Misyoner İddiaları Arşivi

10 iddia 4 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

71. İddia: Tehilim 22 “ellerimi ve ayaklarımı deldiler” diyerek çarmıha gerilmeyi önceden bildirir

Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılan bir insanın duasıdır. Duada elleri ve ayakları da anılır. Bu kısmın geleneksel İbranice metninde bir aslan benzetmesi bulunur. Bazı eski metinlerde farklı bir okuma vardır. Her birinin ne dediği, anlatılan olayın ne olduğunu anlamak için önemlidir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılan bir insanın duasıdır. Duada elleri ve ayakları da anılır. Bu kısmın geleneksel İbranice metninde bir aslan benzetmesi bulunur. Bazı eski metinlerde farklı bir okuma vardır. Her birinin ne dediği, anlatılan olayın ne olduğunu anlamak için önemlidir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, ellerle ayakların delinmesi şeklinde okudukları sözü, alayı, susuzluğu ve giysiler için kura çekilmesini İsa’nın çarmıha gerilmesinin habercisi sayarlar. Eski Yunanca çevirinin ve Yahuda Çölü’nde bulunan bir yazmanın “deldiler” okumasını desteklediğini söylerler. Onlara göre David’in acılarından doğan sözler, İsa’nın ölümü ve dirilişiyle, ardından da ulusların Tanrı’ya yönelmesiyle tam olarak gerçekleşti.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 22:17’nin Masoretik, yani geleneksel İbranice metninde “aslan gibi” (כָּאֲרִי) yazılıdır; “deldiler” fiili bulunmaz. Bazı Hristiyan çevirilerinde 22:16 diye numaralanan bu ayette düşmanlar konuşanı kuşatır, elleri ve ayakları bir aslan benzetmesinin içinde anılır. Türkçe Yeni Çeviri’nin “Ellerimi, ayaklarımı deliyorlar” sözü, bu İbranice kelimenin çevirisi değildir. Masoretik metindeki aslan benzetmesini çarmıha çivilenmenin doğrudan haberi saymak için, metindeki sözcüğe ve sahneye başka anlamlar yüklemek gerekir.

Şiir bazen okuyucunun önceki cümleden anlayabileceği bir kelimeyi yeniden yazmaz. “Aslan gibi, ellerim ve ayaklarım” parçasında ayrıca yazılmış bir fiil yoktur. Hemen öncesindeki “Kötülük yapanların topluluğu çevremi sardı” cümlesi, ellerin ve ayakların nasıl bir tehdit altında anıldığını gösterir. Eller insanın kendisini savunmasına, ayaklar kaçmasına yarar; kuşatılmanın ellerle ve ayaklarla anlatılması, sıkışmışlığı daha da belirginleştirir. İbn Ezra bu parçayı önceki kuşatılma eylemine bağlar. Raşi ise ellerin ve ayakların aslanın ağzında ezildiği bir görüntüyle açıklar. Bu açıklamalar, okuyucunun benzetmeyi nasıl anlayabileceğini gösterir. İbranice metne yeni bir fiil eklemez.

Şiirin başından beri düşmanlar güçlü boğalar, ağızlarını açmış kükreyen aslanlar ve köpeklerle tasvir edilir. Yeşaya 38:13’te Hizkiya da acısını, bütün kemiklerini kıran bir aslanın saldırısına benzetir. Oradaki “aslan gibi”, Tehilim’dekiyle aynı İbranice sözcüktür. İnsanların çektiği acı, her iki yerde de yırtıcı bir hayvanın saldırısıyla görünür hale getirilir.

Hristiyan savının dayandığı eski metinlerde ise farklı bir okuma vardır. Eski Yunanca çeviri burada “kazdılar, oydular” anlamındaki bir fiili kullanır. Nahal Hever’de bulunan eski İbranice parçada ise Masoretik metinden farklı son harfle yazılmış כארו biçimi kaydedilmiştir. Bu biçimin nasıl okunacağı ve açıklanacağı tartışmalıdır. Nahal Hever, Kumran’dan ayrı bir buluntu yeridir. Eski Yunanca çeviri, burada bir eylem bildiren okumanın modern çevirilerden çok önce var olduğunu gösterir. Eski İbranice parça da o dönemde farklı bir yazımın kullanıldığını gösterir. Ancak başka bir yazmadaki biçim, Masoretik metindeki “aslan gibi” sözünün anlamını değiştirmez. Yunanca fiil de “çarmıha çivilediler” demek değildir.

Eski Grekçe çevirideki ὤρυξαν, “kazdılar” anlamındaki bir fiildir. Nahal Hever’deki küçük İbranice parçada ise tartışma son harfin nasıl okunacağına kadar uzanır. Bir eski çeviride fiil bulunması ve İbranice bir parçada tartışmalı bir yazım görülmesi, Roma çarmıhı hakkında iki ayrı tanıklık oluşturmaz. Bunlar, ayetin bu noktasında metnin veya çevirinin nasıl okunduğuna ilişkin verilerdir. (Tehilim 22:13–22).

El ve ayakta bir yaralanma anlatılması da yaralanmanın hangi yöntemle meydana geldiğini tek başına belirlemez. Başından yaralandığı söylenen bir insanın hangi silahla yaralandığını yalnız bu bilgiden öğrenemeyiz. Aynı şekilde ellerle ayakların oyulması veya delinmesi, kendiliğinden Roma çarmıhı ve çivi anlamına gelmez. Hristiyan savı çarmıha germeyi neredeyse tek açıklama sayar; oysa bunu ayet söylemez. Metindeki uzuvlardan bir infaz yöntemine, oradan İsa’nın kimliğine geçilirken iki ayrı bilgi dışarıdan eklenir.

Alay, susuzluk ve giysilerin paylaşılması bu eksik bilgileri tamamlamaz. Şiirin başında David’e ait bir mezmur olduğu belirtilir. Konuşan, insanların kendisiyle alay ettiğini, kemiklerini sayabildiğini, dilinin damağına yapıştığını ve giysilerinin paylaşıldığını anlatır. Bunlar ağır bir tehlikenin ve aşağılanmanın ayrıntılarıdır. Aynı insan kendisini bir kurtçuğa benzetir. Su gibi döküldüğünü ve yüreğinin balmumu gibi eridiğini de söyler. Hristiyan okuma bu tasvirlerden bazılarını benzetme, bazılarını ise İsa’nın hayatını önceden haber veren kesin işaret sayar. Hangi ayrıntının hangi biçimde alınacağını, mezmurdan önce kabul edilen çarmıh anlatısı belirlemektedir. Birbiri ardına benzerlik sıralanması, bu bağımsız kanıt eksikliğini gidermez.

David’in sıkıntılarının daha sonra İsa’da tam olarak gerçekleştiği savı da aynı varsayıma dayanır. David’in çektiği acının daha sonraki bir insana benzetilmesiyle, David’in o kişiyi önceden haber vermesi aynı şey değildir. Mezmurun hangi olay sırasında söylendiği belirtilmediği için onu kesin olarak Avşalom isyanına bağlamak da doğru olmaz. Şiirin kendi içinde verilen hareket ise açıktır: Konuşan kılıçtan, köpeklerin gücünden ve aslanın ağzından kurtarılmak ister; ardından “Bana cevap verdin” der. Haşem’in adını kardeşlerine duyuracak, topluluğun içinde O’nu övecektir. 22:25’te Haşem’in yüzünü ondan gizlemediği ve yardım çağrısını işittiği söylenir. Hristiyan savı bu cevabı ölümden sonra diriliş olarak açıklar. Fakat şiirde öldürülüp yeniden dirildiğini söyleyen bir anlatım yoktur. Yardım çağrısının işitilmesini dirilişe çevirmek de çarmıh anlatısından getirilen bir açıklamadır.

Son bölümde övgü Yaakov’un ve İsrael’in soyundan dünyanın bütün uçlarına yayılır. Ulusların aileleri Haşem’e döner; krallığın O’na ait olduğu söylenir ve gelecek kuşağa O’nun doğruluğu anlatılır. Bu son, acı çeken kişinin ölümüne iman edilmesini emretmez. Kurtuluşu sağlayan Haşem’in bütün uluslarca tanınmasını anlatır. Çarmıh, ölümden sonra diriliş ve kurtuluş için İsa’ya iman şartı şiirin bu sonuna da dışarıdan eklenir. Tehilim 22, Haşem’e yakaran ve sonunda O’nun kurtarışını duyuran insanın duasıdır. Masoretik metindeki aslan benzetmesi, İsa’nın çarmıha gerileceğini önceden bildiren bir cümleye dönüştürülemez.

Tanah kaynakları: Tehilim 22:1–19; 22:12–25; 22:24–32; Yeşaya 38:13. Ayet numaraları Masoretik metne göredir. Eski metinlerin kaydı: Nahal Hever Tehilim yazması; Yazma ve eski çeviri karşılaştırması.

Bu iddianın sayfası

72. İddia: Tehilim 22’nin tamamı öldürülecek Maşiah’ı anlatır

Tehilim 22’nin başında tehlike içindeki bir insan yardım için Haşem’e seslenir. Sonunda kurtuluş için şükreder ve bu şükrün gelecek kuşaklara ve uluslara ulaşacağını anlatır. Mezmurun tamamı okununca, acıdan övgüye hangi olayla geçildiği önem kazanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22’nin başında tehlike içindeki bir insan yardım için Haşem’e seslenir. Sonunda kurtuluş için şükreder ve bu şükrün gelecek kuşaklara ve uluslara ulaşacağını anlatır. Mezmurun tamamı okununca, acıdan övgüye hangi olayla geçildiği önem kazanır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Tehilim 22’deki alayı, bedenin acı çekmesini, susuzluğu, ellerle ayakların yaralanması şeklinde okudukları sözü ve giysilerin paylaşılmasını aynı kişide birleşen işaretler sayarlar. David’in yaşadığı sıkıntıları bu tablonun ilk örneği olarak görürler. Onlara göre bütün ayrıntılar, İsa’nın çarmıhta ölmesi ve dirilmesiyle tamamlandı. Şiirin sonunda ulusların Tanrı’ya yönelmesini de Hristiyanlığın yayılmasıyla gerçekleşmeye başlayan bir vaat olarak okurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 22, David’e ait bir sıkıntı duasıyla başlar ve Haşem’in bu duayı işittiğinin ilanıyla ilerler. İlk sözlerde “Tanrım, Tanrım, neden beni terk ettin?” diye yakarılır; 22:25’te ise Haşem’in mazlumun sıkıntısını küçümsemediği, yüzünü ondan gizlemediği ve haykırışını işittiği söylenir. Başlangıçtaki terk edilmişlik duygusu, sonunda alınan cevapla aşılır. Bu hareketi, metnin açıkça bildirdiği bir öldürülme ve ardından diriliş sırası gibi sunmak yanlıştır. Şiir o iki olayı anlatmaz; ölüm tehdidi altındaki insanın yardım çağrısını ve Haşem’in cevabını anlatır.

Tehdit bütün ağırlığıyla hissedilir. Düşmanlar alay eder, çevreyi sarar, güçlü boğalar ve yırtıcı hayvanlar gibi görünür. Konuşanın gücü kurur, dili damağına yapışır; “Beni ölüm toprağına koyuyorsun” diye seslenir. Ardından kılıçtan, köpeklerin gücünden ve aslanın ağzından kurtarılmayı ister. 22:22’deki “Bana cevap verdin” sözüyle yakarış övgüye döner. Haşem’in adını kardeşlerine anlatacak, topluluğun önünde O’nu övecek ve adaklarını, yani Haşem’e verdiği ibadet sözlerini yerine getirecektir. Kurtarılma ümidi, insanın kendi hayatı ve topluluğuyla kurduğu bağ içinde gelişir.

Hristiyan savı, Haşem’in cevabının ölümden sonra diriltmek olduğunu ileri sürer. Burada önce ölümün gerçekten meydana geldiğinin gösterilmesi gerekir. Ölümün eşiğine gelmekle ölüp yeniden yaşamak farklı olaylardır. Tanah’ın dua dili, ölümden çekilip alınmayı iyileşme ve korunma için de kullanır. Tehilim 30:2–4’te “Sana yakardım, beni iyileştirdin” sözünün ardından “Canımı ölüler diyarından çıkardın” denir; çukura inmekten korunmuş bir hayat için şükredilir. Tehilim 22’de de ölüm toprağı, kılıç ve yırtıcı hayvanlar yaklaşan tehlikeyi anlatır. Bunları İsa’nın ölümü, ardından gelen övgüyü de üçüncü gün diriliş diye açıklamak, şiire kendi vermediği bir olay sırası ekler.

Konuşanın bir birey olması bu boşluğu doldurmaz. “Adını kardeşlerime anlatacağım” diyen kişi, bütün bir topluluktan ayrı konuşmaktadır; David de böyle bir bireydir. Hristiyan savının David’i ilk özne olarak kabul edip onun acılarından gelecekteki Maşiah’a geçmesi için, bu geçişi sağlayan bir bilgi gerekir. Daha sonra yaşayan bir insanın aynı sözlerle dua etmesi veya hayatının bu sözlerle anlatılması, önceki duanın onu önceden tanımladığı anlamına gelmez. David’in sıkıntılarına bir insanın hayatını benzetmek başka, David’in o insanın öldürüleceğini haber verdiğini göstermek başkadır. Başka ayetlerde Maşiah’tan söz edilmesi de bu şiirdeki kişiyi kendiliğinden Maşiah yapmaz; iki metnin aynı kişiyi anlattığını gösteren bağ gerekir.

Talmud’un Megila 15b bölümü, mezmurun “Tanrım, Tanrım, neden beni terk ettin?” sözünü Ester’in yaşadığı tehlikeyle ilişkilendirir. Aynı açıklamada kılıçtan ve aslanın ağzından kurtuluş sözleri de Ester’in duasına uygulanır. Bir mezmurun daha sonraki bir kişinin durumunu anlatmak için kullanılması ile o kişinin mezmurda adı verilerek önceden bildirildiği iddiası farklıdır. Ester örneği, aynı dua dilinin birden fazla durumda kullanılabildiğini gösterir.

Bu nedenle alay, susuzluk, kemiklerin belirginleşmesi ve giysiler için kura çekilmesini yan yana getirmek de tek başına İsa’nın kimliğini vermez. Giysilerin paylaşılması 22:19’da gerçekten vardır. Fakat eller ve ayaklar için 22:17’de yazılı olan ifade Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde “aslan gibi”dir; “çivilediler” değildir. Yardım çağrısının ardından övgü de vardır; öldükten sonra diriliş cümlesi yoktur. Hristiyan savı, bir yandan gerçek ayrıntıları, diğer yandan bu ayrıntılara kendi verdiği anlamları bir araya getirir. Sonra bu toplamı bağımsız bir kehanet kanıtı sayar. Metne eklenen anlamların sayıca çoğalması, onları metnin kendi bilgisi haline getirmez.

Tehilim 22:31–32’de bir soy Haşem’e hizmet eder ve doğacak halka O’nun yaptıklarını anlatır. Yeşaya 53:10’da ise kul soyunu görecek ve uzun günler yaşayacaktır. Yeşaya 54:1–3 bunun karşılığını Siyon’un çoğalan çocuklarında ve yeniden yerleşilen kentlerde verir. İki metin de bir sonraki kuşağı anlatabilir. Bu ortak nokta, David’in kurtuluş duasını öldürülen bir Maşiah’ın anlatısına veya İsrael’in çocuklarını başka bir kişinin manevi izleyicilerine dönüştürmez.

Bu övgünün yayıldığı çevre de açıktır. Önce kardeşler ve topluluk, sonra Yaakov’un ve İsrael’in soyu, ardından yeryüzünün uçları ve gelecek kuşaklar anılır. Yoksullar doyacak, Haşem’i arayanlar O’nu övecektir. Yeşaya 60:1–3’te de Siyon’un üzerinde Haşem’in görkemi doğar ve uluslar onun ışığına gelir. İsrael’in içinden yükselen tanıklığın uluslara ulaşması, Tanah’ın kendi kurtuluş vaatlerinin parçasıdır. Hristiyanlığın yayılmasını bu sözlerin başlamış gerçekleşmesi saymak, İsa’nın ölümü ile ulusların dönüşü arasındaki eksik bağı kurmaz. Tehilim’de övgünün gerekçesi, Haşem’in mazlumun duasını işitmesidir; o insanın başkalarının günahlarına karşılık öldürülmesi değildir. Bu duayı İsa’nın ölümü ve dirilişinin önceden verilmiş kanıtı saymak, mezmurun anlattığı kurtuluşun yerine başka bir olay koymaktır.

Tanah kaynakları: Tehilim 22; 22:12–32; 30:2–4; Yeşaya 53:10; 60:1–3. Ayet numaraları Masoretik metne göredir; birçok Hristiyan baskısında Tehilim 22’nin ilgili ayetleri bir sayı önce yer alır.

Bu iddianın sayfası

140. İddia: Tehilim 22 İsa’nın çarmıha gerilişini önceden bildirir

Tehilim 22, canı tehlikede olan bir insanın duasıdır. Mezmur alayı, kuşatılmayı ve giysilerin paylaşılmasını anlatır. Elden ve ayaktan söz eden ayet ise eski metinlerde farklı biçimlerde okunmuştur. Bu ayrıntıların ne gösterdiği, hem kullanılan kelimelerden hem de duanın nasıl sona erdiğinden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22, canı tehlikede olan bir insanın duasıdır. Mezmur alayı, kuşatılmayı ve giysilerin paylaşılmasını anlatır. Elden ve ayaktan söz eden ayet ise eski metinlerde farklı biçimlerde okunmuştur. Bu ayrıntıların ne gösterdiği, hem kullanılan kelimelerden hem de duanın nasıl sona erdiğinden anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, mezmurdaki alayı, bedenle ilgili acı tasvirlerini, el ve ayaklara ilişkin sözü ve giysilerin paylaşılmasını İsa’nın çarmıhta yaşadıklarıyla birleştirirler. Bu ayrıntıların bir arada bulunmasını, Tehilim 22’nin İsa’nın çarmıha gerilişini ve çektiği acıları önceden bildirdiğine kanıt sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılmış ve ölüm tehlikesi yaşayan bir insanın duasıdır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin 22:13–17 ayetlerinde boğalar, aslanlar ve köpekler düşmanların saldırganlığını anlatır. Alay edilmesi, gücünün tükenmesi ve giysilerinin paylaşılması bu ağır sıkıntının parçalarıdır (Masoretik 22:8–9, 15–19). Mezmur, Roma idamına ilişkin bir tarih veya kişinin adını vermez.

Masoretik Tehilim 22:17’deki ifade כָּאֲרִי יָדַי וְרַגְלָי, “Aslan gibi, ellerim ve ayaklarım” biçimindedir. Ka'ari (כָּאֲרִי) bir aslan benzetmesidir. “Deldiler” gibi yapılmış bir hareketi söylemez. Önceki ayetlerde boğalar, aslanlar ve köpeklerle ifade edilen saldırganlık, bu benzetmenin doğal şiirsel bağlamıdır. Eski Grekçe çevirideki fiil ile başka bir İbranice yazmadaki biçim, eski metinlerde bulunan farklı okumalardır. Hangi okuma tercih edilirse edilsin bir kişinin çarmıhta nasıl infaz edildiğini ve Maşiah olduğunu ayrıca kanıtlamaz.

İbranice Tehilim 22:17’de, Türkçe Kutsal Kitap’ın 22:16 diye numaraladığı yerde, כָּאֲרִי (ka'ari), 'aslan gibi' yazılıdır. Yeşaya 38:13 aynı sözü kemikleri kıran bir aslan benzetmesinde kullanır. Bazı Türkçe Hristiyan çevirilerinde “deldiler” okuması bulunur. Bu okumanın eski metin tarihi de vardır: Nahal Hever’deki İbranice Tehilim parçası yaygın olarak כארו (ka'aru) biçiminde okunur; son harfin okunması ve kelimenin anlamı tartışmalıdır.

Eski Grekçe çeviride ὤρυξαν (“kazdılar, oydular”) fiili görülür. Bu nedenle fiilli okumanın ilk defa modern Hristiyan çevirmenlerce icat edildiğini söylemek doğru değildir. Ancak Masoretik כָּאֲרִי (ka'ari) sözcüğü “aslan gibi” anlamındadır; bu farklı tanıkların hiçbirinde İsa’nın adı, Roma çarmıhı veya çiviyle infaz biçimi açıkça belirtilmemektedir. Eski metinlerdeki kelime farkı, ayetin nasıl okunduğunu anlamaya yardım eder. Ayette anılan kişinin Maşiah olduğunu göstermez.

Masoretik Tehilim 22:19’da giysilerin paylaşılması ve kura çekilmesi de anlatılır. Şoftim 5:30, ganimetlerin paylaştırılmasını savaş ve yağma sahnesinde kullanır. Elbiselerin paylaşılması da tek başına belirli bir kişiyi ve infaz yöntemini tanımlamaz. Tehilim 22’nin sonunda konuşan kişi Tanrı’ya yardım için yakarır ve aldığı karşılığı anlatır: 'Adını kardeşlerime duyuracağım' (Masoretik 22:23). Masoretik 22:25 ise Tanrı’nın mazlumun çağrısını işittiğini bildirir.

Masoretik Tehilim 22:15’te konuşan kişi su gibi döküldüğünü ve yüreğinin balmumu gibi eridiğini söyler. Ayet, dökülen şeyin İsa’nın kanı olduğunu söylemez; aynı satırda kalbin gerçekten balmumuna dönüştüğü de anlatılmaz. Şiirin güçlü acı imgelerini daha sonra yaşanan bir idamda bedende meydana gelen değişiklikler gibi yorumlamak, benzetmeye metinde bulunmayan nesne ve olayları ekler.

Mezmur, dua eden kişinin acısıyla başlar. Duasının işitilmesi ve Tanrı’ya şükretmesiyle sona erer. İsa’nın ölümünü anlatan sonraki metinlerden alınan ayrıntıları bu eski duaya geri taşıyarak onu çarmıh kehaneti ilan etmek, Tehilim 22’nin anlatıcı ve olaylarını değiştirmektir.

Masoretik 22:23’te konuşan kişi אֲסַפְּרָה שִׁמְךָ לְאֶחָי בְּתוֹךְ קָהָל אֲהַלְלֶךָּ, “Adını kardeşlerime anlatacağım; topluluğun içinde Seni öveceğim” der. 22:25’te ise Tanrı’nın mazlumun yakarışını duyduğu açıkça belirtilmektedir. Şiirin sonunda yardımın işitilmesi ve İsrael topluluğu önünde şükür bulunur. Şiirdeki her beden tasvirini fiziksel infazın tıbbi ayrıntısı olarak ele almak yerine duanın izlediği sırayı korumak gerekir. Konuşan kişi önce acısını anlatır, sonra korunmak için dua eder ve sonunda duyulduğu için Haşem’e şükreder.

Mezmur, ölüm tehlikesi içindeki yakarıştan Tanrı’ya övgüye ilerler. Konuşan kişi canının kılıçtan ve aslanın ağzından kurtarılmasını ister; ardından Tanrı’nın adını kardeşlerine duyuracağını söyler. Tanrı’nın yakarışı işitmesi, mezmurun kendi akışında ölüm tehlikesinden kurtuluş ve şükürle bağlantılıdır. Metin bu noktada birinin öldükten sonra dirildiğini söylemez. Tehilim 22:20–25.

Giysilerin paylaşılması gibi ortak sözler, sonraki anlatının mezmurun dilinden yararlanmasıyla da açıklanabilir. Bir metindeki ifadelerin daha sonraki bir anlatıda bulunması, o metnin tek bir kişiyi önceden haber verdiğini göstermez. Mezmurdan İsa’nın çarmıhı sonucunu çıkarmak için hem kişiyi hem de infazı dışarıdan eklemek gerekir.

Tanah kaynakları: Tehilim 22:8–25, özellikle Masoretik 22:17, 22:19, 22:23 ve 22:25; Yeşaya 38:13; Şoftim 5:30. Metin karşılaştırması: Masoretik כארי, Nahal Hever Tehilim parçası כארו, Septuaginta ὤρυξαν.

Bu iddianın sayfası

161. İddia: Mezmurlar 22’de el ve ayak yarası ancak çarmıha uyar

Tehilim 22’de kuşatılmış bir insan ellerinden ve ayaklarından söz eder. Geleneksel İbranice metin bu yerde bir aslan benzetmesi kullanır. Bazı eski metinler ise farklı bir fiil kullanır. Yara bildiren okumada da yaranın nasıl oluştuğunu belirlemek için metnin geri kalanına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22’de kuşatılmış bir insan ellerinden ve ayaklarından söz eder. Geleneksel İbranice metin bu yerde bir aslan benzetmesi kullanır. Bazı eski metinler ise farklı bir fiil kullanır. Yara bildiren okumada da yaranın nasıl oluştuğunu belirlemek için metnin geri kalanına bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bazı baskılarda Tehilim 22:16 olarak numaralanan ayeti ellerin ve ayakların delinmesi şeklinde okurlar. İsa’nın çarmıha çivilenmesinin önceden bildirildiğini söylerler. Böyle bir yaranın neredeyse yalnız çarmıha gerilmeyle açıklanabileceğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde Tehilim 22:17’de, bazı Hristiyan baskılarının numaralandırmasıyla 22:16’da, כָּאֲרִי יָדַי וְרַגְלָי yazılıdır: ka’ari yaday ve-raglay, “aslan gibi, ellerim ve ayaklarım”. Bu metindeki ka’ari sözcüğü “aslan gibi” demektir; “deldiler” fiili bulunmaz.

Ayetin çevresindeki sözler, konuşan kişinin düşmanlarını boğa, aslan ve köpek görüntüleriyle anlatır (22:13–17). Eller ve ayaklar da bu saldırı ve kuşatma tablosunun içindedir. Yeşaya 38:13’te de “aslan gibi” ifadesi çekilen acıyı anlatmak için kullanılır. Tehilim’deki aslan benzetmesinin hangi hareketi ima ettiği ve eksik fiilin nasıl anlaşılacağı tartışılır; fakat Masoretik metindeki sözcüğün kendisi “aslan gibi”dir.

Türkçe Kutsal Kitap’ın Yeni Çevirisi’nde “Ellerimi, ayaklarımı deliyorlar” yazılıdır. Bu, Masoretik sözcüğün bire bir karşılığı değildir. Aslan benzetmesi yerine bir hareket bildiren farklı bir okuma, Hristiyanlıktan önceye uzanan eski Yunanca Tanah çevirisi Septuaginta’da da bulunur: Burada kullanılan ὤρυξαν, “kazdılar” veya “oydular” anlamına gelir.

Nahal Hever’de bulunan eski İbranice mezmur parçasındaki biçim de bazı araştırmacılarca כארו diye okunur; son harfin okunması konusunda tartışma vardır. Eski yazmalar ve çeviriler aynı sözcüğü kullanmaz. Bu yüzden fiilli okumanın Hristiyan çevirmenler tarafından sonradan icat edildiği söylenemez; Masoretik “aslan gibi” okumasının bütün eski tanıklarda bulunduğu da ileri sürülemez.

Eski tanıklardaki fiilli okumada da ayette çivi, çarmıh, Roma veya İsa adı geçmez. El ve ayaklarda yara bulunması tek başına yaranın hangi araçla veya hangi olayda açıldığını söylemez. Kesici ya da delici bir silah, işkence veya savaş yarası gibi başka olasılıklar ayetin sözleriyle elenemez. “Eller ve ayaklar delindi” ifadesinden “bu yalnızca İsa’nın çarmıha gerilmesi olabilir” sonucu çıkmaz.

Eldeki eski kaynaklar, kelimenin hangi biçimle okunacağı sorusuna ışık tutabilir. Ayrı soru, o biçimin hangi eylemi anlattığıdır. Kazmak ya da oymak anlamı taşıyan bir fiili kabul eden okur da nasıl bir eylemden söz edildiğini belirlemek için çevredeki dizelere bakar. Mezmur, saldıranları boğa, aslan ve köpek imgeleriyle çevreye yerleştirir. Şiirin görüntüsünden bir infaz aracının ayrıntılarına geçişi, o fiilin kendisi sağlamaz. (Tehilim 22:12–22).

Mezmurun bütünü bir insanın tehlike içindeki duasını ve Tanrı’nın yardımını anlatır. Konuşan kişi atalarının Tanrı’ya güvenip kurtulduğunu hatırlatır (22:5–6). Kılıçtan, köpeğin elinden ve aslanın ağzından kurtulmak için yakarır (22:21–22). Ardından Tanrı’nın adını kardeşlerine anlatacağını ve topluluk içinde O’nu öveceğini söyler (22:23). 22:25’te de Tanrı’nın yardım çağrısını işittiği bildirilir. Şiirin çizgisi tehlike, yakarış ve yardımdır.

Bu yardımın ölümden sonraki diriliş olarak açıklanması, mezmura söylemediği bir olay ekler: Mezmur “öldürüldü, gömüldü ve üçüncü gün dirildi” demez. Bu Hristiyan yorumunda da Tanrı’nın ölümden kurtuluş için yapılan duayı cevaplamasından söz edilir. Metindeki kurtuluş dili, tek başına belirli bir infaz ve diriliş öyküsünü bildirmez.

Daha sonraki İsa anlatıları bu mezmurun sözlerini ve imgelerini kullanır; örneğin giysilerin paylaşılması ve yakarış sözleri Matta 27:35, 46 ile karşılaştırılabilir. Sonraki bir anlatının eski metni kullanması, eski metnin kendi başına o kişiyi önceden tanımladığını kanıtlamaz. Masoretik metindeki “aslan gibi” ifadesi, mezmurun saldırı ve kurtuluş tablosunun parçasıdır; fiilli eski okuma da belirli bir kişinin çarmıha gerileceği sonucunu vermez.

Tanah kaynakları: Tehilim 22:5–25, özellikle 22:17, 21–23 ve 25; Yeşaya 38:13. Metin ve yorum: Masoretik metin; Nahal Hever 5/6HevPs; Septuaginta; Michael V. Flowers, “What Did the Psalmist Say about His Hands & Feet in Psalm 22:17?”, Vetus Testamentum 71 (2021), s. 48–75; Radak, Tehilim 22:17. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 27:35, 46.

Bu iddianın sayfası

239. İddia: İsa’nın “Tanrım, beni neden terk ettin?” sözü Mezmurlar 22’yi bilinçli olarak yerine getirdiğini gösterir

Tehilim 22, ağır sıkıntıdaki bir kişinin Tanrı’ya yakarmasıyla başlar. Hristiyan metinleri Matta ve Markos’ta İsa’nın çarmıhta mezmurun başındaki sözleri söylediği anlatılır. Mezmurun başındaki yakarışa, devamında verilen cevap ve kurtuluş da eşlik eder.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22, ağır sıkıntıdaki bir kişinin Tanrı’ya yakarmasıyla başlar. Hristiyan metinleri Matta ve Markos’ta İsa’nın çarmıhta mezmurun başındaki sözleri söylediği anlatılır. Mezmurun başındaki yakarışa, devamında verilen cevap ve kurtuluş da eşlik eder.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın “Tanrım, beni neden terk ettin?” derken şaşkınlık veya zayıflık göstermediğini söylerler. Onlara göre İsa, Maşiah hakkında önceden yazıldığını düşündükleri Tehilim 22’yi bilerek alıntılamıştır. Böylece hem mezmuru hatırlattığını hem de mezmurun söylediğini yerine getirdiğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Matta ve Markos’un çarmıh anlatısında İsa’nın sözleri Tehilim 22’nin başlangıcıyla ilişkilidir. Bir kişi sıkıntı içindeyken daha önce yazılmış bir duayla kendini ifade edebilir. O duanın kimin hakkında yazıldığını anlamak için duanın içinde söylenenlere bakılır. Bir kişinin sıkıntı anında mezmur söylemesi, onun mezmurda önceden bildirilmiş kişi olduğunu tek başına kanıtlamaz.

İbranice numaralandırmada Tehilim 22:2 şöyle başlar: אֵלִי אֵלִי לָמָה עֲזַבְתָּנִי, “Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?” Hristiyan çevirilerinde bu söz çoğunlukla 22:1 olarak numaralanır. Mezmurun kendisi konuşanı “gelecekteki Maşiah” diye adlandırmaz.

Dua eden kişi ağır sıkıntı, alay ve düşman kuşatması içinde Tanrı’ya seslenir. 22:4–5’te ataların Tanrı’ya güvendiğini, O’na yakardığını ve kurtulduğunu hatırlatır. Bu örnekler, kendi yardım beklentisinin parçasıdır.

Duanın gidişi 22:22’de değişir. Bu ayette עֲנִיתָנִי, “Bana cevap verdin” denir. Sonraki ayette konuşan kişi Tanrı’nın adını kardeşlerine duyuracağını, topluluk içinde O’nu öveceğini söyler.

22:25, Tanrı’nın haksızlığa uğrayan kişinin sıkıntısını küçümsemediğini, yüzünü ondan gizlemediğini ve yakarışını işittiğini bildirir. Sonraki bölümde ulusların Tanrı’ya yönelişi ve gelecek kuşaklara anlatılacak övgü vardır.

Mezmurda açıkça ölümden diriliş anlatılmaz. Yakaranın tehlikeden kurtulması ve Tanrı’yı topluluk içinde övmesi anlatılır. Bir duanın Hristiyan anlatısında tekrarlanması, bu eski metni başkalarının günahları için ölüm emrine dönüştürmez.

Raşi, mezmuru Ester ve İsrael’in sıkıntısıyla ilişkilendiren midraşik yorumu da aktarır. Bu, mezmurun Yahudi geleneğinde nasıl yorumlandığının bir örneğidir. Mezmurun İsa anlatısında kullanılması, daha önce yazılmış mezmurun yalnızca o kişiyi anlattığı anlamına gelmez.

Hristiyan anlatısı, eski mezmurun sözlerini ve bazı imgelerini kendi anlatısında kullanır. Bir yazar önceden yazılmış bir metnin sözlerini kendi anlatısında kullanabilir. İki anlatının benzemesi, eski metnin o olayı daha önce haber verdiğini kanıtlamaz. Bu sonuca ulaşmak için mezmurun kendi İbranicesi, bağlamı ve bütünü incelenmelidir.

Tehilim 22’nin başında bir insan yardım ister. Devamında Tanrı’nın cevabını alır ve kurtuluşunun ardından O’nu över. Alıntının bilinçli olması, mezmurun İsa’ya ait bir kehanet olduğunu kanıtlamaz.

Kaynaklar: Tehilim 22, özellikle İbranice numaralandırmada 22:2, 4–5 ve 22–32; Tehilim 30:3–4; Raşi, Tehilim 22; Midraş Tehilim 22. Karşılaştırılan Hristiyan anlatımları: Matta 27:35, 39–46; Markos 15:34.

Bu iddianın sayfası

73. İddia: Giysilerin paylaşılması gibi ayrıntılar İsa’nın kimliğini kanıtlar

Tehilim 22’de yardım isteyen kişi, giysilerinin elinden alındığını ve aralarında paylaşıldığını söyler. Hristiyanlığın kutsal metinlerinden Yuhanna’da da askerler İsa’nın giysilerini paylaşır. İki anlatıda ortak bir ayrıntının bulunması, birinin diğerindeki kişiyi önceden haber verip vermediği sorusunu ortaya çıkarır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22’de yardım isteyen kişi, giysilerinin elinden alındığını ve aralarında paylaşıldığını söyler. Hristiyanlığın kutsal metinlerinden Yuhanna’da da askerler İsa’nın giysilerini paylaşır. İki anlatıda ortak bir ayrıntının bulunması, birinin diğerindeki kişiyi önceden haber verip vermediği sorusunu ortaya çıkarır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’de giysilerin paylaşılması ve elbise için kura çekilmesini Yuhanna 19:23–24’te İsa’nın başına gelenlerle karşılaştırırlar. David’in sıkıntılarının en büyük gerçekleşmesini İsa’da gördüklerini söylerler. İsa’nın, kendisini çarmıha geren askerlerin onun giysilerini nasıl paylaşacağına karar veremeyeceğini de vurgularlar. Giysi paylaşımının alay, susuzluk ve bedensel acıyla birleşince İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu kanıtladığını savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 22:19’da, “Giysilerimi aralarında paylaşıyorlar; elbisem için kura çekiyorlar” diye yakarılır. Çevresi düşmanlarla sarılmış, gücü tükenmiş bir insanın üzerindeki giysilere bile el konulmaktadır. Kendi eşyası üzerinde söz sahibi olamayacak kadar savunmasız bırakılmıştır. Bu aşağılanma sahnesinden İsa’nın kimliğine geçebilmek için, mezmurun o kişiyi anlattığını gösteren bir bağ gerekir. Giysi paylaşımı, bu bağ kurulmuş gibi kullanılamaz.

Yuhanna anlatısında ise giysiler askerlere dört pay olarak dağıtılır, dikişsiz iç giysi yırtılmadan kura ile birine bırakılır. Tehilim’deki cümle de bu olayda gerçekleşen bir kehanet olarak alıntılanır. Böylece şiirin iki yarısı, birkaç giysinin paylaşılması ile tek bir giysi için kura çekilmesi şeklinde ayrılır. Oysa Tehilim’de birden çok dış giysi, dört asker veya dikişsiz bir iç giysi sayılmaz. Türkçedeki “giysilerim” ve “elbisem” sözleri birbirine yakındır. Şiirin iki yarısının farklı türden giysileri anlattığını kabul etmek gerekmez. Paylaşma, giysilerin bölüştürülmesidir. Kura ise hangi giysinin kime düşeceğini belirler. Bu iki ifade, yağmalanan eşyanın dağıtılmasını birlikte anlatır. Yuhanna’daki ayrıntılı sahneyi kurabilmek için gereken bilgiler, mezmurun sözcüklerinden değil, Yuhanna’nın anlatısından alınır.

Giysilerin ganimet sayılması Tanah’ın başka bir bölümünde de karşımıza çıkar. Şoftim 5:28–30’da Sisera’nın annesi oğlunun dönüşünü beklerken gecikmeyi ganimet paylaşımıyla açıklamaya çalışır; beklentinin içinde renkli ve işlemeli giysiler de vardır. Bu sahne, gerçekleşmiş bir zaferi değil, bekleyenlerin kendilerini avutmasını anlatır. Yine de giysilerin ganimet olarak bölüşülmesinin ne anlama geldiği açıktır: Bir taraf diğerinin malına el koymaktadır. Giysi paylaşımından kişinin hangi yöntemle öldürüldüğü veya kim olduğu belirlenemez.

Midraş Tehilim de giysilerin paylaşılması sözünü Ester’le ilişkilendirir. Açıklamada saraydakiler, kralın Ester’i öldüreceğini düşünüp onun giysilerini ve değerli eşyalarını aralarında paylaşmayı konuşur. Midraş bu ayeti Ester’in karşı karşıya olduğu tehlikeyi anlatmak için kullanır. Aynı sözün farklı bir olaya uygulanabilmesi, giysi paylaşımının yalnız bir kişiye özgü bir kimlik işareti olmadığını gösterir.

Askerlerin davranışını İsa’nın düzenleyemeyeceği itirazı da bu ayrımı değiştirmez. Bir olayın kişinin iradesi dışında gerçekleşmesi, eski bir şiirin o kişiyi önceden tanımladığını göstermez. Düşmanlarının eline düşen başka bir kralın değerli giysileri de kendisine sorulmadan paylaşılabilir. Bunun o kralın seçimi olmaması, giysi paylaşımını anlatan her eski duayı onun kehaneti yapmaz. İsa ile şiir arasındaki bağlantıyı kuran Yuhanna’dır. Bu bağlantının çok daha önce Tanah tarafından kurulduğunu göstermek için mezmurun kendi sözlerinde bir dayanak bulunması gerekir.

David’in ilk örnek, İsa’nın ise bu örneğin en büyük gerçekleşmesi olduğu savında da aynı bağın kurulması gerekir. David’in yaşadığı sıkıntılara benzeyen bir durum yaşamakla David’e vaat edilen krallığın sahibi olmak farklı şeylerdir. Mezmurda giysileri paylaşılan kişi Haşem’den yardım ister, kılıçtan ve aslanın ağzından kurtarılması için yakarır; ardından Haşem’in adını kardeşlerine anlatacağını ve toplulukta O’nu öveceğini söyler. 22:25’te, mazlumun sesinin işitildiği açıkça vurgulanır. Şiir böylece tehlikeden dua ve şükrana ilerler. Bu akışı ölüm ve diriliş diye okumak, ölümün gerçekleştiğini gösteren ayrı bir dayanak gerektirir. Giysilerin elinden alınması bu dayanağı sağlamaz.

Alay, susuzluk, kemiklerin belirginleşmesi ve el-ayak ifadesi aynı tabloya eklendiğinde de her ayrıntının gerçekten ne söylediği korunmalıdır. Masoretik metnin 22:17. ayetinde “aslan gibi” yazılıdır; çarmıha çivileme fiili bulunmaz. Duanın işitilmesi de kendi başına öldükten sonra diriliş demek değildir. Gerçek giysi paylaşımı ayrıntısıyla bu ek yorumların yan yana konulması, hepsini eşit ölçüde doğrulanmış bilgiye dönüştürmez. Aynı şiirin sözlerini önce İsa’nın hayatına göre açıklayıp sonra bu açıklamaları birbirini doğrulayan kanıtlar olarak toplamak, başta kabul edilen sonucu yeniden söylemektir.

Tanah, David’in krallığının geleceğini çok daha belirli sözlerle anlatır. Şemuel Bet 7:12–16’daki vaat David’in soyuna ve hanedanına bağlanır. Yeşaya 11:1–12’de David’in babası Yişay’ın kökünden çıkacak yönetici adaletle hükmeder; İsrael’in dağılmışları toplanır ve yeryüzü Haşem bilgisiyle dolar. Yehezkel 37:21–28’de de halk kendi ülkesinde birleştirilir, David diye anılan kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerine uyulur ve kutsal yer onların arasında kalıcı olarak bulunur. Bu vaatleri gelecekte tamamlanacak işler saymak, giysi paylaşımını onların gerçekleşmiş kanıtı yapmaz. Bir insanın kıyafetlerine el konulması; onun İsrael’i topladığını, vaat edilen yönetimi kurduğunu veya Tapınak vaadini gerçekleştirdiğini göstermez. Tehilim 22:19’u İsa’nın Maşiah kimliğinin kanıtı diye sunan iddia, bir acı sahnesini Tanah’ın verdiği ölçülerin yerine koyduğu için yanlıştır.

Tanah kaynakları: Tehilim 22:12–25, özellikle 22:19, 22:23 ve 22:25; Şoftim 5:28–30; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Ayet numaraları Masoretik metne göredir; giysilerin paylaşıldığı ayet birçok Hristiyan baskısında 22:18’dir.

Bu iddianın sayfası

143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir

Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.

Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.

Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.

Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.

Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.

Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.

Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.

Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

89. İddia: Acı çeken ve zafer kazanan Maşiah metinleri ancak iki gelişle açıklanabilir

Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya’nın hor görülen kulu ile Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişiyi aynı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. Krallığını kurmuş bir hükümdarı kimsenin reddedemeyeceğini düşündükleri için, onun önce güçsüz ve savunmasız halde gelmiş olması gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde acı çekip öldü ve göğe yükseldi. Krallığını kurmak için ikinci kez gelecektir.

Tanah’ın Cevabı:

David bir gün Şaul’un karşısında çalgı çalarken Şaul elindeki mızrağı ona fırlattı. David iki kez ölümden kurtuldu. Yıllar sonra İsrael’in önderleri Hevron’a gelip başına yağ sürüp onu kral olarak görevlendirdiler. Şaul’un öldürmek istediği adamın bütün İsrael üzerinde hüküm sürmesi için ölmesi ve sonra dünyaya dönmesi gerekmedi. Tanah, bir kralın tahta çıkmadan önce uğradığı zulmü ve sonradan kazandığı zaferi aynı hayat içinde anlatır. Acı çekmekle hüküm sürmek arasında iki geliş gerektiren bir çelişki bulunduğu iddiası daha bu noktada çöker. (Şemuel Alef 18:10–11, Şemuel Bet 5:1–5)

Yeşaya 52:13–15’te kul önce hor görülmüş, sonra kralları susturacak kadar yükselmiştir. Yeşaya 53:2–3, ulusların onu küçümsediği zamanı onların ağzından anlatır. 54:1–3, çocukları çoğalan Siyon’la bu yükselişin neye karşılık geldiğini gösterir. Bir halkın acısı ve ondan sonraki toparlanması, tek bir hayat çizgisi içinde anlatılır. Yeşaya 11:1, yönetici filizin Yişay soyundan olduğunu açıkça söyler. Yeşaya 60:21 ve Hoşea 14:6–8 aynı bitki dilini halk için kullanır. Daniel 7:18, 21–22 ve 27 de görümün anlamını verir. Baskıya uğrayan kutsallar sonunda egemenliğe kavuşur. Acıdan zafere geçiş, göğe ayrılıp yeniden gelen ikinci bir kişi veya ikinci bir geliş gerektirmez.

Tehilim 22 de acının tek başına ne kadar az şey söylediğini gösterir. Ölümün eşiğinde yardım isteyen kişi, ardından kardeşleri arasında Haşem’i öveceğini söyler. Övgüsünün sebebi, çığlığının duyulmuş olmasıdır. Bu yakarışta acıdan kurtuluşa geçilir. Anlatılan kurtuluşu ölüm ve diriliş diye okumak için mezmurun söylemediği iki olayın eklenmesi gerekir. (Tehilim 22:22–25)

Zekeriya’da alçakgönüllülük ile zafer aynı kralın tasvirinde buluşur. Siyon’a eşek üzerinde gelen kralın hemen ardından savaş arabalarının ve yayların kaldırılması anlatılır. Kral uluslara barış duyurur ve egemenliği denizden denize uzanır. Alçakgönüllülük kralın niteliğidir. Barış ise onun yönetimi altında yaşanacak değişimdir. Daniel’in gördüğü sahne ise gökte, yargıç olarak oturan Tanrı’nın huzurunda geçer. Bulutlarla gelen, insana benzer kişi yeryüzüne inmek üzere yola çıkmış biri olarak tasvir edilmez. Ezeli Olan’ın huzuruna getirilir ve kendisine egemenlik verilir. Sahnenin açıklamasında yönetme yetkisini alacak olanlar kutsal halktır. İki sahnenin birinde eşek, diğerinde bulut bulunması, öldükten sonra dönen tek bir kişinin iki gelişini anlatmaya yetmez. (Zekeriya 9:9–10, Daniel 7:13–27)

Tanah, ayrılan birinin daha sonra yeniden gönderileceğini söylerken bu bağı açıkça kurabilir. Eliyahu’nun kasırgayla göğe çıkışı anlatılır. Malaki ise Haşem’in gününden önce gönderilecek peygamberi adıyla, Eliyahu diye anarak tanıtır. Kralın gelişine ilişkin ayetlerde böyle bir bağ yoktur. Moşe, Yehoşua, Yosef, Gid’on ve Yiftah gibi kişilerin yaşadıkları da yardımın, kabulün veya zaferin gecikebildiğini gösterir. Bu benzerliklerden, Maşiah’ın önce öleceği ve ardından başka bir çağda döneceği hükmü çıkmaz. Sanhedrin 98a, bulutlarla ve eşek üzerinde gelişleri İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklar. Sukka 52a’da ise bir görüş, yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar; başka bir görüş kötü eğilimin ortadan kalkmasından söz eder. Aynı yerde Maşiah ben David ayrı bir figürdür. İki ihtimal bir olay sırası kurmaz; iki ayrı kişi de tek kişinin iki gelişi değildir. (Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)

Rambam, David soyundan kralın kimliğini yerine getirdiği işlerle sınar: Mikdaş’ı, yani Tapınağı kurması ve İsrael’in dağılmış halkını toplamasıyla Maşiah olduğu kesinleşir. Başarılı olmadan ölürse Tora’nın vaat ettiği kral olmadığı anlaşılır. Bu, Tanah ayeti değil, Rambam’ın bu konudaki açıklamasıdır.

Yeremya kralı, saltanatının sonuçlarıyla tanıtır. David’in soyundan gelen bu kral ülkede adaletle hükmederken Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yeşaya, Yişay’ın soyundan gelen yöneticinin yoksulların hakkını gözettiği dünyada yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolacağını ve dağılmış İsrael’in toplanacağını söyler. Yehezkel’de de halkın ülkesine dönmesi, tek kralın yönetiminde birleşmesi ve Haşem’in Tapınağının onların arasında bulunması aynı vaadin parçalarıdır. Bu işleri geleceğe bırakıp ilk gelişin gerçekleştiğini ileri sürmek, ispat edilmesi gereken şeyi baştan kabul etmektir. Tanah, David’in soyundan kralı ülkesine dönen, birleşen ve güven içinde yaşayan halkıyla birlikte tanıtır. Bu işler gerçekleşmeden İsa’nın o kral olduğu ileri sürülemez. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28) Yeşaya 41:8–9 · 44:21 · 49:3 · 11:1 · 60:21

Bu iddianın sayfası

33. İddia: David’in günahı gelecekte ölecek Maşiah sayesinde bağışlandı

David, Uriya’nın ölümünden ve Bat Şeva’yı almasından sorumludur. Natan bu suçları David’in önüne koyar. David’in itirafı ve ardından duyduğu hüküm, bağışlanmanın neye bağlandığını görmek için birlikte okunur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

David, Uriya’nın ölümünden ve Bat Şeva’yı almasından sorumludur. Natan bu suçları David’in önüne koyar. David’in itirafı ve ardından duyduğu hüküm, bağışlanmanın neye bağlandığını görmek için birlikte okunur.

David’in tövbe ettiğinde gerçekten bağışlandığı, bu Hristiyan yorumunda da kabul edilir. Onlara göre asıl sebep, İsa’nın gelecekte David’in günahları için ölecek olmasıdır. Haşem bu ölümü önceden bildiği için onun sağlayacağı bağışlanmayı David’e de uygulamıştır. David’in kendi soyundan gelecek Maşiah, yani Mesih hakkındaki vaade güvenmesini ve acıdan söz eden mezmurlarını da bu inancın işaretleri olarak yorumlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Natan, David’in karşısına elindeki her şeye rağmen yoksulun tek kuzusunu alan zengin adamın hikayesiyle çıkar. David öfkelenip o adamı mahkum ettiğinde, Natan’ın cevabı “O adam sensin” olur. Artık David kendi yaptıklarıyla yüzleşmektedir. “Haşem’e karşı günah işledim” der; Natan da “Haşem de günahını kaldırdı; ölmeyeceksin” diye karşılık verir (Şemuel Bet 12:1–13). David’e verilen haber, Haşem’in onu bağışladığıdır. Bu bağışlanmayı İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlayan şart, Hristiyanlığın anlatıya eklediği bir öğretidir.

Yalkut Şimoni, David’in yaptıklarından sonra kurtuluşa ulaşamayacağını söyleyenlerin sözünü aktarır ve Natan’ın verdiği bağışlanma haberini hatırlatır. Talmud da David’i günahından dönmek isteyen bir insan için örnek gösterir. Midraş Tehilim, David’in “Günah işledim” diyerek suçunu kabul etmesini bu dönüşün içinde ele alır. Yalkut Şimoni, Şemuel Bet 148; Avoda Zara 5a; Midraş Tehilim 51:1

David’in duası, insanın suçuyla nasıl yüzleştiğini de gösterir. Tehilim 32:5’te günahını gizlemeyi bırakır, suçunu Haşem’e itiraf eder ve ardından “Sen günahımın suçunu bağışladın” der. İtirafla kişi sakladığı kötülüğü kabul eder ve Haşem’e döner. Bağışlayan da Haşem’dir. David’in anlattığı bağ, kendi itirafı ile Haşem’in affı arasındadır; gelecekteki bir kişinin ölümü bu duada bağışlanmanın şartı olarak yer almaz.

Bağışlanma, Tanah’ta Haşem’in merhametine ve günahkarın dönüşüne bağlanır. Sinay’da Haşem kendisini merhametli, lütufkar, suç, isyan ve günahı bağışlayan olarak tanıtır (Şemot 34:6–7). Yeşaya 43:25’te suçları kendi uğruna sildiğini söyler. İnsana düşen dönüş de açıkça tarif edilir: Kötü yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönene merhamet edilir; çünkü O bolca bağışlar (Yeşaya 55:6–7). Yehezkel 18:21–23’te bütün günahlarından dönüp Haşem’in hükümlerini yerine getiren, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin eski suçlarının ona karşı anılmayacağı vaat edilir. David’in bağışlanmasını, Haşem’in Sinay’da kurduğu düzenin dışına çıktığı tek bir istisna saymak bu açık sözleri yok sayar. Merhamet ve dönüş, aynı Tanah’ın öğrettiği bağışlanma yoludur.

David de Tehilim 51’de bu merhamete seslenir. Mezmurun başlığı Natan’ın kendisine gelişini ve Bat Şeva olayını anar. Ardından suçlarının silinmesini, temizlenmeyi ve içinde temiz bir yürek yaratılmasını ister (51:1–5, 12). “Kırılmış ve ezilmiş bir yüreği hor görmezsin” sözü, suçunu kabul edip içtenlikle pişman olan kişinin Haşem’e nasıl yaklaştığını anlatır (51:19). Sonunda Siyon’un iyiliği, Yeruşalayim’in surlarının yapılması ve sunakta doğru sunular getirilmesi istenir (51:20–21). Böylece tövbe, dua ve emredilen sunular aynı bağlılığın içinde yer alır. Buradaki sunular boğalardır; David’in soyundan gelecek bir kişinin ölümüyle değiştirilmezler. Natan’ın David’i bağışlanmış ilan etmesi de bu son dileğin gerçekleşmesine bağlanmış değildir.

Bağışlanmanın gerçekliği, David’in yaşayacağı ağır sonuçları da ortadan kaldırmaz. Natan, evinden kılıcın ayrılmayacağını ve ailesinin içinden felaket doğacağını söyler; bağışlanma sözünün ardından çocuğun öleceğini de haber verir (Şemuel Bet 12:10–14). Çocuk hastalanınca David onun yaşaması için oruç tutar ve dua eder. David, Haşem’in merhamet edip çocuğu yaşatmasını umduğunu söyler (12:15–23). Bağışlanma çoktan ilan edilmişken acılar ve merhamet arayışı sürer. Çocuğun ölümü, David’in suçunun doğurduğu felaketler arasında bildirilir; anlatıda ona günah sunusu denmez. Uriya’nın ölümü ve ailede açılan yaralar, David bağışlandığında geçmişten silinmiş olmaz.

Zohar, David’in bağışlanmasını Yom Kippur’la ilişkilendirir ve Natan’ın “Ölmeyeceksin” sözünü, Duma adlı görevlinin elinde ölmeyeceği şeklinde açıklar. Zohar, Duma’yı ölümden sonraki yargı yeri olan Gehinom’dan sorumlu bir melek olarak anlatır.

Sulam açıklaması, Bat Şeva ile ilgili bu yorumu Uriya’nın ölümü meselesinden ayrıca ayırır. Bu, olayın içsel bir yorumudur; Natan’ın sözünü gelecekte başka bir insanın ölümüyle açıklamaz. Zohar, Giriş 8b

David’in soyuna verilen vaat, bu olaylara başka bir ölüm şartı eklemez. Şemuel Bet 7:12–16’da onun ardından gelecek soy, Haşem’in adına yapılacak ev ve hanedanının sürekliliği anlatılır. Bu vaadi bilmek ile soyundan gelecek günahsız bir kişinin David’in suçu için öleceğine inanmak ayrı şeylerdir. Hatta vaat, ardından gelecek kişinin yanlış yapması halinde nasıl terbiye edileceğine de yer verir (7:14–15). David’in vaat edilen hanedana güvenmesinden, onun gelecekte bir insanın kanı sayesinde bağışlanacağını bildiği sonucu çıkarılamaz; hanedan vaadi böyle bir bağışlanma öğretisi içermez.

Tehilim 32:5’te David kendi günahını itiraf eder ve bağışlanır. Tehilim 69:6’da da kendi suçlarının Tanrı’dan gizli olmadığını söyler. Tehilim 22’de ise düşmanlarla kuşatılan konuşmacı kurtuluşu için Haşem’e şükreder. Yeşaya 53:4–6’da sözü alanlar, Haşem’in İsrael’e verdiği cezayı seyrettiklerini sanmış olan uluslardır. Sonunda o acının kendi zulümleriyle bağlantısını görürler. David’in itirafı, düşmanın yol açtığı sıkıntı ve ulusların itirafı bu metinlerde ayrı olaylardır. Hiçbiri Natan’ın verdiği bağışlanma haberini gelecekte ölecek bir Maşiah’a bağlamaz.

Gelecekteki ölümün geçmişteki günahlar için de etkili olduğu söylendiğinde, David anlatısından öğrenilen yeni bir bilgi verilmiş olmaz; anlatı, Hristiyan öğretisine göre yeniden açıklanmış olur. Bu öğretinin doğru olduğu baştan kabul edilmeden David’in bağışlanması ona kanıt gösterilemez. Natan’ın açık hükmü, David’in Haşem tarafından bağışlandığıdır. Tanah’ın tövbe edene verdiği bu güvenceyi, gelecekteki bir insan ölümüne bağlıymış gibi sunmak metne şart eklemektir.

Natan, David suçunu kabul ettiğinde Haşem’in onun günahını kaldırdığını bildirir. Gelecekteki bir ölümün geçmişe etkili olduğu kabulü, bu anlatının ortaya koyduğu bir neden değildir. İsa’nın ölümünü bağışlanmanın temeli saymak, Natan’ın hükmüne metinde bulunmayan bir şart ekler.

Tanah kaynakları: Şemuel Bet 12:1–14 ve 12:15–23; 7:12–16; Tehilim 32:5; 51:1–5, 12, 18–21; 22:20–26; 69:6; Şemot 34:6–7; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 43:25, 53 ve 55:6–7. Tehilim 51’in numaraları İbranice metne göredir; bazı çevirilerde iki ayet geriden gelir.

Bu iddianın sayfası

70. İddia: “Soyunu görecek” ifadesi İsa’nın manevi çocuklarını anlatır

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, “soy görecek, günlerini uzatacak” sözünü İsa’nın ölümden sonra dirilip sonsuza dek yaşamasına bağlarlar. Onlara göre kul önce öldürüldüğü için sonradan soyunu görebilmesi ancak dirilişle mümkündür. Soy ve çocuk sözlerinin peygamberlerin dilinde bazen sembolik kullanıldığını hatırlatarak İsa’nın biyolojik çocuklarının olmamasını bir engel saymazlar. Ayetteki soyun, İsa’ya iman eden manevi çocuklar olduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:10’da “soy görecek” ve “günlerini uzatacak” vaatleri yan yanadır. Yeşaya 54:1–3’te Siyon çocukları çoğalan bir kadın gibi anlatılır. Çadırına artık sığamaz ve soyu yıkılmış kentleri yeniden doldurur. Sürgünde yok olacağı sanılan halk, çocuklarını ve gelecek kuşaklarını görecektir. Yeşaya 41:8’de İsrael Avraam’ın soyudur. 43:5–6 doğu ve batıdan toplanacak oğulları ve kızları, 48:19 çoğalan çocukları, 59:21 ise sözün kalacağı ardışık kuşakları anlatır.

זֶרַע (zera) “tohum” ve insan için “soy” demektir. Bereşit 15:3–4 bunun açık bir örneğini verir. Avraam, kendi soyundan çocuğu olmadığı için evinden birinin mirasçı olacağını düşünür. Haşem, mirasçının kendi bedeninden geleceğini söyler. Öğrenci veya bir gruba bağlı kişi için kullanılabilen (Melahim Bet 2:3–7) “oğul” anlamındaki ben ile zera’nın işlevi burada farklıdır.

Yeşaya 1:4’te “kötülük yapanların soyu”, 57:3–4’te “yalanın soyu” denmesi, halkı yaptığı işlerle nitelendirir. 53:10’da ise “soy görme” bir ödüldür ve hemen sonraki bölüm bu soyu gerçek kuşaklarla açıklar. Sözcüğün başka yerlerde aşağılama amacıyla kullanılması, buradaki çocukları sonradan bir dine katılan kişilere çevirmez.

Aynı ayrım, Hristiyan savında yanına getirilen Tehilim ayetlerinde de korunmalıdır. Tehilim 45:17’de krala, atalarının yerini oğullarının alacağı ve onları ülkenin her yanında yöneticiler yapacağı söylenir. Burada anlatılan, yönetimin bir kuşaktan sonrakine geçmesidir. Bu söz çocuksuz birinin ölümünden sonra imanlılar edinmesini anlatmaz. 22:31–32’de ise Haşem’e hizmet edecek bir kuşak ve O’nun doğruluğunun kendisine anlatılacağı, henüz doğacak bir halk vardır. Gelecek kuşağın Haşem’e hizmet etmesiyle, o kuşağın İsa’nın ölümü sayesinde manevi olarak doğması aynı iddia değildir. İkincisi bu ayetlere Hristiyan öğretisinden eklenir.

“Günlerini uzatmak” da Tanah’ın yaşam ve süreklilik dilidir. Şemot 20:12’de anne ve babaya saygı gösteren kişiye, Haşem’in verdiği toprakta günlerinin uzaması vaat edilir. Devarim 17:18–20’de Tora’yı okuyup emirlerinden ayrılmaması gereken kral için, kendisinin ve oğullarının İsrael içindeki krallığında uzun günler sürmesi istenir. Yeşaya 65:20–23’te aynı gelecek, uzun ömür, insanların oturacağı evler, meyvesini yiyeceği bağlar ve yanlarında bulunacak çocuklarıyla anlatılır. “Halkımın günleri ağacın günleri gibi olacak” sözü, halkın güven içinde süren hayatını somutlaştırır.

Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak adlandırır. 53:10’daki açıklamasında ise halkın kalanlarının Maşiahlarının krallığını göreceğini, oğullarının ve kızlarının çoğalacağını ve günlerinin uzayacağını söyler. Bu yorumda gelecek, halkın devam eden kuşaklarıyla anlatılır.

Zohar’ın Vayeşev bölümünde aynı söz, ruhun başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesi ve üreme bağlamında ele alınır. Bu, ayetin kabalistik bir yorumudur; kelimenin soyla ilgili temel anlamını silmez.

Hristiyan okuması mezar sözlerinden ölüm, uzun günler sözünden diriliş ve zera’dan manevi izleyiciler çıkarır. Fakat Tanah, halkın sürgünden dönüşünü de mezarlardan çıkış diliyle anlatır. Yehezkel 37:11–14’te bu mezarların kime ait olduğu söylenir: İsrael evine. 53:10’dan 54:1–3’e geçen soy, uzun yaşam ve yeniden yerleşme vaatleri de aynı ölçekte işler. Uzayan günler, sonlu bir yaşamın ya da kuşaklar boyunca süren bir halkın ömrüdür. 53:10’da suç sunusu imgesinden sonra gelen vaat, ölümden sonraki üçüncü günden söz etmez. Diriliş savı ileri sürüldüğünde de fiziksel soyun manevi takipçiler olarak çevrilmesi başlı başına bir anlam değişikliğidir. Böylece kulun acısının sonu, kendi halkının yeryüzündeki devamıyla görülür.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10 ve 53:8–12; 41:8; 43:5–6; 48:19; 54:1–3; 59:21; 65:20–23; 1:4; 57:3–4; Bereşit 15:3–4 (İbranice metin); Şemot 20:12; Devarim 17:18–20 (17:20 İbranice metin); Yehezkel 37:11–14; II Melahim 2:3–7; Tehilim 45:17; 22:31–32.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Mezmurlar 22:16: Nahal Hever ve “Deldiler” Okuması

Mezmurlar 22:16’nın (İbranice 22:17) Masoretik metni כָּאֲרִי, ka’ari, “aslan gibi”, ifadesini taşır. Septuaginta’nın Grekçe 21:17 ayeti ise “kazdılar/oydular” anlamında bir fiil kullanır. Nahal Hever’deki 5/6HevPs elyazmasının eleştirel yayımında ilgili sözcük כארו biçiminde…