Misyoner İddiaları Arşivi

15 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

34. İddia: Hoşea 14’teki bağışlanma ancak gelecekte Maşiah’ın kanı sayesinde mümkündür

Hoşea, putlara ve dış güçlere bel bağlayan İsrael’e seslenir. Halktan neyi bırakması, kime dönmesi ve dönerken ne söylemesi istendiği aynı çağrıda açıklanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hoşea, putlara ve dış güçlere bel bağlayan İsrael’e seslenir. Halktan neyi bırakması, kime dönmesi ve dönerken ne söylemesi istendiği aynı çağrıda açıklanır.

Bu yoruma göre Hoşea 14, İsrael’in gelecekte son kez topluca tövbe edeceği günü anlatır. Görüşü savunan Hristiyanlar, o gün İsrael’in İsa’yı reddettiği için pişman olacağını söylerler. Onlara göre halk, görevini tamamladığını söyledikleri Sinay antlaşmasına ve hayvan sunularına güvenmeyi bırakıp İsa’nın bağışlanma sağlayan kanına güvenerek dua edecektir. Peygamberin sözlerle dönüş çağrısını bu kan sayesinde kabul edilecek duaya, “dudakların boğaları” ifadesini ise bağışlanmanın kurbanla ilişkisine bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hoşea’nın dönüş çağrısında hem bırakılacak yol hem de dönülecek kişi bellidir: “Dön, İsrael, Tanrın Haşem’e; çünkü suçun yüzünden tökezledin.” İsrael’e yanına sözler alması ve Haşem’den bütün suçunu kaldırmasını istemesi emredilir. Bu sözlerin ardından yeni bağlılığı dile gelir: Asur’un kurtaracağına güvenilmeyecek, atlara, yani askeri güce dayanılmayacak, insan elinin yaptığı putlara artık “Tanrımız” denmeyecektir (Hoşea 14:2–4). Peygamber, İsrael’i Haşem’den uzaklaştıran bağlılıkları bırakmaya çağırır. Bu çağrıyı Sinay antlaşmasını terk edip İsa’nın kanına güvenmek diye değiştirmek, ayetin gösterdiği yönü tersine çevirmektir.

Yanına alınacak sözler, bu dönüşün dile gelmesidir. Suç gizlenmez, kaldırılması istenir ve onu besleyen eski güven kaynakları reddedilir. Hoşea 14:3’teki boğa ve dudak imgesi de burada yer alır: “Dudaklarımızla boğaların karşılığını sunalım.” İbranice metinde gerçekten boğalardan söz edilir; dua, sunu diliyle anlatılır. Fakat ayetin emrettiği eylem, bu sözlerle Haşem’e dönmektir. Boğalara yapılan gönderme, gelecekte bir insanın kanına güvenme buyruğu taşımaz. Bir sununun dilini kullanmak ile o sununun İsa’yı temsil ettiğini söylemek arasındaki bağlantıyı Hristiyan yorum kurar. Hoşea’nın 6:6’da iyiliği ve Haşem bilgisini sunuların önüne koyması da ibadetin insanın bağlılığından koparılamayacağını gösterir.

Yoma’da bu sözler, insanın sözleriyle Haşem’e dönmesi üzerinden açıklanır. Talmud, dönüşte bulunan kişiye sanki boğalar sunmuş gibi değer verildiğini söyler. Burada boğa imgesi, insanın sözle dile getirdiği dönüşü anlatmak için kullanılır. Yoma 86b

Maor VaŞemeş şu soruyu sorar: Hoşea bu sözleri söylediğinde Tapınak ayaktaydı ve insanlar sunu getirebiliyordu; öyleyse neden dudaklardan söz etti? Ona göre peygamber insana doğru dönüş yolunu gösterir. Kişi yaptığını kabul eder, Haşem’den bağışlanma ister ve bundan sonraki davranışını düzeltmeye yönelir. Maor VaŞemeş, Şuva İsrael

Haşem’in cevabı, dönüşün kabul edildiğini açıkça ortaya koyar: “Dönekliğini iyileştireceğim, onları gönülden seveceğim; çünkü öfkem ondan döndü” (Hoşea 14:5). “Gönülden” sözü, sevginin Haşem’in kendi isteğinden doğduğunu anlatır. Bu sevgiyle İsrael’in bozulan bağlılığı iyileştirilir; sonraki ayetlerde yeniden kök salan ve ürün veren bir bitkiyle anlatılan canlılık geri gelir (14:6–9). Dönüş, Haşem’in kabulü ve halkın yeniden canlanması aynı vaadin içindedir. Bu kabulü İsa’nın ölümüne bağlamak için, boğa imgesinin ve iyileşme sözünün vermediği bir şart eklenmesi gerekir.

Beit Elohim, “onları gönülden seveceğim” sözünde bağışlanmadan sonra ilişkinin yeniden kurulmasını görür. İnsanın ağır bir günahtan sonra yaşayabileceği sonuçları ayrıca tartışırken, Haşem’e dönen kişinin O’nun sevgisine yeniden kavuştuğunu açıklar. Beit Elohim, Şaar HaTeşuva

Vaat edilen yenilenmenin gelecekte bütün İsrael’i kapsaması da onun içeriğini değiştirmez. Hoşea 3:4–5’te uzun süre kraldan ve sunudan yoksun kalacak İsrael’in sonunda Haşem’i ve kralı David’i arayacağı, O’nun iyiliğine yöneleceği söylenir. Burada David soyundan yönetim ile Haşem’e dönüş bir aradadır. Hoşea 14’ün sonunda da aynı yolun insanın hayatındaki karşılığı verilir: Haşem’in yolları doğrudur; doğrular onlarda yürür, suçlular onlarda tökezler (14:10). Gelecekteki ulusal yenilenme vaadini, insanın bugün Haşem’e dönmesiyle ilgisiz saymak bu kapanışı boşa çıkarır. Hoşea bu çağrıyı ilk Tapınak döneminde yapmıştır; kitabın başında sayılan krallar da bunu gösterir (1:1). Dolayısıyla sözlerle dönüş, yalnız Tapınak yıkıldıktan sonra ortaya çıkan bir çare olarak sunulmaz.

İsrael’in gelecekte Tora’yı bırakacağı iddiası ise aynı geleceği anlatan açık bir hükümle çatışır. Yehezkel 37:21–28’de halk ülkesine toplanır, putlarından arındırılır ve David’in yönetimi altında birleşir. O gün yapacağı şey, Haşem’in hükümlerinde yürümek ve yasalarını yerine getirmektir (37:24). Hristiyan yorumun bu dönüşle ilişkilendirdiği Eliyahu vaadi de aynı bağlılığı korur: Eliyahu’nun gelişi haber verilmeden hemen önce, Horev’de, yani Sinay’da bütün İsrael’e emredilen Moşe’nin Tora’sı hatırlatılır (Malaki 3:22–24). Hoşea’nın putlardan vazgeçme çağrısını bu hükümlerden vazgeçme çağrısına çevirmek Tanah’a aykırıdır.

Zekeriya 12:10’daki yas da İsa’nın kanını Hoşea’ya yerleştirmez. Zekeriya’da önce Yeruşalayim’e saldıran uluslara karşı Haşem’in müdahalesi anlatılır. Ardından David’in evine ve şehir halkına lütuf ve yakarış ruhu verilir; delinmiş kişi için yas tutulur. Devamında günah ve kirlilikten arınma için bir pınar açılır ve putlar ülkeden kaldırılır (13:1–2). Yas tutulması, o kişinin kanının bağışlanmayı sağlayan bedel olduğu hükmünü kendi başına taşımaz. Pınar da ayette o kişinin kanı diye adlandırılmaz. Bu bölümü İsa’yla özdeşleştirip ardından Hoşea’daki duanın yalnız onun kanına imanla kabul edileceğini söylemek, kanıtlanması gereken bağlantıyı baştan kabul etmektir.

Bu açık çağrıya “Ancak İsa’nın kanına güvenirseniz kabul edilirsiniz” şartını eklemek, peygamberin öğretisini açıklamak değildir; onun yerine Hristiyanlığın bağışlanma şartını koymaktır.

Hoşea’da İsrael’den Haşem’e dönmesi, putları ve yabancı güçlere güvenmeyi bırakması istenir. Haşem de halka sevgisini ve iyileşmeyi vaat eder. Bu vaadi İsa’nın kanına güvenme şartına bağlamak, dönüş çağrısına orada bulunmayan bir koşul koyar.

Tanah kaynakları: Hoşea 14:2–9 ve 14:10; 3:4–5; 6:6; 1:1; Yehezkel 37:21–28; Malaki 3:22–24; Zekeriya 12:9–14 ve 13:1–2. Ayet numaraları İbranice metne göredir. Hoşea 14:2–10 bazı çevirilerde 14:1–9; Malaki 3:22–24 ise 4:4–6 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

35. İddia: “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” ifadesi kanlı korbanı gizlice zorunlu kılar

Hoşea, İsrael’e Haşem’e dönüşte söyleyeceği duayı öğretir. Bu duada boğalardan söz edilmesi, sunu diliyle dua arasında nasıl bir bağ kurulduğu sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hoşea, İsrael’e Haşem’e dönüşte söyleyeceği duayı öğretir. Bu duada boğalardan söz edilmesi, sunu diliyle dua arasında nasıl bir bağ kurulduğu sorusunu doğurur.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Hoşea’nın “dudaklarımızın boğaları” sözünü hayvan sunularıyla ilişkilendirirler. Onlara göre ayet, duanın kan dökülmeden kabul edildiğini göstermez ve tövbe edenin duası bir kurbana dayanır. Boğaları İsa’nın kusursuz sunusuna işaret sayar ve duanın ancak onun kanı sayesinde kabul edildiğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Hoşea, İsrael’e Haşem’in önüne neyle çıkacağını söyler: “Yanınıza sözler alın ve Haşem’e dönün.” Söylenecek sözleri de verir: Bütün suçun kaldırılması ve iyiliğin kabul edilmesi istenecektir. “Dudaklarımızla boğaların karşılığını sunalım” ifadesi bu duanın içindedir (Hoşea 14:3). Boğalar, sunu dilini duaya taşır. Buradan duanın ancak başka birinin kanı sayesinde kabul edileceği sonucuna geçmek, peygamberin sözlerine yeni bir şart eklemektir.

İbranice cümlede פָרִים (parim, boğalar) ve שְׂפָתֵינוּ (sefatenu, dudaklarımız) yan yana gelir. Ayetin başındaki “sözler alın” ve “O’na söyleyin” bu ilişkinin yönünü gösterir: İsrael Haşem’e sözlerle döner; sununun dili, bu dönüşün değerini anlatır. Tanah’ta dua başka yerde de aynı biçimde sunuyla ilişkilendirilir. Tehilim 141:2’de duanın Haşem’in önünde tütsü gibi, ellerin kaldırılmasının akşam sunusu gibi kabul edilmesi istenir. Dua ve yakarış, kutsal hizmetin diliyle Haşem’e sunulur. Hoşea’daki dudaklar da böylece bağışlanma isteyen kişinin gerçek ibadetinin parçasıdır.

Yoma 86b, Hoşea’nın bu sözlerini teşuvayla ilişkilendirir: İnsan sözlerle Haşem’e döner; bu dönüş, sanki boğalar sunmuş gibi değerlendirilir. Şelah da aynı ifadeyi, kişinin günahını Haşem’in önünde itiraf etmesi ve bağışlanma dilemesiyle birlikte ele alır. Yoma 86b; Şelah, Şene Luhot HaBerit

Maor VaŞemeş, Hoşea konuştuğunda Tapınak ayakta olduğu halde neden sözlerden bahsettiğini sorar. Verdiği cevap, peygamberin doğru dönüşün yolunu göstermesidir: İnsan suçunu Haşem’in önünde dile getirir, bağışlanma ister ve yaşamını düzeltmeye yönelir. Maor VaŞemeş, Şuva İsrael

Sözlere davranış değişikliği eşlik eder. İsrael, kendisini kurtaracağını sandığı Asur’a ve savaş atlarına güvenmekten vazgeçer; ellerinin yaptığı putlara artık “Tanrımız” demeyeceğini söyler. Haşem’in cevabı da bu dönüşe gelir: “Dönekliğini iyileştireceğim, onları gönülden seveceğim; çünkü öfkem ondan döndü” (Hoşea 14:4–5). Dua, suçun kabulünü ve yeni bir yaşam yönünü dile getirir.

Hristiyan yorum, Tora’da itiraftan sonra sunu getirilmesinin de emredildiğini hatırlatır. Vayikra 5:5–6’da, bölümde sayılan suçlardan biri işlendiğinde hem itiraf hem de belirlenen sunu istenir. O durumda sunuyu getirmek kişinin görevidir. Hoşea’nın duası bu buyruğu silmez; belirli bir durumda emredilen sunu da Haşem’in bütün duaları ancak bir insanın gelecekteki ölümü sayesinde kabul ettiği anlamına gelmez. Vayikra’daki belirli görevi bütün bağışlanmalar için İsa’nın ölümü şartına dönüştürmek, buyruğun kapsamını ve içeriğini değiştirmektir.

Bazı Hristiyan çeviriler, Hoşea’daki ifadeyi dudaklarla verilmiş adak sözlerinin boğalar sunularak yerine getirilmesi şeklinde aktarır. Bu çeviride de İsa’nın kanından söz edilmez. Boğa sunmayı vaat etmek, bütün duaların ancak gelecekte bir insan öldüğünde kabul edileceğini söylemez. Üstelik İbranice cümlede doğrudan söylenen “adaklarımız” değil, “dudaklarımız”dır; boğa ve dudak arasındaki ilişkiyi açıklamak için çeviride eklenen bir sözcük, İsa’nın kanına güvenme şartına kanıt olamaz. Ayetin açık emirleri Haşem’e dönmek, O’na söz söylemek ve suçun kaldırılmasını istemektir.

Sunu ile içten dönüşün birbirini dışlamadığı Tehilim 51:19–21’de daha da belirgindir. Önce kırılmış ruh ve ezilmiş yürek, Haşem’in hor görmeyeceği sunular olarak anılır; ardından Yeruşalayim’in iyiliği ve sunakta boğalar sunulması istenir. Aynı dua hem içten pişmanlığa sunu değeri verir hem de gerçek sunuların yerini korur. Hoşea’nın çağrısı da ilk Tapınak dönemine aittir; kitabın başında peygamberlik ettiği krallar sayılır (Hoşea 1:1). Dolayısıyla sözlerin ve dönüşün değeri, yalnız Tapınak yıkılınca başvurulacak geçici bir çözümden ibaret değildir.

“Boğalar” sözcüğü kurbanla ilişkiyi gösterir; bu ilişki İsa’nın kimliğini, onun ölümünün zorunluluğunu veya dua edenin onun kanına inanması gerektiğini vermez. Bunların her biri Hristiyan öğretisinden alınarak ayete eklenir. Hoşea’da emredilen, suçu bırakıp sözlerle Haşem’e dönmektir. Haşem’in buna verdiği iyileştirme ve sevgi vaadini, metinde bulunmayan bir insan kanı şartına bağlamak peygamberin öğretisini değiştirmektir.

Boğaların anılması, sözlerin sunu diliyle ifade edildiğini veya bazı çevirilerde adak sunusuyla ilişkilendirildiğini gösterir. Bu iki okumada da duanın kabulü için mutlaka kan dökülmesi veya İsa’nın ölümüne inanılması gerektiği söylenmez.

Tanah kaynakları: Hoşea 14:2–5 ve 1:1; Tehilim 141:2; 51:19–21; Vayikra 5:5–6. Hoşea 14:3, bazı çevirilerde 14:2 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

25. İddia: Tapınak olmayınca İsrael’in bağışlanması mümkün değildir

Tapınağa bağlı sunular kutsal yerde yapılır. Sürgündeki insan ise o yere gidemediğinde de kendi davranışından sorumludur. Tora ve peygamberler, sürgündeki dönüşün nasıl olacağını anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tapınağa bağlı sunular kutsal yerde yapılır. Sürgündeki insan ise o yere gidemediğinde de kendi davranışından sorumludur. Tora ve peygamberler, sürgündeki dönüşün nasıl olacağını anlatır.

Tapınağın yıkılmasıyla korban, yani sunu hizmeti durdu. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in o andan sonra Tora’ya bağlı kalarak ulusça bağışlanamayacağını söylerler. Onlara göre tövbe ve dua kanlı sununun yerini tutamaz. Çözüm, İsa’nın ölümüne dayanan yeni antlaşmayı kabul etmektir. Tanah’taki bireysel bağışlanmaları İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar. Şelomo’nun sürgündeki halk için ettiği duanın da Tapınak ayaktayken orada yapılan sunular sayesinde geçerli olduğunu savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora, ülkesinden uzaklaştırılıp başka uluslar arasına dağılmış olan İsrael halkına sürgündeyken Haşem’e nasıl döneceğini bildirir. İsrael yaşadıklarını yüreğine alır, kendisi ve çocukları bütün kalpleriyle Haşem’e döner ve O’nun sözünü dinler. Haşem de halkına merhamet eder, onu dağıldığı yerlerden toplar. Böylece dönüş, ülkeye yeniden yerleşmeden önce başlar. Halkın bağlı kalacağı emirler de açıkça belirtilir: Moşe’nin bildirdiği, Tora kitabında yazılı hükümler. Sürgündeki İsrael’e topluca dönüş ve merhamet vaat edilmektedir. (Devarim 30:1–10)

Şelomo’nun Tapınağın açılışında ettiği dua aynı ilişkiyi anlatır: “Gökler ve göklerin gökleri Seni içine alamaz; yaptığım bu ev nasıl alabilir?” Ardından bu yere yönelerek dua eden halk için “Sen gökteki meskeninde işit; işit ve bağışla” diye yakarır. Tapınak, İsrael’in kutsal dua merkezidir. Duayı işiten ve günahı bağışlayan Haşem’dir. Şelomo, Haşem’in varlığını ve işitmesini binanın duvarlarıyla sınırlamaz. (Melahim Alef 8:27–30)

Şelomo, “Günah işlemeyen insan yoktur” diyerek düşman ülkesine götürülmüş tutsakları da duasına katar. Onlar yaptıklarını düşünür, “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik” diye itirafta bulunur ve bütün yürekleriyle Haşem’e dönerler. Atalarına verilen ülkeye, seçilmiş şehre ve Tapınağa yönelerek dua ederler. Şelomo, Haşem’den onların yakarışını gökten işitmesini, davasını görmesini ve günah işlemiş halkını bağışlamasını ister. İtiraf, davranış değişikliği ve dua, sürgündeki insanın yerine getirebileceği işlerdir. Bunları yapabilmesi için önce Yeruşalayim’e ulaşması gerekmez. (Melahim Alef 8:46–50)

Yein Levanon’da da Şelomo’nun duası, kişinin günahından dönmesi ve Haşem’in ona merhamet etmesiyle açıklanır. Dua yönü ise Berahot 30a’da ayrıntılandırılır: Ülke dışındaki kişi Erets İsrael’e, yani İsrael ülkesine, ülkedeki kişi Yeruşalayim’e, Yeruşalayim’deki kişi Tapınağa yönelir. Bu yöneliş bütün İsrael’in duasını aynı kutsal merkezde birleştirir. Fakat dua edilen yön, bağışlanmanın nedeni değildir. Şelomo’nun sürgündekiler için saydığı koşullar arasında, onların bağışlanmasını o anda sunakta kesilen bir hayvana bağlayan bir hüküm bulunmaz. Böyle bir şart, dua metnine Hristiyan iddiasıyla eklenmektedir.

Şelomo’nun duasında Tapınağın o sırada yıkılmış olacağı ayrıca söylenmez. Daniel 9’da ise Yeruşalayim harap, kutsal yer ıssızdır. Daniel oruç tutar, çula bürünür, külle yas tutar ve Haşem’e yönelir. “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik, başkaldırdık; emirlerinden ve hükümlerinden saptık” diyerek halkının suçunu kendi ağzıyla itiraf eder. Viduy, yani günahın açıkça itiraf edilmesi, bu duanın merkezindedir. Daniel’in bağışlanma yakarışı yıkılmış kutsal yerin karşısında yükselir. Daha duası sürerken Gavriel gelir ve yakarışının başlangıcında bir söz çıktığını bildirir. Bu yanıt duanın işitildiğini gösterir; bütün günahların o anda bağışlandığına dair ayrı bir hüküm vermez. (Daniel 9:20–23; Daniel 9:2–5)

Daniel, “Merhametler ve bağışlamalar Tanrımız Adonay’a aittir” der. Duanın dayanağını da açıklar: “Yakarışlarımızı kendi doğruluklarımız nedeniyle değil, Senin büyük merhametlerin nedeniyle önüne getiriyoruz.” Sonra אֲדֹנָי שְׁמָעָה אֲדֹנָי סְלָחָה, “Adonay, işit! Adonay, bağışla!” diye seslenir. Aynı duada kutsal yerin yeniden gözetilmesini ve şehrin kurtarılmasını ister. Bağışlanma talebinin nedeni Haşem’in merhametidir; Tapınağın yeniden kuruluşu da bu merhamete dayanılarak istenir. (Daniel 9:9, 17–19)

Midraş Tanhuma, Vayişlah 9’da Rabbi Yitshak şu soruyu ele alır: Peygamber, kohen, korban, Tapınak ve sunak bulunmadığında kefaret nasıl sağlanır? Kohen, Tapınak hizmetinde görevli kişidir. Cevabında dua üzerinde durur ve Daniel’in “Adonay, işit! Adonay, bağışla!” sözlerini aktarır. İsrael’in kutsal şehre yönelen duasının gökten işitilmesini anlatır.

Peygamberlerin bağışlanma vaatleri de aynı açıklıktadır. Yehezkel’de kötülüğünü bırakıp Haşem’in hükümlerini gözeten, adaletle davranan kişinin eski suçlarının artık ona karşı anılmayacağı bildirilir. Yeşaya, kötü kişiyi yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmeye çağırır; çünkü O bolca bağışlar. Yehezkel 11’de Haşem, dağılan İsrael’e gittiği ülkelerde küçük bir kutsal yer olduğunu bildirir. Halk yeniden toplanacak, taş yüreğin yerini duyarlı bir yürek alacak ve Haşem’in emirleri yerine getirilecektir. Sürgünde başlayan yenilenme, Tora’ya bağlılıkla devam eder. (Yehezkel 18:21–22; Yeşaya 55:6–7; Yehezkel 11:16–20)

Hoşea bu dönüşün sözlerini de verir: קְחוּ עִמָּכֶם דְּבָרִים, “Yanınıza sözler alın.” İsrael Haşem’e dönecek, suçunun kaldırılmasını isteyecek ve dudaklarıyla sunduğu sözleri boğa sunularına benzetecektir. Ardından yabancı güce güvenmekten ve kendi yaptığı putları ilah saymaktan vazgeçtiğini söyleyecektir. Sözler, değişen hayatla birlikte anlam kazanır. Haşem’in cevabı da buna karşılık gelir: “Dönekliğini iyileştireceğim, onları karşılıksız seveceğim.” (Hoşea 14:2–3; 14:4–5) Yoma 86b’deki açıklamada, günahından sözlerle dönen kişinin yakarışının kabulü, boğa sunmuş olmasıyla karşılaştırılır. Yorum, Hoşea’nın karşılıksız sevgi sözleriyle bu karşılaştırmayı gönüllü sunulara bağlar.

Kan dökülmesinin her bağışlanmanın zorunlu koşulu sayılması, Tora’nın korban hükümlerine de uymaz. Vayikra 5’te belirli günahlar için kuş almaya bile gücü yetmeyen kişiye un sunusu getirmesi buyurulur. Kohen bunun bir avucunu sunakta yakar; kalanı kohene ait olur. Kişi için kefaret sağlanacağı ve bağışlanacağı açıkça belirtilir. Aynı sunakta başka korbanların da sunulması, bu kişiye ayrıca hayvan kestirme şartı eklemez. Yona’da ise Ninova halkı zorbalığı bırakır; Haşem değişen davranışlarını görür ve ilan edilen yıkımı şehre getirmez. Bu olayda şehrin kurtuluşu, halkın kötü yolundan dönmesine bağlanır. (Vayikra 5:11–13; Yona 3:5–10)

Tapınak hizmetinin yeniden kurulması isteği bu bağışlanma öğretisiyle birlikte yaşar. Daniel hem halkın bağışlanmasını hem de kutsal yerin yeniden gözetilmesini ister. Amida duasında da her gün Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu ve kutsal hizmetin geri dönmesi için yakarılır. Tora’nın Tapınakla ilgili mitsvaları geçerliliğini korur; uygulanabilmeleri için gerekli koşullar beklenir. Bu sırada kişinin yerine getirebileceği sorumluluklar devam eder: Kötülük bırakılır, suç itiraf edilir, adaletle davranılır ve Haşem’in emirleri gözetilir. Tora’nın sürgündeki halka bildirdiği dönüş böyle yaşanır.

Bütün bu bağışlanmaların gerçekte İsa’nın gelecekteki ölümüne dayandığını söylemek, ayetlerde verilmeyen bir nedeni ayetlerin yerine koymaktır. Devarim 30, sürgündeki İsrael’i Moşe’nin bildirdiği Tora’ya dönmeye çağırır. Yeşaya bağışlanmayı Haşem’in merhametine bağlar. Daniel bu merhamete doğrudan başvurur. İsrael’in bağışlanması için İsa’nın ölümünü kabul etmesi gerektiği iddiası, bu metinlerden çıkarılamaz. Tora’ya dönmesi istenen halka, Tora’ya bağlı kaldığı sürece bağışlanamayacağını söylemek, Haşem’in verdiği dönüş ve merhamet vaadini reddetmektir.

Şelomo sürgündeki halkın duasının gökten işitilmesini ister ve Tora halkın uzaktayken Haşem’e dönüşünü anlatır. Tapınağın yokluğunda bağışlanmanın imkansız olduğu iddiası, Tanah’ın sürgündeki halka açtığı bu yolu kapatır.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10; Melahim Alef 8:27–30 ve 8:46–50; Daniel 9:2–19 ve 9:20–23; Yehezkel 18:21–22 ve 11:16–20; Yeşaya 55:6–7; Hoşea 14:2–5 (bazı baskılarda 14:1–4); Vayikra 5:11–13; Yona 3:5–10. Özgün metin karşılaştırması: Devarim 30:1–10.

Rabbinik açıklamalar ve dua metni: Yein Levanon, Şelomo’nun Melahim Alef 8:46–50’deki duasına ilişkin açıklama; Berahot 30a; Midraş Tanhuma, Vayişlah 9; Yoma 86b; Sidur Aşkenaz, hafta içi Şahrit Amida duası, Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu ve Tapınak hizmeti bölümleri.

İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.

Bu iddianın sayfası

86. İddia: İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız kalması eski antlaşmanın sona erdiğini gösterir

Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Hoşea 3:4–5’i İsrael’in uzun süre David soyundan bir kral ve korban hizmeti olmadan yaşayacağına dair bir haber olarak okurlar. Onlara göre bu sürenin sonunda İsrael tövbe edecek ve Maşiah, yani Mesih, gelecektir. Bazı Hristiyan yorumlarında Mikdaş’ın, yani Tapınağın yıkılmasıyla korban hizmetinin durması, Sinay antlaşmasının sona erdiğine kanıt sayılır.

Tanah’ın Cevabı:

Hoşea’nın anlattığı uzun yoksunluk, Sinay antlaşmasının sona erdiğini göstermez. Peygamber bir evlilik örneği verir. Bu örnek, İsrael başka tanrılara yönelse de Haşem’in halkını sevmeye devam ettiğini anlatır. Ardından İsrael’in uzun süre kral, önder, korban yani Tanrı’ya sunu, dikili taş, efod ve terafim olmadan yaşayacağını söyler. Efod, başka yerlerde kohenin giydiği ve Haşem’e danışırken kullanılan bir giysi olarak da anlatılır. Terafim ev putlarıdır. Rahel’in babası Lavan’dan aldığı ve Lavan’ın kendi tanrıları diye andığı nesneler de bu adla geçer. Listede yer almaları, Hoşea’nın yürürlükten kaldırılacak Tora emirlerini sıralamadığını gösterir.

Peygamber yoksunluğun ardından yaşanacakları da söyler. Aynı İsrael, Tanrısı Haşem’e döner ve kralı David’i arar. Raşi’nin aktardığı açıklama, dönüşü Haşem’in krallığını, David hanesini ve Mikdaş’ı, yani Tapınağı aramakla ilişkilendirir. Kralsız geçen yıllar David soyuna verilen vaadi ortadan kaldırmadığı gibi, korbansız geçen yıllar da tek başına korban hizmetinin kaldırıldığını göstermez. (Hoşea 3, 3:4–5, Bereşit 31:19,30)

Hoşea süreyi iki kez “çok gün” diye adlandırır. Önce evlilik benzetmesindeki bekleyiş, sonra İsrael’in kraldan ve korbandan yoksun yaşayacağı dönem anlatılır. 5. ayetin “ardından” sözü de o bekleyişin sonrasını açar. Dönüp Haşem’i arayanlar, bekleyişi yaşamış olan İsrael oğullarıdır. Yeremya’da yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda evleriyle kurulacağına ilişkin vaat, Hoşea’nın bu topluluk sürekliliğiyle örtüşür. (Hoşea 3:3–5).

Vayikra, sürgün sırasında antlaşmanın ne olacağını açıkça söyler. İsrael Haşem’in hükümlerini reddeder, ülke ıssız kalır ve halk düşmanlarının topraklarına götürülür. Haşem, onların düşman ülkesinde olduğu sırada bile onları yok edecek veya antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini söyler. Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacaktır. Böylece Tora, İsrael’in antlaşmaya aykırı davranmasını ve Haşem’in antlaşmaya bağlı kalmasını aynı bölümde anlatır. Devarim de dönüşün içeriğini verir. Haşem dağılmış halkı toplayacak, halk Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği mitsvalara, yani kendilerine verilen emirlere dönecektir. Moşe koruyacakları emirlerin “bu Tora kitabında” yazılı olduğunu söyler. Tora’nın öngördüğü dönüş, sürgünden önce verilen hükümleri yeniden yerine getirmektir. (Vayikra 26:40–45, Devarim 30:1–10)

Halkın Haşem’e yönelmesi ülkeye dönene kadar da beklemez. Şelomo, düşman ülkesinde günahını itiraf edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönen İsrael’in duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. Daniel, Yeruşalayim ve Mikdaş yıkılmışken halkının suçunu itiraf eder ve Haşem’in merhametine sığınır. Hoşea da suçundan ötürü düşmüş İsrael’e Haşem’e sözlerle dönmesini ve bağışlanma dilemesini söyler. Korban sunulamayan zamanda da Tanah’ın gösterdiği tövbe yolu açıktır. (Melahim Alef 8:46–50, Daniel 9:3–19, Hoşea 14:2–3)

Birinci Mikdaş’ın yıkılışından sonraki dönüş, kesintiye uğrayan bir hizmetin nasıl yeniden başladığını gösterir. Babil’den dönen Yeşua ben Yotsadak ile Zerubavel sunağı eski yerine kurdular. Mikdaş’ın temeli daha atılmamışken sabah ve akşam korbanları başlamıştı. Ezra, sunuların Moşe’nin Tora’sında yazılı hükme göre sunulduğunu özellikle kaydeder. Sunağın yeniden kurulması, o buyruk geçerliliğini koruduğu için hizmetin yeniden başlayabildiğini gösterir. İkinci Mikdaş’ın yıkılmasından sonra geçen sürenin uzunluğu da bu tarihsel olaydan hukuki bir iptal sonucu çıkarmaya yetmez. (Ezra 3:2–6)

Yeremya, David soyundan gelecek kralın yönetimini ve Levi soyundan gelen kohenlerin kutsal hizmetini birlikte vaat eder. Kohenler, bu hizmeti yürütmekle görevli kişilerdir. Kohenler yakılan korbanı, tahıl sunusunu ve kesilen korbanı sunacaklardır. Haşem bu sözü gündüz ile gecenin vaktinde gelmesi kadar sağlam kılar. Yehezkel de Şabat, yeni ay ve bayramlarda hükümdarın sağlayacağı korbanları, ayrıca gönüllü sunularını anlatır. Bazı Hristiyan yorumcular bu korbanları İsa’nın ölümünü anma töreni sayar. Yehezkel 45:17 ise kendi amacını belirtir. Sunular İsrael halkı için kefaret, yani günahın giderilmesi ve arınma için yapılır. Bu cümle, Yehezkel’in öngördüğü hizmeti sırf anmaya indirgemeyi engeller. (Yeremya 33:14–26, Yehezkel 45:17, 46:1–12)

Hoşea 3:5’teki “kralları David” sözünü İsa’ya bağlamak, korbansız dönemden Sinay’ın sonunu çıkaran iddiayı kurtarmaz. Hoşea, aynı halkın Haşem’i ve kralları David’i yeniden arayacağını söyler. Yeremya bu umudu David’in soyuna bağlar ve kohenlerin hizmetini de yanında tutar. Üstelik Haşem sürgünün içinde antlaşmasını bozmayacağını Tora’da açıkça söylemiştir. Uzun yoksunluğu antlaşmanın sonu saymak, tam da o yoksunluk dönemi için verilmiş söze aykırıdır.

Tanah kaynakları · Bereşit 31:19,30 (İbranice) · Vayikra 26:40–45 · Devarim 30:1–10 · Hoşea 3:4–5 · 14:2–3 · Melahim Alef 8:46–50 · Daniel 9:3–19 · Ezra 3:2–6 · Yeremya 33:14–26 · Yehezkel 45:17 · 46:1–12.

Bu iddianın sayfası

17. İddia: Levililer 17:11 her kefarette kan dökülmesi gerektiğini söyler

Vayikra 17 kanın yenmesini yasaklar ve Haşem’in kanı sunakta ne amaçla verdiğini açıklar. Kanın bu görevi ile kefaretin bütün biçimleri arasındaki fark, ayetin kapsamını belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra 17 kanın yenmesini yasaklar ve Haşem’in kanı sunakta ne amaçla verdiğini açıklar. Kanın bu görevi ile kefaretin bütün biçimleri arasındaki fark, ayetin kapsamını belirler.

Vayikra 17:11, bu Hristiyan yorumunda bütün bağışlanmalar için geçerli bir kural olarak okunur. Buna göre her günahın bağışlanması için bir can verilmeli ve kan dökülmelidir. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, hayvan sunularının bu görevi tam olarak yerine getiremediğini ve bu sunuların işaret ettiği asıl kurbanın İsa’nın ölümü olduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Vayikra’da kanın nerede ve ne için kullanılacağı açıkça belirlenir. Bir sığır, koyun ya da keçi sunulduğunda kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, onun kanını Buluşma Çadırı’nın girişindeki sunağa serper. Sunak, sunuların sunulduğu yerdir. עַל־הַמִּזְבֵּחַ, “sunak üzerinde” ifadesi 11. ayette de yer alır. Canla ilişkili olan kan, Haşem tarafından bu işte kefaret için verilmiştir. Ayette kefaret, insanların canları için sunakta yapılan hizmetle ilişkilendirilir. Kanın yenmesi yasaktır. Bu yasağı çiğneyen kişinin halkının arasından çıkarılacağı söylenir. Yenebilen bir av hayvanı ya da kuş avlandığında kanı toprağa dökülüp örtülür. Aynı bölüm kanla ilgili bu iki işi ayrı ayrı düzenler. İsa’nın öldürülmesi, ayette tarif edilen sunak hizmetini yerine getirmez. Sonraki bir ölümün bu hizmetin manevi karşılığı sayılması da Vayikra’daki hükmün yerine geçemez. (Vayikra 17:3–6, 10–14)

Aynı sunakta günah için ince un da yakılır. Tora, bölümde sayılan günahlardan biri için iki kuş almaya da gücü yetmeyen kişinin ince un sunmasını ister. Un, Haşem’e ateşte sunulan sunuların üzerinde yakılır. Buradan, yoksulun başka bir sununun kanıyla bağışlandığı sonucu çıkarılır. Oysa bu kişi için getirilecek malzeme ince undur. Kohen bir avuç un yakar, o kişi için kefaret yapar ve kişinin günahı bağışlanır. Başka bir sununun kanının una katılması veya o kişi için kullanılması buyurulmaz. Bu hüküm belirli günahlara aittir ve tek başına “her bağışlanma için kan gerekir” savını çürütür. (Vayikra 5:11–13)

Kefaret sözü başka olaylarda da kullanılır. Yapılan işlem ve ondan beklenen sonuç, anlatılan olaya göre değişir. Halkın içinde salgın başladığında Moşe, Aharon’a bir kaba sunaktan ateş alıp üstüne tütsü koymasını, sonra da halkın arasına koşmasını söyler. Aharon tütsüyü sunarak halk için kefaret yapar ve salgın durur. Başka bir olayda savaştan dönen komutanlar, Haşem’in önünde canları için kefaret amacıyla altın eşyalar getirir. Birinde salgın durdurulur, diğerinde savaş sonrasında canları için sunu verilir. Bu iki yerde de kefaret sözü kullanılır. Yoksulun günahının bağışlanması ise ayrı bir hüküm olarak verilir. (Bamidbar 17:11–13, bazı çevirilerde 16:46–48, Bamidbar 31:49–54)

Mişle, sevgiye dayalı bağlılığı ve sadakati suçun giderilmesiyle, Haşem’e saygıyı da kötülükten uzaklaşmakla birlikte anar. Yehezkel’de kötü yollarını bırakıp Haşem’in hükümlerine uyan kişinin önceki suçları artık ona karşı anılmaz. Hoşea’da İsrael’e putlara güvenmekten vazgeçmesi, Haşem’e dönmesi ve suçunun kaldırılmasını O’ndan dilemesi öğretilir. Böylece Tanah, suçun giderilmesi ve insanın davranışını değiştirmesi arasındaki bağı kurar. Vayikra 17:11 kanın sunakta ne için kullanıldığını belirler. İsa’nın kanını her bağışlanmanın zorunlu şartı saymak, hem bu ayetin kapsamına hem Tora’nın un sunusu için verdiği bağışlanma hükmüne aykırıdır. (Mişle 16:6, Yehezkel 18:21–22, Hoşea 14:2–4)

Vayikra 17:11, kanla yapılan sunak işleminin ne işe yaradığını söyler. Tora’nın başka yerlerde kan dışında araçlarla düzenlediği kefareti ve açıkça bildirdiği bağışlanmayı bu ayetle geçersiz saymak, bir sunak hükmünü kapsamı dışına taşır.

Tanah kaynakları: Vayikra 17:3–6, 10–14; Vayikra 5:11–13; Bamidbar 17:11–13 (bazı çevirilerde 16:46–48), 31:49–54; Mişle 16:6; Yehezkel 18:21–22; Hoşea 14:2–4. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 17:10–14, 5:11–13.

Bu iddianın sayfası

97. İddia: İsrael gelecekte büyük askeri felaket yaşayacak ve bunun sonucunda İsa’yı kabul edecektir

Tanah, İsrael’in başına gelecek savaşlardan ve ağır sıkıntılardan söz eder. Aynı anlatılarda halkın kime döneceği ve onu kimin kurtaracağı da açıklanır. Bir savaşın ardından yaşanan dönüşün ne anlama geldiği, bu açıklamalardan anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, İsrael’in başına gelecek savaşlardan ve ağır sıkıntılardan söz eder. Aynı anlatılarda halkın kime döneceği ve onu kimin kurtaracağı da açıklanır. Bir savaşın ardından yaşanan dönüşün ne anlama geldiği, bu açıklamalardan anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika’nın anlattığı Aşur saldırısını çağdaş Arap güçlerinin İsrael’e karşı girişeceği büyük bir savaş olarak yorumlarlar. Onlara göre İsrael ağır bir felakete uğrayınca İsa’yı reddettiği için pişman olup tövbe edecektir. Ardından İsa tekrar gelecek, halkı kurtaracak ve krallığını kuracaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Moşe, İsrael’in sürgünden sonra kime döneceğini açıkça söyler. Halk Tanrısı Haşem’e dönecek, Moşe’nin o gün verdiği buyrukları yeniden dinleyecek ve Haşem onu dağıldığı ülkelerden toplayacaktır. Hoşea da İsrael’i suçundan dönüp Haşem’e yönelmeye çağırır. İsa’yı reddetmenin bu felakete yol açtığını ve İsa’yı kabul etmenin kurtuluş getireceğini söylemek, halkın hangi davranıştan döndüğünü ve kime yöneldiğini değiştirir. Tora halkın Haşem’e yönelip O’nun buyruklarına döneceğini söyler. (Devarim 30:1–3, Hoşea 14:2–4)

Tanah ağır sıkıntılardan da söz eder. Daniel benzeri görülmemiş bir sıkıntı zamanı anlatır. Zekeriya’da Yeruşalayim ele geçirilir, halkın bir bölümü sürgüne gider ve ardından Haşem savaşa çıkar. Şehrin uğradığı felaket, yardımın kimden geldiğini belirsiz bırakmaz. Zekeriya’nın anlatısı Haşem’in bütün yeryüzünün kralı olarak tanınmasıyla sonuçlanır. O gün Haşem bir, adı bir olacaktır. (Daniel 12:1, Zekeriya 14:1–3, 14:9)

Bu sav için en çok öne sürülen olaylardan biri Yeruşalayim’deki yastır. Zekeriya 12’de Haşem şehri savunur, David evine ve şehir halkına yakarış ruhu verir. Ardından aileler ayrı ayrı yas tutar. Ayet, bakışın yönünü Haşem’in ağzından “Bana” diye verir, delip geçilen kişi için tutulan yası ise “onun için” sözleriyle anlatır. Bu iki ifade tek başına yas tutulan kişiyi tanıtmaz. Talmud’un Sukka 52a bölümü, yas hakkında iki açıklama aktarır: biri öldürülen Maşiah ben Yosef’le, diğeri insanı kötülüğe çeken eğilimin ortadan kaldırılmasıyla ilgilidir. Sonraki bölüm yasın ardından David evi ve Yeruşalayim halkı için bir arınma kaynağının açılacağını, putların ülkeden kaldırılacağını söyler. Yas, ayetin adını vermediği bir kişiyi Tanrı ya da Maşiah olarak kabul etme sahnesine çevrilemez. (Zekeriya 12:2–14, 13:1–2)

Yehezkel, Gog’un saldırısının ardından İsrael’in ve ulusların kimi tanıyacağını ayrıca söyler. Uluslar Haşem’in kutsallığını görecek ve İsrael evi o günden sonra Haşem’in kendi Tanrısı olduğunu bilecektir. Haşem sürgündekileri toplayacak, artık yüzünü onlardan gizlemeyecek ve ruhunu onların üzerine dökecektir. Haşem’in ruhunu halka vermesiyle gerçekleşen değişimin sonucu, halkın Haşem’in hükümlerini yeniden yerine getirmesidir. David soyundan kralın yönetimindeki birleşme de aynı bağlılıkla anlatılır. İsrael ülkesine döner, tek halk olur ve Haşem’in kutsal yeri aralarında bulunur. Bu ayetleri İsa’ya bağlayan yorum, Haşem’e dönüşün İsa’yı kabul etmek anlamına geldiğini baştan varsayar. İspatlanması gereken bağı ayetin içine önceden koyar. (Yehezkel 38:23, 39:21–29, 36:24–28, 37:21–28)

Mika, ülkeye giren düşmanı Aşur adıyla anarken Şoftim’de Yiftah Ammonlularla, Şemuel’de David Peliştilerle karşılaşır. Tanah bu farklı halkları tek bir çağdaş taraf olarak tanımlamaz. Pelişti ile Filistin adları arasındaki bağ da bir halkın başka bir çağda kiminle savaşacağını ve o savaştan sonra kimi kral seçeceğini belirlemez. Eski savaşların taraflarını bugünkü halklarla özdeşleştirip bu senaryodan İsa’nın dönüşünü çıkarmak, peygamberliğe baştan sona yeni bir olay sırası ekler. Tanah’ın bildirdiği dönüşün ölçüsü Moşe’nin verdiği buyruklara yeniden bağlılıktır. (Mika 5:4–5, Şoftim 11:29–33, Şemuel Alef 18:5–16)

Bu iddianın sayfası

16. İddia: Günahın bağışlanması için mutlaka kan gerekir

Vayikra’da günah işleyen bir insanın getireceği sunu, suçun türüne ve kişinin imkanına göre belirlenir. Sunakta kanın kullanıldığı durumlar ile bağışlanmanın gerçekleştiği bütün durumlar bu yüzden aynı kapsamda incelenemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra’da günah işleyen bir insanın getireceği sunu, suçun türüne ve kişinin imkanına göre belirlenir. Sunakta kanın kullanıldığı durumlar ile bağışlanmanın gerçekleştiği bütün durumlar bu yüzden aynı kapsamda incelenemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bir günahın bağışlandığı her durumda kan dökülmüş olması gerektiğini söylerler. Tora’daki kanlı sunuları, İsa’nın ölümüyle sağlanacak bağışlanmanın habercisi olarak görürler. Tövbe ve duanın ardından gelen ve görünüşte kan dökülmeden gerçekleşen bağışlanmaları da ya sunağa dökülen kana ya da İsa’nın ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Vayikra’da, işlediği suçu itiraf eden kişinin imkanına göre bir sunu getirmesi istenir. Koyun ya da keçi alamayan kişi iki kuş getirir. Kuşlara da gücü yetmiyorsa bir tahıl ölçüsünün onda biri kadar ince un getirir. Una yağ ya da günlük eklenmez. Buradaki günlük, güzel kokulu bir reçinedir. Tora bu unu günah sunusu olarak adlandırır. Sunak, ibadette sunuların sunulduğu yerdir. Sunağın hizmetinden sorumlu kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, bir avuç unu alıp sunakta yakar. Ardından hem kohenin o kişi için kefaret yapacağı hem de kişinin günahının bağışlanacağı yazılıdır. Kefaret, burada günahın giderilmesi için yerine getirilen hizmeti anlatır. Bu hüküm, yoksulluk durumunda ve o bölümde sayılan belirli suçlar için verilmiştir. (Vayikra 5:1–13) Sifra’nın Vayikra 5:11 açıklamasında da yoksulun ileride zenginleşip hayvan getirmeyi beklemesi istenmez. Kişi, o günkü imkanına göre emredilen sunuyu getirir.

Un sunusu, yoksulun maddi gücüne göre belirlenmiş bir hatattır. Vayikra 5:13, işlemden sonra kalan unun da tıpkı minha sunusunda olduğu gibi kohene ait olacağını söyler. Kan şartı ileri süren yorumun açıkladığı varsayımsal bir işlem yerine Tora, yoksulun getirdiği unun nasıl kullanıldığını ve kalanının kime verildiğini baştan sona düzenler. (Vayikra 5:11–13).

Un, Haşem’e ateşte sunulan sunuların üzerinde yakılır. Buna dayanılarak, yoksulun başka bir sununun kanı sayesinde bağışlandığı ileri sürülür. Oysa Tora, kuş getirildiğinde kanla ne yapılacağını ayrıntısıyla söyler. Kanın bir bölümü sunağın duvarına serpilir, kalanı dibine akıtılır. Un getirildiğinde ise bir avuç unun yakılması yeterlidir. Un sunusuyla ilgili hüküm, başka bir kurbanın kanının kullanılmasını emretmez. Sunağın geçmişte kanla arındırılıp kutsanması ayrı bir işlemdir. Sunak için yapılan o işlemle, daha sonra orada sunu getiren yoksulun günahı için konmuş hüküm birbirine karıştırılamaz. Kuşla yapılan hizmetin ardından da un sunusunun ardından da bağışlayan Haşem’dir. (Vayikra 5:9–13, 8:15)

Kanın sunaktaki görevi Vayikra’nın başka bir bölümünde açıklanır. Can kanla ilişkili olduğu için kanın yenmesi yasaktır. Haşem kanı, sunakta kefaret yapılması için vermiştir. Böylece kanın hangi iş için ayrıldığı belirlenir. Tora’nın emrettiği yerde kan kullanılır, yoksula ince un getirmesi buyurulduğunda ise bu sunuyla kefaret yapılır. İki hükmün kapsamı kendi bağlamında bellidir. Kanın sunakta kefaret için verilmiş olması, Tora’nın un sunusuna bağladığı bağışlanmayı ortadan kaldırmaz. (Vayikra 17:10–14) Ramban 17:11’i açıklarken kanın hayvanın canıyla ilişkisini ve sunakta kefaret için nasıl kullanıldığını birlikte ele alır. Hayvanın canının insanın canı karşılığında kabul edilmesi de bu açıklamanın parçasıdır. Bu yorum, Tora’nın başka bir yerde açıkça buyurduğu un sunusunu kanlı bir sunuya dönüştürmez.

Peygamberlerin anlattığı bağışlanma, insanın yaptıklarını değiştirmesini gerektirir. Yeşaya’da elleri kanla dolu insanların hem sunuları reddedilir hem duaları işitilmez. Kötülüğü bırakmaları, adaleti aramaları, yetimin ve dulun hakkını korumaları istenir. Kızıl günahların beyazlaşacağı vaadi bu çağrıyla birlikte gelir. Yehezkel, işlediği suçlardan dönüp Haşem’in hükümlerini uygulayan kişinin suçlarının artık ona karşı anılmayacağını söyler. Bağışlanma vaadi, kötülükten dönüp doğru olanı yapan kişiye verilmiştir. (Yeşaya 1:11–18, Yehezkel 18:21–23)

Hoşea’da İsrael’e Haşem’e dönmesi ve suçunun kaldırılmasını sözlerle dilemesi öğretilir. Putlara ve yabancı güçlere bel bağlamaktan vazgeçilir. Haşem’in öfkesi yatışır. Halkının dönekliğini iyileştireceğini ve onu gönülden seveceğini söyler. Şelomo’nun duasında da halk sürgündeyken suçunu kabul eder, bütün yüreğiyle Haşem’e döner ve bağışlanma diler. Haşem’in cevabında, alçakgönüllülükle dua edip kötü yollarından dönen halkın günahlarının bağışlanacağı vaat edilir. (Hoşea 14:2–5, Melahim Alef 8:46–50, Divre HaYamim Bet 7:14)

Rabbi Hananel, Yoma 86b açıklamasında Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısını, Haşem’e yönelen kişinin sunu getirmiş gibi kabul edilmesiyle ilişkilendirir. Beit Elohim’in Teşuva bölümünde de dönüşle yeniden kabul arasındaki bağ anlatılır. Menorat HaMaor, Ninova örneğinde Haşem’in gördüğü şeyin oruç ya da yas giysisiyle sınırlı olmadığını, insanların kötü yollarını bırakması olduğunu vurgular. Dışarıdan görülen hareketin insanın davranışında karşılık bulması gerekir.

Yona, Ninova’da bu dönüşün sonucunu gösterir. Halk zorbalığı ve kötü yollarını bırakır. Haşem onların yaptıklarını görür ve bildirdiği felaketi gerçekleştirmez. Bu sonucun İsrael’de sunulan kana bağlı olduğu da ileri sürülür. Ancak Şemot’ta İsrael’e “kohenler krallığı” denmesi, başka ulusların bağışlanmasını İsrael’in sunularına bağlayan bir hüküm getirmez. Yona, felaketin geri alınmasını Ninovalıların kötülükten dönmesine bağlar. David’in durumunda da suçunu itiraf ettiğinde günahı kaldırılır. Bağışlandığı halde yaptığının ağır sonuçlarına katlanır. (Yona 3:5–10, Şemot 19:5–6, Şemuel Bet 12:13–14)

Suçun bağışlanması, bütün sonuçlarının aynı anda ortadan kalkması değildir. David’in yaşadıkları bu ayrımı gösterir. Rambam, Hilhot Teşuva 1’de tövbeyi ve günahın sözle itirafını temel alır; suçun türüne göre Yom Kippur, çekilen acılar ve belirli durumlarda ölüm de kefaretin tamamlanmasında yer alır. Başkasına verilen zarar ayrıca giderilir. Bir sununun getirilmesi, bunları yapmadan sorumluluktan çıkma yolu değildir. (Hilhot Teşuva 1)

Bu bağışlanmaları İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlamak, Tanah’ın verdiği hükme yeni bir şart ekler. Haşem, yoksula un sunusuyla bağışlanacağını söyler. Şelomo’ya, kötülükten dönüp dua eden halkı bağışlayacağını vaat eder. Her günahın bağışlanması için kan dökülmesi gerektiği ve bu yüzden İsa’nın ölümü olmadan bağışlanma olamayacağı iddiası Tanah’a aykırıdır.

Tora, belirli suçlar için kuş almaya gücü yetmeyen kişiye un sunusu getirttiği halde onun bağışlanacağını söyler. Bütün bağışlanmaları kana bağlamak, Tora’nın verdiği bu açık hükme aykırıdır.

Tanah kaynakları: Vayikra 8:15; Şemot 19:5–6; Vayikra 5:1–13, 17:10–14; Şemuel Bet 12:13–14; Melahim Alef 8:46–50; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 1:11–18; Hoşea 14:2–5; Divre HaYamim Bet 7:14; Yona 3:5–10. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 5:1–13, 17:10–14, 8:15 ve Şemot 19:5–6.

Açıklamalarda anılan eserler: Sifra, Vayikra 5:11 açıklaması; Ramban, Vayikra 17:11; Rabbi Hananel, Yoma 86b; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva 2; Menorat HaMaor, Teşuva bölümü, Yona 3:10 açıklaması; Rambam, Hilhot Teşuva 1:1–4.

Bu iddianın sayfası

27. İddia: Şelomo’nun duasına göre sürgündeki halkın duası, sunakta dökülen kan sayesinde kabul edilir

Şelomo, Tapınak açılırken İsrael’in bir gün yenilip ülkesinden uzaklaştırılabileceğini hesaba katar. O durumda halkın hangi yöne dönerek dua edeceğini ve Haşem’den ne isteyeceğini anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Şelomo, Tapınak açılırken İsrael’in bir gün yenilip ülkesinden uzaklaştırılabileceğini hesaba katar. O durumda halkın hangi yöne dönerek dua edeceğini ve Haşem’den ne isteyeceğini anlatır.

Bu Hristiyan iddiası, Şelomo’nun sürgündeki halk için ettiği duayı Tapınaktaki korbanlara, yani sunulara bağlar. Görüşü savunanlar, duanın bu sunuların kanı sayesinde işitildiğini söylerler. Açılış töreninin Yom Kippur’a, yani Kefaret Günü’ne denk gelmiş olabileceğini, Şelomo’nun sunağın önünde durduğunu ve bağışlama sözünün çöle gönderilen tekeyle ilişkili olduğunu öne sürerler. Onlara göre sürgündekiler törende bulunmasalar da sunağın sağladığı bağışlanmadan yararlanabilirler. Bu sunuların hepsini İsa’nın gelecekteki ölümüne işaret sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tapınağın açılışında Şelomo, bir gün o Tapınağa gelemeyecek insanlar için dua etti. Düşman ülkesine götürülen İsraelliler orada yaptıklarıyla yüzleşecek, “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik” diyeceklerdi. Atalarına verilen ülkeye, Yeruşalayim’e ve Haşem’in Adı için yapılan eve doğru yüzlerini çevirip bütün yürekleriyle Haşem’e döneceklerdi. Şelomo, Haşem’den onların duasını göklerden işitmesini, suçlarını bağışlamasını ve kendilerini tutsak edenlerin onlara merhamet etmesini sağlamasını istedi. Şelomo’nun saydığı şeyler günahın kabulü, Haşem’e dönüş ve duadır. Sürgündeki halkın bağışlanmasını açılışta dökülen kana bağlayan şart ise duada yer almaz. Şelomo bu isteğin gerekçesini de söyler: İsrael, Haşem’in Mısır’dan çıkardığı halkı ve mirasıdır. Yein Levanon, Şelomo’nun bu sözlerini kişinin kötü düşünce ve davranışlarını bırakıp Haşem’e dönmesiyle açıklar. (Melahim Alef 8:51–53; Melahim Alef 8:46–50)

Şelomo daha duasının başında göklerin bile Haşem’i kuşatamayacağını söyler. O’nun bakışının gece gündüz Tapınağın üzerinde olması istenir, çünkü orası Adını yerleştirdiği yerdir. Savaşta yenilen halk, kuraklıkta yağmur bekleyenler ve kıtlık ya da salgınla karşılaşan insanlar oraya yönelip Haşem’e seslenir. Uzak ülkeden gelen yabancı ile savaşa giden İsrael de aynı yere yönelir. Kuraklık örneğinde dua ile birlikte günahtan dönmek istenir. Halk sürgüne düştüğünde de aynı dönüş mümkündür. Dua ederken yönelinen yer Tapınaktır. İnsanın yüreğini bilen, duayı işiten ve bağışlayan ise Haşem’dir. Melahim Alef 8:27–30, 8:33–45

Açılışta sunağın önünde dua edilmiş ve çok sayıda kurban sunulmuştur. Antlaşma Sandığı’nın önünde koyun ve sığırlar sunulduğu, törenin devamında da barış sunuları, yakılan sunular ve tahıl sunuları getirildiği kaydedilir. Yom Kippur, açılışın yapıldığı yedinci ayın onuncu gününe denk gelir. Sukkot ise aynı ayın on beşinci gününde başlar. Divre HaYamim Bet, sunağın açılışı için yedi gün ayrıldığını, bayramın da yedi gün sürdüğünü ve halkın ayın yirmi üçüncü günü yola çıktığını söyler.

Şelomo, aynı duada önce ülkede günah işleyip düşmana yenilenleri, daha sonra düşman ülkesine sürgün edilenleri ele alır. İlk durumda halk döner ve Tapınak’ta dua eder. İkinci durumda uzaktan ülkeye, şehre ve Tapınağa doğru dua eder. Her iki durumda da Haşem’den göklerde işitip bağışlaması istenir. Duanın yönü değişirken suçun itirafı ve Haşem’e dönüş korunur. (Melahim Alef 8:33–50).

Tören günlerinin Yom Kippur’a denk gelmesi, duanın tam o gün edildiğini göstermez. Açılışta sunulan korbanlar ile sürgündeki insanın duası aynı bölümde anlatılır. Şelomo, sürgündekinin bağışlanmasını o gün sunulan korbanların kanına bağlamaz. Melahim Alef 8:2, 5, 22, 62–66, Divre HaYamim Bet 7:8–10, Vayikra 23:27, 34

Şelomo’nun “halkını bağışla” sözündeki fiil סלח (salah), yani bağışlamaktır. Yom Kippur’da tekenin çöle gönderilmesi için שלח (şalah) fiili kullanılır. Bunlar ilk harfleri farklı iki ayrı köktür. Bir yerde Haşem’den halkın suçunu bağışlaması istenir, öbüründe bir hayvan çöle gönderilir. Raşi, Yoma’da bu ikinci fiilin geçtiği ayeti tekenin çöle gönderilmesi bağlamında açıklar. Ses benzerliği iki ayrı eylemi birbirine bağlamaz. Aynı ayrım Haşem’in Şelomo’ya verdiği cevapta da vardır. Tapınak kurban yeri olarak seçilmiştir. Ardından halkın alçalması, dua etmesi, Haşem’i araması ve kötü yollarından dönmesi halinde günahının bağışlanacağı ve ülkesinin iyileştirileceği vaat edilir. Kurban yeri aynı konuşmada anıldığı halde bu vaadin şartı olarak sunağa getirilen bir kurban gösterilmez. Vayikra 16:21–22, Divre HaYamim Bet 6:36–39, 7:12–16

Şelomo sürgündeki halkı düşündüğünde Tapınak ayaktaydı. Sürgünle birlikte kutsal yerler de yıkılırsa ne olacağı Tora’da ele alınır. Vayikra’da şehirlerin ve kutsal yerlerin harap olacağı, halkın düşman ülkelerine dağılacağı ve sunuların kabul edilmeyeceği söylenir. Halk günahını itiraf ettiğinde ve yüreği alçaldığında Haşem atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlar. Düşman ülkesindeki halkını yok etmeyeceğine ve antlaşmasını bozmayacağına dair söz verir. Yıkım bu sözün geçerli olduğu koşullar arasındadır. Vayikra 26:31–45

Daniel o koşullarda yaşadı. Yeruşalayim ve kutsal yer harap haldeydi. Daniel halkıyla birlikte Tora’dan saptığını itiraf etti. Kendi doğruluklarına dayanmadıklarını, Haşem’in büyük merhametine güvendiklerini söyleyerek O’ndan işitmesini ve bağışlamasını istedi. Duası daha bitmeden Gavriel geldi ve yakarışının başında bir söz çıktığını bildirdi. Böylece işleyen bir sunak bulunmadığı halde duanın işitildiği gösterilir. Akedat Yitshak, Daniel’in “Adonay, bağışla” yakarışını, suçun bağışlanması için Haşem’e yöneliş olarak açıklar. Şaarei Orah da bu yakarışı merhamet ve bağışlanmayla birlikte ele alır.

Hoşea’da ise bağışlanma isteyen halka Haşem’in cevabı da verilir. İsrael’den sözlerini alıp dönmesi ve dudaklarının boğalarını sunması istenir. Kurban diliyle anlatılan bu duada halk suçunun kaldırılmasını ister, yabancı güçlere ve kendi yaptığı putlara güvenmekten vazgeçer. Haşem de onun dönekliğini iyileştireceğini ve onu karşılıksız seveceğini söyler. Saadia Gaon, Hoşea’nın sözlerinde teşuvanın, yani günahtan dönüşün dört unsurunu gösterir: günahı bırakmak, yapılan kötülükten pişmanlık duymak, bağışlanma istemek ve yeniden günah işlememeye karar vermek. Yoma 86b’de Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısı, Haşem’in günahından dönen kişinin sözlerini kabul etmesiyle açıklanır; dudakların boğaları da sunuya benzetilir. Şemot Rabba, korban getiremeyen halkın durumunu ele alırken Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısına, Tora sözlerine ve duaya yer verir. Daniel 9:3–23, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)

Bir baba oğluna yanlışını fark edip kendisine döndüğünde onu dinleyeceğini söylediğinde, bu söz oğlun dönüşüyle ilgilidir. Yıllar önce yapılan başka bir töreni bu kabulün söylenmemiş şartı saymak, babanın sözüne yeni bir şart ekler. Şelomo’nun beklediği dönüş Daniel’in duasında görülür. Hoşea, aynı dönüşe karşılık Haşem’in ne vaat ettiğini söyler. Bütün bunların ancak İsa’nın ileride ölecek olması sayesinde gerçekleştiği iddia edildiğinde, kanıtlanması gereken şart baştan doğru kabul edilmiş olur. Şelomo’nun duası bu şartın kanıtı olarak kullanılamaz. Haşem bağışlanmayı kötülüğünü bırakıp kendisine dönen halka vaat etmiştir. Bu vaadi geçmişte sunağa dökülen kana ya da bir insanın gelecekteki ölümüne bağlayan Hristiyan iddiası yanlıştır.

Açılış töreninde sunu verilmesi, sürgünde edilen duanın o sunuların kanıyla kabul edildiğini göstermez. Şelomo uzaktaki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle dönmesinden söz eder ve Haşem’den onları gökten işitip bağışlamasını ister.

Rabbinik açıklamalar: Yein Levanon, Şelomo’nun Melahim Alef 8:46–50 duasına ilişkin açıklaması; Akedat Yitshak, Şemot 34:6–9 açıklaması; Raşi, Yoma 67b; Saadia Gaon, Emunot veDeot, 5. bölüm; Şaarei Orah, birinci kapı; Şemot Rabba 38:8; Yoma 86b.

İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.

Tanah kaynakları: Melahim Alef 8, özellikle 2, 5, 22, 27–30, 33–50 ve 62–66; Melahim Alef 8:29–50; Divre HaYamim Bet 6:36–39; Divre HaYamim Bet 7:8–16; Vayikra 16:21–22; Vayikra 23:27, 34; Vayikra 26:31–45 (özgün metin); Daniel 9:3–23; Hoşea 14:2–5.

Bu iddianın sayfası

30. İddia: Teşuva bağışlanma için yeterli değildir

Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar teşuvanın, yani günahtan dönmenin, bağışlanma için gerekli olduğunu kabul ederler. Fakat Eden’de günahın karşılığı ölüm olarak belirlendiği için bağışlanmanın bedelini de ölüm sayarlar. Günahkar kendi ölümüyle bu bedeli öderse kurtulamayacağından, onun yerine kusursuz bir temsilcinin ölmesi gerektiğini söylerler. Tanah’ta tövbe eden herkesin bağışlanmasını da bu nedenle İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir insan ölümle uyarıldığı halde kötülüğünden dönerse ne olur? Yehezkel bu soruyu, çaldığı malı geri veren ve borç karşılığında güvence olarak aldığı malı, yani rehni sahibine geri veren bir insan üzerinden cevaplar. Adam haksızlığı bırakıp Haşem’in hükümlerine uygun yaşamaya başlar. Ardından, “İşlediği günahların hiçbiri ona karşı hatırlanmayacak” denir. Yapılan kötülük, sanki hiç yapılmamış gibi anlatılmaz. Hükmün değişmesi, kötülüğü yapan kişinin dönmesine ve doğru olanı yapmasına bağlıdır. Haşem’in istediği, günahkarın yolundan dönüp yaşamasıdır. Yaşayacağına dair sözün yanında, suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı da vaat edilir. Burada hem yaklaşan ölüm hükmü hem de geçmiş suçlar hakkında konuşulur. Yehezkel 33:14–16, 18:21–32

Eden’de verilen hüküm, insanın dünyadaki hayatına ilişkindir. İnsan ekmeğini ter dökerek kazanacak ve sonunda toprağa dönecektir. “Topraksın ve toprağa döneceksin” cümlesinde bir ölümlünün her suçunun ancak başka bir ölüm karşılığında bağışlanacağı söylenmez. Yehezkel de dönen insanın artık hiç ölmeyeceğini vaat etmez. Ölüm uyarısının yerine getirilmeyeceğini ve önceki suçların ona karşı hatırlanmayacağını söyler. Ölümlülüğü bağışlanmanın bedeli sayan Hristiyan iddiası, Bereşit ile Yehezkel’in ayrı ayrı ele aldığı iki hükmü birbirine karıştırır. Bereşit 3:19, Yehezkel 33:14–16

Teşuva denen dönüş, insanın özür dilemesinin ötesinde hayatına yansır. Alınan malın geri verilmesi nasıl bunun bir parçasıysa, kötülüğe götüren düşüncelerin terk edilmesi de öyledir. Yeşaya, suçlu kişiye düşüncelerini ve yolunu bırakıp Haşem’e dönmesini söyler. Haşem ona merhamet edecek ve onu bol bol bağışlayacaktır. Hoşea’da bütün bir halktan bu dönüş istenir. İsrael, suçunun kaldırılmasını dileyerek “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” der. Kurban diliyle anlatılan bu yakarışa, yabancı güçlere ve kendi elleriyle yaptığı putlara güvenmekten vazgeçmesi eşlik eder. Haşem’in cevabı, halkın dönekliğini iyileştirmek ve onu karşılıksız sevmektir. İleride gerçekleşecek bir dönüşten söz edilmesi, bu duanın muhatabını değiştirmez. İsrael’e Haşem’e dönmesi söylenmiştir. Yeşaya 55:6–7, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)

Rambam, teşuvayı insanın yaptığı kötülüğü bırakması, bundan pişmanlık duyması, bir daha yapmamaya karar vermesi ve günahını sözle itiraf etmesi olarak açıklar. Aynı fırsat yeniden karşısına çıktığında, gücü yettiği halde değiştiği için o davranıştan uzak duran kişi tam teşuva yapmıştır. Bunun için böyle bir fırsatın yeniden çıkmasını beklemek gerekmez; insan daha önce de günahından dönüp bağışlanma dileyebilir. Rambam, Hilkhot Teşuva 2:1–2

Başka bir insana zarar verilmişse, alınanı geri vermek ya da zararı ödemek gerekir. Rambam, bunun ardından zarar verilen kişiden bağışlanma istenmesi gerektiğini de söyler. İnsan yalnızca Haşem’e pişman olduğunu bildirip arkadaşına verdiği zararı görmezden gelemez. Hilkhot Teşuva 2:9

Menorat HaMaor, geçmişte yaptıklarının ağırlığından dolayı dönüşünün kabul edilmeyeceğini düşünen kişiye Yehezkel’in sözlerini hatırlatır: Kötü kişi günahından dönüp adalet ve doğruluk yaptığında eski suçları ona karşı anılmayacaktır. Reşit Hokhma da Yehezkel’in bu çağrıyı ayrıntılı biçimde anlattığını vurgular: Kötülüğünden dönen kişi doğru olanı yapmaya başlar ve eski suçları ona karşı hatırlanmaz. Reşit Hokhma, Şaar HaTeşuva Menorat HaMaor, Seder HaTeşuva

Yoma 86b, teşuvanın insanın geçmişte bilerek işlediği günahlarla ilişkisini değiştirdiğini anlatır. Korkuyla yapılan dönüşte bunların yanlışlıkla işlenmiş gibi, sevgiyle yapılan dönüşte ise kişinin lehine yazılan erdemler gibi değerlendirileceği söylenir. Yoma 86b

Rabbenu Hananel, Hoşea’nın “Tanrın Haşem’e dön” çağrısını açıklarken teşuvanın gücünü vurgular. Günah çok ağır olsa da insanın dönüşünün kefaret sağlayabildiğini söyler. Rabbenu Hananel, Yoma 86a

Rambam, Tapınak ve sunak bulunmadığında da teşuvanın bütün günahlar için kefaret gücü taşıdığını açıklar. Her suç için kefaretin tamamlanma süreci aynı değildir. Bazı durumlarda teşuvanın yanında Yom Kippur ve sıkıntılar da bu sürecin parçasıdır. Tanrı’nın adının saygınlığını zedeleme durumunda ise kişinin kendi ölümüyle tamamlanan bir süreçten söz eder.

Rambam bu süreçleri suçun türüne göre ayırır. Karet, Tora’da bazı suçlar için bildirilen halk arasından kesilme cezasıdır. Karet cezası bulunmayan bir yapma emri ihlal edilip teşuva yapıldığında bağışlanma hemen gelir. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektirmeyen bir yasak çiğnendiğinde, teşuvanın ardından Yom Kippur kefaret sağlar. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektiren suçlarda ise teşuva ve Yom Kippur ile başlayan süreci kişinin çektiği sıkıntılar tamamlar. Haşem’in adının saygınlığını zedeleme durumunda, Haşem’in adının saygınlığını zedeleyen kişi için tam kefaret, teşuva, Yom Kippur ve çektiği sıkıntıların ardından kendi ölümüyle tamamlanır. Bunlar kişinin kendi dönüşüyle ilgili açıklamalardır.

Beit Elohim de Tapınak ayaktayken bazı suçlar için sunu getirme yükümlülüğü ile Tapınak bulunmadığında teşuvanın geçerli olması arasındaki ilişkiyi inceler; teşuvanın her dönemde kabul edildiğini söyler. Bu açıklamalar, başka bir insanın ölümüyle ilgili bir koşul getirmez. Hilkhot Teşuva 1:3–4; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva, 2. bölüm

Ninova’da bu dönüş bir şehrin hayatını değiştirdi. Halk oruç tuttu, çula büründü ve Tanrı’ya yakardı. Herkesten kötülüğünü ve şiddeti bırakması istendi. Yıkımın neden gerçekleşmediği de açıkça verilir. Haşem onların yaptıklarını, kötü yollarından döndüklerini gördü ve ilan ettiği felaketi getirmedi. Taanit’te de bu sözlere dikkat çekilir: Tanrı’nın onların çullarını ve orucunu değil, kötü yollarından döndüklerini gördüğü söylenir (Taanit 16a). Yona, bunun Haşem’in merhametinden, geç öfkelenmesinden ve sevgisinin bolluğundan kaynaklandığını biliyordu. Bunlar, Şemot’ta Haşem’in kendisini tanıtırken saydığı niteliklerdir. Ninova’nın kurtuluşunu İsrael’in onun adına sunduğu kurbanlara bağlayan sav, Yona’nın verdiği nedeni değiştirir. Ninova bu dönüş sayesinde yaklaşan yıkımdan kurtuldu. Günahların bağışlanacağına dair doğrudan söz ise Yeşaya’da ve Yehezkel’de yer alır. Yona 3:5–10, 4:2, Şemot 34:6–7

Çaldığı malı geri veren insan örneği, teşuvanın diğer görevlerle nasıl birleştiğini de gösterir. Vayikra’da bir malı haksız biçimde elinde tutup yalan yere yemin eden kişi onu geri verir, ek ödeme yapar ve emredilen sunuyu getirir. Bağışlanmayı dileyen kişi, yaptığı zararı gidermek ve bu suç için buyurulan sunuyu getirmekle de yükümlüdür. Ayrıca Tora’da şükretmek için sunulan kurbanlar vardır. Kurbanın varlığı tek başına bütün kurbanların işlevini ya da bütün günahların nasıl bağışlanacağını belirlemez. Haşem belirli bir durumda ne istediğini o durumun buyruğunda bildirir. Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7), 7:11–15

İsrael’in gelecekteki dönüşü de aynı bağlılığı yeniden kurar. Sürgündeki halk bütün yüreğiyle Haşem’e dönecek, Haşem ona merhamet edecek ve onu ülkesine toplayacaktır. Halkın yüreği Haşem’i sevecek biçimde yenilenecek ve Moşe’nin o gün bildirdiği emirler yerine getirilecektir. Sürgündeki halk için de açık kalan yol, Haşem’e dönmek ve Tora’nın emirlerini yerine getirmektir. İsa’nın ölümünü bu dönüşün işlemesi için şart sayan iddia, kanıtlaması gereken düşünceyi her bağışlanma vaadinin arkasına yerleştirir. Haşem’in vaadi ise kişinin ne yapacağını açıkça bildirir. Kötülüğünü bırakan, çaldığını geri veren ve Haşem’e dönen kişi için geçmiş suçların ona karşı hatırlanmayacağı söylenmiştir. Bu bağışlanmayı suçsuz başka bir insanın ölümüne bağlayan iddia Tanah’a aykırıdır. Devarim 30:1–10

Yehezkel, çaldığını iade edip kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Eden’de ölümün günahla ilişkili olması, bağışlanan her insanın yerine bir başkasının ölmesi gerektiği sonucunu vermez. Böyle bir şart, peygamberin tarif ettiği dönüşe eklenmiştir.

Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24; Yehezkel 18:21–32; Yehezkel 33:14–16; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10 ve 4:2; Şemot 34:6–7 (özgün metin); Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Vayikra 7:11–15.

Bu iddianın sayfası

40. İddia: İnsan ölümü korban sayılabilir çünkü insan hayvandan daha değerli bir sunudur

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın hayvandan daha değerli ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir varlık olduğu düşüncesinden yola çıkar. Görüşü savunanlar, insanın günahını en iyi kusursuz bir insanın temsil edebileceğini söylerler. İsa’nın ölümünü hayvan sunularından üstün sayar ve Tora’daki sunuları onun geçici örnekleri olarak okurlar. Yeşaya 53:10’daki suç sunusu ifadesinin de bu insan kurbanını haber verdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da sununun türü ve hangi durumda getirileceği Haşem tarafından belirlenir. Sunu, bu emrin gösterdiği şekilde yerine getirilir. Vayikra 5:6–13’te belirli suçlar için koyun veya keçi getirilmesi istenir. Buna gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Un getiren kişi için de arınma ve bağışlanma hükmü verilir. Sununun maddi değeri azalırken bağışlanma değersizleşmez. Kişi, imkanına göre kendisine verilen emri yerine getirir ve bağışlanır.

Aynı kabul dili farklı sunularda da korunur. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş, 2:2’de tahıl sunusu Haşem’e hoş koku olarak anılır. Bunlar farklı hizmetlerdir; metin, büyük hayvanı küçük kuştan veya tahıldan daha üstün bir kabul basamağına yerleştirmez. Daha değerli olmakla belirli bir sunu için uygun olmak ayrı şeylerdir. Bu ayrımı kaldırıp bütün sunuları insan ölümüne çıkan bir değer sırasına dizmek, Tora’nın kurmadığı bir düzen kurmaktır.

Mişna Menahot, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan bu ortak ifadeyi birlikte okur. Çok ya da az getiren kişinin yüreğini Tanrı’ya yöneltmesi üzerinde durur. Kabulün ölçüsünü sununun büyüklüğüyle sınırlamaz. Mişna Menahot 13:11

Adanmış hayvanın değiştirilmesi hakkındaki hüküm bu ölçüyü daha da somutlaştırır. Vayikra 27:9–10, kurbanlık hayvanın iyisini kötüsüyle veya kötüsünü iyisiyle değiştirmeyi yasaklar. Kişi yasağa rağmen değiştirirse hem ilk hayvan hem onun yerine konan hayvan kutsal olur; ilkini serbest bırakmış olmaz. Bu hüküm doğrudan insan kurbanını konu almaz. Fakat “Daha iyisini buldum, öyleyse öncekinin yerine geçirebilirim” düşüncesinin Tora’da genel bir yetki olmadığını açıkça gösterir. Daha iyi olduğu düşünülen sunu, önceki yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.

İnsanla ilgili adaklar ise aynı bölümün başında başka türlü düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de yaşa ve cinsiyete göre parasal değerler belirlenir; insanın sunakta öldürülmesi emredilmez. Bereşit 9:5–6’da insanın Tanrı’nın suretinde yaratılması, kanının dökülmesinin hesabının sorulmasına gerekçe olur. İnsanın yüksek değeri, onu daha uygun bir kesimlik sunu yapmaz. Bu değer, hayatının korunmasına ilişkin sorumluluğu ağırlaştırır.

İnsanın ahlaki sorumluluk taşıması da hayvanı geçersiz bir sunuya dönüştürmez. Vayikra, hayvanı insan gibi günah işleyebilen bir varlık sayarak seçmemiştir. Sunulacak türler ve yapılacak işlemler açıkça belirlenmiştir. “İnsanı ancak başka bir insan temsil edebilir” şartı bu hükümlerde yer almaz. Böyle bir şart önce dışarıdan eklenip sonra hayvan bu şarta uymadığı için yetersiz ilan edilmektedir. Haşem’in kabul ettiği sunuyu reddetmek için Haşem’in koymadığı bir ölçü kullanılamaz.

Bu nedenle bir ölümün sunu sayılıp sayılmayacağı, yalnızca ölen canlının değerine bakılarak belirlenmez. Vayikra 1:3–5’te hayvanın getirileceği yer, kesim ve Aharon soyundan kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin kanla yapacağı iş ayrı ayrı yer alır. Vayikra 5:14–19’da suç sunusu için kusursuz koç istenir; kutsal mala verilen zararla ilgili durumda telafi ve ek ödeme de emredilir. 7:1–7, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin yiyebileceği eti düzenler. Sunu, yalnızca dini anlam verilen bir ölüm değildir; belirli şartları ve işlemleri olan bir ibadettir.

Bir kişinin başkaları uğruna hayatını vermesi büyük bir fedakarlık olabilir. Fakat “kendini kurban etmek” sözüyle Vayikra’daki sunu aynı anlamda kullanılmış olmaz. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi, bu kohenlik hizmetinin yerine getirildiği bir sunu işlemi değildir. Buna “İsa sıradan sunuların üstündeydi; onların şartlarına bağlı olmadan hepsini tamamladı” cevabı verildiğinde ise yeni bir iddia ileri sürülmüş olur: Haşem’in başka bir kurban düzeni kurduğu ve İsa’yı onun merkezine yerleştirdiği. Bu iddianın kanıtı, insanın hayvandan üstün olması olamaz. Önce böyle bir yetki gösterilmeden, Tora’nın bazı ayrıntıları İsa’nın işareti, karşılanmayan şartları ise geçici ayrıntılar sayılamaz.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam) suçla ve telafiyle ilgili bir sözcüktür. Vayikra’da belirli bir sunuyu adlandırır. Şemuel Alef 6:3–8’de ise aynı sözcük Filistlilerin gönderdiği altın nesneler için kullanılır. Telafi sözünün geçmesi, sunulan şeyin türünü tek başına belirlemez. Yeşaya’da cümle bir koşulla başlar ve kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı vaadiyle devam eder. Ayet, Vayikra’daki koçun yerine değeri daha yüksek sayılan bir insanın konulmasını buyurmaz.

Tanah, en ağır fedakarlığın mutlaka en doğru ibadet olduğu düşüncesini de reddeder. Mika 6:6–8’de buzağılardan binlerce koça, yağ ırmaklarından suç karşılığında ilk doğan çocuğa kadar yükselen bir sıra kurulur. Cevap, daha değerli bir canın öldürülmesi değildir: adalet, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümek istenir. Devarim 12:29–31 de ulusların çocuk yakma törenlerini Haşem’e yönelterek benimsemeyi yasaklar. Yitshak’ın bağlanmasında ise son emir ona dokunulmamasıdır; o yaşar, yerine koç sunulur (Bereşit 22:11–13). Bu hükümlerden insanı sunuların en üst basamağına yerleştiren bir izin çıkmaz.

İnsanı hayvandan ayıran ahlaki kapasite, peygamberlerin çağrısında başka bir karşılık bulur: insan kötülüğünü görebilir, verdiği zararı düzeltebilir ve yolundan dönebilir. Yehezkel 18:21–23, dönen günahkarın yaşayacağını söyler; Hoşea 14:2–5, İsrael’i sözlerle Haşem’e dönmeye çağırır. Mika’nın istediği adalet ve iyilik de bu değişimin hayat içindeki karşılığıdır. İnsanın daha yüksek sorumluluğu, onu daha değerli bir kurbanlık yapmaz; doğru yaşamakla yükümlü kılar. Haşem’in emrettiği sunuların yerine insan ölümünü geçirmek, bu sorumluluktan çıkarılmış bir sonuç değil, Tora’ya eklenmiş bir hükümdür.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–19; 7:1–7; 27:1–10; Bereşit 9:5–6; 22:11–13; Devarim 12:29–31; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–8; Mika 6:6–8; Yehezkel 18:21–23; Hoşea 14:2–5. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 27:1–10; Vayikra 1–7; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

120. İddia: İsrael ancak İsa’yı kabul ederek Tanrı’ya geri dönebilir

Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in Maşiah’ı öldürdüğü için tövbe etmesi gerektiğini söylerler. Onlara göre Haşem, İsrael’i ancak İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak tanıdığında yeniden kabul edecektir. Daniel 9’daki antlaşma sözünü de İsa’nın ölümü ve dirilişiyle ilişkilendirirler.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 30:1–3, sürgüne düşen İsrael’in Tanrı’ya nasıl döneceğini açıkça anlatır: Tanrı’nın sözlerini yüreğine alacak, O’na dönecek ve sesini dinleyecektir. 30:4–10, Tanrı’nın halkını yeniden toplayacağını ve buyruklarına uymasını sağlayacağını bildirir. Bu dönüşün şartları arasında İsa’ya iman etmek yoktur.

Devarim 30:2’nin özgün hükmü וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם אַתָּה וּבָנֶיךָ בְּכָל־לְבָבְךָ וּבְכָל־נַפְשֶׁךָ şeklindedir: “Tanrın Haşem’e dönecek, bugün sana emrettiğim her şey doğrultusunda O’nun sesini dinleyeceksin; sen ve çocukların, bütün yüreğiniz ve bütün canınızla.” Ve-şavta (וְשַׁבְתָּ) dönüşü, ve-şama’ta be-kolo (וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ) Tanrı’nın sesine itaati ifade eder. Dönmesi istenen halk yine İsrael’dir. Halkın nasıl döneceğini ise Moşe’nin “bugün” verdiği buyruklar gösterir. Ayet, İsa’ya iman etme veya onu Maşiah olarak kabul etme şartını belirtmez.

Hoşea 14:2–5, halkın günahını itiraf edip Tanrı’ya yönelmesini, Asur’a ve putlara güvenmeyi bırakmasını anlatır. Tanrı onların dönekliğini iyileştireceğini ve onları seveceğini söyler. Yeşaya 55:6–7, kötülüğünden dönenin bağışlanacağını; Yehezkel 18:21–23, doğru yaşayışa dönene yaşam verileceğini bildirir.

Yehezkel 36:25–27’de halkı temizleyen, ona yeni yürek veren ve buyruklarını yapmaya yönelten yine Tanrı’dır. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın tarafları İsrael ve Yehuda olarak adlandırılır.

Devarim 4:30–31, son günlerde sıkıntı içindeki İsrael’in Tanrı’ya döneceğini ve O’nun sesini dinleyeceğini bildirir. Gerekçe de açıklanır: Tanrı merhametlidir; halkını bırakmaz, atalarıyla yaptığı antlaşmayı unutmaz. Dönüşün yolu ve dayanağı Moşe’nin kendi sözlerinde verilmiştir. Buna İsa’yı kabul etme şartı eklemek, antlaşmayı hatırlayan Tanrı’nın açık çağrısını değiştirir.

Melahim Alef 8:46–50’de Şelomo, Haşem’den sürgündeki halkın duasını işitmesini ve itiraf ettikleri günahları bağışlamasını ister. Yeremya 3:12–14 de İsrael’e doğrudan “Geri dön” çağrısı yapar. Tanah, İsrael’e Tanrı’ya dönmesini ve O’nun buyruklarını korumasını emreder. Bu dönüşün yerine İsa’yı Maşiah olarak kabul etme şartı koymak, Tora’nın belirlediği yolu değiştirmektir.

Devarim 30:8, gelecekte dönüşten sonra וְאַתָּה תָשׁוּב וְשָׁמַעְתָּ בְּקוֹל יְהוָה וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְוֺתָיו אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם der: “Yeniden dönüp Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları yerine getireceksin.” Geleceğe ilişkin bu vaat, Haşem’e dönüş ile Moşe’nin mitsvalarına, yani Tora’nın buyruklarına yeniden uyulmasını birlikte anlatır. Hoşea 14:2–5 ve Yehezkel 18:21–23 aynı dönüşü ve merhameti tamamlar. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda ile yapılması, Tora’nın onların yüreğine yazılması vaadi de bu süreklilikle uyumludur.

Hoşea 3:5, İsrael oğullarının dönüp Tanrıları Haşem’i ve kralları David’i arayacağını söyler. Ayette Tanrı ile kral ayrı ayrı anılır. Kralın adı David soyundan gelecek Maşiah’a işaret edecek biçimde okunsa da ayet onun İsa olduğunu söylemez. İsa’nın Maşiah olduğu önce varsayılıp sonra bu ayetteki kralın adı onun kanıtı olarak kullanılamaz. Hoşea 3:5.

İddianın dayandığı Daniel 9:26–27’de bir maşiahın, yani meshedilmiş kişinin ortadan kaldırılması, ardından kentin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 27. ayette birçok kişiyle bir hafta için güçlendirilen antlaşmadan ve sunuların durdurulmasından söz edilir. Ayet, İsa’nın adını vermez; onun dirildiğini veya İsrael’in Tanrı’ya dönmek için ona iman etmesi gerektiğini söylemez. Bu sonuçlar Daniel’in sözlerine eklenmiştir. Daniel 9:26–27.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10, özellikle 30:2 ve 30:8; 4:30–31; Hoşea 14:2–5 (Masoretik); Yehezkel 18:21–23, 36:25–27; Yeremya 31:31–34 ve 3:12–14; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50.

Bu iddianın sayfası

133. İddia: Doğuştan günahlı insan doğası kusursuz bir insan kurbanını zorunlu kılar

Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın doğuştan günahlı olduğunu söylerler. Bu kabulden, Haşem’in insanı bağışlaması için günahsız ve kusursuz bir insanın kurban olarak öldürülmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 6:5 ve 8:21, insanın kötülüğe yatkınlığını; Yeremya 17:9 insan yüreğinin aldatıcılığını anlatır. Tehilim 51:7 (bazı Hristiyan baskılarında 51:5), insanın günahla mücadelesinin ne kadar erken başladığını ağır bir dille dile getirir. Bu ayetler, her bebeğin başkasının suçuyla doğduğu veya affın ancak günahsız bir insan öldürülürse mümkün olduğu hükmünü vermez.

Bereşit 8:21’de כִּי יֵצֶר לֵב הָאָדָם רַע מִנְּעֻרָיו, “Çünkü insan yüreğinin eğilimi gençliğinden beri kötülüğe yönelir” denir. Mi-ne'urav (מִנְּעֻרָיו) “gençliğinden beri” ifadesidir; her yeni doğanın bir başkasının işlediği günahtan sorumlu olduğunu belirten bir hüküm değildir. Yetser (יֵצֶר) insanın eğilimlerini ve zihninde kurduğu düşünceleri anlatır. Aynı pasajda Tanrı’nın bir daha bütün canlıları aynı şekilde yok etmeyeceği güvencesi bulunur. Kötülüğe eğilimin açıklanmasıyla bu eğilimin zorunlu olarak masum bir insanın kurban edilmesini gerektirdiği önermesi arasında ayette bir bağ kurulmaz.

Yehezkel 18:20, kişisel günahın sorumluluğunu günah işleyene verir. 18:21–23, günahından dönenin yaşayacağını bildirir. Devarim 30:11–14, Tanrı’nın buyruğunun uygulanabilir olduğunu açıklar. Hoşea 14:2–5 ve Yeşaya 55:6–7, insanı Tanrı’ya dönüş ve bağışlanmaya çağırır. Yona 3:5–10, Ninova’nın bu dönüşle cezadan kurtuluşunu anlatır.

Yehezkel 18:2–4’te “Babalar koruk üzüm yedi, çocukların dişleri kamaştı” sözü reddedilir. Koruk, henüz olgunlaşmamış ekşi üzümdür. Benzetme, babanın suçunun çocuğa yüklenmesini anlatır. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31’in doğrudan konusu çocukların putlara yakılmasıdır. Bu iki hükmün kapsamı genişletilmeden de Tanah’ta bir insanın zorunlu hatat, yani günah sunusu olarak öldürülmesini emreden bir hüküm bulunmadığı görülür.

Bereşit 4:7’de Tanrı Kayin’e günahın ona yöneldiğini, fakat onun günaha egemen olması gerektiğini söyler. Kötülüğe yatkın olmak, insanın kötülük yapmaya mecbur olduğunu veya doğuştan bir başkasının suçunu taşıdığını göstermez. Tanrı’nın gösterdiği karşılık, insanın seçimini düzeltmesi ve doğruyu yapmasıdır; henüz verilmemiş bir insan kurbanı hükmünü beklemesi değildir.

Vayikra 5:11–13’te yoksul kişinin kansız un sunusuyla bağışlanacağı yazılıdır; Vayikra 1–7’de insan günah kurbanı olarak sayılmaz. Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Hristiyanların insanın kötü eğilimini zorunlu insan kurbanı öğretisine dönüştürmeleri, Tora’nın verdiği dönüş ve bağışlanma yolunu değiştirir.

Yehezkel 18:21’de kötülüğünden dönen insanın Tanrı’nın buyruklarına uyarak yaşayacağı açıkça bildirilirken Vayikra 5:13’te belirli günahlar için וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Aynı bölümde ince unla getirilebilen günah sunusu da düzenlenmiştir. Böylece insanın ahlaki zaafının varlığı, Tanrı’nın belirlediği teşuva, yani günahtan dönme ve bağışlanma hükümlerini geçersiz kılmadığı gibi, Tora’da yer almayan zorunlu insan korbanı öğretisini de doğurmamaktadır.

Tehilim 51, David’in kendi günahını itiraf ettiği ve Tanrı’dan temiz bir yürek istediği duadır. Günahla ilgili güçlü doğum ifadesi bu itirafın içindedir. Mezmur, Adam’ın kişisel suçunun her bebeğe aktarıldığını veya bağışlanmanın bir insanın ölümüne bağlı olduğunu söylemez. Tehilim 51:5–12.

İddiada İyov 14:1, 4; 15:14 ve 25:4 de insanın temizliğiyle ilgili sözler için kullanılır. Bunlar İyov kitabındaki farklı konuşmacıların tartışmasının parçalarıdır. Sözler insanın kırılganlığı ve Tanrı karşısındaki konumu hakkında sorular içerir; bir insanın günah sunusu olarak öldürülmesini emretmez. İyov 14:1–4, 15:14, 25:4.

Tanah kaynakları: Bereşit 8:21, 6:5 ve 4:7; Yehezkel 18:1–23; Vayikra 5:11–13 ve 1–7; Devarim 30:11–14; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10; Yeremya 17:9; Tehilim 51:7 (Masoretik; bazı Hristiyan baskılarında 51:5).

Bu iddianın sayfası