Misyoner İddiaları Arşivi

13 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

8. İddia: İnsan Tora’yı gerçekten yerine getiremez

Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın günaha yatkın olduğu ve Tora’nın bütün emirlerine ömrü boyunca kusursuzca uyamayacağı düşüncesine dayanır. Bu görüşü savunanlar, insanın Tora’ya itaat ederek Tanrı tarafından kabul edilemeyeceği ve yalnız İsa’ya iman ederek kurtulabileceği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, günahını bırakan ve doğru yaşayan kişiye açıkça bağışlanma vaat eder. Yehezkel 18:21–22’de kötülüklerinden dönüp Haşem’in hükümlerini koruyan, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin yaşayacağı ve önceki suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı söylenir (Yehezkel 18:21–22). Bu söz, geçmişte günah işlemiş olan kişiye verilir. Onun Tora’ya dönerek yeniden kabul edilmesini imkansız sayan Hristiyan iddiası, peygamberin bu açık sözüyle çelişir.

Tora’nın insanın önüne koyduğu görev, yerine getirilebilir bir görevdir. Moşe, “Bugün sana emrettiğim bu buyruk senin için erişilemez değildir ve uzakta değildir” der. Onu öğrenip uygulamak için göğe çıkılması veya denizin ötesine gidilmesi gerekmez. Ardından “Söz sana çok yakındır; ağzında ve yüreğindedir, onu yapman için” denir (Devarim 30:11–14). Son sözcük לַעֲשֹׂתוֹ, “onu yapmak” anlamındadır. Sözün insana yakın olmasının amacı, buyruğun yerine getirilmesidir. Aynı bölümde yaşam ile ölüm insanın önüne konur ve “Yaşamı seç” diye emredilir (30:19–20). Bu seçim, Haşem’i sevmek, sesini dinlemek ve O’na bağlanmakla açıklanır.

Bu sözler, hiç hata yapmamış bir topluluğa söylenmemiştir. Bölümün başında halkın milletler arasına dağılması, ardından Haşem’e dönmesi ve Tora kitabında yazılı emirleri yeniden yerine getirmesi anlatılır (Devarim 30:1–10). Dönüş yolunun koşulları, halktan nasıl davranmasının istendiğini gösterir; bu koşullar yolun kapalı olduğu anlamına gelmez. Haşem’in halkın yüreğini değiştireceği vaadinin ardından da Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği buyrukların uygulanacağı söylenir. Dolayısıyla gelecekteki iç değişim, Tora’ya itaatin yerini alan bir yol olarak kullanılamaz. Değişen yürek, verilen emirlere yönelmektedir.

Yerine getirilecek emirler, kişinin görevine ve durumuna göre belirlenir. Vayikra 21’de kutsal sunu hizmetini yürüten kohenlere özel hükümler vardır. Devarim 17:14–20’de ise kralın servet ve güç biriktirmesine sınırlar konur; Tora’yı okuyup uygulaması emredilir (Vayikra 21; Devarim 17:14–20). Kral olmayan bir İsraelli, krala verilen görevi üstlenmediği için emre aykırı davranmış olmaz. Tora’ya uymak, kişinin kendisine verilen emirleri yerine getirmesi demektir. Ayrı kişilere verilmiş bütün görevleri tek bir kişide toplayıp onun hepsini yapamadığını söylemek, Tora’nın insandan istediği şeyi değiştirmektir.

Tanah, insanın günah işlediğini açıkça söyler: “Yeryüzünde iyilik yapıp da hiç günah işlemeyen doğru bir insan yoktur” (Kohelet 7:20). Şelomo’nun duasında da günah işlemeyen insan bulunmadığı söylenir. Bunun ardından sürgündeki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönmesi, duasının işitilmesi ve bağışlanması istenir (Melahim Alef 8:46–50). İnsanın günahkar olmasıyla yeniden kabul edilmesi aynı anlatımın içindedir. İnsanın günah işlemesi, onu tövbeye çağırmanın nedenidir.

Tora’da bu dönüşün somut görevleri de vardır. Vayikra 5:5–13’te ele alınan günahlar için suçun itiraf edilmesi ve maddi güce göre belirlenen sununun getirilmesi emredilir. Küçükbaş hayvan almaya gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmezse belirtilen miktarda un getirir. Bu kişinin de bağışlanacağı bildirilir (Vayikra 5:5–13). Aynı bölümde, başkasının malını haksız biçimde elinde tutup bunu yalan yeminle inkar eden kişinin malı geri vermesi, belirlenen ek ödemeyi yapması ve suç sunusunu getirmesi istenir (5:20–26). Yanlışını kabul edip malı sahibine geri veren kişi, Tora’nın düzeltme emrini yerine getirir.

İsrael’in tarih boyunca emirlere karşı gelmiş olması da itaatin imkansızlığına delil gösterilir. Nehemya 9:26’da halkın Tora’yı arkasına attığı, Yeşaya 65:2–3’te kendi düşüncelerinin ardından kötü bir yolda yürüdüğü anlatılır (Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3). Bu ayetler yapılan yanlışları belirtir. Nehemya’da aynı halkın tekrar tekrar Haşem’e seslendiği ve merhametle kurtarıldığı da anlatılır; 9:29’da uyarının amacı halkı Tora’ya döndürmektir. Bir emre karşı gelinmiş olması, o emre uyulamayacağını göstermez. Dönüşün henüz bütün halkta gerçekleşmemiş olması da dönüş vaadini ortadan kaldırmaz.

Devarim’in yakınlık sözü Romalılar 10:6–9’da başka bir amaca bağlanır. Göğe çıkma sorusu Mesih’i aşağı indirmekle, derinliğe inme sorusu onu ölülerden çıkarmakla ilişkilendirilir. Sözün ağızda ve yürekte olduğu ifadesi alıntılanır; Devarim 30:14’ün sonundaki “onu yapman için” sözü bu alıntıya alınmaz. Yakındaki söz, duyurulan iman bildirisi olarak açıklanır; ardından ağızla İsa’nın Rab olduğunu açıklamak ve yürekle diriltildiğine inanmak kurtuluşa bağlanır (Romalılar 10:6–9). Moşe’nin sözünde ise ağız ve yürek, verilen buyruğu yerine getirmeye yöneliktir. Yapılacak olan, aynı bölümde Tora kitabında yazılı emirlerle belirtilmiştir. İsa’nın dirilişine imanla kurulan bağlantı bu pasajda bulunmamaktadır. Bu alıntıyla Tora’ya itaatin imkansızlığını savunmak, ayetin açıkladığı amacı tersine çevirmektir.

İnsanın günah işlemesi, buyruğa uymanın imkansızlığını veya dönüşün geçersizliğini kanıtlamaz. Tora sözü insanın yapabileceği kadar yakın gösterir. Yehezkel de kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Bağışlanmayı yalnız İsa’ya imana bağlayan sonuç, bu yolu ortadan kaldırır.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–14 (özgün metin); Vayikra 21 (özgün metin); Devarim 17:14–20; Vayikra 5:5–13 ve 5:20–26 (5:5–13 özgün metin; 5:20–26 özgün metin); Yehezkel 18:21–22; Kohelet 7:20. Ek Tanah kaynakları: Devarim 30:19–20; Melahim Alef 8:46–50; Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3. Vayikra 5:20–26, birçok Hristiyan çeviride 6:1–7 olarak numaralandırılır. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Romalılar 10:6–9.

Rabbinik açıklamalar: Eruvin 55a içinde Devarim’deki gök ve deniz ifadeleri, Tora’yı öğrenmek için gösterilecek çabayla açıklanır; Rava ve Rabbi Yohanan tarafından kibir de öğrenmenin engeli olarak ele alınır. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Teşuva 5:1 içinde, kişinin iyi yola yönelip doğru insan olmasının da kötü yola yönelmesinin de kendi seçimine bağlı olduğunu açıklar.

Bu iddianın sayfası

131. İddia: İsrael Tora’ya ancak yeni antlaşmayla verilen özel yardımla itaat edebilir

Tora, insana kötülükten dönmesini ve Haşem’in buyruklarını yerine getirmesini söyler. Peygamberler ayrıca Haşem’in İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, Tanrı’nın yardımı ile insanın kendi seçiminin nasıl ilişkilendirildiği anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, insana kötülükten dönmesini ve Haşem’in buyruklarını yerine getirmesini söyler. Peygamberler ayrıca Haşem’in İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, Tanrı’nın yardımı ile insanın kendi seçiminin nasıl ilişkilendirildiği anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın günah işlemeye zorlanmadığını kabul ederler. Bununla birlikte İsrael’in günaha yatkın doğası nedeniyle, halkın Tora’ya gerçekten uyabilmesi için Haşem’in yeni antlaşmayla vereceği özel yardımı beklemesi gerektiğini söylerler. Devarim 30 ve Yehezkel 36’daki yüreğin değişeceğine dair sözleri bu düşünceye dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Tanrı’nın yardımı ile insanın seçimi birbirini dışlamaz. Tanah, insana kötülükten dönmesini ve buyrukları yerine getirmesini söyler. Aynı zamanda Tanrı’nın insanı yönlendirdiğini, bağışladığını ve İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Tartışılan iddia daha özeldir: Bu yardımın ancak İsa’yla ilişkilendirilen yeni antlaşma üzerinden geldiği ve ondan önce gerçek itaatin mümkün olmadığı ileri sürülür.

Devarim 30:11’de Moşe şöyle der: כִּי הַמִּצְוָה הַזֹּאת אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם לֹא־נִפְלֵאת הִוא מִמְּךָ וְלֹא רְחֹקָה הִוא. Yani “Bugün sana emrettiğim bu mitsva senin için erişilmez değildir, uzakta değildir.” Birkaç ayet sonra sözün insanın ağzında ve yüreğinde olduğu, לַעֲשֹׂתוֹ (laasoto), yani “onu yerine getirmesi için” yakın bulunduğu söylenir. Mitsva, burada Haşem’in verdiği buyruktur. Moşe ardından yaşamla ölümü halkın önüne koyar ve “yaşamı seç” der. Devarim 30:11–19.

Bu çağrı, Tanrı’nın yardımını gereksiz saymaz. Fakat buyruğu, İsrael’in o anda yerine getirmesi mümkün olmayan ve ancak gelecekte İsa’yla kurulacak bir ilişkiyle yapılabilecek bir görev olarak da tanımlamaz. Metin, Moşe’nin “bugün” verdiği buyruğun halka yakın olduğunu söyler.

Bereşit 4:6–7’de Tanrı, öfkelenen Kayin’i uyarır. Günahın ona yöneldiğini söyler ve וְאֵלֶיךָ תְּשׁוּקָתוֹ וְאַתָּה תִּמְשָׁל־בּוֹ sözleriyle onun günaha egemen olmasından söz eder. Günahın çekimi gerçektir; buna rağmen Kayin doğru davranma konusunda sorumlu tutulur. Bu uyarı, Kayin’in gelecekte başka bir insanın ölümünü beklemesini gerektirmez. Bereşit 4:6–7.

Yehezkel 18:21–23, kötülük yapan kişinin günahlarından dönmesi, Tanrı’nın yasalarını gözetmesi ve adaletle davranması halinde yaşayacağını bildirir. Aynı bölüm halka “Kendinize yeni bir yürek ve yeni bir ruh edinin” diye seslenir. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişiyi yolunu bırakmaya ve bağışlayan Tanrı’ya dönmeye çağırır. Bu çağrılar günaha yönelmiş insanlara yapılır. Yehezkel 18:21–23, 18:30–32, Yeşaya 55:6–7.

Devarim 30:2’de İsrael’in Tanrı’ya dönmesi ve O’nun sesini dinlemesi anlatılır. 30:6’da Tanrı’nın halkın yüreğini değiştireceği, 30:8’de ise halkın yeniden O’nun buyruklarını yerine getireceği söylenir. İsrael önce döner ve dinler. Haşem halkın yüreğini değiştirir, halk da yeniden buyruklara uyar. Bu sıralama Tanrı’nın dönüşten önce yardım etmediğini kanıtlamaz; fakat İsrael’in dönmesini yalnız gelecekteki bir antlaşmadan sonra başlayan bir eylem olarak da sunmaz. Devarim 30:1–10.

Yehezkel 36:26–27’de Tanrı halka yeni bir yürek ve ruh vereceğini, buyruklarını yerine getirmelerini sağlayacağını bildirir. Yehezkel 18’de ise insanlara kendilerine yeni bir yürek ve ruh edinmeleri söylenir. Bir ayet, Tanrı’nın halkın yüreğini değiştireceğini söyler. Diğeri, insanın kötülükten dönme sorumluluğunu anlatır. Yehezkel 36 bu Tanrısal yardımı İsa’nın ölümüne veya onun Maşiah olarak kabul edilmesine bağlamaz. Yehezkel 36:26–27.

İnsanın kötülüğe eğilimi de Tanah’ta saklanmaz. Bereşit 8:21 insan yüreğinin eğiliminden söz eder. Bu eğilimin varlığı, her durumda günah işlemeye zorlanmakla aynı şey değildir. Kayin’e yapılan uyarı ve peygamberlerin dönüş çağrıları, insanı yaptığı seçimlerden sorumlu tutar. Bereşit 8:21.

Rabbinik kaynakta da Tanrı’nın yardımı ile insanın seçimi birlikte anlatılır. Talmud’un Kiduşin 30b bölümü, kötü eğilime karşı Tanrı’nın yardımından söz eder; aynı tartışmada Bereşit 4:7’ye dayanarak insanın ona hükmetmeyi seçebileceğini de söyler. Bu açıklama, Tanrısal yardım ve insan seçiminin birlikte ele alındığını gösterir. Kiduşin 30b.

Tanah’ın verdiği dönüş yolu Tanrı’ya yönelmek, kötülükten vazgeçmek ve O’nun buyruklarını yerine getirmektir. Tanrı’nın yeni yürek verme vaadi bu yolu güçlendirir. Bu vaadi İsa’ya iman etme şartına bağlayan söz, ilgili ayetlerde bulunmaz.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–19; Bereşit 4:6–7, 8:21; Yehezkel 18:21–23, 18:30–32, 36:26–27; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası

236. İddia: Yeni antlaşma, Moşe’nin Tora’sına eksiksiz uymayı mümkün kılan “etkinleştirici antlaşma”dır

Yeremya, Tanrı’nın İsrael ve Yehuda’yla yeni bir antlaşma yapacağını ve Tora’sını halkın yüreğine yazacağını bildirir. Yehezkel de Tanrı’nın halka yeni bir yürek ve yeni bir ruh vereceğini söyler. Bu sözler, İsrael’in Tanrı’nın buyruklarına nasıl bağlanacağını anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeremya, Tanrı’nın İsrael ve Yehuda’yla yeni bir antlaşma yapacağını ve Tora’sını halkın yüreğine yazacağını bildirir. Yehezkel de Tanrı’nın halka yeni bir yürek ve yeni bir ruh vereceğini söyler. Bu sözler, İsrael’in Tanrı’nın buyruklarına nasıl bağlanacağını anlatır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bu yürek değişimini Tanrı’nın halkı Tora’yı uygulayabilecek hale getirmesi olarak okurlar. Bu nedenle yeni antlaşmaya “etkinleştirici antlaşma” adını verirler. Onlara göre İsrael, Moşe’nin Tora’sına ancak bu antlaşmanın sağladığı güçle tam olarak uyabilecektir.

Tanah’ın Cevabı:

Tanrı’nın gelecekte İsrael’in yüreğinde derin bir dönüşüm gerçekleştireceği Tanah’ta açıkça anlatılır. Yeremya Tora’nın yüreğe yazılmasından, Yehezkel yeni yürek ve yeni ruhtan, Devarim ise yüreğin sünnet edilmesinden, yani insanın içindeki direncin giderilip Tanrı’ya sevgiyle yönelmesinden söz eder. Fakat bu vaatler, daha önce Tanrı’ya dönmenin ve O’nun emirlerini yapmanın imkansız olduğunu söylemez.

Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın tarafları בֵּית יִשְׂרָאֵל וְאֶת־בֵּית יְהוּדָה, “İsrael Evi ve Yehuda Evi” olarak belirtilir. Tanrı, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der.

Yeni antlaşmanın açıklamasında halkın yüreğine yerleştirilecek olan şey açıkça belirtilir. Tanrı ona “Tora’m” der.

Yehezkel 36:24–28’de Tanrı önce İsrael’i uluslar arasından toplayıp ülkesine getireceğini bildirir. Ardından halkı arındıracağını, yeni yürek ve yeni ruh vereceğini söyler. Sonuç, halkın Tanrı’nın kurallarında yürümesi ve hükümlerini yapmasıdır. Toplanma, arınma ve itaat aynı vaadin parçalarıdır.

Devarim 30:1–2’de sürgündeki halkın sözleri hatırlayıp Tanrı’ya döneceği ve O’nun sesini dinleyeceği anlatılır. 30:6’da Tanrı’nın halkın yüreğini sünnet edeceği bildirilir. Bölümün sonunda Moşe, emrin insana çok yakın olduğunu söyler. Söz insanın ağzında ve yüreğindedir. Amaç laasoto, yani “onu yapmak”tır (30:11–14).

Ramban, Devarim 30:11’deki “bu emir”i teşuva, yani dönüş olarak yorumlar. Ona göre gelecek büyük dönüş vaat edilirken teşuva her zaman ve her yerde insana yakındır. Ramban’ın 30:6 hakkındaki ikinci açıklaması gelecekteki değişimle ilgilidir. Ramban yürek sünnetini, Maşiah çağında insanı kötülüğe çeken arzunun zayıflamasıyla ilişkilendirir. Bu açıklamalarda hem bugün Tanrı’ya dönme sorumluluğu hem de gelecekte daha derin bir değişim yaşanacağı vaadi yer alır.

Devarim 10:16’da halka bugünden “Yüreğinizin sünnetsizliğini giderin” denir. Yehezkel 18:21–23 de günahlarından dönüp Tanrı’nın hükümlerini yerine getiren kişinin yaşayacağını bildirir. Gelecekte daha derin bir dönüşüm vaat edilmesi, önceki dönüş çağrılarını yapılması imkansız emirlere dönüştürmez.

Yeremya 31:34, halkın küçüğünden büyüğüne Tanrı’yı bileceğini söyler. Ardından İsrael’in ulus olarak devamı ve Yeruşalayim’in yeniden kurulması anlatılır (31:35–40). Bu vaatleri yalnız bir grubun içsel inancına indirgemek, peygamberin ayrıca vaat ettiği iki olayı dışarıda bırakır. İsrael bir ulus olarak varlığını sürdürür ve Yeruşalayim yeniden kurulur.

Yeremya ve Yehezkel, yürekteki bu dönüşümü Nasıralı İsa’nın ölümüne bağlamaz. Yeni antlaşmanın kendi metninde Tanrı, Tora’sını halkın yüreğine yazar ve halkın O’nun hükümlerini yapmasını sağlar. Devarim halkı bugün Tora’ya uymaya çağırır. Yeremya ise aynı Tora’nın gelecekte halkın yüreğine yazılacağını söyler. Bu ayetlerden, itaatin ancak yeni antlaşmayla başlayabileceği veya Tora’nın yerini başka bir öğretinin alacağı sonucu çıkmaz.

Kaynaklar: Yeremya 31:31–40; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 18:21–23; Devarim 10:16, 30:1–14; Ramban, Devarim 30:6 ve 11.

Bu iddianın sayfası

133. İddia: Doğuştan günahlı insan doğası kusursuz bir insan kurbanını zorunlu kılar

Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın doğuştan günahlı olduğunu söylerler. Bu kabulden, Haşem’in insanı bağışlaması için günahsız ve kusursuz bir insanın kurban olarak öldürülmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 6:5 ve 8:21, insanın kötülüğe yatkınlığını; Yeremya 17:9 insan yüreğinin aldatıcılığını anlatır. Tehilim 51:7 (bazı Hristiyan baskılarında 51:5), insanın günahla mücadelesinin ne kadar erken başladığını ağır bir dille dile getirir. Bu ayetler, her bebeğin başkasının suçuyla doğduğu veya affın ancak günahsız bir insan öldürülürse mümkün olduğu hükmünü vermez.

Bereşit 8:21’de כִּי יֵצֶר לֵב הָאָדָם רַע מִנְּעֻרָיו, “Çünkü insan yüreğinin eğilimi gençliğinden beri kötülüğe yönelir” denir. Mi-ne'urav (מִנְּעֻרָיו) “gençliğinden beri” ifadesidir; her yeni doğanın bir başkasının işlediği günahtan sorumlu olduğunu belirten bir hüküm değildir. Yetser (יֵצֶר) insanın eğilimlerini ve zihninde kurduğu düşünceleri anlatır. Aynı pasajda Tanrı’nın bir daha bütün canlıları aynı şekilde yok etmeyeceği güvencesi bulunur. Kötülüğe eğilimin açıklanmasıyla bu eğilimin zorunlu olarak masum bir insanın kurban edilmesini gerektirdiği önermesi arasında ayette bir bağ kurulmaz.

Yehezkel 18:20, kişisel günahın sorumluluğunu günah işleyene verir. 18:21–23, günahından dönenin yaşayacağını bildirir. Devarim 30:11–14, Tanrı’nın buyruğunun uygulanabilir olduğunu açıklar. Hoşea 14:2–5 ve Yeşaya 55:6–7, insanı Tanrı’ya dönüş ve bağışlanmaya çağırır. Yona 3:5–10, Ninova’nın bu dönüşle cezadan kurtuluşunu anlatır.

Yehezkel 18:2–4’te “Babalar koruk üzüm yedi, çocukların dişleri kamaştı” sözü reddedilir. Koruk, henüz olgunlaşmamış ekşi üzümdür. Benzetme, babanın suçunun çocuğa yüklenmesini anlatır. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31’in doğrudan konusu çocukların putlara yakılmasıdır. Bu iki hükmün kapsamı genişletilmeden de Tanah’ta bir insanın zorunlu hatat, yani günah sunusu olarak öldürülmesini emreden bir hüküm bulunmadığı görülür.

Bereşit 4:7’de Tanrı Kayin’e günahın ona yöneldiğini, fakat onun günaha egemen olması gerektiğini söyler. Kötülüğe yatkın olmak, insanın kötülük yapmaya mecbur olduğunu veya doğuştan bir başkasının suçunu taşıdığını göstermez. Tanrı’nın gösterdiği karşılık, insanın seçimini düzeltmesi ve doğruyu yapmasıdır; henüz verilmemiş bir insan kurbanı hükmünü beklemesi değildir.

Vayikra 5:11–13’te yoksul kişinin kansız un sunusuyla bağışlanacağı yazılıdır; Vayikra 1–7’de insan günah kurbanı olarak sayılmaz. Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Hristiyanların insanın kötü eğilimini zorunlu insan kurbanı öğretisine dönüştürmeleri, Tora’nın verdiği dönüş ve bağışlanma yolunu değiştirir.

Yehezkel 18:21’de kötülüğünden dönen insanın Tanrı’nın buyruklarına uyarak yaşayacağı açıkça bildirilirken Vayikra 5:13’te belirli günahlar için וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Aynı bölümde ince unla getirilebilen günah sunusu da düzenlenmiştir. Böylece insanın ahlaki zaafının varlığı, Tanrı’nın belirlediği teşuva, yani günahtan dönme ve bağışlanma hükümlerini geçersiz kılmadığı gibi, Tora’da yer almayan zorunlu insan korbanı öğretisini de doğurmamaktadır.

Tehilim 51, David’in kendi günahını itiraf ettiği ve Tanrı’dan temiz bir yürek istediği duadır. Günahla ilgili güçlü doğum ifadesi bu itirafın içindedir. Mezmur, Adam’ın kişisel suçunun her bebeğe aktarıldığını veya bağışlanmanın bir insanın ölümüne bağlı olduğunu söylemez. Tehilim 51:5–12.

İddiada İyov 14:1, 4; 15:14 ve 25:4 de insanın temizliğiyle ilgili sözler için kullanılır. Bunlar İyov kitabındaki farklı konuşmacıların tartışmasının parçalarıdır. Sözler insanın kırılganlığı ve Tanrı karşısındaki konumu hakkında sorular içerir; bir insanın günah sunusu olarak öldürülmesini emretmez. İyov 14:1–4, 15:14, 25:4.

Tanah kaynakları: Bereşit 8:21, 6:5 ve 4:7; Yehezkel 18:1–23; Vayikra 5:11–13 ve 1–7; Devarim 30:11–14; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10; Yeremya 17:9; Tehilim 51:7 (Masoretik; bazı Hristiyan baskılarında 51:5).

Bu iddianın sayfası

141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.

Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.

Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.

Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.

Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.

Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.

Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.

Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.

Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.

Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

150. İddia: Moşe’nin Tora’sı sonsuz yaşam veya diriliş umudu vermez

Moşe’nin beş kitabı, İsrael’e yaşamı seçmesini söyler ve yaşamla ölüm üzerindeki yetkinin Haşem’e ait olduğunu bildirir. Tanah’ın başka kitapları ölülerin yeniden yaşamasını daha açık anlatır. Bu metinleri kendi bağlamlarında okuyunca diriliş umudunun hangi kaynaklarda ve ne açıklıkta bulunduğu anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Moşe’nin beş kitabı, İsrael’e yaşamı seçmesini söyler ve yaşamla ölüm üzerindeki yetkinin Haşem’e ait olduğunu bildirir. Tanah’ın başka kitapları ölülerin yeniden yaşamasını daha açık anlatır. Bu metinleri kendi bağlamlarında okuyunca diriliş umudunun hangi kaynaklarda ve ne açıklıkta bulunduğu anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Moşe’nin Tora’sının insana diriliş veya sonsuz yaşam umudu vermediğini söylerler. Onlara göre gerçek kurtuluş ancak İsa’yla ortaya çıkmıştır.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah ölümden sonraki yaşam ve dirilişi açıkça anlatır. Yeşaya 26:19’da “Ölülerin yaşayacak, cesetler kalkacak” denir. Daniel 12:2, toprakta uyuyanların uyanacağını, bazılarının sonsuz yaşama erişeceğini bildirir. Şemuel Alef 2:6, Tanrı’yı öldüren, yaşatan, ölüler diyarına indiren ve çıkaran olarak över.

Yeşaya 26:19’da יִחְיוּ מֵתֶיךָ נְבֵלָתִי יְקוּמוּן הָקִיצוּ וְרַנְּנוּ שֹׁכְנֵי עָפָר, “Ölülerin yaşayacak, cesetlerim ayağa kalkacak; toprakta yatanlar uyanıp sevinçle seslenecek” denir. Daniel 12:2 ise וְרַבִּים מִיְּשֵׁנֵי אַדְמַת־עָפָר יָקִיצוּ אֵלֶּה לְחַיֵּי עוֹלָם וְאֵלֶּה לַחֲרָפוֹת לְדִרְאוֹן עוֹלָם ifadesini kullanmaktadır: “Toprakta uyuyanların çoğu uyanacak; kimi sonsuz yaşama, kimi utanca ve sonsuz aşağılanmaya.” Yakitsu (יָקִיצוּ) “uyanacaklar”, le-hayye olam (לְחַיֵּי עוֹלָם) “sonsuz yaşama” anlamındadır. Toprakta uyuyanlar ölülerdir. Uyanmaları yeniden yaşamalarını, “sonsuz yaşama” sözü ise bu uyanışın ardından kimi insanların kavuşacağı hayatı anlatır. Dolayısıyla Tanah’ın dirilişi hiç bildirmediği iddiası açık metinlerle bağdaşmamaktadır.

Devarim 32:39’da Tanrı “Ben öldürür, ben yaşatırım” der. Devarim 30:15–20, İsrael’e yaşamı seçmesini ve Tanrı’nın buyruklarını yerine getirmesini söyler. Vayikra 18:5, Tanrı’nın hükümlerine uyan kişinin onlarla yaşayacağını bildirir. Bu ayetler her yerde aynı yaşam türünün ayrıntısını vermese de Tanrı’nın yaşamın kaynağı olduğunu açıkça anlatır.

Devarim 32:39’da אֲנִי אָמִית וַאֲחַיֶּה מָחַצְתִּי וַאֲנִי אֶרְפָּא, “Ben öldürür ve yaşatırım; yaralar ve iyileştiririm” denir. Bu cümle Tanrı’nın yaşam ve ölüm üzerindeki egemenliğini bildirir; burada Daniel 12:2’deki gibi açık bir diriliş sırası ayrıca anlatılmamaktadır. Devarim 30:15–20’deki yaşamı seçme buyruğu ise halkın antlaşmaya bağlı kalması, mitsvaları yani buyrukları uygulaması ve ülkesinde yaşamayı sürdürmesiyle ilgilidir. Bu iki metni birbirine karıştırmadan okumak önemlidir: Tora yaşamı seçmeyi emreder ve ölüm üzerindeki Tanrısal yetkiyi açıklar; Yeşaya ve Daniel ise ölülerin yeniden yaşaması hakkındaki vaadi daha ayrıntılı biçimde bildirir.

Devarim 30:11–14, emrin insanın yerine getirebileceği kadar yakın olduğunu; 30:15–20, yaşamı seçerek Tanrı’ya bağlı kalması gerektiğini bildirir. Devarim 7:8–9 ve 9:5, Haşem’in İsrael’le bağını, Avraam, Yitshak ve Yaakov’a ettiği yeminle açıklar. Devarim 30’daki dönüş ve ülkeye yeniden yerleşme de bu sürekliliğin içindedir.

Moşe’nin beş kitabındaki yaşam sözleriyle Yeşaya ve Daniel’in daha sonraki diriliş ifadeleri ayrı kaynaklardır. Yeşaya ve Daniel’in sözleri, diriliş umudunun İsa ile başladığı iddiasını çürütür; fakat bu ayetler Moşe’nin beş kitabındaki açık ifadeler olarak gösterilemez.

Vayikra 18:5, buyrukları yerine getiren kişinin “onlarla yaşayacağını” söyler. Ayetin doğrudan bağlamında Tora’nın hükümlerine uygun yaşam vardır. Raşi, Sifra’ya dayanarak bu sözü gelecek dünyadaki yaşamla ilişkilendirir. Bu, ayetin sonraki yorumudur; Daniel 12:2’deki açık diriliş anlatısıyla aynı türden bir ifade değildir. Vayikra 18:5, Raşi, Vayikra 18:5.

Benzer biçimde Talmud’un Sanhedrin 90b bölümü, dirilişe Tora’da hangi ayetlerin işaret ettiğini tartışır. Bu yorumlar, Tora ile diriliş arasında bir bağ kurar. Moşe’nin kitaplarında dirilişin Daniel’deki kadar açık anlatılmaması ise Tora’nın geçersiz olduğu veya bağışlanma için bir insanın ölümü gerektiği sonucunu vermez. Yeşaya ve Daniel, İsa’dan önce Tanah’ta diriliş umudunun açıkça bulunduğunu gösterir.

Tanah kaynakları: Yeşaya 26:19; Daniel 12:2; Şemuel Alef 2:6; Devarim 32:39, 30:11–20, 7:8–9 ve 9:5; Vayikra 18:5.

Bu iddianın sayfası

222. İddia: İnsanın kötü eğilimi kusursuz insan kurbanını zorunlu kılar

Tanah, insanın kötülüğe yönelebildiğini ve buna rağmen kendi davranışından sorumlu olduğunu söyler. Aynı metinler, yanlış yapan kişinin yolunu değiştirmesi ve Tanrı’nın onu bağışlaması üzerinde de durur. Bir eğilimin varlığı ve işlenen günahın nasıl giderileceği ayrı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, insanın kötülüğe yönelebildiğini ve buna rağmen kendi davranışından sorumlu olduğunu söyler. Aynı metinler, yanlış yapan kişinin yolunu değiştirmesi ve Tanrı’nın onu bağışlaması üzerinde de durur. Bir eğilimin varlığı ve işlenen günahın nasıl giderileceği ayrı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın günah işlemeye zorlanmadığını, ancak doğası gereği günaha yatkın olduğunu söylerler. İsrael’in de Tora’ya eksiksiz uymadığını belirterek halkın günahı için kusursuz bir korban gerektiği sonucuna varırlar. Bu korbanın İsa olduğunu ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

İnsanın kötü eğilimlerle mücadele ettiği Tanah’ta açıkça anlatılır. Fakat bu gerçek, günahın bağışlanması için kusursuz bir insanın ölmesinin zorunlu olduğunu göstermez. Tanah, insanın zayıflığını anlatırken aynı zamanda seçimini, Tanrı’ya dönüşünü ve Tanrı’nın bağışlamasını da anlatır.

Bereşit 8:21, insan yüreğinin eğiliminin gençliğinden itibaren kötü olduğunu söyler. Yeremya 17:9 da yüreğin aldatıcılığından söz eder. Hemen sonraki ayette Tanrı, herkese yollarına ve yaptıklarının sonucuna göre karşılık vermek için yüreği araştırdığını bildirir. Yürek insanı bir davranışa itebilir. Tanrı’nın değerlendirdiği, insanın bu eğilim karşısında nasıl davrandığıdır.

Bu sorumluluk Kayin’e söylenen sözde de görülür. Bereşit 4:7, günahı kapıda çömelmiş ve insana yönelmiş olarak anlatır. Ardından וְאַתָּה תִּמְשָׁל־בּוֹ, “Sen ona egemen olabilirsin” der. Tora hem tehlikeyi hem de insanın onun karşısındaki sorumluluğunu bildirir.

Devarim 30:11–14’te emir uzak veya erişilemez olarak sunulmaz. Buyruk insana yakındır. Onu uygulayabilsin diye ağzında ve yüreğindedir. Aynı bölüm “yaşamı seç” diye çağırır (30:19). Bu sözler, insanın hiç hata yapmayacağını söylemez. Doğruyu seçmenin ve yanlışından dönmenin gerçek seçenekler olduğunu gösterir.

Yehezkel 18:20–23’te oğlun babasının suçunu taşımayacağı bildirilir. Kötü kişi işlediği günahlardan döner, Tanrı’nın hükümlerini tutar ve adaletle davranırsa yaşayacaktır. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini söyler ve Tanrı’nın bolca bağışlayacağını bildirir. İnsan yaptığı yanlıştan dönüp davranışını düzeltir. Bağışlamayı bildiren Tanrı’dır.

Rabbinik kaynaklar da kötü eğilimi ciddiye alır. Kiduşin 30b, Tanrı’nın yetser hara denen kötülüğe yönelme eğilimine karşı Tora’yı bir çare olarak verdiğini ve Tanrı’nın yardımı olmadan insanın bu mücadeleyi kazanamayacağını söyler.

Sanhedrin 91b’de eğilimin insanın hayatında ne zaman ortaya çıktığı tartışılır. Bu kaynaklarda ele alınan şey, insanı yanlış yapmaya iten eğilimdir. Bu eğilimin kendisi, birinin işlediği suç veya başka bir insanın korban edilmesini gerektiren bir hareket olarak anlatılmaz.

Tora’nın korban hükümleri de her bağışlanmanın mutlaka ölüm veya kan gerektirdiği iddiasını doğrulamaz. Vayikra 5:5–13, belirtilen günahlar için itirafı ve kişinin imkanlarına göre getireceği sunuyu düzenler. İki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Bu un sunusu ayette belirtilen günahlarla sınırlıdır. Tora bu durumda kan içermeyen bir sununun ardından bağışlanmayı açıkça bildirir.

Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve onun yerine koç sunulur. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31 insan kurbanı uygulamalarını kınar. Tora, insanın kötü eğilimini açıklarken kusursuz bir insanın öldürülmesini zorunlu kılan bir hüküm vermez.

İnsanın yanlış yapmaya yatkın olması, Tanah’ın o yanlıştan dönmek için verdiği yolu değiştirmez. Tanah insanı seçime ve dönüşe çağırır, Tanrı’nın merhametini ve belirli durumlar için koyduğu kapara hükümlerini açıklar. İnsanların günaha eğilimi, İsa’nın ya da başka bir insanın ölmesini zorunlu kılmaz.

Kaynaklar: Bereşit 4:7, 6:5, 8:21, 22:11–13; Devarim 12:31, 30:11–19; Yeremya 17:9–10, 7:31; Yehezkel 18:20–32; Yeşaya 55:6–7; Vayikra 5:5–13; Kiduşin 30b; Sanhedrin 91b.

Bu iddianın sayfası

10. İddia: Habakkuk 2:4 Tora yerine yalnız imanı öğretir

Habakkuk, şiddet ve haksızlık yüzünden adaletin işlemediği bir zamanda konuşur. Doğru kişinin nasıl yaşayacağına dair söz, kötülüğün üstün göründüğü bu durum içinde söylenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Habakkuk, şiddet ve haksızlık yüzünden adaletin işlemediği bir zamanda konuşur. Doğru kişinin nasıl yaşayacağına dair söz, kötülüğün üstün göründüğü bu durum içinde söylenir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Habakkuk 2:4’teki “Doğru kişi imanla yaşayacaktır” sözünü Tanrı’nın insanı iman temelinde kabul ettiği şeklinde okurlar. Onlara göre iyi davranışlar imandan doğabilir, ancak Tora’ya itaat Tanrı tarafından kabul edilmenin temeli değildir. Bu okumadan, yaşam ve kurtuluş için İsa’ya iman edilmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Peygamber, şiddet yüzünden Tora’nın etkisiz kalmasından ve adaletin çarpıtılmasından yakınır. Kötü kişi doğru kişiyi kuşatmış, haksızlık hayatı kaplamıştır (Habakkuk 1:1–4). Peygamber bu durumun sona ermesini ister. 2:4’te ise içi doğru olmayan kibirli kişi ile Haşem’e bağlılığını sürdüren doğru kişi karşılaştırılır. Tora’nın çiğnenmesinden yakınan bu sözleri Tora’nın kaldırıldığına delil yapmak, metnin yönünü tersine çevirmektir.

Habakkuk, kötülerin kendilerinden daha doğru olanları yutmasına neden izin verildiğini sorar (1:13). Haşem’in cevabında bildirilen sonucun belirlenmiş bir zamanı vardır; gecikiyor görünse de beklenmelidir. Hemen ardından “Doğru kişi sadakatiyle yaşayacaktır” sözü gelir (2:2–4). Adaletin henüz gerçekleşmediği günlerde Haşem’e güvenilmesi ve bu güvenden vazgeçilmemesi istenir. Doğru kişi, zalim üstün görünse de onun yoluna dönmeyecektir. Kitabın sonunda bu bağlılık somut bir sahneyle anlatılır: İncir ağacı ürün vermese, tarlalar yiyecek sağlamasa, sürüler ortadan kalksa bile peygamber kurtarıcısı olan Haşem’de sevinecektir (3:17–19).

Habakkuk’un וְצַדִּיק בֶּאֱמוּנָתוֹ יִחְיֶה (ve-tsadik be-emunato yihye) sözü, “doğru kişi sadakatiyle yaşayacaktır” demektir. Bu güven ve sadakat, İbranice אֱמוּנָה (emuna) sözcüğüyle anlatılır. Sözcük, kullanıldığı yere göre güvenilirlik, sadakat ve sebat gibi anlamlar taşır. Sözcüğün sağlamlık ve süreklilik yönü Şemot 17:12’de de görülür: Aynı sözcük, destekle tutulan Moşe’nin ellerinin güneş batana kadar sabit kaldığını anlatır (Şemot 17:12). Moşe’nin elleri söz konusu olduğunda sağlam duruş, Habakkuk’ta ise sıkıntı boyunca sürdürülen bağlılık anlatılır. Bir düşüncenin doğru olduğuna zihnen inanmak, buradaki anlamın tamamını karşılamaz. Ayette בֶּאֱמוּנָתוֹ (be-emunato), yani “kendi sadakatiyle” denir; bu bağlılık doğru kişiye aittir. Peygamber zaten doğru olarak adlandırdığı kişinin nasıl ayakta kalacağını açıklar. Ayette “yalnız” sözcüğü de bulunmaz.

Aynı bölümde başkalarının malını yağmalayan, haksız kazançla evini güvenceye almaya çalışan, kan dökerek şehir kuran ve kendi yaptığı puta güvenen kişi mahkum edilir (Habakkuk 2:5–19). Haşem’in hükmü, insanların yaptıklarıyla doğrudan ilgilidir. “İyi davranış imanın sonucudur” denilmesi, Tora’nın emirlerinin neden artık bağlayıcı olmayacağını açıklamaz. Güvenin sonucu bağlılıksa, Haşem’in yasakladığı kötülüklerden uzak durulması gerekir. Habakkuk’ta bu bağlılığın yerine İsa’ya veya onun kanına iman şartı konulmaz; böyle bir şart ayete dışarıdan eklenir.

Habakkuk’un sözü ile Vayikra 18:5’teki emirleri yerine getiren insanın onlarla yaşayacağı sözü karşı karşıya getirildiğinde de aynı hata yapılır. Vayikra’da halk, Mısır ve Kenaan’ın uygulamalarını bırakıp Haşem’in hükümlerine uymaya çağrılır. Emirlerin kaynağı “Ben Haşem’im, Tanrınız” sözüyle belirtilir (Vayikra 18:1–5). İstenen itaat, kendisini tanıtan Haşem’e bağlılıktır. Devarim’de de O’nu bütün yürekle sevmek, sözlerini yürekte taşımak, çocuklara öğretmek ve günlük hayatın içine yerleştirmek birlikte emredilir (Devarim 6:5–9). Sevgi emrinde Şabat’ın veya yiyecek hükümlerinin ayrıca sayılmaması onları kaldırmaz. Bir ilkenin öne çıkarılması, onunla birlikte yerine getirilecek görevlerin sona erdiğini göstermez.

Avraam’ın Haşem’e güvenmesinin doğruluk sayılmasıyla Pinhas’ın yaptığı işin doğruluk sayılması, Tanah’ta aynı kalıpla dile getirilir. Tehilim 106:30–31’de Pinhas ayağa kalkıp harekete geçer ve salgın durur. Ardından bu davranışın ona doğruluk sayıldığı belirtilir. Habakkuk’un sadakatle yaşayacak doğru kişisi, Tanah’ın hem güveni hem de güvene uygun davranışı değerli sayan bu dilinin içindedir. (Tehilim 106:28–31).

Moşe’nin yaşam çağrısında bu ilişki açıkça kurulur. Buyruk insana uzak veya erişilmez değildir; yerine getirmesi için ağzında ve yüreğindedir. Ardından Haşem’i sevmek, O’nun yollarında yürümek ve emirlerini korumak yaşamla ilişkilendirilir. Yaşamı seçmek, O’nu sevmeyi, sesini dinlemeyi ve O’na bağlanmayı içerir (Devarim 30:11–20). Avraam’ın hayatında da Haşem’e güven ile O’nun sesini dinleyip buyruklarını korumak birlikte bulunur (Bereşit 15:6; 26:5). Habakkuk 2:4, Tora’nın yerine İsa’ya imanı koyan bir öğretiye delil değildir; adaletin geciktiği günlerde Haşem’e sadık kalan doğru kişiye yaşam vaat eder.

Yahudi kaynakları da iman ile emirler arasındaki ilişkiyi açıklarken Habakkuk’un sözünü ele alır. Makkot 23b–24a’daki tartışma, Rabbi Simlai’nin Moşe’ye 613 mitsva, yani emir verildiğini söylemesiyle başlar. Anlatımda David’in bu emirleri on bir, Yeşaya’nın altı, Miha’nın ise üç ilkeyle anlattığı aktarılır. Daha kısa ifadelerin ardından Habakkuk’un emirleri tek ilkeye dayandırdığı söylenir. Kullanılan הֶעֱמִידָן (he'emidan) sözcüğündeki “onları” ifadesi yine mitsvaları, yani emirleri anlatır. Emirlerin ortak dayanağını göstermek, 612 emrin kaldırıldığını söylemek değildir. Akedat Yitshak’ta bu anlatım, birçok mitsvanın kısa ve ortak ilkeler içinde toplanması olarak açıklanır. Rabbenu Bahya da Kad HaKemah’ın Emuna bölümünde bütün mitsvaların iman üzerine kurulduğunu belirtir. Bir binanın hangi temel üzerinde durduğunu söylemek, o temelin üzerindeki binayı kaldırmak değildir. Bu açıklamalarda iman, emirlerin dayandığı temel olarak ele alınır.

Habakkuk, haksızlık karşısında doğru kişinin sadakatini korumasını ister. Tora’nın etkisiz kalmasından yakınan peygamberin bu sözü, Tora’yı bırakmanın veya İsa’ya imanı yaşam şartı haline getirmenin dayanağı olamaz.

Tanah kaynakları: Habakkuk 1:1–4, 1:13, 2:2–19 ve 3:17–19; Şemot 17:12; Vayikra 18:1–5 (özgün metin); Devarim 6:5–9 (özgün metin); Devarim 30:11–20; Bereşit 15:6 ve 26:5.

Rabbinik açıklamalar: Makkot 23b–24a; Akedat Yitshak, Devarim, “Ve-zot ha-Tora aşer sam Moşe” ile başlayan bölüm; Rabbenu Bahya, Kad HaKemah, Emuna.

Bu iddianın sayfası

1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 31’de yeni bir antlaşma vaat edilmesinden Sinay’da verilen Tora’nın geçici bir görevi olduğu sonucunu çıkarırlar. Tora’nın Haşem (Tanrı) tarafından verildiğini, doğru ve kutsal olduğunu kabul ederler. Onlara göre İsa Tora’yı tamamlamış, ölümüyle yeni antlaşmayı başlatmış ve Moşe’nin Tora’sının Sinay antlaşmasından doğan bağlayıcılığı sona ermiştir. Bu görüşte ahlaki emirler sürer. Şabat, bayramlar, kohenlik görevi ve kurbanlar ise İsa’da asıl anlamlarına ulaşır. Kohenler, Tapınakta kutsal hizmeti yerine getiren görevlilerdir. Yeni antlaşmanın bütün sonuçlarının gelecekte ortaya çıkması beklenir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşma, geçmişte ikiye ayrılan halkın iki kesimi olan İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılacaktır. Bu antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yerleşecektir: “Tora’mı onların içine yerleştireceğim ve yüreklerine yazacağım” (Yeremya 31:30–33). İnsan bir buyruğu bildiği halde ona karşı gelebilir. Buyruk yüreğine yerleştiğinde hayatını ona göre düzenler. Yeni antlaşmada insanlar Tora’ya içten ve kalıcı biçimde bağlanacaktır. Önceki antlaşmada halk emirleri biliyor, ama onlara her zaman uymuyordu. Yeni antlaşmada ise Haşem’in emirleriyle halkın yaşadığı hayat arasındaki bu kopuş giderilecektir.

Mısır’dan çıkarılan atalar antlaşmayı çiğnemişti. Sinay’da verilen hükümler doğru, buyruklar iyiydi. Buna rağmen halk, Tora’ya dönmesi için yapılan uyarılara direnmişti (Nehemya 9:13–14, 29). Ülkenin uğradığı felaketin nedeni de halkın önüne konulan Tora’nın terk edilmesi ve Haşem’in sesinin dinlenmemesiydi (Yeremya 9:12–13). İtaatsizliğin ardından halk sürgüne gönderildi. Haşem, düşmanlarının ülkesindeki İsrael’i bütünüyle reddetmeyeceğine, antlaşmasını bozmayacağına ve Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağına söz vermişti (Vayikra 26:44–45).

Haşem’e dönüşe bağışlanma da eşlik eder. İstemeden işlediği günah için sunu getiren kişi bağışlanır (Vayikra 4:27–31). Kötü kişinin yolunu, haksız kişinin düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmesi istenir; O bolca bağışlayacaktır (Yeşaya 55:6–7). Yeremya 31:33’te de Haşem, “Suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını bir daha anmayacağım” der. Hristiyan iddiasında geçmişteki bağışlanmaların bile İsa’nın ölümüne ve dökülen kanına bağlı olduğu söylenir. Böylece Hristiyan öğretisinden alınan ve ayetlerde bulunmayan bir koşul, bütün bu bağışlanma vaatlerine eklenir.

Yehuda’nın günahı yüreğine kazınmıştı; gelecekte aynı yüreğe Haşem’in Tora’sı yazılacaktır (Yeremya 17:1). Buyrukların yürekte tutulması daha önce de istenmişti. Devarim 6:6’da o gün verilen sözlerin yürekte olması emredilir; Yeşaya 51:7’de Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenilir. Yeni antlaşmada bu bağlılık bütün halka yerleşecek ve kalıcı olacaktır. Haşem, kendisinden ayrılmamalarını sağlayan saygıyı yüreklerine koyacaktır (Yeremya 32:37–40). Yeremya 31:33’teki “Küçüklerinden büyüklerine kadar hepsi Beni tanıyacak” sözü bütün antlaşma halkını kapsar. Artık kardeşini Haşem’i tanımaya çağırması gereken bir kesim kalmayacaktır. Yehezkel 44:23’te ise kutsal hizmetle görevli kohenler, kutsal ile sıradanın, temiz ile kirlinin ayırt edilmesini öğretir. İnsan Haşem’i tanıyıp O’na bağlı yaşayabilir ve aynı zamanda bu ayrıntıları öğrenebilir.

Moşe, sürgünden dönecek halkın nasıl yaşayacağını da anlatmıştır. Devarim 30:1–14’te İsrael dağıldığı ülkelerden toplanır ve atalarının ülkesine getirilir. Haşem, halkın ve çocuklarının yüreğini sünnet ederek kendisini bütün yürekleriyle sevmelerini sağlayacaktır. Sevgiyi engelleyen iç direnç giderildiğinde halk yeniden itaat edecektir: “Yeniden Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum O’nun bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” (Devarim 30:8). Tora’da yerine getirilmesi istenen buyruğa mitsva denir. “Bugün sana buyurduğum” diyen Moşe’dir; gelecekte yapılacak olanlar, onun o gün verdiği emirlerdir. Birkaç ayet sonra bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler ve hükümler olarak yeniden belirtilir (Devarim 30:10).

Bir emri yerine getirmek, onun istediği davranışı yapmaktır. Şabat buyruğu insana Haşem’e güvenmeyi öğretebilir. Fakat Haşem’e güvenmek, belirlenmiş günde Şabatı koruma emrinin yerine geçmez. Emrin öğrettiği düşünce ile istediği davranış birlikte bulunur.

Hristiyan iddiasında, Tora’nın İsa aracılığıyla bir ahlaki rehber olarak okunması eski emirleri yerine getirmek sayılır. Bu iddia, emrin anlamını benimsemekle emri uygulamayı birbirine karıştırır. Şabatı koruma yükümlülüğünün İsa’nın gelişiyle sona erdiği söylenirse, artık o günün korunması emredilmiyor demektir. Moşe ise yüreği değişen halkın yapacağı şeyleri belirli bir kitaba, o gün kendilerine verdiği emirlere bağlamıştır.

Bu emirleri yerine getirme sorumluluğu çocuklara ve sonraki kuşaklara da geçer. Devarim 29:28’de gizli şeyler Haşem’e, açıklanmış olanlar ise Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmek üzere İsrael’e ve çocuklarına sonsuza kadar aittir. Şabat da İsrael oğullarının kuşakları boyunca koruyacakları kalıcı antlaşma ve Haşem ile aralarındaki kalıcı işarettir (Şemot 31:16–17). Halktan, emirleri ekleme veya eksiltme yapmadan koruması istenir (Devarim 4:2). Şabatın görevinin bittiğini söylemek, sonraki kuşaklara açıkça verilen koruma emrini geçersiz saymaktır.

Yehezkel, Haşem’in sözünü dinlemeye direnen insanın nasıl değişeceğini anlatır. Taşlaşmış yürek çıkarılacak, yerine canlı ve karşılık verebilen bir yürek verilecektir. Uluslar arasına dağılmış İsrael kendi ülkesine getirilecek; Haşem’in ruhu halkın içine konulacak ve halk O’nun hükümlerinde yürüyüp kurallarını koruyacaktır (Yehezkel 36:24–28). Aynı kitaptaki “hükümlerim” ve “kurallarım” sözleri, Mısır’dan çıkan halka verilen emirler için de kullanılır; Şabatlar da bunlarla birlikte anılır (Yehezkel 20:10–13). Geçmişte bu buyrukları çiğnemiş olan insanlar, yeniden birleşmiş bir halk olarak yaşayacaktır. Yehuda ile Yosef’in temsil ettiği İsrael kendi ülkesinde, David soyundan hükümdarın yönetimi altında toplanacak; Haşem’in hükümlerine uyacak ve kurallarını uygulayacaktır. Kendileriyle kalıcı bir barış antlaşması yapılacak, kutsal yer halkın ortasında bulunacaktır (Yehezkel 37:15–28).

Ülkeye dönecek olanlar, yeni antlaşmanın tarafları olan İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya 31:34–36’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdürmesi güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır. Hemen ardından Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu, belirli yerlerin adlarıyla anlatılır. Yeremya 32:37–40’ta Haşem, aynı halkı sürgünden toplayıp kendi ülkesine getireceğini söyler. Kendisinden ayrılmasınlar diye yüreklerine Kendisine karşı saygı yerleştirecektir. İsrael’in yerine başka bir topluluğu koymak, antlaşmanın taraflarını değiştirir. Peygamberlerin sözünü ettiği İsrael, ülkeye döndüğünde Moşe’nin emirlerini uygulayacaktır. İsrael’in dönüşünü kabul edip dönen halkın Tora’ya karşı yükümlülüğünü kaldırmak, aynı vaadin bir bölümünü alıp diğerini reddetmektir.

İsrael’le birlikte başka uluslardan insanlar da Haşem’e yönelecektir. Haşem’i seven, Şabatı koruyan ve antlaşmasına tutunan yabancılar kutsal dağa getirilecek, sunuları kabul edilecektir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evidir (Yeşaya 56:6–8). Ulusların katılımıyla İsrael’in varlığı ve Şabatı koruma yükümlülüğü birlikte sürer. İnsanların Haşem’e bağlanarak birleşmesi, Tora’nın öğrettiği ibadet içinde gerçekleşir.

Tapınakta Tsadok soyundan kohenler kutsal yerde yağ ve kan sunacak, kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek, bayramlarla Şabatları koruyacaktır (Yehezkel 44:15–24). Yeni aylarda, Şabatlarda ve bayramlarda sunular getirilecek; Pesah kutlanacak ve yedi gün mayasız ekmek yenilecektir (Yehezkel 45:15–25). Uluslardan sağ kalanlar da her yıl Yeruşalayim’e Sukkot, yani Çardaklar Bayramı için çıkacak; gelmeyenler cezalandırılacaktır (Zekeriya 14:16–19). Sevgi ve adaletle birlikte, belirli kişilerin belirli günlerde yapacağı bu ibadetler de korunur. Şabatın, bayramların ve kurbanların İsa’yla birlikte görevini tamamladığı iddiası, peygamberlerin gelecekte yapılacağını söylediği ibadetleri sona ermiş sayar. Bu iddia Tanah’ın açık hükmüne aykırıdır.

Tapınaktaki hizmet yeniden başladığında, onu yerine getirecek kişilerin de arındırılacağı vaat edilmiştir. Malaki 3:3–4’te Levi oğulları arıtılır ve yeniden doğrulukla sunu getirir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunuları eski günlerde olduğu gibi hoş karşılanır. Kitabın sonundaki çağrı bütün İsrael’e yöneliktir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını, Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum hükümleri ve kuralları hatırlayın.” Ardından Haşem’in büyük gününden önce Eliyahu’nun gönderilmesi gelir (Malaki 3:22–23). Halk o güne hazırlanırken Moşe’nin Tora’sını hatırlayacak, arıtılan kohenler sunularını doğru biçimde getirecektir.

Tapınağın planı ve hükümleri, halk yaptıklarından utanınca kendilerine gösterilecektir. Yehezkel 43:11’de halk yaptıklarından utanırsa yapının biçimi ve hükümleri kendilerine açıklanacak, bunları koruyup uygulamaları istenecektir. Buna göre peygamberin yapıyı ve hükümlerini açıklaması, halkın yaptıklarından utanmasına bağlıdır. Tapınağı geçmişte gerçekleşmemiş bir koşula bağlı sayan Hristiyan yorumunda, gelecekteki bütün kutsal hizmet de kaldırılır. Oysa Yehezkel 37’de kutsal yerin halkın ortasındaki kalıcılığı, David yönetimi ve barış antlaşmasıyla birlikte ayrıca vaat edilmiştir. Haşem’in yeni yürek vereceği halk, O’nun hükümlerini yapabilecek duruma gelecektir; pişmanlık ve itaat, vaat edilen dönüşün içindedir.

Bu ibadetlerin İsa’da sembolik olarak sürdüğü ileri sürülür. Oysa peygamberlikte krallıkla kohenlik ayrı soylara ve ayrı görevlere bağlanır. Yeremya 33:17–22’de David soyundan bir yönetici, Levi soyundan da yakmalık sunu, tahıl sunusu ve kurban getirenler bulunacaktır. Onlara verilen sözün kalıcılığı gündüz ve gecenin düzenine bağlanır. Levi soyundan kohenlerin sunu getirmesi ile İsa’nın kurban sayılması farklı olaylardır. Peygamberin anlattığı kişileri ve görevleri İsa’yla özdeşleştiren yorum, İsa hakkındaki öğretiyi önce doğru kabul eder; sonra da bu kabulle yorumladığı ayeti aynı öğretinin kanıtı olarak sunar.

Levi soyunun bu görevi, kendilerine verilen antlaşmaya da dayanır. Pinhas’a ve ondan sonra gelen soyuna kalıcı kohenlik antlaşması verilmiştir (Bamidbar 25:10–13). Tehilim 110:4’te Malkitsedek’le ilişkilendirilen kalıcı kohenlik sözü, başka bir soyun görevini kaldırmaz. Bir kişiye kohenlik verilmesi, Pinhas’ın soyuyla yapılan antlaşmanın sona erdiği anlamına gelmez. Ayette bu antlaşmanın sona erdiği söylenmemiştir. Yeremya ve Yehezkel’de Levi soyundan gelenler gelecekteki hizmetlerini kendi adlarıyla sürdürür.

Gerçek kurbanların gelecekte yeniden sunulacağını kabul eden Hristiyan yorumunda ise bunlar İsa’nın ölümünü anma törenleri veya kutsal yeri arındıran uygulamalar sayılır. Yehezkel 45:15–20’de kefaret sağlama ve kutsal yerin arındırılması vardır. Kefaret burada kutsal yerin arındırılmasını da kapsar; her sunuda aynı tür kişisel günah bağışlanması kastedilmez. Peygamberin saydığı amaçlar arasında İsa’nın ölümünü anmak yoktur. Bu amaç, Hristiyan öğretisinden alınarak metne eklenir.

Bu ibadetlerin gelecekte başka bir antlaşmanın hükümleri olarak döneceği de ileri sürülür. Fakat Devarim 30 onları Moşe’nin emirlerine bağlar: Yüreği değişen halk, Moşe’nin verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirleri yerine getirecektir.

Gelecekte nelerin değişeceği de açıkça söylenmiştir. Antlaşma sandığı artık anılmayacak, hatırlanmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Yeruşalayim Haşem’in tahtı diye adlandırılacak, uluslar oraya toplanacak, İsrael ile Yehuda birlikte ülkeye dönecektir (Yeremya 3:16–18). Sandığın artık yapılmamasıyla Tora’nın yüreklere yazılması aynı peygamberin vaatleridir. Sandık hakkında söylenenleri bütün emirlerin kaldırılacağı şeklinde yorumlamak, peygamberin sözünü ettiği değişimi başka bir şeye dönüştürür.

Hristiyan iddiasında yeni antlaşma İsa’nın ölümüyle başlamış, bütün sonuçlarının gerçekleşmesi ise geleceğe bırakılmıştır. Bir vaadin başlaması ile bütün sonuçlarının gerçekleşmesi farklı zamanlarda olabilir. Ancak Yeremya, yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle başladığını söylemez. Vaatlerin tamamlanacağı gün gelecekte olsa da o gün halkın yerine getireceği emirler değişmez. Moşe’nin emirlerinin yapılacağı, yeni yürek verilen halkın bu hükümlere göre yaşayacağı vaat edilmiştir. Araya Tora’yı uygulama yükümlülüğünün sona erdiği bir dönem koymak, Yeremya’nın sözlerine ayrıca eklenen bir iddiadır. Tanah, Moşe’nin emirlerinin yerine getirileceğini vaat ederken bu emirlerin görevinin bittiğini söyleyen Hristiyan iddiası, yeni antlaşmanın vaadini tersine çevirir.

Yeremya’nın tarif ettiği yenilik, dışarıdan verilen Tora’nın halkın yüreğine yerleşmesidir. Halk ve Tora aynı kalırken bağlılığın değişmesi, Sinay’da verilen Tora’nın yetersizliğine kanıt sayılamaz. İsa’nın ölümüyle Tora’nın görevinin bittiği iddiası, vaadin tarif ettiği yeniliğin yerine başka bir sonuç koyar.

Tora kaynakları (ToraOku): Şemot 31:16–17; Vayikra 4:27–31; Vayikra 26:44–45; Bamidbar 25:10–13; Devarim 4:2; Devarim 6:6; Devarim 29:28; Devarim 30:1–14.

Diğer Tanah kaynakları (Sefaria): Yeremya 31:30–39; Yeremya 9:12–13; Yeremya 17:1; Yeremya 3:16–18; Yeremya 32:37–40; Yeremya 33:17–26; Yehezkel 20:10–13; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 37:15–28; Yehezkel 43:7–12; Yehezkel 44:15–24; Yehezkel 45:15–25; Malaki 3:3–4; Malaki 3:22–23; Yeşaya 51:7; Yeşaya 55:6–7; Yeşaya 56:6–8; Zekeriya 14:16–19; Tehilim 110:4; Nehemya 9:13–14, 29.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

221. İddia: Devarim 30’da Tora’ya tam itaat ancak yeni antlaşmayla mümkün olacaktır

Devarim 30, sürgüne giden İsrael’in Tanrı’ya dönmesini ve Tanrı’nın halkın yüreğini değiştirmesini anlatır. Moşe aynı bölümde karşısındaki insanlara buyruğun kendilerine yakın olduğunu ve onu uygulayabileceklerini söyler. Bölüm, insandan beklenen davranışla Tanrı’nın gelecekte yapacağı değişikliği ayrı ayrı gösterir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Devarim 30, sürgüne giden İsrael’in Tanrı’ya dönmesini ve Tanrı’nın halkın yüreğini değiştirmesini anlatır. Moşe aynı bölümde karşısındaki insanlara buyruğun kendilerine yakın olduğunu ve onu uygulayabileceklerini söyler. Bölüm, insandan beklenen davranışla Tanrı’nın gelecekte yapacağı değişikliği ayrı ayrı gösterir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora’ya tam olarak uymanın mümkün olduğunu, fakat insanın günaha eğilimi yüzünden bunu başaramadığını söylerler. Devarim 30’daki vaadi yeni antlaşmayla ilişkilendirir ve Tanrı’nın İsrael’e bu antlaşma altında yardım edeceğini ileri sürerler. Onlara göre halk ancak bu yardımdan sonra Tora’ya itaat edebilir.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 30, Tanrı’nın gelecekte İsrael’in yüreğini değiştireceğini söyler. Fakat buradan, o zamana kadar insanın Tanrı’ya dönemeyeceği veya emirlerini yerine getiremeyeceği sonucu çıkmaz. Aynı bölüm, Moşe’nin karşısındaki halka emrin yakın olduğunu ve yapılabileceğini bildirir.

Bölümün başında İsrael’in sürgündeyken yaşadıklarını hatırlayıp bütün yüreğiyle Tanrı’ya döneceği ve O’nun sesini dinleyeceği anlatılır (Devarim 30:1–2). Ardından Tanrı’nın halkı toplayacağı, ülkeye getireceği ve yüreğini sünnet edeceği bildirilir (30:3–6).

Yüreğin sünnet edilmesi, halkın Tanrı’yı bütün yüreği ve canıyla sevmesi için iç dünyasında gerçekleşecek değişimi anlatır. Metin insanın dönüşünü 2. ayette, Tanrı’nın yürek üzerindeki eylemini 6. ayette anlatır. Ayette halk önce Tanrı’ya döner. Yürekteki daha derin değişim bundan sonra anlatılır. İlk dönüşün ancak o değişimden sonra mümkün olduğu iddiası ayetlerin sırasıyla uyuşmaz.

Devarim 30:8, gelecekte halkın Tanrı’nın sesini dinleyeceğini ve “bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları” yapacağını söyler. 30:10, bunları “bu Tora kitabında” yazılı hükümler olarak tanımlar. Ayetteki mitsvalar, Moşe’nin o gün verdiği Tora buyruklarıdır. Gelecekteki değişimin sonucu, halkın bu buyrukları uygulamasıdır.

Moşe daha sonra şöyle der: “Bu emir senin için fazla zor ve senden uzak değildir.” Emir gökte veya denizin ötesinde değildir. כִּי־קָרוֹב אֵלֶיךָ הַדָּבָר מְאֹד בְּפִיךָ וּבִלְבָבְךָ לַעֲשֹׂתוֹ: “Söz sana çok yakındır; onu yapman için ağzında ve yüreğindedir” (30:11–14). “Onu yapmak için” ifadesi, Moşe’nin hitap ettiği halkın sorumluluğunu da açıklar.

Ramban, 30:11’deki “bu emir”i teşuva, yani Tanrı’ya dönüş olarak yorumlar. Ona göre bölüm İsrael’in gelecekte gerçekten döneceğini vaat ederken, dönüşün uzak bir ülkede bile yapılabilecek kadar yakın olduğunu da söyler. Ramban, bir yandan halkın gelecekte topluca döneceğini, öte yandan bir insanın bulunduğu yerde bugün de Tanrı’ya dönebileceğini açıklar.

Devarim 10:16’da halka “Yüreğinizin sünnetsizliğini giderin” buyurulur. 30:6’da ise Tanrı, gelecekte halkın yüreğini sünnet edeceğini bildirir. İlk ayet, insanın kendi tutumunu değiştirmesini ister. İkinci ayet Tanrı’nın gelecekte yapacağını bildirir. Tanrı’nın yardım edeceğini bildirmesi, insanın kendi tutumundan sorumlu olduğu gerçeğini değiştirmez.

Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın içeriği de açıktır: Tanrı “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Yehezkel 36:26–27’de yeni yürek ve yeni ruh, Tanrı’nın kurallarında yürümek ve hükümlerini yapmakla ilişkilendirilir. Bu vaatler, Tora’nın yerine başka bir öğreti konacağını söylemez.

Tora’ya itaat edebilmek ile hayat boyunca hiç günah işlememek aynı şey değildir. Tora, insanın hata edebileceğini hesaba katar. Yanlışın türüne göre suçu itiraf etmeyi, verilen zararı karşılamayı veya belirli durumlarda korban sunmayı düzenler. Yehezkel 18:21–23, kötülüklerinden dönen, Tanrı’nın yasalarını gözeten ve adaletle davranan kişinin yaşayacağını bildirir.

Tanrı’nın insana yardım etmesi, insanın seçimiyle birlikte anlatılır. Kiduşin 30b, kötü eğilime karşı Tanrı’nın yardımından söz eder ve Tora’yı bu eğilime karşı bir çare olarak anlatır. Bu açıklamada insan, Tora’yı öğrenip doğru olanı yapmaktan yine sorumludur.

Devarim 30 hem insanı şimdi dönüşe çağırır hem de gelecekte daha derin bir dönüşüm vaat eder. Moşe, karşısındaki insanlara buyrukları uygulayabileceklerini söyler. Aynı bölümde, gelecekte de bu buyrukları yerine getirecek bir halk tarif edilir. Devarim 30, itaatin ancak yeni antlaşmayla mümkün olacağı iddiasına dayanak vermez.

Kaynaklar: Devarim 30:1–14, 30:19 ve 10:16; Ramban, Devarim 30:11; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 18:21–23, 36:24–28; Kiduşin 30b.

Bu iddianın sayfası

12. İddia: Ya Tora’nın her ayrıntısını kusursuz yerine getirmek ya da İsa’yı kabul etmek gerekir

Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar Tora’nın kutsal olduğunu kabul ederler. Bir emri çiğneyen kişinin yasanın bütünü karşısında suçlu duruma düştüğünü söylerler. Bunun sonucunda insanın ya bütün emirleri hayatı boyunca kusursuzca yerine getirmesi ya da kurtuluş için İsa’yı kabul etmesi gerektiğini ileri sürerler. Onlara göre tövbe eden kişi de ancak İsa onun yerine öldüğü için bağışlanır.

Tanah’ın Cevabı:

Bir zarar verildiğinde, önce yapılanın kabul edilmesi, ardından mümkün olan yerde zararın giderilmesi gerekir. Tora’nın öğrettiği dönüş böyle başlar. Bağışlanma hükümleri, yanlış yapıp doğru yaşama dönmek isteyenlere verilmiştir.

Günahın ciddiyeti ile bağışlanma kapısının açıklığı aynı Tora’da yer alır. Devarim 27:26’da Tora’nın sözlerini uygulamayan kişi lanetlenirken, Vayikra 5:5–13’te belirtilen günahlardan birini işleyen kişinin suçunu itiraf etmesi, gücüne uygun sunuyu getirmesi ve bağışlanması anlatılır. Aynı bölümde başkasının malını alıp yalan yere yemin eden kişinin, aldığı şeyi geri vermesi, üzerine değerinin beşte birini eklemesi ve emredilen sunuyu getirmesi istenir; ardından onun da bağışlanacağı söylenir (Vayikra 5:20–26; bazı çevirilerde 6:1–7). Suç için uyarı verilirken suçlunun nasıl döneceği de aynı Tora’da belirtilir. Laneti okuyup bağışlanma hükümlerini dışarıda bırakmak, Tora’nın bir bölümünü öteki bölümüne karşı kullanmaktır.

Yehezkel, bu dönüşün insanın hayatında neyi değiştirdiğini açıklar. Kötü kişi günahlarını bırakır, Haşem’in hükümlerine uyar, adalet ve doğrulukla davranır; önceki suçları artık ona karşı anılmaz ve yaşayacağı vaat edilir (Yehezkel 18:21–23). Geçmişte yapılanlar tarihten silinmez. Değişen, insanın tuttuğu yol ve Haşem’in geçmiş suçları hakkında verdiği hükümdür. Bu nedenle “bir kez günah işledin, artık Tora yoluyla dönemeyeceksin” sonucu peygamberin sözüne doğrudan aykırıdır. Bağışlanmayı ayrıca İsa’nın ölümüne bağlayan şart da bu vaade sonradan eklenmiştir. Yesod HaTeşuva’nın dördüncü bölümünde de aynı ayet, geçmişteki günahlarının büyüklüğü yüzünden dönüşünün artık yararsız olacağını düşünen insana cevap olarak aktarılır.

İnsanın yanılabileceği, Şelomo’nun duasında açıkça dile getirilir. Duadaki “Günah işlemeyen insan yoktur” sözünü, sürgüne düşenlerin suçlarını kabul edip bütün yürekleriyle dönmeleri ve bağışlanmaları için ettiği dua izler (Melahim Alef 8:46–50). Kohelet 7:20’de de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insanın bulunmadığı söylenir. Doğru insanın varlığı kabul edilirken onun hiç yanılmadığı varsayılmaz. Tehilim, Haşem’in insana bir babanın çocuklarına duyduğu merhametle yaklaştığını ve insanın topraktan yaratıldığını bildiğini anlatır. Aynı merhamet, O’nun antlaşmasını koruyan ve buyruklarını uygulayanlarla ilişkilendirilir (Tehilim 103:13–18). Haşem’in insanın kırılganlığını bilmesi, ona yeniden bağlılık gösterebileceği bir yol açar.

Kralın kusuru ile halkın gösterdiği güven ayrı ayrı değerlendirilir. Birinin kusuru yüzünden ötekinin güveni silinmez. Aviyam’ın yüreğinin Haşem’e tam bağlı olmadığı Melahim Alef 15:3’te kaydedilirken, onun dönemindeki Yehuda halkının Haşem’e güvendiği için savaşta üstün geldiği Divre HaYamim Bet 13:18’de yer alır. Böylece kralın yüreği hakkında verilen hükümle halkın o gün gösterdiği güven birbirinden ayrılır.

David’in günahı da gizlenmez; suçunu itiraf ettiğinde Natan ona Haşem’in günahını kaldırdığını söyler (Şemuel Bet 12:13). Tehilim 32:5’teki itiraf ve bağışlanma duası, 51:12’de temiz yürek ve doğru ruh isteğiyle, 51:19’da ise pişmanlıkla kırılmış yüreğin hor görülmeyeceği sözüyle derinleşir. İstenen değişim, kişinin içinden başlayıp davranışına uzanır. Menorat HaMaor’un tövbe açıklamasında Tehilim 32:5, günahı gizlemeyi bırakıp itiraf etmenin örneğidir. İtiraf, yapılanı doğru diye savunmaktan vazgeçmenin sözle ifadesidir.

Aynı dönüş, günahları yüzünden sürgüne düşmüş İsrael için de vaat edilmiştir. Halk Haşem’e dönecek, O’nun sesini dinleyecek ve ülkesine yeniden toplanacaktır. Dönüşün ardından yerine getirilecek emirler, Moşe’nin o gün verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirlerdir (Devarim 30:1–10). Bölümün devamında buyruğun insana yakın olduğu söylenir. Kişi onu yerine getirebilsin diye buyruk ağzında ve yüreğindedir (30:11–14). Sürgüne yol açan günahın ardından, halka yine Tora’nın emirlerini yerine getirme yolu açılmıştır. Yom Kippur, yani Kefaret Günü de günah işleyen halkın antlaşma içindeki arınma günüdür (Vayikra 16:29–31). Günahın ardından dönüş emredilmesiyle günahın ardından arınma vaat edilmesi aynı amaca hizmet eder.

Bir yol haritası yanlış dönülen yerden ana yola nasıl ulaşılacağını da gösterebilir. Tora’daki dönüş hükümleri böyle bir yol açar. İlk yanlışın ardından Tora’nın artık hiçbir çözüm sunmadığını söylemek, bu hükümleri haritadan silmek olur.

Bu yüzden bağışlanma arayan kişi Haşem’in öğrettiği yola döner. Başka ilahlara yönelten bir çağrı, gerçekleşen işaretlerle desteklense bile reddedilecektir; Haşem’e bağlı kalmak ve O’nun emirlerini korumak istenir (Devarim 13:2–6). İnsanın günah işlemiş olması bu ölçüyü kaldırmaz. “Suçları hesaba katsaydın, kim ayakta kalabilirdi?” sorusunun Tanah’taki cevabı “Bağışlama Sendedir” sözüdür (Tehilim 130:3–4). Haşem günahkara “Dönün, kötü yollarınızdan dönün; neden ölesiniz, İsrael Evi?” diye seslenir (Yehezkel 33:11). İsa’yı kabul etmeyi bağışlanmanın zorunlu şartı yapmak, Haşem’in açtığı bu dönüş yoluna Tanah’ta bulunmayan bir şart koymaktır.

Tanah, bütün hayatı boyunca hiç hata yapmamış olmayı bağışlanmanın şartı haline getirmez. Suçu kabul eden, zararı gideren ve yolunu değiştiren insana açık bir dönüş yolu verir. Kusursuzluk ile İsa’ya iman arasında kurulan ikilem bu yolu yok sayar.

Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13, 20–26 (son bölüm bazı çevirilerde 6:1–7); 16:29–31; Devarim 27:26, 30:1–14, 13:2–6; Yehezkel 18:21–23, 33:11; Melahim Alef 8:46–50, 15:3; Divre HaYamim Bet 13:18; Şemuel Bet 12:13; Kohelet 7:20; Tehilim 32:5, 51:12, 51:19, 103:13–18, 130:3–4. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 5:5–13; Devarim 30:1–10.

Açıklamalarda anılan eserler: Yesod HaTeşuva, 4. bölüm; Menorat HaMaor, Teşuva bölümü, Tehilim 32:5 açıklaması.

Bu iddianın sayfası

192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.

Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.

Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.

Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.

Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.

İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.

“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.

Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.

Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.

Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası