85. İddia: “Halkın antlaşması” ifadesi Maşiah’ın kanıyla kurulacak yeni antlaşmayı anlatır
Antlaşma, tarafları ve bağlarını belirleyen bir sözdür. Yeşaya’da kul “halk için antlaşma” olarak verilir. Zekeriya’da tutsakların kurtuluşu antlaşmanın kanıyla ilişkilendirilir. Yeremya ise yeni bir antlaşmadan söz eder. Bu üç metinde antlaşmanın kimleri ve hangi olayları kapsadığı ayrı ayrı okunmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Antlaşma, tarafları ve bağlarını belirleyen bir sözdür. Yeşaya’da kul “halk için antlaşma” olarak verilir. Zekeriya’da tutsakların kurtuluşu antlaşmanın kanıyla ilişkilendirilir. Yeremya ise yeni bir antlaşmadan söz eder. Bu üç metinde antlaşmanın kimleri ve hangi olayları kapsadığı ayrı ayrı okunmalıdır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 49:8’de kulun halk için antlaşma olarak verilmesini, Maşiah’ın, yani Mesih’in kendisini korban, başka bir deyişle Haşem’e sunulan bir kurban olarak vereceğine işaret sayarlar. Zekeriya 9:11’de tutsakları özgürlüğe çıkaran antlaşma kanını da bu kurbanın kanı olarak okurlar. Bu iki bağlantıdan, Yeremya’nın vaat ettiği yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle kurulduğu sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 49:8’de Haşem, kula kurtuluş gününde yardım ettiğini söyler ve onu koruyacağını vaat eder. “Seni halk için antlaşma olarak vereceğim” sözünün ardından kulun yapacağı işler gelir. Ülkeyi yeniden ayağa kaldıracak, ıssız kalmış mirasları paylaştıracak ve tutsaklara çıkmalarını söyleyecektir. Bu görevlendirmeyi İsa’nın kanıyla yeni bir antlaşma kurma vaadi saymak yanlıştır. Ayetteki “seni vereceğim” sözüne “korban olarak” anlamı Hristiyan yorumuyla eklenir. Yeşaya’nın cümlesinde “yeni antlaşma” ifadesi de bulunmaz. (Yeşaya 49:3–9)
Yeşaya 49:8’deki İbranice וְאֶתֶּנְךָ לִבְרִית עָם, “seni halk için antlaşma olarak vereceğim” der. Raşi, bu ifadeyi Haşem’in antlaşma halkı olmakla ilişkilendirir ve yeniden kurulacak ülkeyi Erets İsrael, yani İsrael ülkesi olarak açıklar.
İki ayet önce Haşem, “Seni uluslara ışık olarak vereceğim” der. İsrael adıyla çağırdığı kul, Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldıracak ve İsrael’den sağ kalanları geri getirecektir. Uluslara ışık olması bu işe eklenir. Yeşaya 42’de ise “halk için antlaşma” ve “uluslar için ışık” aynı cümlede yer alır. Haşem kulun elini tutar ve onu korur. Kul körlerin gözünü açmak ve karanlıkta tutulanları hapisten çıkarmakla görevlidir. Hristiyan savı karanlıktan çıkışı ölümden dirilme olarak yorumlar. Yeşaya’nın verdiği somut bağ, tutsaklığın bitmesi ve insanların ıssız kalmış topraklarına kavuşmasıdır. (Yeşaya 49:3–12, 42:6–7)
Yeşaya, kulun halkla antlaşma ve uluslarla ışık ilişkisini daha önce de işlerle açıklar. 42:6–7’de onu elinden tutan ve koruyan Haşem’dir. Kul, kör gözlerin açılması ve karanlıkta tutulanların çıkarılmasıyla görevlendirilir. 49:8–9’da benzer sözler, ülkenin iyileştirilmesi ve tutsakların dışarı çağrılmasıyla devam eder. Peygamber, antlaşmayla verilen görevi bu eylemler üzerinden anlatır. Şemot 24’te Sinay antlaşmasının kanı tartışmasız biçimde konu edildiğinde ise korbanlar, kan ve kanın halk üzerine serpilmesi ayrı ayrı belirtilir. (Yeşaya 42:6–7).
Zekeriya’da antlaşma kanı gerçekten anılır. Önce Siyon’a eşeğe binen kralının geleceği bildirilir. Ardından Haşem, antlaşmasının kanı sayesinde tutsaklarını susuz çukurdan çıkardığını söyler. İbranice cümlede “sen”, “senin antlaşman” ve “senin tutsakların” dişil biçimdedir. İbranicede bu sözler dişil biçimde kurulduğunda burada bir şehir olarak anılan Siyon’a, yani Yeruşalayim’e seslenilir. Antlaşma da tutsaklar da Siyon’la ilişkilendirilir. Ayetten bu kanın kralın bedeninden geldiği sonucu çıkmaz.
Tora’da kanla anılan antlaşmanın açık bir örneği vardır. Moşe Sinay’da boğaların kanını halkın üzerine serper ve onu Haşem’in İsrael’le yaptığı antlaşmanın kanı olarak adlandırır. Zekeriya’nın sözleri de Siyon’la bağı zaten kurulmuş bir antlaşmaya dayanır. Raşi, bu kanı Sinay’da halkın üzerine serpilen antlaşma kanıyla açıklar. (Zekeriya 9:9–12, Şemot 24:3–8)
Yeremya yeni antlaşmanın taraflarını ve getireceği değişikliği açıkça adlandırır. Haşem onu İsrael evi ve Yehuda eviyle yapacak, kendi Tora’sını içlerine yerleştirip yüreklerine yazacaktır. Bu söz, halkın Tora’yı gönülden benimseyeceğini anlatır. Küçüğünden büyüğüne hepsi O’nu tanıyacak ve Haşem günahlarını bağışlayacaktır. Malaki’nin bütün İsrael’e Moşe’nin Tora’sını hatırlatması da bu devamlılığı gösterir. Hristiyan savı Yeşaya’daki “verme”, Zekeriya’daki “kan” ve Yeremya’daki “yeni antlaşma” sözlerini birleştirirken her birinin kime ve hangi işe bağlandığını değiştirir. Yeşaya’da kul sürgünün yıktığını onarır. Zekeriya Siyon’a kendi antlaşması üzerinden seslenir. Yeremya’da Haşem, Tora’sını İsrael ile Yehuda’nın yüreğine yazar. Bu sözlerden İsa’nın kanıyla kurulmuş bir antlaşma çıkarmak, açıklanması gereken Hristiyan öğretisini ayetlerin içine önceden yerleştirmektir. (Yeremya 31:31–34, Malaki 3:22)
Tanah kaynakları · Yeşaya 49:3–9 · 42:6–7 · Zekeriya 9:9–12 · Şemot 24:3–8 · Yeremya 31:31–34 · Malaki 3:22.
86. İddia: İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız kalması eski antlaşmanın sona erdiğini gösterir
Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Hoşea 3:4–5’i İsrael’in uzun süre David soyundan bir kral ve korban hizmeti olmadan yaşayacağına dair bir haber olarak okurlar. Onlara göre bu sürenin sonunda İsrael tövbe edecek ve Maşiah, yani Mesih, gelecektir. Bazı Hristiyan yorumlarında Mikdaş’ın, yani Tapınağın yıkılmasıyla korban hizmetinin durması, Sinay antlaşmasının sona erdiğine kanıt sayılır.
Tanah’ın Cevabı:
Hoşea’nın anlattığı uzun yoksunluk, Sinay antlaşmasının sona erdiğini göstermez. Peygamber bir evlilik örneği verir. Bu örnek, İsrael başka tanrılara yönelse de Haşem’in halkını sevmeye devam ettiğini anlatır. Ardından İsrael’in uzun süre kral, önder, korban yani Tanrı’ya sunu, dikili taş, efod ve terafim olmadan yaşayacağını söyler. Efod, başka yerlerde kohenin giydiği ve Haşem’e danışırken kullanılan bir giysi olarak da anlatılır. Terafim ev putlarıdır. Rahel’in babası Lavan’dan aldığı ve Lavan’ın kendi tanrıları diye andığı nesneler de bu adla geçer. Listede yer almaları, Hoşea’nın yürürlükten kaldırılacak Tora emirlerini sıralamadığını gösterir.
Peygamber yoksunluğun ardından yaşanacakları da söyler. Aynı İsrael, Tanrısı Haşem’e döner ve kralı David’i arar. Raşi’nin aktardığı açıklama, dönüşü Haşem’in krallığını, David hanesini ve Mikdaş’ı, yani Tapınağı aramakla ilişkilendirir. Kralsız geçen yıllar David soyuna verilen vaadi ortadan kaldırmadığı gibi, korbansız geçen yıllar da tek başına korban hizmetinin kaldırıldığını göstermez. (Hoşea 3, 3:4–5, Bereşit 31:19,30)
Hoşea süreyi iki kez “çok gün” diye adlandırır. Önce evlilik benzetmesindeki bekleyiş, sonra İsrael’in kraldan ve korbandan yoksun yaşayacağı dönem anlatılır. 5. ayetin “ardından” sözü de o bekleyişin sonrasını açar. Dönüp Haşem’i arayanlar, bekleyişi yaşamış olan İsrael oğullarıdır. Yeremya’da yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda evleriyle kurulacağına ilişkin vaat, Hoşea’nın bu topluluk sürekliliğiyle örtüşür. (Hoşea 3:3–5).
Vayikra, sürgün sırasında antlaşmanın ne olacağını açıkça söyler. İsrael Haşem’in hükümlerini reddeder, ülke ıssız kalır ve halk düşmanlarının topraklarına götürülür. Haşem, onların düşman ülkesinde olduğu sırada bile onları yok edecek veya antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini söyler. Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacaktır. Böylece Tora, İsrael’in antlaşmaya aykırı davranmasını ve Haşem’in antlaşmaya bağlı kalmasını aynı bölümde anlatır. Devarim de dönüşün içeriğini verir. Haşem dağılmış halkı toplayacak, halk Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği mitsvalara, yani kendilerine verilen emirlere dönecektir. Moşe koruyacakları emirlerin “bu Tora kitabında” yazılı olduğunu söyler. Tora’nın öngördüğü dönüş, sürgünden önce verilen hükümleri yeniden yerine getirmektir. (Vayikra 26:40–45, Devarim 30:1–10)
Halkın Haşem’e yönelmesi ülkeye dönene kadar da beklemez. Şelomo, düşman ülkesinde günahını itiraf edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönen İsrael’in duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. Daniel, Yeruşalayim ve Mikdaş yıkılmışken halkının suçunu itiraf eder ve Haşem’in merhametine sığınır. Hoşea da suçundan ötürü düşmüş İsrael’e Haşem’e sözlerle dönmesini ve bağışlanma dilemesini söyler. Korban sunulamayan zamanda da Tanah’ın gösterdiği tövbe yolu açıktır. (Melahim Alef 8:46–50, Daniel 9:3–19, Hoşea 14:2–3)
Birinci Mikdaş’ın yıkılışından sonraki dönüş, kesintiye uğrayan bir hizmetin nasıl yeniden başladığını gösterir. Babil’den dönen Yeşua ben Yotsadak ile Zerubavel sunağı eski yerine kurdular. Mikdaş’ın temeli daha atılmamışken sabah ve akşam korbanları başlamıştı. Ezra, sunuların Moşe’nin Tora’sında yazılı hükme göre sunulduğunu özellikle kaydeder. Sunağın yeniden kurulması, o buyruk geçerliliğini koruduğu için hizmetin yeniden başlayabildiğini gösterir. İkinci Mikdaş’ın yıkılmasından sonra geçen sürenin uzunluğu da bu tarihsel olaydan hukuki bir iptal sonucu çıkarmaya yetmez. (Ezra 3:2–6)
Yeremya, David soyundan gelecek kralın yönetimini ve Levi soyundan gelen kohenlerin kutsal hizmetini birlikte vaat eder. Kohenler, bu hizmeti yürütmekle görevli kişilerdir. Kohenler yakılan korbanı, tahıl sunusunu ve kesilen korbanı sunacaklardır. Haşem bu sözü gündüz ile gecenin vaktinde gelmesi kadar sağlam kılar. Yehezkel de Şabat, yeni ay ve bayramlarda hükümdarın sağlayacağı korbanları, ayrıca gönüllü sunularını anlatır. Bazı Hristiyan yorumcular bu korbanları İsa’nın ölümünü anma töreni sayar. Yehezkel 45:17 ise kendi amacını belirtir. Sunular İsrael halkı için kefaret, yani günahın giderilmesi ve arınma için yapılır. Bu cümle, Yehezkel’in öngördüğü hizmeti sırf anmaya indirgemeyi engeller. (Yeremya 33:14–26, Yehezkel 45:17, 46:1–12)
Hoşea 3:5’teki “kralları David” sözünü İsa’ya bağlamak, korbansız dönemden Sinay’ın sonunu çıkaran iddiayı kurtarmaz. Hoşea, aynı halkın Haşem’i ve kralları David’i yeniden arayacağını söyler. Yeremya bu umudu David’in soyuna bağlar ve kohenlerin hizmetini de yanında tutar. Üstelik Haşem sürgünün içinde antlaşmasını bozmayacağını Tora’da açıkça söylemiştir. Uzun yoksunluğu antlaşmanın sonu saymak, tam da o yoksunluk dönemi için verilmiş söze aykırıdır.
Tanah kaynakları · Bereşit 31:19,30 (İbranice) · Vayikra 26:40–45 · Devarim 30:1–10 · Hoşea 3:4–5 · 14:2–3 · Melahim Alef 8:46–50 · Daniel 9:3–19 · Ezra 3:2–6 · Yeremya 33:14–26 · Yehezkel 45:17 · 46:1–12.
87. İddia: Yitshak’ın odun taşıması İsa’nın çarmıhını önceden haber verir
Bereşit 22’de Avraam, oğlu Yitshak’la birlikte sunu getireceği yere gider. Yitshak sunu için hazırlanan odunları taşır. Bu ayrıntının ne anlama geldiğini anlamak için odunların nerede kullanıldığına, üçüncü günde ne olduğuna ve anlatının sonunda kimin sağ kaldığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit 22’de Avraam, oğlu Yitshak’la birlikte sunu getireceği yere gider. Yitshak sunu için hazırlanan odunları taşır. Bu ayrıntının ne anlama geldiğini anlamak için odunların nerede kullanıldığına, üçüncü günde ne olduğuna ve anlatının sonunda kimin sağ kaldığına bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Avraam’ın sevdiği oğlu Yitshak’ın kendi sunusu için odun taşımasını ve bağlanmaya razı olmasını, İsa’nın çarmıhını taşımasının habercisi sayarlar. Anlatıdaki üçüncü günü İsa’nın ölümden dirilmesine, Yitshak’ın yerine sunulan koçu da İsa’nın başkaları uğruna ölümüne bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 22, Avraam’ın sınandığını söyleyerek açılır. Avraam, sunakta bütünüyle yakılacak ola sunusu için odun hazırlar. Odunları Yitshak’ın üzerine yükler, ateşle bıçağı kendi elinde taşır. Yitshak, ateş ve odun hazırken sunulacak hayvanın nerede olduğunu sorar. Avraam, Haşem’in sunu için hayvanı sağlayacağını söyler. Odunun anlatıdaki görevi baştan sona açıktır. Avraam, vardıklarında odunları, sunuyu koyacağı sunağın üzerine dizer. Bu odunları gelecekteki bir Roma infaz aracının haberi saymak, Tora’nın verdiği ayrıntıya başka bir olayın anlamını yükler. (Bereşit 22:1–10)
Odunun yer değiştirmesi, anlatıda çocuğun başına gelecek olayın nasıl hazırlandığını gösterir. 6. ayette Avraam odunu Yitshak’ın üzerine koyar. 9. ayette ise Yitshak’ı bağlayıp odunun üzerine koyar. “İkisi birlikte yürüdüler” sözü iki sahnenin arasına yerleşir. Fohrman’ın dikkat çektiği bu düzen, odunun neden başta çocuğa taşıtıldığını anlaşılır kılar. Yürüyüşte sırtta taşınan odun, daha sonra sunağın üzerinde yakılacak sunu için dizilir. Sınama, çocuğa dokunulmaması buyruğuyla sona erer. (Bereşit 22:6–13).
Bereşit Rabba adlı açıklama derlemesinin 56:3 bölümü, Yitshak’ın odun taşımasını infaz edileceği kirişi omzunda taşıyan birine benzetir. Aynı midraş, baba ile oğlun bağlamak ve bağlanmak üzere birlikte yürüdüğünü söyler. Bu güçlü benzetme, anlatının Yitshak’ın yürüyüşüne verdiği anlamı açar; gelecekteki bir kişinin adını veya kimliğini vermez.
Avraam bıçağı aldığında Haşem’in meleği, “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” der. Sınama, oğlun kanı dökülmeden tamamlanır. Avraam boynuzları çalılığa takılmış koçu alır ve “oğlunun yerine” sunar. Kimin yerine kimin sunulduğu, anlatının devamında bellidir. Koç Yitshak’ın yerine sunulur ve Yitshak sağ kalır. Raşi’nin aktardığı açıklamada Avraam, koçu sunarken yapılanların sanki oğlu için yapılmış gibi kabul edilmesini diler. Bu açıklama, Yitshak’ın gerçekten öldüğünü söylemez. Hristiyan savı, Yitshak’ın yürüyüşünü gönüllü bir teslimiyet olarak okur. Tora yürüyüşü, soruyu ve bağlanmayı anlatır, Yitshak’ın o anda ne bildiğini veya ne düşündüğünü söylemez. Oğlun bağlı yatarken anlatının yönünü belirleyen söz, ona dokunulmaması emridir. (Bereşit 22:6–13)
Hristiyan yorum, İsa’yı aynı anlatıdaki iki ayrı varlığa benzetir. Yitshak odunu taşıdığı için İsa’ya, koç öldürülerek sunulduğu için yine İsa’ya benzetilir. Tek öyküden iki ayrı benzetme kurulabilir. Ancak bu eşleştirme, Bereşit’in neden gelecekte özellikle İsa’yı haber verdiğini göstermez. Odunu taşıyan oğul, öykünün sonunda kurtarılan kişidir. Üçüncü günde de Avraam uzaktan gideceği yeri görür. Yitshak’ın üçüncü günde dirildiği söylenemez, çünkü ölümü gerçekleşmez. (Bereşit 22:4, 11–13)
Haşem daha önce Avraam’a soyunun Yitshak üzerinden süreceğini söylemiştir. Sınamanın ardından bu soyu yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğaltacağını ve yeryüzünün uluslarının Avraam’ın soyu aracılığıyla bereket bulacağını bildirir. Vaadin gerekçesini de Avraam’ın Haşem’in sesine kulak vermesine bağlar. Odunu taşıyan Yitshak’ın sağ kalması ve soy vaadinin onaylanması, anlatının sonucunu oluşturur. Bu sonu bir insanın ölmesini gerektiren günah sunusuna veya çarmıh kehanetine çevirmek, Bereşit’in anlattığı olayın yönünü tersine çevirir. (Bereşit 21:12, 22:15–18)
Tanah kaynakları · Bereşit 22:1–18 (İbranice) · Bereşit 21:12 (İbranice).
88. İddia: Tanah Maşiah’ın iki ayrı gelişini öğretir
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya’daki hor görülen kişiyle Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişinin aynı Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. İsrael’in, krallığını kurmuş bir hükümdarı reddedemeyeceğini düşündükleri için iki ayrı geliş gerektiği sonucuna varırlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde reddedildi, öldü, dirildi ve göğe yükseldi. Vaat edilen barışı ve krallığı ise ikinci gelişinde kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ın Maşiah’ın iki gelişini öğrettiği iddiası yanlıştır. Zekeriya, Siyon’a gelen alçakgönüllü kralı uluslara barış duyuran hükümdar olarak tanıtır. Kral eşeğe binerek gelir. Bir sonraki ayette Haşem Efrayim’in savaş arabalarını ve Yeruşalayim’in savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın egemenliği genişler. Peygamber, geliş ile yönetimi birbirine bağlar. Kralın eşeğe binmesiyle krallığının kurulması arasına ölüm, diriliş ve yüzyıllar süren bir ayrılık koyan sıra Hristiyan öğretisinden gelir. (Zekeriya 9:9–10)
Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede, insanı andıran biri göğün bulutlarıyla gelir ve Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın huzuruna çıkarılır. Günleri Eskiden Beri Var Olan, bu sahnede yargıç olarak oturan Tanrı’dır. Yeryüzüne geri gelen biri anlatılmaz. Bu kişiye yönetme yetkisi verilir. Görüm açıklandığında krallığı Yüceler Yücesi’nin kutsallarının alacağı söylenir. Bu kişi ister halkı temsil eden bir görüntü olarak, ister onunla bağlantılı bir hükümdar olarak okunsun, görümdeki hareketi İsa’nın ikinci inişi saymak için gereken olay sırası bulunmaz.
Daniel 7’nin kendi açıklamasında aynı egemenlik sırasıyla kutsallara ve onların halkına verilir. Görüm önce simgeyi, sonra simgenin hangi topluluğa ve hangi krallığa ait olduğunu anlatır. Kutsallara savaş açan güç yargılandıktan sonra bu egemenlik kurulur. Bulutların görülmesini tek başına alıp aynı hükümdar için daha erken ve daha geç iki ayrı gelişe dönüştürmek, bu olay sırasına metinde bulunmayan bir dönem ekler. (Daniel 7:17–27).
Yeşaya 53:2–3’te kurak topraktan çıkan kök, hor görülen kulun tasviridir. Haşem bu kulu daha önce İsrael diye adlandırmış, ardından yüceltilmesini ilk ayette ilan etmiştir (49:3, 52:13). Yeşaya 11:1’deki filize ise ayrı ve açık bir soy verilir. O, David’in babası Yişay’ın kökünden çıkar. Yeşaya 60:21’de bütün halk Haşem’in diktiği fidandır, Hoşea 14:6–8’de de halk kök salar ve dallanır. Ortak bitki imgesi, bu iki özneyi aynı kişiye dönüştürmez. Yeşaya 52–54’te sürgünde aşağılanan İsrael’in yeni kuşaklarının çoğalması, Yeşaya 11’de ise David soyundan bir yönetici ve onun adaletle hükmetmesi anlatılır.
İki geliş için öne sürülen başka bir dayanak, Daniel 9’daki nagid, yani yönetici unvanıdır. Bu sözcüğün ilk gelişi, kral unvanının da ikinci gelişi anlattığı ileri sürülür. Oysa Haşem, Şemuel’e Şaul’un başına yağ sürüp onu halka yönetici olarak atamasını buyurur. Aynı Şaul, Gilgal’de halk tarafından kral ilan edilir. Bir insan, yönetici olarak meshedilip tahta oturabilir. Unvanların değişmesi, dünyadan ayrılıp ikinci kez gelmesini gerektirmez. (Daniel 9:25–26, Şemuel Alef 9:16, 11:15)
Hristiyan savı, Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünde bulut ve eşek tasvirlerinin yan yana getirilmesine de başvurur. Orada önce Yeşaya’daki kurtuluşun vaktinde gelmesiyle hızlandırılması, şartlara bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Ardından İsrael layıksa bulutlarla, aksi durumda eşek üzerinde gelişten söz edilir. Hızlandırılan kurtuluşun bir de vaktinde tekrar yaşanması gerekmez. İki ihtimalin varlığı, onları iki tarihsel geliş haline getirmez. Talmud’un Sukka 52a bölümündeki görüşlerden biri de Zekeriya’daki yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar, bir başkası kötü eğilimin ortadan kalkmasına. Ben Yosef ile Ben David’i iki ayrı figür olarak anan gelenek, aynı kişinin iki gelişi iddiasını karşılamaz. Bu metinlerden çıkarılan zorunluluk, onlara başvuran Hristiyan savının eklediği bir sonuçtur. (Yeşaya 60:22)
Tanah, ikinci bir eylemden söz ettiğinde onu kimin yapacağını belirleyebilir. Yeşaya 11:11’de ikinci kez elini uzatan Haşem’dir. Topladığı da kendi halkıdır. Hoşea 3:5’te dönecek olan halk, yani İsrael oğullarıdır. Onlar Haşem’i ve kralları David’i arayacaklardır. Eliyahu’nun göğe alınışı ile ileride gönderilmesi ise adıyla bildirilir. Melahim’de göğe alınan, Malaki’de gönderileceği söylenen kişi Eliyahu’dur. Başka bir peygamberin geri gönderilme vaadi, David soyundan kral için verilmiş bir dönüş vaadi oluşturmaz. (Yeşaya 11:11–12, Hoşea 3:5, Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Yeşaya’da Yişay’ın kökünden gelen yönetici yoksulları adaletle yargılar, Haşem bilgisi yayılır ve dağılmış İsrael toplanır. Yeremya, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği için David soyundan kralın “günlerinde” ifadesini kullanır. Yehezkel’de Haşem, dağılmış halkı ülkesinde tek kral altında birleştirir. Halk Haşem’in hükümlerine uyar, barış antlaşması kurulur ve Mikdaş aralarında kalır. Bu olaylar zaman içinde gelişebilir. Kral, kurduğu yönetimi sürdürürken egemenliği genişleyebilir. İsa’nın ikinci gelişi daha sonra verilmiş bir vahiy olarak ileri sürülse de Tanah’ın verdiği ölçüler yerinde durur. Barış, toplanma ve adil yönetim ortaya çıkmadan bu görevleri ikinci gelişe ertelemek, İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 diye numaralanır. Hoşea 14:6–8 için İbranice ayet numaraları kullanılmıştır. Daniel 7:13–27 · 11:1 · 60:21
89. İddia: Acı çeken ve zafer kazanan Maşiah metinleri ancak iki gelişle açıklanabilir
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya’nın hor görülen kulu ile Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişiyi aynı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. Krallığını kurmuş bir hükümdarı kimsenin reddedemeyeceğini düşündükleri için, onun önce güçsüz ve savunmasız halde gelmiş olması gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde acı çekip öldü ve göğe yükseldi. Krallığını kurmak için ikinci kez gelecektir.
Tanah’ın Cevabı:
David bir gün Şaul’un karşısında çalgı çalarken Şaul elindeki mızrağı ona fırlattı. David iki kez ölümden kurtuldu. Yıllar sonra İsrael’in önderleri Hevron’a gelip başına yağ sürüp onu kral olarak görevlendirdiler. Şaul’un öldürmek istediği adamın bütün İsrael üzerinde hüküm sürmesi için ölmesi ve sonra dünyaya dönmesi gerekmedi. Tanah, bir kralın tahta çıkmadan önce uğradığı zulmü ve sonradan kazandığı zaferi aynı hayat içinde anlatır. Acı çekmekle hüküm sürmek arasında iki geliş gerektiren bir çelişki bulunduğu iddiası daha bu noktada çöker. (Şemuel Alef 18:10–11, Şemuel Bet 5:1–5)
Yeşaya 52:13–15’te kul önce hor görülmüş, sonra kralları susturacak kadar yükselmiştir. Yeşaya 53:2–3, ulusların onu küçümsediği zamanı onların ağzından anlatır. 54:1–3, çocukları çoğalan Siyon’la bu yükselişin neye karşılık geldiğini gösterir. Bir halkın acısı ve ondan sonraki toparlanması, tek bir hayat çizgisi içinde anlatılır. Yeşaya 11:1, yönetici filizin Yişay soyundan olduğunu açıkça söyler. Yeşaya 60:21 ve Hoşea 14:6–8 aynı bitki dilini halk için kullanır. Daniel 7:18, 21–22 ve 27 de görümün anlamını verir. Baskıya uğrayan kutsallar sonunda egemenliğe kavuşur. Acıdan zafere geçiş, göğe ayrılıp yeniden gelen ikinci bir kişi veya ikinci bir geliş gerektirmez.
Tehilim 22 de acının tek başına ne kadar az şey söylediğini gösterir. Ölümün eşiğinde yardım isteyen kişi, ardından kardeşleri arasında Haşem’i öveceğini söyler. Övgüsünün sebebi, çığlığının duyulmuş olmasıdır. Bu yakarışta acıdan kurtuluşa geçilir. Anlatılan kurtuluşu ölüm ve diriliş diye okumak için mezmurun söylemediği iki olayın eklenmesi gerekir. (Tehilim 22:22–25)
Zekeriya’da alçakgönüllülük ile zafer aynı kralın tasvirinde buluşur. Siyon’a eşek üzerinde gelen kralın hemen ardından savaş arabalarının ve yayların kaldırılması anlatılır. Kral uluslara barış duyurur ve egemenliği denizden denize uzanır. Alçakgönüllülük kralın niteliğidir. Barış ise onun yönetimi altında yaşanacak değişimdir. Daniel’in gördüğü sahne ise gökte, yargıç olarak oturan Tanrı’nın huzurunda geçer. Bulutlarla gelen, insana benzer kişi yeryüzüne inmek üzere yola çıkmış biri olarak tasvir edilmez. Ezeli Olan’ın huzuruna getirilir ve kendisine egemenlik verilir. Sahnenin açıklamasında yönetme yetkisini alacak olanlar kutsal halktır. İki sahnenin birinde eşek, diğerinde bulut bulunması, öldükten sonra dönen tek bir kişinin iki gelişini anlatmaya yetmez. (Zekeriya 9:9–10, Daniel 7:13–27)
Tanah, ayrılan birinin daha sonra yeniden gönderileceğini söylerken bu bağı açıkça kurabilir. Eliyahu’nun kasırgayla göğe çıkışı anlatılır. Malaki ise Haşem’in gününden önce gönderilecek peygamberi adıyla, Eliyahu diye anarak tanıtır. Kralın gelişine ilişkin ayetlerde böyle bir bağ yoktur. Moşe, Yehoşua, Yosef, Gid’on ve Yiftah gibi kişilerin yaşadıkları da yardımın, kabulün veya zaferin gecikebildiğini gösterir. Bu benzerliklerden, Maşiah’ın önce öleceği ve ardından başka bir çağda döneceği hükmü çıkmaz. Sanhedrin 98a, bulutlarla ve eşek üzerinde gelişleri İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklar. Sukka 52a’da ise bir görüş, yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar; başka bir görüş kötü eğilimin ortadan kalkmasından söz eder. Aynı yerde Maşiah ben David ayrı bir figürdür. İki ihtimal bir olay sırası kurmaz; iki ayrı kişi de tek kişinin iki gelişi değildir. (Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Rambam, David soyundan kralın kimliğini yerine getirdiği işlerle sınar: Mikdaş’ı, yani Tapınağı kurması ve İsrael’in dağılmış halkını toplamasıyla Maşiah olduğu kesinleşir. Başarılı olmadan ölürse Tora’nın vaat ettiği kral olmadığı anlaşılır. Bu, Tanah ayeti değil, Rambam’ın bu konudaki açıklamasıdır.
Yeremya kralı, saltanatının sonuçlarıyla tanıtır. David’in soyundan gelen bu kral ülkede adaletle hükmederken Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yeşaya, Yişay’ın soyundan gelen yöneticinin yoksulların hakkını gözettiği dünyada yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolacağını ve dağılmış İsrael’in toplanacağını söyler. Yehezkel’de de halkın ülkesine dönmesi, tek kralın yönetiminde birleşmesi ve Haşem’in Tapınağının onların arasında bulunması aynı vaadin parçalarıdır. Bu işleri geleceğe bırakıp ilk gelişin gerçekleştiğini ileri sürmek, ispat edilmesi gereken şeyi baştan kabul etmektir. Tanah, David’in soyundan kralı ülkesine dönen, birleşen ve güven içinde yaşayan halkıyla birlikte tanıtır. Bu işler gerçekleşmeden İsa’nın o kral olduğu ileri sürülemez. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28) Yeşaya 41:8–9 · 44:21 · 49:3 · 11:1 · 60:21
90. İddia: Maşiah kehanetlerinin koşullu olması Tanrı’nın sözünü başarısız hale getirir
Bir peygamberin felaket uyarısı, insanlara davranışlarını değiştirme fırsatı verebilir. Uyarılan insanlar kötülükten döner ve felaket gerçekleşmezse, uyarı amacına ulaşmış olur. Peygamberin verdiği kesin bir vaatte ise neyin gerçekleşeceği, vaadin kendi sözleriyle belirlenir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir peygamberin felaket uyarısı, insanlara davranışlarını değiştirme fırsatı verebilir. Uyarılan insanlar kötülükten döner ve felaket gerçekleşmezse, uyarı amacına ulaşmış olur. Peygamberin verdiği kesin bir vaatte ise neyin gerçekleşeceği, vaadin kendi sözleriyle belirlenir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in nasıl geleceği İsrael’in davranışına bağlı olursa peygamberlerin anlattığı iki geliş biçiminden birinin hiç gerçekleşmeyeceğini söylerler. Haşem’in sözünün boşa çıkamayacağını gerekçe göstererek ikisinin de gerçekleşmesi gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa önce alçakgönüllü biçimde geldi. İsrael onu reddedince Daniel’de vaat edilen görkemli egemenlik ertelendi ve İsa’nın ikinci gelişine kaldı.
Tanah’ın Cevabı:
Yona, Ninova halkına kırk gün sonra kentin yıkılacağını duyurdu. Halk kötü yolundan döndü. Haşem halkın yaptıklarını gördü ve önceden bildirdiği yıkımı gerçekleştirmedi. Yona’nın kendisi, bu sonucun mümkün olduğunu baştan bildiğini söyler. Haşem merhametlidir ve felaketten vazgeçebilir. Kitap, kırk günlük uyarının daha sonraki bir tarihe taşındığını söylemez. O felaket gerçekleşmedi, çünkü uyarılan halk davranışını değiştirdi. Ninova’nın başka bir çağda yıkılması da kırk günlük uyarıyı yerine getirmiş olmaz. (Yona 3:4–10, 4:2)
Yeremya’da, elindeki kap bozulan bir çömlekçi görülür. Çömlekçi aynı kilden başka bir kap yapar. Haşem bu görüntüyü bir halka verilecek hükme bağlar. Bir ulusa yıkım bildirildiğinde, o ulus kötülüğünden dönerse Haşem felaketten vazgeçer. Bir ulusa iyilik bildirildiğinde de o ulus kötülüğe yönelip Haşem’i dinlemezse iyilik geri alınabilir. Bu yüzden Yehuda ve Yeruşalayim halkı, tam da felaket uyarısı verilirken davranışını düzeltmeye çağrılır. Uyarı, insanlara kurtulmak için neyi değiştirebileceklerini gösterir. Haşem’in sözü, halk yönünü değiştirdiğinde uygulanacak hükmü de kapsar. (Yeremya 18:1–11, 18:7–10)
Yehezkel aynı ayrımı tek bir insanın hayatında gösterir. Kötülük yapan birine öleceği bildirilse bile kötülükten döner ve çaldığını geri verirse yaşayacağı söylenir. Doğru bir insan haksızlığa döndüğünde ise geçmişteki doğruluğu onu korumaz. Devarim’de, Haşem’in adına konuştuğu halde sözü gerçekleşmeyen peygamber için bir ölçü konur. Yona’nın uyarısı bu ölçüye aykırı düşmez. Ninova’nın başına geleni değerlendirirken, Haşem’in Yeremya’da açıkladığı hüküm de hesaba katılır. Tehilim’in, Haşem’in sözünün sonsuza dek durduğunu söylemesi de o sözdeki şartı kaldırmaz. Rambam, peygamberin doğruluğunu sınarken felaket haberleriyle peygamber aracılığıyla bildirilen iyilik sözleri arasında ayrıca ayrım yapar: gerçekleşmeyen bir felaket uyarısı peygamberi yalancı yapmaz; bildirilen iyilik gerçekleşmezse gerçekleşmeyen bu vaat, peygamberlik iddiasını değerlendirmek için bir ölçü olur. (Yehezkel 18:21–24, 33:14–16, Devarim 18:20–22, Tehilim 119:89, 119:140)
Ninova halkının yaptığı değişiklik, Yona 3:8’de kötü yoldan ve şiddetten dönmek diye adlandırılır. Birkaç ayet sonra Haşem’in onları bu davranışları üzerinden değerlendirdiği belirtilir. Yehezkel’de de kötü kişi çaldığını iade edip adaletle yaşamaya başladığında önceki hüküm değişir. İki durumda da uyarı, kişiye ya da şehre yönünü değiştirme fırsatı verir. Yeremya 18:7–10’da Haşem’in açıkça bildirdiği düzen budur. (Yeremya 18:7–10).
Rambam, Mişna Yorumu’na Giriş’te peygambere kendisi için verilen iyilik sözüyle, onun insanlara şart belirtilmeden duyurduğu iyilik haberini de ayırır. Yaakov’un kendisine verilen güvenceye rağmen günahtan çekinmesi peygambere kendi hayatı için verilen güvenceye örnektir. Peygamberin halka ilettiği kesin iyilik haberi ise peygamberin sınanmasında kullanılır. Mişna Yorumu’na Giriş; Mişne Tora, Yesode HaTora 10:4
Tapınak konusunda bu ayrım peygamberliğin kendi cümlesinde görülür. Zekeriya, uzaktakilerin Haşem’in Tapınağının yapımına katılacağını söyledikten sonra halkın Haşem’in sesini dikkatle dinlemesi şartını koyar. Vayikra ise İsrael’in düşmanlarının ülkesinde bile bütünüyle yok edilmeyeceğini ve Haşem’in onlarla yaptığı antlaşmayı bozmayacağını bildirir. Yeremya da İsrael’in ulus olarak devamını güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlar. Aynı halkın bir iyiliğe kavuşması itaate bağlanabilirken antlaşmasının sürmesi güvence altına alınabilir. Tapınağın yıkımını Sinay antlaşmasının sonu saymak bu güvenceye aykırıdır. (Zekeriya 6:15, Vayikra 26:44–45, Yeremya 31:35–37)
İki geliş savı, Sanhedrin 98a’daki bir açıklamaya da dayanır. Orada Yeşaya’nın kurtuluş için kullandığı “vaktinde” ve “onu hızlandıracağım” sözleri, halkın durumuna bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Aynı anlayış, Daniel’in bulutları ile Zekeriya’nın eşek üzerindeki kralına uygulanır. Halkın durumuna göre iki ihtimalden biri gerçekleşecekse, bu iki ihtimalin ayrı tarihlerde birer kez yaşanması gerekmez. Üstelik açıklama, İsrael’in durumunu İsa’nın çarmıha gerilmesine bağlamaz. O bağı kurmak için daha baştan İsa’nın Maşiah olduğu kabul edilmelidir. Ardından aynı varsayım, onun ikinci gelişine kanıt olarak kullanılır. (Yeşaya 60:22, Daniel 7:13–14, Zekeriya 9:9–10)
Ninova bir felaket uyarısı aldı ve halkın dönüşüyle o uyarı amacına ulaştı. Daniel ise gelecekteki bir egemenliği görür. Daniel’de bulutlarla gelen kişi gökteki yargıcın huzuruna çıkarılır ve egemenlik alır. Zekeriya’daki alçakgönüllü kral uluslara barış duyurur. Dünya barışı ve David’in krallığı gerçekleşmediğinde bunları ikinci gelişe bırakmak, İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz. Haşem’in sözünü olduğu gibi kabul etmek, uyarının şartını da kesin vaadin ölçüsünü de korumayı gerektirir.
Tanah kaynakları · Yona 3:4–10 · Yeremya 18:7–10 · Vayikra 26:44–45 (Sefaria).
91. İddia: Ninova örneği gerçek koşulluluk değil yalnız ertelemedir
Yona, Ninova’ya kırk gün sonra yıkılacağını duyurdu. Halk kötülüğünü bırakınca şehir o felaketi yaşamadı. Nahum ise başka bir zamanda aynı şehir için yıkım bildirdi. Bu iki uyarıyı karşılaştırırken her birinin hangi davranışa ve hangi zamana bağlandığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yona, Ninova’ya kırk gün sonra yıkılacağını duyurdu. Halk kötülüğünü bırakınca şehir o felaketi yaşamadı. Nahum ise başka bir zamanda aynı şehir için yıkım bildirdi. Bu iki uyarıyı karşılaştırırken her birinin hangi davranışa ve hangi zamana bağlandığına bakılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yona’nın uyarısında açıkça bir şart bulunmadığına dikkat çekerler. Onlara göre halkın tövbesi yıkım hükmünü kaldırmadı, yalnızca ileri bir tarihe erteledi. Nahum’un da Ninova’nın yıkılacağını söylemesini buna kanıt gösterirler. Aynı düşünceyi Daniel’in görkemli egemenlik vaadine uygularlar. İsrael’in İsa’yı reddetmesinin bu vaadi ortadan kaldırmadığını ve egemenliğin İsa’nın ikinci gelişinde kurulacağını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
“Kırk gün daha, Ninova yıkılacak.” Yona’nın duyurduğu sözde süre de bellidir, felaket de. Ninovalılar bu uyarıya inanınca kral tahtından kalkıp pişmanlığını göstermek için kaba kumaştan bir giysi giydi. Herkesin kötü yolundan ve işlediği şiddetten dönmesini istedi. Haşem, halkın davranışını değiştirdiğini görünce bildirdiği felaketten vazgeçti. İbranice ayet, וְלֹא עָשָׂה, yani “onu yapmadı” diye biter. Hükmün değişmesine neyin yol açtığı da açıktır. Halk kötülüğü bırakmıştı. Bu sonucu erteleme saymak, “yapmadı” sözüne ayette bulunmayan bir “henüz” ekler. (Yona 3:4–10)
Yona’nın kendisi, neden başta Tarşiş’e kaçmaya kalktığını bu olaydan sonra açıklar. Haşem’in merhametli olduğunu, öfkesinin çabuk alevlenmediğini ve felaketten vazgeçebildiğini biliyordu. Kitabın sonunda Haşem, peygamberin kendi dikmediği bir bitkiye acıdığını hatırlatır ve Ninova’daki insanlara ve hayvanlara neden acımaması gerektiğini sorar. Bir şehrin kırk gün sonra hala ayakta olması, tek başına uyarının nasıl işlediğini göstermezdi. Yona’nın kitabı ise Ninova’nın kurtulmasını hem halkın dönüşüne hem Haşem’in merhametine bağlar. (Yona 4:2, 4:10–11)
Ninova’daki oruç ve çul, şehrin yaptığı dönüşe eşlik eder. Yona 3:10, Haşem’in baktığı şeyi daha dar biçimde belirtir: Halkın işlerine ve kötülükten dönmüş olmalarına. Bu ayrıntı, felaketin neden gerçekleşmediğini gösterir. Şehir, kırk günlük süre sonunda hükme yol açan şiddeti bıraktığı için esirgenir. (Yona 3:8–10).
Uyarının cümlesinde “eğer” geçmemesi bu bağı ortadan kaldırmaz. Yeremya’da Haşem, bir ulusa sökülüp yıkılacağını bildirdiğinde o ulus kötülüğünden dönerse felaketten vazgeçeceğini söyler. Haşem tersini de açıklar. Bir halka iyilik bildirildiğinde o halk kötülüğe döner ve Haşem’i dinlemezse bildirilen iyiliği yitirebilir. Haşem’in sözüne sadakat, yalnız felaket cümlesini alıp o felaketin hangi durumda uygulanacağını bildiren sözü bir kenara bırakmakla sağlanmaz. Ninova’daki uyarı amacına ulaştı. Halk, kendisini yıkıma götüren davranışı bıraktı ve Haşem şehri o felaketten esirgedi. (Yeremya 18:7–10)
Nahum’un da Ninova’ya yıkım bildirmesi bu sonucu değiştirmez. Nahum, şehri kan dökmekle, yalanla ve yağmayla suçlar. Verdiği hüküm, Yona’nın kırk günlük uyarısına yeni bir tarih vermez. Nahum, verdiği yıkım haberini şehrin o sırada sürdürdüğü kötülüğe bağlar. Ninova’nın daha sonra yıkılması, Yona’nın verdiği kırk günlük sürenin içinde yıkıldığı anlamına gelmez. Tanah aynı şehir hakkında iki ayrı durumdan söz eder. Birinde halk şiddetten döner ve kurtulur. Diğerinde süren kötülük yüzünden şehir hakkında yıkım hükmü verilir. (Nahum 2–3)
Talmud’un Sanhedrin 89b bölümü, Yona’nın “altüst olacak” sözünü şehrin yıkılması veya halkın davranışının kökten değişmesi olarak okur. Bu yorumda da geleceğe bırakılmış bir yıkım yoktur. Sanhedrin 98a’da, halkın durumuna bağlı olarak bulut veya eşek tasviri ele alınırken de iki seçenek art arda gelecek olaylar olarak verilmez. İki sonuçtan hangisinin yaşanacağını halkın davranışı belirler. Bu yüzden her ikisinin de gerçekleşmesi gerekmez. Yona’nın kitabındaki kırk günlük uyarı bunun nedenini zaten gösterir. Şart değiştiğinde beklenen sonuç da değişebilir. (Yona 3:4–10, Daniel 7:13–14, Zekeriya 9:9–10)
Ninova’ya verilen hüküm, Daniel’in gördüğü egemenliğe ikinci bir tarih koymaz. Daniel’de bulutlarla gelen kişi yeryüzüne dönmek üzere yola çıkmaz. Gökteki yargıcın huzuruna çıkarılır ve egemenlik alır. Zekeriya’da eşek üzerinde gelen kral uluslara barış duyurur. Yeremya, David soyundan gelecek kralın günlerinde İsrael’in ülkesinde güvenle yaşayacağını söyler. Bu vaatlerin taşıdığı ölçü, barışın kurulması ve halkın ülkesine dönmesidir. Ninova’da bir felaketin kaldırılması, İsa’nın gerçekleştirmediği bu işleri ikinci bir gelişe aktarmak için gerekçe olamaz. (Yeremya 23:5–8)
Tanah kaynakları · Yona 3:4–10 · 4:2 · 4:10–11 · Yeremya 18:7–10 · Nahum 2–3 · Daniel 7:13–14 · Zekeriya 9:9–10 · Yeremya 23:5–8.
92. İddia: Moşe’nin önce reddedilip sonra kabul edilmesi İsa’nın iki gelişini haber verir
Moşe, Mısır’da iki İbrani arasındaki kavgaya karıştıktan sonra Midyan’a kaçar. Daha sonra Haşem ona İsrael’i Mısır’dan çıkarma görevi verir. Moşe’nin ilk olayda neden ayrıldığıyla sonradan hangi görevle döndüğü, halkın ona nasıl karşılık verdiğini anlamak için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Moşe, Mısır’da iki İbrani arasındaki kavgaya karıştıktan sonra Midyan’a kaçar. Daha sonra Haşem ona İsrael’i Mısır’dan çıkarma görevi verir. Moşe’nin ilk olayda neden ayrıldığıyla sonradan hangi görevle döndüğü, halkın ona nasıl karşılık verdiğini anlamak için önemlidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Moşe’nin ilk gelişinde İsrael tarafından reddedildiğini, kırk yıl sonra Tanrı’nın gönderdiği kurtarıcı olarak dönünce halkın onu kabul ettiğini söylerler. Onlara göre bu sıra, İsa’nın ilk gelişinde reddedileceğini ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edileceğini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Moşe, Mısır’da halkının ağır işlerini görmeye çıktığında bir Mısırlının bir İbraniyi dövdüğünü gördü ve Mısırlıyı öldürdü. Ertesi gün kavga eden iki İbraniden saldırgan olana neden arkadaşına vurduğunu sordu. Adam, “Seni üzerimize yönetici ve yargıç olarak kim atadı?” diye karşılık verdi. Mısır hükümdarı Paro olayı öğrenip Moşe’yi öldürmek isteyince Moşe Midyan’a kaçtı. Bir İbrani, Moşe’nin kavgaya karışmasına karşı çıkmıştı. O sırada Haşem, Moşe’yi İsrael’e bir kurtuluş sözüyle göndermiş değildi. Bir kişinin bu itirazını İsrael’in kendisine gönderilen kurtarıcıyı topluca reddetmesi olarak okumak yanlıştır. (Şemot 2:11–15)
Moşe, Midyan’da evlendi ve Yitro’nun sürüsünü güttü. İsrael’i Mısır’dan çıkarma görevi kendisine orada, yanan çalının yanında verildi. Haşem onu Paro’ya göndereceğini söyledi. Moşe, Yitro’nun iznini aldı ve ailesiyle Mısır’a döndü. Aharon’la birlikte İsrael’in önderlerini topladığında halk, Haşem’in çektikleri sıkıntıları gördüğünü işitti ve inandı. Böylece Moşe, Haşem tarafından gönderildiği ilk seferde halk tarafından kabul edilir.
Moşe’nin Midyan’a kaçmasıyla geri dönmesi arasında kaç yıl geçtiği Şemot’ta verilmez. Kırk yıllık süre Hristiyan metninde yer aldığı gibi Bereşit Rabba’da da Moşe’nin Midyan dönemi için verilir. Kaldı ki bu sürenin uzunluğu, Moşe’nin kendi hayatı içinde yaptığı yolculuğu ölümden sonra gerçekleşecek bir dönüşe çevirmez. (Şemot 2:15–22, 3:10, 4:18–20, 29–31)
Moşe döndükten sonra da halkın tutumu hep aynı kalmadı. Paro iş yükünü artırınca İsraelli görevliler Moşe ile Aharon’u suçladılar. Daha sonra köleliğin ağırlığı yüzünden halk Moşe’nin kurtuluş sözlerine kulak veremedi. Deniz geçildikten sonra ise İsrael, Haşem’e ve kulu Moşe’ye güvendi. Çölde Korah ve yanındakiler yeniden Moşe’nin yetkisine karşı çıktılar. Kabul ve itiraz aynı görev boyunca birden çok kez yaşandı. Bunlardan ilk itiraz ile sonraki bir kabulü seçip öykünün bütününe iki geliş biçimi vermek, Şemot ve Bamidbar’ın olay sırasını bozar. (Şemot 5:19–21, 6:6–9, 14:30–31, Bamidbar 16:1–4)
Devarim, Moşe’ye benzeyecek peygamberin hangi bakımdan ona benzeyeceğini kendi cümlesinde açıklar. Haşem, halka hangi sözleri söyleyeceğini o peygambere bildirecek, peygamber halka kendisine emredileni söyleyecektir. Benzerlik, Haşem’in sözünü halka iletme göreviyle ilgilidir. Moşe’nin kavga eden iki kişiye rastlamasını veya Midyan’a gitmesini gelecekteki bir peygamberin yaşamında tekrarlanacak olaylar haline getirmez. Hristiyan anlatısının Şemot’taki itirazı bir kurtarıcının ulusal ölçekte reddedilmesi olarak okuması da bu olayın daha önce Tora’da öyle anlatıldığını kanıtlamaz. (Devarim 18:15–18)
Moşe’yi tanıtan şey, Mısır’dan ayrılıp sonra geri gelmesi değildir. Haşem’in verdiği görevi yerine getirdi, İsrael’in Mısır’dan çıkışına önderlik etti ve Sinay’da Haşem’in sözünü halka iletti. David soyundan gelecek kral da yerine getireceği işlerle tanınır. Yeşaya ve Yeremya onun adaletle hükmettiği, İsrael’in toplandığı ve ülkesinde güvenle yaşadığı bir gelecek anlatır. Moşe’nin Midyan’dan dönmüş olması, İsa’nın İsrael’i topladığını veya vaat edilen krallığı kurduğunu göstermez. Moşe’nin hayatından seçilen bir benzerlik, Tanah’ın Maşiah’ı tanımak için verdiği ölçülerin yerini tutamaz. (Şemot 12:50–51, 19:3–8, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8)
Tanah kaynakları · Şemot 2 (2:11–15, Sefaria) · 3:10 · Şemot 4 (4:29–31, Sefaria) · Devarim 18 (18:15–18, Sefaria).
93. İddia: Yosef’in kardeşleri tarafından reddedilmesi ve sonra kabul edilmesi İsa’nın Maşiah oluşunu gösterir
Yosef’in kardeşleri onu kuyuya atar. Daha sonra Yosef satılır ve Mısır’a götürülür. Yıllar sonra kardeşleri kıtlık yüzünden tahıl almak için Mısır’a gelir ve ülkenin yöneticisiyle karşılaşırlar. Önünde eğildikleri kişinin kardeşleri olduğunu ne zaman öğrendikleri, olayın nasıl geliştiğini anlamak için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yosef’in kardeşleri onu kuyuya atar. Daha sonra Yosef satılır ve Mısır’a götürülür. Yıllar sonra kardeşleri kıtlık yüzünden tahıl almak için Mısır’a gelir ve ülkenin yöneticisiyle karşılaşırlar. Önünde eğildikleri kişinin kardeşleri olduğunu ne zaman öğrendikleri, olayın nasıl geliştiğini anlamak için önemlidir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yosef’in rüyalarını reddeden kardeşlerinin kıtlık sırasında onun önünde eğildiğini ve onun sayesinde kurtulduğunu hatırlatırlar. Onlara göre bu olay, İsrael’in önce reddettiği İsa’yı ikinci gelişinde tanıyacağını ve onun aracılığıyla kurtulacağını önceden gösterir. Mısır hükümdarı Paro’nun Yosef’e verdiği Tsafenat Paneah adının kelime anlamının “dünyanın kurtarıcısı” olduğunu da ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yosef’in kardeşleri, Yaakov’un onu kendilerinden daha çok sevdiğini gördüklerinde ondan nefret etmeye başladılar. Yosef rüyalarını anlattığında düşmanlıkları arttı. Bir gün onu kuyuya attılar. Yehuda, Yosef’i öldürmek yerine satmayı önerdi. Yıllar sonra kıtlık baş gösterince aynı kardeşler tahıl almak için Mısır’a gittiler. Ülkenin yöneticisi Yosef’ti. Kardeşler önünde eğildiklerinde onun Yosef olduğunu bilmiyorlardı. Yosef ise onları hemen tanıdı. Bereşit’te henüz kimliğini bilmedikleri bir yöneticinin önünde eğilirler. Bunu daha önce reddettikleri kişiyi Maşiah olarak kabul etmeleriyle bir tutmak, olayın sırasını ve anlamını değiştirir. (Bereşit 37, 42:6–9)
Yosef’in kimliğini ne zaman açıkladığı da önemlidir. Binyamin’in köle olarak kalması istendiğinde Yehuda öne çıkar. Bir zamanlar Yosef’in satılmasını öneren kardeş, bu defa Binyamin eve dönebilsin diye onun yerine köle kalmaya razıdır. Bunun ardından Yosef artık kendini tutamaz ve kardeşlerine kim olduğunu söyler. Onlara, Haşem’in kendisini yaşamlarını korumak için önden gönderdiğini anlatır. İki yıl kıtlıkla geçmiş, ekim ve hasat yapılamayacak beş yıl daha kalmıştır. Yosef ailesine yaşayacak yer ve yiyecek sağlar. Yaakov öldükten sonra da kardeşlerine ve çocuklarına bakacağını söyler. Yosef, Haşem’in kardeşlerinin kendisine yapmak istediği kötülüğü, birçok insanın hayatını kurtarmak için kullandığını görür. (Bereşit 44:18–34, 45:1–11, 50:15–21)
Paro’nun verdiği ad da Yosef’in Mısır’da üstlendiği bu görev içinde geçer. Paro ona Tsafenat Paneah adını verir. Bereşit adın çevirisini vermez. Bu ad Mısır adı olarak ele alındığı için anlamını yalnız İbranice sözcüklerle çözmek yeterli değildir. Tanah’ı Latinceye çeviren Hieronymus’un metni onu “dünyanın kurtarıcısı” diye verir; ancak bu, Bereşit’in kendi açıklaması değildir. Mısır dili üzerine bir başka çözüm, adı “tanrı konuştu, o yaşayacak” biçiminde açıklar. Adın kökeni ve tam anlamı tartışmalıdır; bu nedenle önerilen anlamlardan biri, herkesin kabul ettiği kesin bir çeviri gibi sunulamaz. (Latince çeviri, Mısır adı üzerine araştırma)
Aynı bölümde dört bir yandan insanların Yosef’ten tahıl almak için Mısır’a geldiği söylenir. Bu, kıtlığın ne kadar yaygın olduğunu ve Yosef’in görevinin ailesinden çok daha geniş bir çevreyi etkilediğini gösterir. Tahıl dağıtımının kapsamı, Paro’nun verdiği adın çevirisi yerine geçmez. (Bereşit 41:39–57)
Yosef’in hayatı Mısır’da devam eder. Paro onu yönetime getirir. Yosef evlenir, çocuk sahibi olur ve kıtlık başlamadan tahıl toplar. Kardeşleri yıllar sonra yiyecek almak için Mısır’a gelir ve onu başta tanımazlar. Yaşanan şey, yıllardır Mısır’da yaşayan bir kardeşin sonunda tanınmasıdır. İsrael’in Mısır’dan çıkışına önderlik eden Moşe de insanları başka bir tehlikeden kurtarmıştı. Kurtarma eyleminin iki öyküde de bulunması, bu benzerliği belirli bir kişiyi tanıtan işaret yapmaz. Bu sav için öne sürülen Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David adları da sonraki Yahudi geleneğinde ayrı kişileri anlatır. İki kişi, aynı kişinin iki gelişi olarak sayılamaz. (Bereşit 41:39–57, Şemot 12:50–51)
Yosef kıtlıkta insanları doyurduğu için tanınır. David’in soyundan beklenen kral da kendisine verilen işleri yerine getirmesiyle tanınır. Yeşaya onun adaletle hükmettiği, barışın yayıldığı ve dağılmış halkın toplandığı bir gelecek anlatır. Yehezkel’de İsrael kendi ülkesinde tek kral altında birleşir ve Haşem’in kurallarına uyar. Yosef’in ailesini açlıktan kurtarması gerçekleşmiş bir olaydır. İsa’ya bağlanan dünya barışı ve İsrael’in toplanması ise bu savda geleceğe bırakılır. Bereşit’teki kurtuluşu İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt göstermek, Tanah’ın adayda aradığı işleri bir başkasının hayatından alınmış benzerlikle değiştirmektir. (Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Bereşit 37 · 44:18–34 (44:33, Sefaria) · 45:1–11 (45:5–7, Sefaria) · 50:15–21 (50:19–21, Sefaria).
94. İddia: Eliyahu’nun göğe alınması ve tekrar gönderilecek olması İsa’nın iki gelişini kanıtlar
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
Bu görüşü benimseyen Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk hizmetinde İsrael’in günahlarını kınadığı için zulüm gördüğünü ve ardından göğe alındığını söylerler. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah bayramında da dile getirilen beklentiye göre halkın onu geri geldiğinde kabul edeceğini savunurlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın reddedildikten sonra göğe çıkmasını ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edilmesini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Eliyahu ile Elişa konuşarak yürürken ateşten bir araba ile ateşten atlar onları birbirinden ayırır. Eliyahu bir kasırga içinde göğe yükselir ve Elişa onu bir daha görmez. Malaki’de Haşem, büyük ve korkunç gününden önce peygamber Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Malaki’nin adıyla tanıttığı peygamber, Elişa’nın yanında göğe yükselen Eliyahu’dur. Eliyahu için verilen bu sözü İsa’nın ikinci gelişine kanıt göstermek, vaadin kimin hakkında olduğunu değiştirmektir. (Melahim Bet 2:11, 2:12, Malaki 3:23–24)
İddianın Eliyahu’nun ilk yılları hakkında kurduğu sıra da eksiktir. Karmel’de Haşem’in ateşi sunuyu yakıp tükettiğinde bütün halk yüzüstü düştü ve “Haşem, O Tanrı’dır” dedi. Eliyahu’nun çağrısına verilen bu cevap, göğe alınmasından önce yaşandı. Daha sonra onu ölümle tehdit eden İzevel’di. Eliyahu, İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden ve peygamberleri öldürdüğünden de yakındı. Tanah aynı dönemde hem halkın Karmel’deki cevabını hem Eliyahu’nun karşılaştığı düşmanlığı anlatır. İlk dönemde yalnız reddedildiğini, ancak geri geldiğinde kabul edileceğini söylemek Karmel’de olanları dışarıda bırakır. Hristiyan anlatısındaki ölüm, gömülme ve diriliş de Eliyahu’nun kasırgada göğe yükselişinde yer almaz. (Melahim Alef 18:36–39, 19:1–10)
Eliyahu’nun gelecekteki görevi de kendi adı kadar belirgindir. Babaların yüreğini çocuklarına, çocukların yüreğini de babalarına döndürecektir. Malaki, bunun hemen öncesinde bütün İsrael’e Sinay’ın diğer adı olan Horev’de Moşe’ye verilen hükümleri hatırlamalarını emreder. Gelecek için verilen söz böylece İsrael’de aile bağlarının düzeltilmesiyle ve halkın Tora’yı uygulamayı sürdürmesiyle ilişkilendirilir. Mişna Eduyot 8:7’de bilgeler, Malaki’nin sözlerine dayanarak Eliyahu’nun dünyada barış kurmaya geleceğini söyler. Pesah’ta Eliyahu’nun beklenmesi de bu peygambere verilmiş sözle ilgilidir. Bu beklentiden bir başka kişinin yeniden gönderileceği sonucu çıkmaz. (Malaki 3:22–24)
David soyundan kral farklı bir görevle tanıtılır. Yoksulların hakkını koruyarak adaletle yönetecek, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael ülkesinde güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel, dağılmış İsrael’in toplanacağını, tek kral altında birleşeceğini ve Haşem’in hükümlerine uyacağını söyler. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği açıkça yazılmıştır. Kral hakkında vaat edilen işler onun yönetimi altında gerçekleşecektir. Bu ayetler kralın ölüp sonra döneceği bir sıra vermez. Eliyahu’nun adıyla verilen sözü İsa’nın dönüşüne taşımak, Tanah’ın kralı tanımak için verdiği ölçüleri karşılamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 olarak numaralanır.
95. İddia: David’in Şaul tarafından reddedilmesi Maşiah’ın ilk gelişinin habercisidir
Şemuel, David’i kral olarak görevlendirmek için başına yağ sürer. Bu işleme meshetmek denir. Ama o sırada İsrael’in kralı hala Şaul’dur. David’in daha sonra tahta nasıl çıktığını anlamak için, Şaul’un davranışıyla halkın David’e nasıl baktığını ve krallığın ne zaman el değiştirdiğini ayrı ayrı görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şemuel, David’i kral olarak görevlendirmek için başına yağ sürer. Bu işleme meshetmek denir. Ama o sırada İsrael’in kralı hala Şaul’dur. David’in daha sonra tahta nasıl çıktığını anlamak için, Şaul’un davranışıyla halkın David’e nasıl baktığını ve krallığın ne zaman el değiştirdiğini ayrı ayrı görmek gerekir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Şaul’un yönetimindeki İsrael’in Haşem’in meshettiği David’e karşı çıktığını ve yalnız küçük bir kesimin David’in yanında kaldığını söylerler. Peliştilerin zaferlerinden ve Şaul’un düşüşünden sonra David’in döndüğünü ve halkın onu kral kabul ettiğini belirtirler. Onlara göre bu sıra, İsrael’in önce İsa’yı reddedeceğini, gelecekteki bir askeri yenilgiden sonra geri dönen İsa’yı kral olarak kabul edeceğini gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Şaul, David’i öldürmek istiyordu. Şemuel kitabı halkın tutumunu açıkça verir. “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.” Şemuel’in meshettiği David, seferlerde halkın önünde yürüyordu. Zafer dönüşünde kadınların David’e Şaul’dan daha büyük başarılar atfeden türküsü de Şaul’un öfkesini artırdı. Halkın sevgisi ile Şaul’un düşmanlığı aynı dönemde büyüdü. David’in o dönemde halk tarafından reddedildiğini söylemek, ayetin anlattığı geniş sevgiyi görmezden gelir. David kaçak yaşarken yanında sınırlı sayıda insan toplanması da ülkedeki bu sevgiyi ortadan kaldırmaz. (Şemuel Alef 16:13, 18:5–16, 22:2)
Şaul’un ailesinde bile David’i koruyanlar vardı. Yonatan babasına David’in İsrael için yaptıklarını hatırlattı. Şaul daha sonra David’i öldürmek için adam gönderince Mihal, David’in pencereden kaçmasına yardım etti. David ise iki ayrı fırsatta Şaul’u öldürmekten kaçındı. Şaul’a hala Haşem’in meshettiği kral olarak davranıyordu. Şaul da David’e İsrael’in krallığının onun elinde kurulacağını bildiğini söyledi. David’in o sırada tahta çıkmamış olması, halkın onu istemediğini göstermez. Tahtta yaşayan bir kral vardı ve David onu öldürerek krallığı almaktan kaçındı. (Şemuel Alef 19:1–17, 24:5–22, 26:8–12)
Şaul Peliştilerle savaşta öldüğünde taht bir anda bütün ülkede David’e geçmedi. Önce Yehuda halkı David’i Hevron’da kral olarak meshetti. Şaul’un oğlu İş-Boşet ise Avner’in desteğiyle İsrael’in diğer bölgelerine hükmetti. Şaul’un ailesiyle David’in ailesi arasındaki taht mücadelesi sürdü. David Hevron’da Yehuda üzerinde yedi yıl altı ay hüküm sürdükten sonra İsrael’in ileri gelenleri gelip onu bütün İsrael üzerine kral olarak meshettiler.
David’in hayatının ilerleyen döneminde de Avşalom ayaklanınca Yeruşalayim’den ayrıldı ve sonra geri döndü. Bu gidişler, dönüşler ve tahta çıkışlar aynı insanın hayatında yaşandı. Bunlardan ikisini seçip İsa’nın ölümden sonra göğe yükselmesine ve gelecekte dönmesine bağlamak, Şemuel’in kurduğu olay sırasını değiştirmektir. (Şemuel Alef 31:1–6, Şemuel Bet 2:4–11, 3:1, 5:1–5, 15:13–16, 19:15–16)
David, Şaul’un torunu Mefiboşet’e iyilik etmesinin sebebini kendisi söyler. David, Mefiboşet’in babası Yonatan’a bağlı olduğu için ona Şaul’un topraklarını geri verir ve sofrasında yer açar. David’in merhameti belirli bir kişiye ve geçmişte kurulmuş bir bağa dayanır. Bunu gelecekte İsrael’in İsa’ya döneceğinin işareti saymak için anlatıya yeni kişiler ve olaylar eklemek gerekir. Pelişti ve Filistin adları arasında tarihsel bir dil bağı bulunması da bu savaşları birbirine bağlamaz. Bir yerin adının kökeni, eski bir savaşın gelecekteki bir savaşı haber verdiğini veya o savaşın ardından İsrael’in kimi kral olarak kabul edeceğini belirlemez. (Şemuel Alef 20:12–17, Şemuel Bet 9:1–13)
Tanah, David ile geleceğin kralı arasında gerçek bir bağ kurar. Haşem, David’in ömrü sona erdiğinde onun soyundan birini kral olarak görevlendireceğini ve bu krallığı kalıcı kılacağını söyler. Yeşaya ve Yeremya, gelecek kralı adil yönetimi ve halkının güvenliğiyle tanıtır. Yehezkel’de sürgündeki İsrael ülkesine döner ve tek kral altında birleşir. David’in geçmişte yaşadığı kaçışlar bu vaatlerin yerini tutmaz. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası, David’in hayatından alınan benzerliklerle kanıtlanamaz. Tanah’ın kral için verdiği ölçü, onun günlerinde gerçekleşecek adalet, toplanma ve barıştır. (Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Şemuel Alef 18:10–16 · Şemuel Bet 2:4 · 5:1–5 · 7:12–16.
96. İddia: Şoftim kitabındaki kurtarıcıların tümü İsa’yı önceden gösterir
Şoftim, ‘Yargıçlar’ demektir. Kitapta İsrael’i düşmanlarının baskısından kurtaran çeşitli önderler anlatılır. Haşem’in gönderdiği her önderin adı, karşılaştığı düşman ve yaptığı iş kendi öyküsünde verilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim, ‘Yargıçlar’ demektir. Kitapta İsrael’i düşmanlarının baskısından kurtaran çeşitli önderler anlatılır. Haşem’in gönderdiği her önderin adı, karşılaştığı düşman ve yaptığı iş kendi öyküsünde verilir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Şoftim’deki kurtarıcıların hayatlarından seçtikleri olayları bir araya getirirler. Bu olayların İsa’nın reddedilmesini, ölümünü, dirilişini ve ikinci gelişini önceden gösterdiğini söylerler. Mika’daki “İsrael’in yargıcı” sözünü de bu kurtarıcılarla İsa arasında bağ kurmak için kullanırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şoftim’de Haşem bir kurtarıcı gönderdiğinde ayet onun kim olduğunu da söyler. İsrael, Kuşan-Rişatayim’in baskısından kurtulmak için Haşem’e yakardığında gelen kişi Kenaz oğlu Otniel’dir. Moav kralı Eglon’un baskısı altında aynı söz kullanılır. Bu defa gönderilen kişi Gera oğlu Ehud’dur. İbranicedeki מוֹשִׁיעַ (moşia) sözcüğü, bu kişilerin üstlendiği işi anlatır. “Kurtaran kişi” demektir. İsa için kullanılan יֵשׁוּעַ (Yeşua) adıyla aynı İbranice kökten gelmesi, bir görev adıyla bir kişinin özel adını aynı yapmaz. Otniel’in adı verilen yere İsa’nın adını koymak ayetin açık sözünü değiştirir. (Şoftim 3:7–11, 3:12–15)
Bu kurtuluşlar kitabın başında anlatılan düzenin parçasıdır. Halk başka ilahlara yönelince düşmanların baskısı altına girer. Haşem halkın iniltisini duyar, bir önder görevlendirir ve o önder hayatta olduğu sürece halkı düşmanlarından kurtarır. Önder öldüğünde halk yeniden eski davranışlarına döner. Şemuel de geçmiş kurtuluşları hatırlatırken Yerubaal’ı, Bedan’ı, Yiftah’ı ve Şemuel’i ayrı ayrı anar. Birbirini izleyen kurtuluşlarda değişen, Haşem’in gönderdiği kişidir. (Şoftim 2:11–19, Şemuel Alef 12:9–11)
Baal sunağı yıkılınca şehir halkı Gid’on’un öldürülmesini istedi. Babası Yoaş, “Baal gerçekten tanrıysa kendi davasını kendi savunsun” diyerek kalabalığa karşı çıktı. Yerubaal, Gid’on’a bu olay nedeniyle verilen addır. Gid’on ölmeden kurtuldu ve daha sonra Midyan’a karşı savaştı. Kendi ailesinin Menaşe içinde güçsüz olduğunu söylemesi veya ölüm tehdidi altında kalması, onu dirilen biri yapmaz. Zaferden sonra İsrael ona ve soyuna yönetimi önerdiğinde Gid’on, “Üzerinizde Haşem hükmedecek” dedi. Sonradan yaptığı efodun, yani tören için kullanılan nesnenin İsrael’e ve kendi ailesine tuzak olması da halkın onun aracılığıyla kurtulmasının Gid’on’u kusursuz yapmadığını gösterir. (Şoftim 6:14–15, 6:25–32, 8:22–32)
Devora ve Barak zamanında bazı kabileler savaşa katılmadı, ancak Sisera’ya karşı yürütülen mücadelede Barak’ın yanı sıra Devora ve Yael de rol aldı. Bir savaşa katılmamak, Maşiah olarak ortaya çıkan birini reddetmekle aynı olay değildir.
Yiftah örneğinde ise ayrılışın sebebi miras kavgasıdır. Babasının diğer oğulları annesinin kimliğini öne sürerek onu evden kovdular. Yiftah Tov ülkesine gitti. Ammonlularla savaş çıkınca Gilad bölgesinin önderleri onu oradan alıp savaşta başlarına geçirmek istediler. Tov bir yer adıdır. Bu yolculuğu gökten dönüş, aile içindeki dışlanmayı İsrael’in Maşiah’ı reddetmesi saymak, hem yerin hem olayın anlamını değiştirir. Yiftah’ın annesi hakkında söylenen sözler, İsa’nın doğumu üzerine yüzyıllar sonra yürütülen tartışmaları önceden haber vermez. Yiftah’ın zaferi de verdiği adağın ailesine getirdiği acıyı ortadan kaldırmaz. (Şoftim 4:4–24, 5:15–17, 11:1–11, 11:29–40)
Şoftim, İvtsan’ın Beytlehemli olduğunu ve orada gömüldüğünü söyler. Bir yerin kişinin hayatında iki kez anılması, oradan gelecek başka bir kişinin kimliğini vermez.
Şimşon’un doğumunda da anlatının ne söylediğine bakmak gerekir. Manoah’ın eşinin çocuğu olmuyordu. Bir melek ona bir oğul doğuracağını ve bu oğlun İsrael’i Peliştilerin elinden kurtarmaya başlayacağını söyledi. Kısırlığın kalkması, bakireden doğum iddiasına karşılık gelmez. Şimşon’u Peliştilere teslim etmek isteyen Yehudalılar, neden geldiklerini kendisine söylediler. Kendisini öldürmeyeceklerine yemin ettikten sonra bağlanmasına izin verdi. Şimşon, Peliştilerin toplandığı yapıyı yıkarken öldü. Ailesi onun bedenini alıp babasının mezarına gömdü. Şoftim bu cenazeyi diriliş veya halkın geri dönen Şimşon’u kabul etmesi olarak anlatmaz. (Şoftim 12:8–10, 13:2–5, 15:9–14, 16:25–31)
Mika’da kuşatma altında “İsrael’in yargıcı” yanağından vurulur. Bu, İsrael’de yönetim ve yargı görevi bulunan bir kişiyi tanıtan sözdür. Ayet o kişiyi İsa diye adlandırmaz. Sonraki ayette Beytlehem’den İsrael’i yönetecek kişinin çıkacağı söylenir. Bir yöneticinin aşağılanmasının anlatılması, Şoftim’deki bütün kurtarıcıların o yöneticinin hayatını parça parça haber verdiğini göstermez. Şoftim, her savaşın taraflarını kendi döneminde tanıtır. Bu savaşlarla gelecekte İsrael’in bir yenilgi sonrası İsa’ya döneceğini öne sürmek, kitabın anlattığı olaylara yeni bir gelecek senaryosu ekler. (Mika 4:14–5:4)
Haşem’in Otniel aracılığıyla İsrael’i Kuşan-Rişatayim’den veya Gid’on aracılığıyla Midyan’dan kurtarması, yaşanmış olaylara dayanır. Gelecekteki David soyundan kral da yeryüzünde yapacağı işlerle tanınır. Yeşaya adil yönetimi ve barışı, Yeremya halkın ülkesinde güvenle yaşayacağını, Yehezkel ise İsrael’in toplanıp tek kral altında birleşeceğini ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını söyler. Şoftim’deki kurtuluşları alıp İsa’nın hayatına dağıtmak, bu işleri İsa’nın gerçekleştirdiğini göstermez. Tanah’ın ölçüsü, David soyundan kralın kendi günlerinde kuracağı düzendir. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Mika 4:14, bazı Hristiyan baskılarında 5:1 olarak numaralanır.
