ülkeye, saraylara ve sınırlara saldırması bu kurtuluşun somut çerçevesidir. Bunu yalnız kişinin içinde günaha karşı kazanılan zafer veya kilisenin yayılması olarak anlatmak, ülkesi kurtarılacak halkı ve vaadin sonucunu değiştirir. Yeremya 23:5–6 David’den çıkan kralın adaletini, Yehuda’nın kurtuluşunu ve İsrael’in güvenliğini; Yeşaya 11:1–12 adil yönetimi, Haşem bilgisinin yayılmasını ve sürgünlerin toplanmasını; Yehezkel 37:21–28 halkın ülkesinde birleşmesini, tek kralı ve aralarında bulunacak kutsal yeri birlikte vaat eder. Bunlar yalnız bir doğum yeriyle karşılanabilecek görevler değildir.
İsa bu yönetimi kurmamış, İsrael’in sürgünlerini toplamamış ve halkı vaat edilen güvenliğe kavuşturmamıştır. Bunların ikinci gelişte tamamlanacağını söylemek, henüz gerçekleşmemiş görevleri gerçekleşmiş delile çeviremez. Peygamberliğin farklı zamanlara uzanabileceği düşüncesi de aradaki boşluğa istenen hayat öyküsünü yerleştirme yetkisi vermez. Mika’da kralın önce görevini tamamlamadan ölmesi, dirilmesi, göğe çıkması ve yeniden dönmesiyle kurulmuş bir sıra yoktur. Yalnız Beytlehem bağlantısını seçip vaat edilen hükümdarlığı başka bir gelişe erteleyerek İsa’nın Maşiah olduğu sonucuna varmak yanlıştır.
Tanah kaynakları: Mika 4:8–14; 5:1–5; 7:14; Bereşit 48:7; Devarim 32:7; Şemuel Alef 16:1; 17:12,58; Şemuel Bet 5:2; Divre Hayamim Alef 11:2; Amos 9:11; Malaki 3:4; Yeşaya 63:9–11; 11:1–12; Yeremya 6:16; 23:5–6; Yehezkel 37:21–28. İlgili yazı: Mika 5:1 ve Beytlehem.
78. İddia: Mika 5 Maşiah’ın ilk gelişte dövülüp ikinci gelişte barış getireceğini anlatır
Mika, kuşatma sırasında İsrael’in yargıcının yanağından vurulacağını söyler. Sonraki ayette Beytlehem’den bir hükümdarın çıkacağını bildirir. Hükümdar halkını koruyacak ve barış getirecektir. Tartışma, ilk sahnede vurulan kişiyle daha sonra vaat edilen hükümdarın aynı kişi olup olmadığı üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Mika, kuşatma sırasında İsrael’in yargıcının yanağından vurulacağını söyler. Sonraki ayette Beytlehem’den bir hükümdarın çıkacağını bildirir. Hükümdar halkını koruyacak ve barış getirecektir. Tartışma, ilk sahnede vurulan kişiyle daha sonra vaat edilen hükümdarın aynı kişi olup olmadığı üzerinedir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, yanağından vurulan yöneticinin Beytlehem’de doğduğunu söyledikleri İsa olduğunu savunurlar. Vurulmayı onun ilk gelişinde reddedilip aşağılanmasıyla, İsrael’in bir süre bırakılmasını da bunun sonucuyla açıklarlar. Onlara göre halk gelecekte tövbe edince aynı Maşiah, yani Mesih, ikinci kez gelecek, İsrael’i düşmanlarından kurtaracak ve barışı kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Mika’nın anlattığı sıkıntı, bir halkın kuşatılması ve yönetiminin aşağılanmasıdır. 4:14’te “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” denir. Ardından David’in ailesinin yurdu Beytlehem Efrata’ya seslenilir: İsrael’de hükmetmek üzere oradan bir yönetici çıkacaktır. İlk ayet, kuşatma altındaki bir önderin aşağılanmasını anlatır. İkinci ayet, gelecekte halkını kurtaracak hükümdarı tanıtır. Hristiyan yorumunda aşağılanan yargıç İsa sayılır, Beytlehem’den çıkacak yönetici de onunla özdeşleştirilir. Fakat iki cümlenin yan yana bulunması, bu iki kişinin aynı olduğunu söylemez. Bir halkın önderinin aşağılanmasının ardından o halka kurtuluş getirecek bir kralın vaat edilmesi, aynı kişinin ayrılıp daha sonra yeniden gelmesini gerektirmez.
Aşağılanan kişinin adı ayette verilmez; onu vuranların, kendi Maşiah’ını reddeden İsrael halkı olduğu da söylenmez. Kuşatma altında yaşanan aşağılanmayı İsa’nın ilk gelişine bağlamak için, önce hem kişinin hem de ona saldıranların kimliği metne eklenir. Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde yanağa vurma ayetinin sonunda bölüm ayrımı bulunur; Beytlehem’e hitap bundan sonra başlar. İki bölümdeki kişileri özdeşleştirmek için ortak kimliğe işaret eden bir bilgi gerekir; bölüm sırası böyle bir bilgi vermez.
Raşi, yanağa vurma sözünü İsrael’in kendi peygamberlerine ve yargıçlarına yönelttiği aşağılamayla ilişkilendirir. Pesikta deRav Kahana ise bu sözü peygamber Mika’ya uygular. Bu açıklamalarda vurulan kişi İsa olarak belirlenmez. Aynı Raşi, sonraki ayette Beytlehem’den çıkacak yöneticiyi Maşiah ben David olarak açıklar.
5:2’de gerçekten bir bekleme süresi vardır: “Bu nedenle onları, doğuracak olan doğuruncaya kadar bırakacak.” Burada bırakılan İsrael’dir; Maşiah’ın dünyayı terk etmesi anlatılmaz. “Bu nedenle” sözünü “İsa’yı öldürdükleri için” diye tamamlamak da ayette bulunmayan bir suç ve ceza ilişkisi kurar. Mika, bundan önce Siyon’u, yani Yeruşalayim’i, doğum sancısı çeken bir kadın gibi anlatmış, halkının Bavel’e gidişini ve orada düşmanından kurtarılışını dile getirmiştir (4:9–10). Doğum dili halkın sıkıntıdan kurtuluşa geçişinde zaten kullanılmaktadır. Raşi de bu bekleyişi Siyon’un doğum sancılarının sona ermesiyle açıklar. 5:2’de doğumla birlikte kardeşlerin İsrael halkına dönüşü gelir. Dolayısıyla bekleyişin sona ermesi, halkın yeniden birleşmesine bağlanmıştır; ölüp dirilmiş bir kişinin gökten dönmesine değil.
Gelecek yönetimin sonucu da aynı ölçüde somuttur. Hükümdar Haşem’in gücüyle halkını güdecek, halk yerleşip yaşayacak, onun büyüklüğü dünyanın uçlarına erişecektir. “Bu, barış olacaktır” sözünün hemen ardından Aşur’un ülkeye ve saraylara saldırması, ona karşı önderlerin çıkarılması ve düşman ülkeye girdiğinde kurtuluş sağlanması anlatılır (5:3–5). Buradaki barış, kuşatma ve saldırı karşısında halkın güvenliğidir. Yeşaya 11:1–12 de Yişay soyundan gelen hükümdarı adil yönetimiyle, Haşem bilgisinin yayılmasıyla ve dağılmış İsrael’in toplanmasıyla tanıtır. İsa bu işleri gerçekleştirmemiştir. Bir aşağılanma olayına benzerlik bulmak, hükümdarın kimliği belirlenirken halkı kurtarma ve yönetimi kurma şartlarını ortadan kaldırmaz.
Bu noktada, peygamberin birbirinden uzak dönemleri tek görümde anlatabileceği, ilk gelişle ikinci geliş arasındaki sürenin de bu yüzden görünmediği ileri sürülür. Ayrıntılı takvim verilmemesi, iki gelişin kanıtı değildir. Aynı açıklama herhangi bir süreyi veya hayat öyküsünü araya yerleştirmek için kullanılabilir. Mika’dan iki geliş sonucu çıkarmak için aşağılanan yargıcın gelecekteki kral olduğu, onun öldüğü, dirildiği, göğe çıktığı ve sonra geri döneceği bağlantılarının kurulması gerekir. Bunlar Mika’nın verdiği bağlantılar değildir. Peygamber önce kuşatılmış halkı anlatır. Ardından sıkıntının sona ereceğini, kardeşlerin döneceğini ve hükümdarın halkını koruyacağını söyler. İsa’nın yerine getirmediği görevler, geleceğe ertelenince gerçekleşmiş olmaz. Mika iki gelişi öğretmez; gerçek yönetim ve kurtuluş vaat eder.
Tanah kaynakları: Mika 4:8–14; Mika 4:14–5:5; Mika 5, tam bölüm; Yeşaya 11:1–12. Masoretik Mika 4:14, birçok Hristiyan baskısında 5:1; Masoretik 5:1 ise 5:2 olarak numaralanır. İlgili yazılar: 77. iddia: Beytlehem, eski kökenler ve Matta’nın aktarımı; Mika 5:1 ve Beytlehem.
79. İddia: Mika’daki Aşur modern Arap devletlerini temsil eder
Mika, Aşur ordusunun ülkeye girmesinden ve İsrael’in bu saldırıdan kurtarılmasından söz eder. Aşur, Mika’nın döneminde Yehuda’ya saldıran eski Asur İmparatorluğu’nun Tanah’taki adıdır. Bir peygamberlikte eski bir düşmanın adının geçmesi, gelecekteki bir düşmanın kimliğinin nasıl belirlenebileceği sorusunu doğurur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Mika, Aşur ordusunun ülkeye girmesinden ve İsrael’in bu saldırıdan kurtarılmasından söz eder. Aşur, Mika’nın döneminde Yehuda’ya saldıran eski Asur İmparatorluğu’nun Tanah’taki adıdır. Bir peygamberlikte eski bir düşmanın adının geçmesi, gelecekteki bir düşmanın kimliğinin nasıl belirlenebileceği sorusunu doğurur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika 5’teki Aşur’un son çağda İsrael’e saldıracak modern Arap güçlerini temsil ettiğini söylerler. Onlara göre saldırının getireceği felaket, İsrael’in İsa’yı reddettiğine pişman olup tövbe etmesine yol açacaktır. İsa da ikinci gelişinde halkı kurtaracak ve bütün dünyaya uzanan bir krallık kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Mika’nın Aşur dediği güç, peygamberin yaşadığı dünyanın gerçek bir düşmanıdır. Kitabın ilk ayetinde Yotam, Ahaz ve Hizkiya dönemleri verilir. Hizkiya’nın krallığının on dördüncü yılında Aşur kralı Sanheriv’in Yehuda’nın surlu kentlerine saldırması da Tanah’ta anlatılır. Dolayısıyla ilk dinleyiciler için Aşur, ancak yüzyıllar sonra çözülebilecek bir devlet adı değildi. Kentleri ele geçirilmiş, ülkeleri istila edilmişti. Mika, bu tehdidin tersine döneceğini söyler: İsrael’e giren düşmana karşı yedi çoban ve sekiz önder çıkarılacak, savaş onun kendi ülkesine taşınacaktır (Mika 1:1; Melahim Bet 18–19; Mika 5:4–5).
Mika 5’in ortaya koyduğu sonuç, gelecek yöneticinin halkına güvenlik sağlamasıdır. İsrael’in yurduna giren Asur’a karşı koyulur ve yönetici bu saldırıdan halkını kurtarır. Bölüm saldırganı tarihsel adıyla, kurtuluşu da İsrael’in kendi ülkesinde yaşayacağı bir değişiklik olarak verir. Asur’u bugünkü belirli devletlerin yerine koyan sav, önce bu yeni kimliklerin peygamberin verdiği ayrıntılarla nasıl kurulacağını göstermek zorundadır. (Mika 5:3–5).
Bu birkaç cümlede Aşur adı tekrar edilir; ayrıca “Aşur ülkesi” ile “Nimrod ülkesi” yan yana anılır. Nimrod’un krallığının başlangıcında Bavel, Erek, Akad ve Kalne gibi Şinar kentleri bulunur; hemen ardından Aşur ve Nineve’den söz edilir (Bereşit 10:8–12). Böylece vaat, İsrael’in karşısındaki belirli bir tarihsel ve coğrafi dünyaya bağlanır. Bu adları bütün modern Arap devletlerinin, daha da genişletilerek bütün Müslüman ülkelerin ortak adı haline getiren bir hüküm yoktur. Eski bir imparatorluğun adı, çevrede yaşayan farklı halkları aynı düşman kimliğinde toplamak için kullanılamaz.
Radak, gelecekte bir düşmanın kendi dönemindeki Aşur kralı gibi ülkeye gelmesi ihtimalini ele alır. Talmud’un Sukka 52b bölümü de yedi çoban ve sekiz önder sözünü gelecekle ilişkilendirir. Bu açıklamalar, eski Aşur saldırısının daha sonraki bir düşmanı anlatmak için kullanılabileceğini gösterir. Fakat o düşmanın modern Arap devletleri olduğunu söylemez.
Hristiyan savında ise eski Aşur’un gelecekteki bir saldırının örneği olduğu söylenir. Buradaki sorun, eski bir saldırının sonraki bir saldırıya benzetilmesinden belirli devletlerin kimliğine atlanmasıdır. İki ordunun da İsrael’e saldırması, aynı ordu olduklarını göstermez. Benzerlik yalnız saldırının niteliğini anlatır; hangi ülkenin saldıracağını belirlemez. Gelecekteki düşmanı özellikle modern Arap devletleri olarak seçebilmek için, onları başka güçlerden ayıran bir işaret gerekir. Mika böyle bir işaret vermez. Aşur ve Nimrod adlarının yerine bir devletler topluluğu konulduğunda, bu seçimin kaynağı peygamberin sözleri değil, yorumcunun kendi çağındaki devletler ve tehditler hakkında yaptığı seçimdir. Haritadaki tehdit değiştikçe aynı ad başka bir devlete aktarılabiliyorsa, ayet geleceği belirlememiş; yorum her yeni olaya göre değiştirilmiş olur.
Aynı ekleme, saldırı ile İsa’nın dönüşü arasında kurulan bağda da yapılır. Mika’da İsrael’in düşmandan kurtulması, Haşem’in gücüyle yönetilmesi ve güven içinde yaşaması vardır. Fakat saldırının İsa’yı reddetmenin cezası olduğu, halkın bu felaketle İsa’ya inanacağı ve daha önce ayrılmış bir kralın ikinci kez geleceği söylenmez. Bu olay zincirine ulaşmak için önce Beytlehem’den çıkacak yöneticinin İsa olduğu kabul edilir; ardından Aşur modern Arap güçlerine çevrilir ve kurtuluş ikinci geliş olarak adlandırılır. Kanıtlanması gereken kimlikler baştan kabul edildiği için, sonunda elde edilen sonuç da onları doğrulayamaz. Aşur’u modern Arap devletleri diye tanımlayıp buradan İsa’nın ikinci gelişine ulaşmak, Tanah’ın verdiği bir peygamberlik değil, Tanah’a eklenmiş bir senaryodur.
Tanah kaynakları: Mika 1:1; 5:1–5; Bereşit 10:8–12 (İbranice metin); Melahim Bet 18–19. Masoretik Mika 5:4–5, birçok Hristiyan baskısında 5:5–6 olarak numaralandırılır.
80. İddia: Eşeğe binen kral İsa olduğu için Zekeriya 9 gerçekleşmiştir
Zekeriya, Yeruşalayim’e eşek üzerinde gelen bir kralı anlatır. Bir sonraki ayette savaş araçları kaldırılır ve kral uluslara barış duyurur. Birinin bu kral olup olmadığı, peygamberin hem gelişi hem de yönetimi hakkında söyledikleriyle anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya, Yeruşalayim’e eşek üzerinde gelen bir kralı anlatır. Bir sonraki ayette savaş araçları kaldırılır ve kral uluslara barış duyurur. Birinin bu kral olup olmadığı, peygamberin hem gelişi hem de yönetimi hakkında söyledikleriyle anlaşılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Zekeriya 9:9’da eşeğe binen kralı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girmesini ve halkın onu “David’in oğlu” diye karşılamasını, peygamberliğin onda gerçekleştiğine kanıt sayarlar. Kralın alçakgönüllü gelişini İsa’nın ilk gelişine, uluslara barış duyurup egemenlik kurmasını ise ikinci gelişine bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 9:9–10’da Siyon’a gelen kral, doğruluğu, kendisine verilen kurtuluş ve alçakgönüllülüğüyle tanıtılır. Eşeğe binişi de bu tasvirin içindedir. Ardından Haşem’in Efrayim’den savaş arabalarını, Yeruşalayim’den savaş atlarını kaldıracağı, savaş yayının kırılacağı ve kralın uluslara barış duyuracağı söylenir. Kralın yönetimi denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanacaktır. Eşek üzerindeki alçakgönüllü kral ile uluslara hükmeden kral aynı kişidir. Alçakgönüllülük onun krallık kuramadığı bir dönemi değil, krallığının niteliğini anlatır: Kral gücünü bir savaş gösterisiyle ortaya koymaz. Yönetimi altında savaş araçlarına ihtiyaç kalmaz.
Raşi, bu kralı Maşiah olarak açıklar ve hemen sonraki ayetteki geniş egemenliği gösterir. Sanhedrin 98a da Zekeriya’daki eşekle Daniel’deki bulutları Maşiah’ın gelişine ilişkin iki farklı durum olarak ele alır: İsrael’in durumuna göre birini veya diğerini anlatır. Bu açıklama iki ayrı geliş öğretisi kurmaz; iki tasviri birbiriyle ilişkilendirir.
Bu yüzden eşek ayrıntısı, kralın kimliğini bütün diğer özelliklerinden bağımsız olarak belirleyemez. Bir taç giymekle ülkeyi gerçekten yönetmek arasındaki fark burada da geçerlidir. Bir kişi şehre hangi hayvanla gireceğini seçebilir. Ulusların savaşmayı bırakması ise bir kişinin taklit edebileceği bir hareket değil, dünyada gerçekleşmesi gereken bir sonuçtur. Matta 21:1–11’de İsa’nın bu hareketi Zekeriya ile bilinçli biçimde ilişkilendirilir, onu karşılayan kalabalık da krallık iddiasını tanır. Bir iddianın anlaşılması ve desteklenmesi, doğrulanması demek değildir. Kalabalığın verdiği unvan, Zekeriya’nın sözünü ettiği egemenliğin ve barışın yerini tutmaz.
Eşeğin anılması böylece anlamını bütünüyle korur. Peygamber sıradan bir yolculuk ayrıntısı vermemiş; savaş arabalarıyla güç gösteren hükümdarlardan farklı bir kral tasvir etmiştir. İsa’nın girişini bu tasvire uygun düzenlemek, aynı krallığı kurmakla bir tutulamaz. Zekeriya’daki “eşeğe, dişi eşeğin yavrusuna” sözleri aynı bineği iki yolla tanımlar. İkinci söz, eşeğin yavru olduğunu açıklar. Matta 21:2–7’de ise bir eşek ile sıpası birlikte getirilir. Bu iki hayvanın sahnede bulunması, ayette iki binek istendiğini göstermez. Peygamberliğin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirleyen hüküm, savaşın kaldırılması ve kralın yönetimidir.
Bu barış yalnız insanın iç huzuruna ya da barışçı bir öğretiye çevrilemez. Zekeriya savaş arabasını, savaş atını ve savaş yayını açıkça sayar. Aynı “denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar” ifadesi Tehilim 72:8’de kralın egemenliği için kullanılır; çevresindeki ayetlerde yoksulların korunması, zorbalığın kırılması ve kralların ona bağlılığı yer alır. Yeşaya 2:2–4’te de uluslar Haşem’in yollarını öğrenir, silahlarını tarım araçlarına dönüştürür ve artık savaş öğrenmez. Tanah’ın vaadi, insanların hayatını ve ulusların ilişkilerini değiştiren gerçek bir barıştır. İsa’nın eşeğe binmesiyle bu durum meydana gelmemiştir.
Hristiyan savunmasında gerçekleşmeyen bu sonuçlar ikinci gelişe bırakılır. Böylece eşeğe biniş kimlik kanıtı sayılırken, o kimliği sınayacak krallık görevleri geleceğe ertelenir. Oysa Zekeriya kralın önce gelip ayrılacağını, öleceğini ve daha sonra dönerek hükmedeceğini söylemez. Ayetlerde ayrıntılı bir takvim bulunmaması, bu hayat öyküsünü onlara ekleme yetkisi vermez. Alçakgönüllülük ile büyük egemenlik de birbirinin karşıtı değildir; aynı kral hem alçakgönüllü olabilir hem güçlü bir yönetim kurabilir. Daniel 7:13–14’te bulutlarla gelen insan benzeri kişiye egemenlik verilmesi, Zekeriya’daki kralın daha önce ölüp dünyaya ikinci kez döndüğünü anlatmaz. Orada kişi Tanrı’nın huzuruna getirilir; dünyaya iki ayrı gelişi anlatılmaz.
Gelecekte tamamlanacağı ileri sürülen görevler, bugün tamamlanmış görevler gibi kanıt sayılamaz. Zekeriya’daki kralı İsa olarak tanımlamak için, bu kralın yönetiminin İsa’da gerçekleştiği gösterilmelidir. Bunun yerine İsa’nın kral olduğu baştan kabul edilip eksik sonuçlar ikinci gelişe bırakıldığında, kanıtlanacak iddia kendi kanıtı yapılmış olur. Zekeriya 9’un İsa’nın Yeruşalayim’e girişiyle gerçekleştiği hükmü, peygamberin kral için verdiği barış ve egemenlik şartlarını dışarıda bırakır ve yanlıştır.
Tanah kaynakları: Zekeriya 9:9–10; Tehilim 72, özellikle 72:8; Yeşaya 2:2–4; Daniel 7:13–14. Karşı iddianın anlatısı: Matta 21:1–11.
81. İddia: Zekeriya 9:9 ilk gelişi, 9:10 ise ikinci gelişi anlatır
Zekeriya 9’da bir kralın eşek üzerinde geldiği, ardından savaş araçlarının kaldırıldığı ve yönetiminin geniş bir alana yayıldığı anlatılır. Daniel 7’de ise insan görünümündeki biri bulutlarla gelir ve kendisine yönetme yetkisi verilir. Tartışma, bu tasvirlerin aynı kral için iki ayrı geliş gerektirip gerektirmediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 9’da bir kralın eşek üzerinde geldiği, ardından savaş araçlarının kaldırıldığı ve yönetiminin geniş bir alana yayıldığı anlatılır. Daniel 7’de ise insan görünümündeki biri bulutlarla gelir ve kendisine yönetme yetkisi verilir. Tartışma, bu tasvirlerin aynı kral için iki ayrı geliş gerektirip gerektirmediği üzerinedir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 9:9’u İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girdiği ilk gelişine bağlarlar. Alçakgönüllü ve reddedilen Maşiah’ın, yani Mesih’in, Daniel 7’de görkem içinde yönetme yetkisi alan Maşiah olarak aynı gelişte ortaya çıkamayacağını söylerler. Bu nedenle Zekeriya 9:10’daki barış ve krallığı ikinci gelişe bırakırlar. Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünün eşekle bulutlar arasında kurduğu ayrımı da iki gelişin gerekli olduğuna dayanak gösterirler.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya’nın Siyon’a müjdelediği kral doğru, kurtuluşa ermiş ve alçakgönüllüdür. Sıpaya, yani eşek yavrusuna binerek gelir ve uluslara barış duyurur. Biniş ile barış, aynı kralın gelişini ve yönetimini anlatan iki cümlede yer alır. İlk cümlede kralın geldiği söylenir. İkinci cümlede Haşem Efrayim’den savaş arabalarını, Yeruşalayim’den savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın yönetimi denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanır. İki geliş iddiası yanlıştır. Zekeriya yalnız bir kez kralın geldiğini söyler. Sonraki ayet ikinci bir varışı değil, o kralın yönetiminde neler olacağını anlatır. Kralın ayrılması, ölmesi, dirilmesi, göğe yükselmesi ve ardından geri dönmesi bu iki ayete Hristiyan anlatısından eklenir. (Zekeriya 9:9–10)
Raşi, 9:9’daki kralı Maşiah olarak açıklarken hemen sonraki ayetin denizden denize uzanan egemenliğine dikkat çeker. Bir kralın eşek üzerinde gelmesi ile geniş bir ülkeyi yönetmesi arasında çelişki yoktur. Alçakgönüllülük onun gücünü nasıl taşıdığını, egemenlik ise kimlerin onun yönetimi altında olduğunu anlatır. Eşeğin savaş atıyla karşıtlığı da buradan anlaşılır. Efrayim ile Yeruşalayim artık savaş arabası ve atla ayakta tutulan bir düzene bağlı kalmaz. Yeremya, bu güvenliğin David soyundan çıkacak kralın “günlerinde” sağlanacağını söyler. Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar ve farklı ülkelere dağılmış halk kendi toprağına döner. Yeşaya’da da Yişay’ın kökünden çıkan yönetici yoksulları adaletle yargılar, kötülüğü durdurur ve barışın hüküm sürdüğü bir çağ tasvir edilir. İsrael’in dağılmışları ile Yehuda’nın sürgünlerinin toplanması da aynı kurtuluşun parçasıdır. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12)
Daniel 7:13–14’te insanı andıran kişi bulutlarla Günleri Eskiden Beri Olan’a yaklaşır. Görümün açıklamasında krallığı alanlar Yüce Olan’ın kutsallarıdır (7:18, 27). Bulutlarla gelen kişinin yöneldiği yer Tanrı’nın huzurudur. Görüm, daha önce Yeruşalayim’e gelmiş bir kişinin yeryüzüne dönüşünü anlatmaz. Yeşaya 53:2–3’te ise İsrael’in hor görülüşü, kökün kurak toprakta belirmesiyle anlatılır. Bu kulun yükselişi şiirin daha ilk cümlesinde bildirilmiştir (52:13). Yeşaya kendi içinde aşağılanmadan yüceltilmeye uzanan bir hikaye anlatırken Zekeriya, Siyon’a gelen kralın aynı tasvirinde barışı ilan eder. Bu bölümlerin hiçbirinde Zekeriya’nın iki ayeti arasında bir gidiş ve dönüş yer almaz.
Hristiyan savında Sanhedrin 98a’ya da başvurulur. Talmud’un bu bölümünde önce Yeşaya’daki “vaktinde hızlandıracağım” sözü ele alınır. Bu söz iki farklı duruma göre açıklanır. İsrael layıksa kurtuluş öne alınır, aksi durumda belirlenen vakitte gelir. Bulutlarla geliş ve eşek üzerindeki geliş aynı şekilde ele alınır. Buna göre İsrael layıksa Maşiah bulutlarla, layık değilse eşek üzerinde gelir. Halkın durumuna göre bu iki geliş biçiminden biri anlatılır. Birinin ardından diğerinin gerçekleşeceği söylenmez. Hava açık olduğunda yürüyerek, yağmur yağdığında arabayla geleceğini söyleyen kişinin sözü, iki farklı günde iki kez gelmesini gerektirmez. Hristiyan savının kendisi de insan davranışının peygamberlikte beklenen sonucu etkileyebileceğini göstermek için Yona’ya başvurur. Ninova kötülüğünden dönünce Haşem duyurulan yıkımı gerçekleştirmez. Tanah, uyarının doğru kalması için şehre ikinci bir kırk gün verilmesini şart koşmaz. Aynı şekilde, birbirine alternatif şartları Tanrı’nın sözüne sadakat adına peş peşe yaşanması gereken olaylara çevirmek yanlış bir çıkarımdır. (Yeşaya 60:22, Yona 3:4–10)
Matta 21:2–7, İsa’nın şehre girişini Zekeriya’daki binişin gerçekleşmesi olarak sunar. Fakat bir biniş, o kralın egemenliğini kurmaz. Zekeriya’da eşek üzerinde gelen kişi barışı duyuran ve hüküm süren kişidir. Yeremya da İsrael’in güvenliğini David soyundan gelecek kralın günlerine bağlar. Barış ve egemenlik gerçekleşmeden, bunları ikinci gelişin vaadi saymak İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları · Zekeriya 9:9–10 · Yeremya 23:5–8 · Yeşaya 11:1–12 · Daniel 7:13–14 · Yeşaya 53:2–3 · Yeşaya 60:22 · Yona 3:4–10.
82. İddia: Yeşaya 11’in yalnız bazı bölümleri İsa’nın ilk gelişinde gerçekleşmiştir
Yeşaya 11, Yişay’ın kökünden çıkan bir filizden söz eder. Yişay, David’in babasıdır. Ağacın yeni dalı, onun ailesinden gelecek kralı anlatır. Peygamber, önce kralın niteliklerini ve nasıl yönetim kuracağını, sonra bu yönetimle birlikte anlatılan barışı ve halkın toplanmasını açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 11, Yişay’ın kökünden çıkan bir filizden söz eder. Yişay, David’in babasıdır. Ağacın yeni dalı, onun ailesinden gelecek kralı anlatır. Peygamber, önce kralın niteliklerini ve nasıl yönetim kuracağını, sonra bu yönetimle birlikte anlatılan barışı ve halkın toplanmasını açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yişay’ın kökünden çıkan filizin İsa olduğunu söylerler. Haşem’in ruhunun, bilgeliğin ve mucize yapma gücünün İsa’nın ilk gelişinde görüldüğünü savunurlar. Zerubavel döneminde de filizle ilgili vaatlerin bir bölümünün gerçekleştiğini örnek gösterirler. Buradan, Yeşaya 11’deki barışın, dünya çapındaki krallığın ve İsrael’in toplanmasının İsa’nın ikinci gelişine ait olabileceği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya, Yişay’ın kökünden çıkan filizi, David’in ailesinden gelecek yönetici olarak tanıtır. Haşem’in ruhu onun üzerinde durur. Bilgelik, anlayış, öğüt, güç, bilgi ve Haşem korkusu, kralın nasıl hükmedeceğinde görülür. Bir davada, tarafların görünüşüne ya da haklarında duyduğu sözlere bakarak hüküm vermez. Yoksulları doğrulukla yargılar, ezilenler için adil hüküm verir ve kötüyü etkisiz hale getirir. Ruhla donanmayı İsa’da gerçekleşmiş sayıp bu ruhla yapılacak işleri başka bir gelişe ayırmak yanlıştır. Kralın bilgeliği, güçlüler karşısında yoksulun hakkını koruyan kararlarında görülür. (Yeşaya 11:1–5)
Tanah’ın eski Aramice çeviri ve açıklamalarından Targum Yonatan, Yişay soyundan çıkan bu kralı Maşiah olarak açıklar; 11:6’da da onun günlerinde yeryüzünde barışın çoğalacağını söyler. Raşi, bölümün başındaki kralı sürgünlerin kurtuluşuyla birlikte açıklar ve 11:11’deki toplanmaya dikkat çeker. Kralın nitelikleriyle halkın kurtuluşu aynı vaadin içindedir.
Bu nedenle kralın gücü, mucize gösterme yeteneği olarak okunamaz. İbranice gevura burada öğütle yan yana gelen güç ve kudrettir. Ardından gelen hükümler bu gücün nerede kullanıldığını gösterir. Yoksullar için verilen kararlar ve kötünün durdurulması, yöneticinin toplumu değiştirecek yetkisinin sonucudur. Yeremya da David için yetiştirilecek doğru filizin kral olarak hükmedeceğini ve ülkede adaleti sağlayacağını söyler. Yehuda onun günlerinde kurtulur, İsrael güven içinde yaşar. Bir öğretmenin bilgeliği veya ona atfedilen mucizeler, bu yönetimin kurulduğunu göstermez. (Yeremya 23:5–8)
Adil yönetimin nasıl bir dünyaya ait olduğu da bölümün içinde görülür. Kurt kuzuyla, leopar oğlakla yaşar. Bir çocuk buzağıyı, genç aslanı ve besili hayvanı birlikte güder. Haşem’in kutsal dağında zarar ve yıkım sona erer. Yeşaya bunun nedenini de verir. Sular denizi nasıl kaplarsa yeryüzü de Haşem bilgisiyle öyle dolacaktır. Hayvan görüntüleri doğrudan okunduğunda canlılar arasındaki güveni, benzetme olarak okunduğunda güçlü ile zayıf arasındaki gerçek güvenliği gösterir. Hristiyan savı bu tabloyu Eden’deki lanetin kalkmasına bağlar. Ayetteki belirleyici ilişki, zararın sona ermesi ile Haşem bilgisinin yeryüzünü doldurmasıdır. Bir öğretinin yayılmaya başlaması, bu sonucun gerçekleşmesi anlamına gelmez. Yeşaya başka bir yerde barışı ulusların savaşmayı bırakmasıyla, Zekeriya da savaş araçlarının ortadan kalkmasıyla açıklar. (Yeşaya 11:6–9, 2:2–4, Zekeriya 9:9–10)
Hristiyan yorumunda 10. ayetin yeni bir paragraf açtığı ve “o gün” sözünün bütün olayları aynı ana bağlamadığı ileri sürülür. Onuncu ayet anlatının yönünü krala ilişkin tasvirden uluslara ve halkın toplanmasına çevirir. Yişay’ın kökü bu kez uluslar için bir işaret olarak durur. Sonraki ayet yine “o gün” diye başlar. Haşem Aşur, Mısır ve başka bölgelerde kalmış halkını geri almak için ikinci kez elini uzatır. İsrael’in dağılmışlarıyla Yehuda’nın sürgünleri dünyanın dört bir yanından toplanır. Bölümün sonunda bu dönüş, Mısır’dan çıkışla karşılaştırılır. “İkinci kez” denirken yeniden harekete geçen Haşem’dir. Yeniden yapılan iş de bir kralın dünyaya gelmesi değil, halkın toplanmasıdır. Yeni paragraf ve geniş bir zaman dilimi, kralın ölüp sonra bir kez daha geleceğini gösteren bir sıra kurmaz. (Yeşaya 11:10–16)
İki geliş görüşünü savunanların kullandığı Zerubavel örneğinde önce ne olduğuna bakılır. Zekeriya, Zerubavel’in temelini attığı Tapınağı tamamlayacağını söyler. Sürgünden dönen halk için bu gerçek bir onarımdır. Zekeriya 3 ve 6 ile Yeremya 23’te kullanılan filiz sözü tsemahtır. Yeşaya 11:1 ise Yişay’ın gövdesinden ve köklerinden çıkan yeni dallar için hoter ve netser sözcüklerini kullanır. İkisi de burada ağacın yeni çıkan dallarını anlatır. İngilizcede bu ayetlerin hepsini branch, yani dal başlığı altında toplamak, onlara ortak bir gerçekleşme sırası vermez.
Daha önceki bir kurtuluş, gelecekteki bir kurtuluşa örnek olabilir. Zerubavel’in Tapınağı tamamlaması ise aynı kişinin daha sonra geri gelip başka bir kralın görevlerini üstleneceğini göstermez. Bu kıyasla Yeşaya’nın kralına iki ayrı geliş yüklenemez. (Zekeriya 3:8, 4:9, 6:12–13, Yeremya 23:5–8)
Yeşaya, ruhla donatılmış kralı yaptığı işlerle tanıtır. İsa’nın öğretisiyle ilk ayetler arasında benzerlik kurup adil krallığı, barışı ve toplanmayı geleceğe bırakmak, peygamberliğin kısmen gerçekleştiğini göstermez. Bu sonuçlar, İsa’nın Maşiah olduğuna karar verildikten sonra ertelenebilecek ayrıntılar değildir. O kararı sınayan ölçülerdir.
Tanah kaynakları · Yeşaya 11:1–12 · 11:10–16 · 2:2–4 · Yeremya 23:5–8 · Zekeriya 3:8 · 4:9 · 6:12–13 · 9:9–10. Metin açıklaması · Radak, Yeşaya 11:4.
83. İddia: İsa’nın bilge olması Yeşaya 11’in yeterli ilk gerçekleşmesidir
Yeşaya 11’de gelecekteki krala bilgelik ve güç verilir. Sonraki ayetler kralın bunları nerede kullanacağını gösterir. Kral, insanların görünüşüne aldanmadan yoksulların ve ezilenlerin davalarında adil karar verir. Bilge bir insanla adil bir krallık kurmuş yönetici arasındaki fark burada önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 11’de gelecekteki krala bilgelik ve güç verilir. Sonraki ayetler kralın bunları nerede kullanacağını gösterir. Kral, insanların görünüşüne aldanmadan yoksulların ve ezilenlerin davalarında adil karar verir. Bilge bir insanla adil bir krallık kurmuş yönetici arasındaki fark burada önemlidir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 11:2’de Maşiah’ın, yani Mesih’in Haşem’in ruhu, bilgelik ve güçle donatıldığına dikkat çekerler. İsa’nın öğretisinin derinliğini ve ona atfedilen mucizeleri bu sözün ilk gerçekleşmesi sayarlar. Adil krallığın kurulmasını, barışı ve İsrael’in toplanmasını ise İsa’nın ikinci gelişinde gerçekleşecek işler olarak görürler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya’nın beklediği kişi, Yişay’ın kökünden çıkıp halkı adaletle yönetecek kraldır. Haşem’in ruhuyla verilen bilgelik, anlayış, öğüt, güç, bilgi ve Haşem korkusu bu göreve hizmet eder. Kral, birinin görünüşüne veya hakkında işittiklerine dayanarak hüküm vermez. Yoksulu doğrulukla yargılar, ezilen için adil karar verir ve kötüyü ağzından çıkan sözle durdurur. İsa’nın bilgeliğini peygamberliğin ilk gerçekleşmesi saymak yanlıştır. Yeşaya’nın anlattığı adalet, kralın verdiği hükümlerde ve bu hükümlerin koruduğu insanların hayatında görülür. (Yeşaya 11:1–5)
Betsalel de Haşem’in ruhuyla, bilgelik, anlayış ve bilgiyle doldurulur. Bu yetenekleri Mişkan’ın, yani İsrael’in taşınabilir kutsal mekanının yapımında kullanır. Altını, gümüşü, bakırı, taşı ve ağacı işlemesi verilen görevin parçasıdır. Tora’da Mısır hükümdarı Paro, Yosef’i Tanrı’nın ruhunu taşıyan, bilge ve anlayışlı biri olarak tanır ve Mısır’ın yönetimini ona verir. Nun oğlu Yehoşua ise Moşe’nin ellerini üzerine koymasından sonra bilgelik ruhuyla doludur. İsrael halkı ona kulak verir. Aynı nitelikler farklı insanlarda farklı işlere bağlanır. (Şemot 31:2–5, Bereşit 41:38 ve 41:39–41, Devarim 34:9)
Daniel, Hananya, Mişael ve Azarya da bilgi ve bilgelikle donatılır. Şelomo halkı yargılamak ve iyiyle kötüyü ayırmak için kavrayış ister. Haşem ona öncekilerde ve sonrakilerde benzeri bulunmayacak bilge ve anlayışlı bir yürek verir. Şelomo’nun örneği, bu niteliğin bir kralda ve doğrudan yargı görevi için de bulunabildiğini gösterir. Maşiah’ın bilge olması beklenir. Ama Şelomo ve öteki örnekler gösteriyor ki, yalnızca bilge olduğunu öğrenerek bir insana Maşiah denemez. (Daniel 1:4, 17–20, Melahim Alef 3:9–12)
Mucize iddiası da ayetin verdiği ölçüyü değiştirir. Yeşaya’daki gevura, öğütle birlikte anılan güçtür. Asur İmparatorluğu’nun elçisi Yehuda kralı Hizkiya’ya seslenirken aynı iki sözcüğü savaş için gerekli öğüt ve güç anlamında kullanır. Yeşaya ise gücü adil hüküm verme ve kötüyü durdurma bağlamında işler. Sözcüğü doğrudan mucize yapma yeteneğine çevirmek, İbranice ifadenin kendisinde bulunmayan bir anlamı ona yükler. İsa’ya atfedilen olağanüstü işler de bu anlamı ayete kazandırmaz. (Melahim Bet 18:20, Yeşaya 11:2–5)
Talmud’un Sanhedrin 93b bölümü, Yeşaya’nın bu yargı tasvirini Bar Kohba’nın Maşiah iddiasıyla ilgili bir tartışmada kullanır. Bilgeler, onun adaleti ayırt etme yeteneğini sınar ve bekledikleri niteliği göremediklerini söyler. Bu bir Talmud yorumudur; kralın bilgeliğinin yargı göreviyle birlikte ele alındığını gösterir.
Yeteneğin verilişi ile görevin tamamlanışı arasındaki fark bir cerrah örneğinde görülebilir. El becerisi ameliyatı yapmasına yardım eder. Ameliyatın başarıyla yapıldığını ise hastaya uygulanan işlem ve sonucu gösterir. Şelomo’nun bilgeliği ya da Zerubavel’in Tapınağı tamamlaması gelecekteki kurtuluşun bazı yönlerini hatırlatabilir. Böyle bir benzerlik, söz konusu kişinin geride kalan bütün görevleri tamamlamak için tekrar geleceğini göstermez.
Aynı ölçü İsa için de geçerlidir. Yeşaya, Haşem bilgisinin dünyayı doldurduğu, ulusların Yişay’ın köküne yöneldiği ve Haşem’in İsrael ile Yehuda’nın dağılmışlarını topladığı bir çağ anlatır. Bilge bir öğretmenin ortaya çıkışını ilk gerçekleşme saymak, kralın kimliğini belirleyecek işler gerçekleşmeden o kimliği kabul etmektir. İkinci geliş iddiası bu işlerin neden henüz görülmediğine dair bir açıklama sunar. İşlerin gerçekleştiğini veya İsa’nın Yeşaya’daki kral olduğunu göstermez. (Zekeriya 4:9, Yeşaya 11:9–12)
Tanah kaynakları · Yeşaya 11:1–12 · Şemot 31:2–5 (İbranice metin) · Bereşit 41:38–41 · Devarim 34:9, İbranice metin · Melahim Alef 3:12 · Melahim Bet 18:20 · Daniel 1 · Zekeriya 4:9.
84. İddia: Yeşaya 49 İsrael tarafından reddedilen Maşiah’ı anlatır
Yeşaya 49’da Haşem, kuluna “İsrael” diye seslenir. Ardından ona dağılmış İsrael’i geri getirme ve diğer halklara ışık olma görevi verir. Kulun kimi temsil ettiği ve diğer halklara neden ulaştığı, bölümde bu iki görevin nasıl birbirine bağlandığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 49’da Haşem, kuluna “İsrael” diye seslenir. Ardından ona dağılmış İsrael’i geri getirme ve diğer halklara ışık olma görevi verir. Kulun kimi temsil ettiği ve diğer halklara neden ulaştığı, bölümde bu iki görevin nasıl birbirine bağlandığına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kul İsrael’i Haşem’e geri getirmekle görevlendirildiği için onun İsrael halkının kendisi olamayacağını söylerler. Onlara göre kulun “İsrael” diye anılması, Maşiah’ın, yani Mesih’in halkı tek bir kişi olarak temsil etmesinden gelir. İsrael’in bu Maşiah’ı reddetmesi üzerine kurtuluşun diğer halklara açıldığını savunurlar ve hor görülen kulun İsa olduğunu söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem kula doğrudan adıyla seslenir. “Sen Benim kulumsun, İsrael. Yüceliğimi senin aracılığınla göstereceğim.” Birkaç ayet sonra görevini de verir. Kul, Yaakov’u Haşem’e döndürecek ve İsrael’den sağ kalanları geri getirecektir. Bu iki söz birbirini bozmaz. İsrael’in içinden çıkan bir peygamber halkı adına konuşabilir ve aynı halkı uyarmakla görevlendirilebilir. İsrael’in Haşem’e bağlı kalan kesimi de dağılmış halkının yeniden toplanmasına hizmet edebilir. Halkını geri çağıranla geri çağrılanlar farklı görevler üstlenir. Bu iki taraf yine de aynı halka ait olabilir. Bu ayrımdan İsa’nın kimliğini çıkarmak yanlıştır. (Yeşaya 49:3–6)
Raşi, bölümün başlangıcında konuşanı, İsrael’i uyarmakla görevli peygamber Yeşaya olarak açıklar. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklaması olan Targum Yonatan, 49:3’te “kulum İsrael” der; 49:6’da ise kabileleri geri getirmekle görevli olanları “kullarım” diye çoğul anar. Bu açıklamalar, halkın içinden bir kişinin veya topluluğun aynı halk için görev üstlenebileceğini gösterir.
Yeşaya’nın başka yerlerinde de Haşem, Avraam’ın soyuna “İsrael, kulum” diye seslenir. Yaakov’u rahimden biçimlendirenin kendisi olduğunu söyler. Dolayısıyla 49. bölümde kulun daha doğmadan çağrılması ve tek ağızdan konuşması, İsrael adının ancak tek bir kişiye ait olabileceğini göstermez. Kula verilen kılıç benzetmesi de önce onun ağzına, yani sözüne bağlanır.
Öte yandan İsrael adını taşıyan herkes aynı şekilde davranmaz. Yeşaya, Haşem’in adını anarken doğrulukla davranmayan İsraellilerden söz eder. Baskıdan kurtulup Haşem’e dayanacak halkın sağ kalan kesimini ve uğruna halkın bütünü yok edilmeyecek kulları da tanır. Böylece İsrael adını koruyarak halkın içinde farklı roller bulunduğunu gösterir. (Yeşaya 41:8–9, 44:1–2,21, 48:1–8, 10:20–22, 65:8–9)
Kul, emeğinin boşa gittiğinden yakınır. Ardından hakkını ve emeğinin karşılığını Haşem’e bırakır. Haşem de Yaakov’un kabilelerinin ayağa kaldırılmasını ve İsrael’in geri getirilmesini yeniden dile getirir. Buna uluslara ışık olma görevini ekler. Böylece Haşem’in kurtuluşu dünyanın uçlarına ulaşacaktır. Hristiyan iddiası bu genişlemeyi bir reddedilmenin sonucu sayar. Oysa kulun İsrael’e yönelik işi aynı cümlenin içinde sürer. Uluslara ulaşan ışık, İsrael’in yerine başka bir halkın konulmasına dayanmaz. (Yeşaya 49:1–6)
Hor görülmenin ardından ne olacağı da bellidir. Haşem, hükümdarların kulu durumundaki kişiye kralların ayağa kalkacağını ve yöneticilerin önünde eğileceğini söyler. Ayette adı verilmeyen ulusu Yahudiler, hor görülen kişiyi İsa diye belirlemek, metnin vermediği iki kimliği ona ekler. Raşi hor görüleni İsrael olarak açıklar. Aşağılanma sahnesinde ölüm, çarmıh, başkalarının günahını üstlenme veya diriliş anlatılmaz. Bölüm ilerlediğinde aynı saygı görüntüsü Siyon için de kullanılır. Uluslar onun oğullarını ve kızlarını taşır. Krallar çocuklarının koruyucusu olur, saray kadınları onları emzirir ve yöneticiler önünde eğilir. Böylece önce hükümdarların baskısı altında yaşayıp sonra onların saygısını görmek, Siyon’un çocuklarına kavuşmasıyla birleşir. (Yeşaya 49:7, 49:23)
“Seni halk için antlaşma olarak vereceğim” sözünün ardından gelen işler de bu dönüşe aittir. Ülke yeniden ayağa kaldırılır, ıssız kalmış miraslar paylaştırılır ve tutsaklara çıkmaları söylenir. Kulun kanının dökülmesi veya korban olarak sunulması bu cümleye Hristiyan yorumuyla eklenir. İsa da burada verilen ülkeyi yeniden kurma ve sürgünleri geri getirme işlerini gerçekleştirmemiştir. Siyon kendisini unutulmuş sanır. Haşem ona “Ben seni unutmayacağım” diye cevap verir. İsa’nın reddedildiğini ve bu yüzden kurtuluşun İsrael’den alınıp uluslara verildiğini ileri süren yorum, bölümün söylediği şeyi tersine çevirir. Yeşaya’nın vaadinde uluslar İsrael’in yerini almaz. Siyon’un çocuklarını geri getirirler. (Yeşaya 49:8–23)
Tanah kaynakları · Yeşaya 49 · 49:3–9 · 49:23 · 41:8–9 · 44:1–2,21 · 48:1–8 · 65:8–9 · 10:20–22.
