70 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
73. İddia: Giysilerin paylaşılması gibi ayrıntılar İsa’nın kimliğini kanıtlar
Tehilim 22’de yardım isteyen kişi, giysilerinin elinden alındığını ve aralarında paylaşıldığını söyler. Hristiyanlığın kutsal metinlerinden Yuhanna’da da askerler İsa’nın giysilerini paylaşır. İki anlatıda ortak bir ayrıntının bulunması, birinin diğerindeki kişiyi önceden haber verip vermediği sorusunu ortaya çıkarır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 22’de yardım isteyen kişi, giysilerinin elinden alındığını ve aralarında paylaşıldığını söyler. Hristiyanlığın kutsal metinlerinden Yuhanna’da da askerler İsa’nın giysilerini paylaşır. İki anlatıda ortak bir ayrıntının bulunması, birinin diğerindeki kişiyi önceden haber verip vermediği sorusunu ortaya çıkarır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’de giysilerin paylaşılması ve elbise için kura çekilmesini Yuhanna 19:23–24’te İsa’nın başına gelenlerle karşılaştırırlar. David’in sıkıntılarının en büyük gerçekleşmesini İsa’da gördüklerini söylerler. İsa’nın, kendisini çarmıha geren askerlerin onun giysilerini nasıl paylaşacağına karar veremeyeceğini de vurgularlar. Giysi paylaşımının alay, susuzluk ve bedensel acıyla birleşince İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu kanıtladığını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 22:19’da, “Giysilerimi aralarında paylaşıyorlar; elbisem için kura çekiyorlar” diye yakarılır. Çevresi düşmanlarla sarılmış, gücü tükenmiş bir insanın üzerindeki giysilere bile el konulmaktadır. Kendi eşyası üzerinde söz sahibi olamayacak kadar savunmasız bırakılmıştır. Bu aşağılanma sahnesinden İsa’nın kimliğine geçebilmek için, mezmurun o kişiyi anlattığını gösteren bir bağ gerekir. Giysi paylaşımı, bu bağ kurulmuş gibi kullanılamaz.
Yuhanna anlatısında ise giysiler askerlere dört pay olarak dağıtılır, dikişsiz iç giysi yırtılmadan kura ile birine bırakılır. Tehilim’deki cümle de bu olayda gerçekleşen bir kehanet olarak alıntılanır. Böylece şiirin iki yarısı, birkaç giysinin paylaşılması ile tek bir giysi için kura çekilmesi şeklinde ayrılır. Oysa Tehilim’de birden çok dış giysi, dört asker veya dikişsiz bir iç giysi sayılmaz. Türkçedeki “giysilerim” ve “elbisem” sözleri birbirine yakındır. Şiirin iki yarısının farklı türden giysileri anlattığını kabul etmek gerekmez. Paylaşma, giysilerin bölüştürülmesidir. Kura ise hangi giysinin kime düşeceğini belirler. Bu iki ifade, yağmalanan eşyanın dağıtılmasını birlikte anlatır. Yuhanna’daki ayrıntılı sahneyi kurabilmek için gereken bilgiler, mezmurun sözcüklerinden değil, Yuhanna’nın anlatısından alınır.
Giysilerin ganimet sayılması Tanah’ın başka bir bölümünde de karşımıza çıkar. Şoftim 5:28–30’da Sisera’nın annesi oğlunun dönüşünü beklerken gecikmeyi ganimet paylaşımıyla açıklamaya çalışır; beklentinin içinde renkli ve işlemeli giysiler de vardır. Bu sahne, gerçekleşmiş bir zaferi değil, bekleyenlerin kendilerini avutmasını anlatır. Yine de giysilerin ganimet olarak bölüşülmesinin ne anlama geldiği açıktır: Bir taraf diğerinin malına el koymaktadır. Giysi paylaşımından kişinin hangi yöntemle öldürüldüğü veya kim olduğu belirlenemez.
Midraş Tehilim de giysilerin paylaşılması sözünü Ester’le ilişkilendirir. Açıklamada saraydakiler, kralın Ester’i öldüreceğini düşünüp onun giysilerini ve değerli eşyalarını aralarında paylaşmayı konuşur. Midraş bu ayeti Ester’in karşı karşıya olduğu tehlikeyi anlatmak için kullanır. Aynı sözün farklı bir olaya uygulanabilmesi, giysi paylaşımının yalnız bir kişiye özgü bir kimlik işareti olmadığını gösterir.
Askerlerin davranışını İsa’nın düzenleyemeyeceği itirazı da bu ayrımı değiştirmez. Bir olayın kişinin iradesi dışında gerçekleşmesi, eski bir şiirin o kişiyi önceden tanımladığını göstermez. Düşmanlarının eline düşen başka bir kralın değerli giysileri de kendisine sorulmadan paylaşılabilir. Bunun o kralın seçimi olmaması, giysi paylaşımını anlatan her eski duayı onun kehaneti yapmaz. İsa ile şiir arasındaki bağlantıyı kuran Yuhanna’dır. Bu bağlantının çok daha önce Tanah tarafından kurulduğunu göstermek için mezmurun kendi sözlerinde bir dayanak bulunması gerekir.
David’in ilk örnek, İsa’nın ise bu örneğin en büyük gerçekleşmesi olduğu savında da aynı bağın kurulması gerekir. David’in yaşadığı sıkıntılara benzeyen bir durum yaşamakla David’e vaat edilen krallığın sahibi olmak farklı şeylerdir. Mezmurda giysileri paylaşılan kişi Haşem’den yardım ister, kılıçtan ve aslanın ağzından kurtarılması için yakarır; ardından Haşem’in adını kardeşlerine anlatacağını ve toplulukta O’nu öveceğini söyler. 22:25’te, mazlumun sesinin işitildiği açıkça vurgulanır. Şiir böylece tehlikeden dua ve şükrana ilerler. Bu akışı ölüm ve diriliş diye okumak, ölümün gerçekleştiğini gösteren ayrı bir dayanak gerektirir. Giysilerin elinden alınması bu dayanağı sağlamaz.
Alay, susuzluk, kemiklerin belirginleşmesi ve el-ayak ifadesi aynı tabloya eklendiğinde de her ayrıntının gerçekten ne söylediği korunmalıdır. Masoretik metnin 22:17. ayetinde “aslan gibi” yazılıdır; çarmıha çivileme fiili bulunmaz. Duanın işitilmesi de kendi başına öldükten sonra diriliş demek değildir. Gerçek giysi paylaşımı ayrıntısıyla bu ek yorumların yan yana konulması, hepsini eşit ölçüde doğrulanmış bilgiye dönüştürmez. Aynı şiirin sözlerini önce İsa’nın hayatına göre açıklayıp sonra bu açıklamaları birbirini doğrulayan kanıtlar olarak toplamak, başta kabul edilen sonucu yeniden söylemektir.
Tanah, David’in krallığının geleceğini çok daha belirli sözlerle anlatır. Şemuel Bet 7:12–16’daki vaat David’in soyuna ve hanedanına bağlanır. Yeşaya 11:1–12’de David’in babası Yişay’ın kökünden çıkacak yönetici adaletle hükmeder; İsrael’in dağılmışları toplanır ve yeryüzü Haşem bilgisiyle dolar. Yehezkel 37:21–28’de de halk kendi ülkesinde birleştirilir, David diye anılan kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerine uyulur ve kutsal yer onların arasında kalıcı olarak bulunur. Bu vaatleri gelecekte tamamlanacak işler saymak, giysi paylaşımını onların gerçekleşmiş kanıtı yapmaz. Bir insanın kıyafetlerine el konulması; onun İsrael’i topladığını, vaat edilen yönetimi kurduğunu veya Tapınak vaadini gerçekleştirdiğini göstermez. Tehilim 22:19’u İsa’nın Maşiah kimliğinin kanıtı diye sunan iddia, bir acı sahnesini Tanah’ın verdiği ölçülerin yerine koyduğu için yanlıştır.
Tanah kaynakları: Tehilim 22:12–25, özellikle 22:19, 22:23 ve 22:25; Şoftim 5:28–30; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Ayet numaraları Masoretik metne göredir; giysilerin paylaşıldığı ayet birçok Hristiyan baskısında 22:18’dir.
75. İddia: Zekeriya 12:10 Yahudilerin öldürdüğü Maşiah’ı anlatır
Zekeriya, Yeruşalayim’in kuşatılmasını ve ardından ülkede tutulan büyük yası anlatır. Bu anlatıda birinin delinmesinden söz edilir. “Bana bakacaklar” ve “onun için yas tutacaklar” ifadelerinin kimleri gösterdiği, ayetin nasıl okunduğunu değiştirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya, Yeruşalayim’in kuşatılmasını ve ardından ülkede tutulan büyük yası anlatır. Bu anlatıda birinin delinmesinden söz edilir. “Bana bakacaklar” ve “onun için yas tutacaklar” ifadelerinin kimleri gösterdiği, ayetin nasıl okunduğunu değiştirir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişinin İsa olduğunu söylerler. Onlara göre İsa ilk gelişinde öldürüldü. İkinci gelişinde ise İsrael onu tanıyacak ve onun için yas tutacak. Haşem’in “Bana bakacaklar” demesini ve ayetin ardından “onun için yas tutacaklar” diye devam etmesini, İsa’nın Tanrısal kimliğinin kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya’da Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı şehrin kurtuluşu vaat edilir. David eviyle Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verilecek, ülkeyi derin bir yas kaplayacak, ardından günah ve kirlilikten arınmak için bir kaynak açılacaktır. 12:2–14 ile 13:1–2 boyunca birbirine bağlanan olaylar bunlardır. Hristiyan iddiası, bu anlatıdaki delinen kişiyi İsa olarak tanımlar; yasın nedenini de onun Tanrı olduğunun sonunda anlaşılmasına bağlar. Bu kişinin İsa olduğu ve yasın onun Tanrı olarak tanınmasından doğduğu, ayrı ayrı kanıtlanması gereken iki iddiadır. Delinerek öldürülmüş olmak, bir kişiyi Tanrı ya da Maşiah yapmaz.
12:10’daki cümle “Bana bakacaklar” diye başlar; “deldikleri” sözünün ardından “onun için yas tutacaklar” gelir. Ayette gerçekten delme fiili vardır; bir şeyin bedene saplanmasıyla oluşan yaralanmayı anlatır. Tartışma, bu fiilin varlığı değil, “Bana” ile “onun için” sözlerinin nasıl bağlandığı üzerindedir. “Deldikleri kişi nedeniyle Bana bakacaklar” çevirisiyle “Bana, deldikleri kişiye bakacaklar” çevirisi farklı bağlantılar kurar. İlkinde insanlar bir başkasının yaralanması nedeniyle Haşem’e yönelir. İkincisinde Haşem ile delinen kişi aynı kişiymiş gibi okunur.
İkinci çeviriyi kullanan bir Hristiyan, “Bana” sözünden “onun için” sözüne geçişi Tanrı ile İsa arasındaki ilişki olarak yorumlar. Fakat zamir değişimi bu kişilerin kim olduğunu kanıtlamaz. Üçleme öğretisini önceden kabul edip cümledeki geçişe yerleştirmek, sonra aynı cümleyi bu öğretinin delili saymak, kanıtlanacak sonucu baştan doğru kabul etmektir.
Üstelik Haşem’e karşı yapılmış sayılan bir davranışın, O’nun insan bedeni taşımasını gerektirmediği Tanah’ta açıkça gösterilir. Halk Şemuel’in yönetimi yerine kral istediğinde Haşem ona, “Seni reddetmediler; üzerlerinde kral olmamı reddederek Beni reddettiler” der (Şemuel Alef 8:7). Şemuel’e yönelen davranış Haşem’e yönelmiş sayılmıştır; bundan Şemuel’in Tanrı olduğu sonucu doğmaz. Zekeriya’daki sözleri de Tanrı’nın bedenen yaralanmasının zorunlu delili gibi kullanmak bu ayrımı yok sayar. Delinen kişinin Haşem’i temsil etmesiyle Haşem’in kendisi olması aynı şey değildir.
Bu ayeti öldürülen bir Maşiah’la ilişkilendiren Yahudi kaynakları da vardır. Talmud’un Sukka 52a bölümünde yasın nedeni üzerine iki görüş aktarılır. Bir görüşe göre yas, öldürülen Maşiah ben Yosef içindir; diğer görüş, öldürülen kötü eğilimle ilgilidir. Aynı tartışmanın devamında David soyundan Maşiah ile öldürülen Yosef soyundan Maşiah ayrı kişiler olarak anılır. Bu gelenek İsa’nın adını vermez ve Zekeriya’nın İsa’nın ikinci gelişini anlattığını söylemez.
Raşi önce halkın, ulusların sürgünde öldürdüğü İsraelliler için Haşem’e yönelip yakındığını açıklar; ardından Sukka’daki Maşiah ben Yosef yorumunu aktarır. İbn Ezra da Maşiah ben Yosef’in öldürülmesinden söz eder. Onun açıklamasında Tanrı, Yeruşalayim’e saldıran uluslara karşı harekete geçer; öldürülen Maşiah için halkı yas tutar. Bu kaynaklardaki öldürülmüş Maşiah yorumu, “Yahudiler İsa’yı öldürdü ve ikinci gelişinde onu tanıyacak” iddiasıyla aynı anlatı değildir.
Yasın büyüklüğü ise herkesin anlayabileceği bir acıyla anlatılır: biricik oğlunu veya ilk doğanını kaybeden kişinin kederi. Buradaki benzetme, yas tutulan kişiye Tanrısal bir soy ya da öz vermez. Megiddo ovasındaki yas anılır. David, Natan, Levi ve Şimi aileleri ile öteki aileler tek tek sayılır, kadınların da ayrı yas tuttuğu belirtilir. Böylece acının ülkenin her kesimine yayıldığı gösterilir. Ayetteki “deldikleri” sözü de yok sayılamaz; fakat bu söz bütün Yahudileri, her çağdaki her bireyi kapsayan bir suçlamaya dönüştürülemez. Bir kişinin yasına katılan herkesin onun katili olduğu düşüncesi zaten yanlıştır. David’in Şaul ile Yonatan için yaktığı ağıt bunun açık örneğidir (Şemuel Bet 1:17–27).
“Öldürülmesi ilk gelişte, tanınması ikinci gelişte gerçekleşecek” cevabı da eksik kimlik bağını kurmaz. “Deldikleri” sözü, yaralamanın yas tutmaktan önce olduğunu gösterir; araya hangi olayların girdiğini veya kaç yıl geçtiğini söylemez. Hristiyan yorumunda bu araya İsa’nın çarmıha gerilmesi, dirilmesi, göğe yükselmesi ve yeniden gelişi yerleştirilir. Bu sıralamanın delili Zekeriya’nın sözleri değil, ayete taşınan Hristiyan anlatısıdır. Bir peygamberliğin uzun bir zamanı kapsayabilmesi, seçilen herhangi bir geçmiş olayın onun ilk aşaması olduğu anlamına gelmez. Böyle bir bağlantı için, benzer bir yaralanmadan başka, sözü edilen kişiyi ve olayları birbirine bağlayan delil gerekir.
Bazen bu eksik bağlantı, sonraki bölümdeki yaralarla tamamlanmaya çalışılır: Zekeriya 13:6’da bir kişiye iki kolu arasındaki yaraların ne olduğu sorulur. Fakat 13:3–6’nın konusu, yalancı peygamberlerin ortadan kaldırılması ve peygamberlik iddiasının gizlenmesidir. Kişinin “Ben peygamber değilim” demesinin hemen ardından yaraları sorulur; cevapta bunların sevdiklerinin evinde alındığı söylenir. Çarmıh çivileriyle yeniden gelen Maşiah anlatısı burada da metne eklenmektedir. Bir önceki bölümde yas tutulan kişiyle bu konuşmadaki kişinin aynı olduğunu söyleyen bir bağ yoktur. Nitekim 13:3’te delme fiili doğrudan yalancı peygamber hakkında kullanılır. Yaralanma sözcükleri, tek başına bir kişinin kim olduğunu veya yaranın nasıl meydana geldiğini göstermez.
Arınma vaadinin yönü de açıktır: David eviyle Yeruşalayim halkı için kaynak açılacak; ülkeden putların adları, yalancı peygamberler ve kirlilik ruhu kaldırılacaktır. Haşem’e dönüş ve halkın temizlenmesi, şehrin kurtuluşuyla birlikte vaat edilir. Bunu “İsa’nın Tanrı olduğu kabul edilince onun kanıyla arınma” biçiminde anlatmak, peygamberin verdiği vaade başka bir inancın şartını ekler. Tanah, David soyuyla ilgili krallık sözünü Şemuel Bet 7:12–16’da verir; gelecekteki hükümdarın adaletini ve İsrael’in toplanmasını Yeşaya 11:1–12’de, birleşmiş halkın tek kral altında yaşamasını ve Haşem’in kutsal yerinin onların arasında bulunmasını Yehezkel 37:21–28’de somutlaştırır. Bir kişinin ölümüne benzerlik bulmak, bu vaatlerdeki kralın o kişi olduğunu kanıtlamaz. Zekeriya 12:10’u İsa’nın Tanrılığının, çarmıhının ve ikinci gelişinin kanıtı olarak sunmak yanlıştır: bu üç sonuç, delinen kişinin kimliği daha belirlenmeden ayete yerleştirilmektedir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14, özellikle 12:10–14; 13:1–2 ve 13:3–6; Şemuel Alef 8:7–8; Şemuel Bet 1:17–27; 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28.
77. İddia: Mika 5 Maşiah’ın Beytlehem’de dünyaya geleceğini bildirir
Mika, Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağını söyler. Beytlehem, David’in ailesinin geldiği yerdir. Bir hükümdarın ailesinin nereden geldiğiyle kendisinin nerede doğduğu farklı bilgilerdir. Mika’nın hangi bilgiyi verdiği, ayetin sözlerinden ve hükümdarın yapacağı işlerden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Mika, Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağını söyler. Beytlehem, David’in ailesinin geldiği yerdir. Bir hükümdarın ailesinin nereden geldiğiyle kendisinin nerede doğduğu farklı bilgilerdir. Mika’nın hangi bilgiyi verdiği, ayetin sözlerinden ve hükümdarın yapacağı işlerden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika 5:1’i Maşiah’ın, yani Mesih’in Beytlehem’de doğacağına dair bir kehanet olarak okurlar. Bazıları, hükümdarın kökeninin eski günlere uzanmasını onun başlangıcı olmadan var olduğuna da kanıt sayar. Onlara göre İsa’nın Beytlehem’de doğması kehaneti yerine getirdi ve Matta 2:6’nın Mika’dan aktardığı söz, onun beklenen hükümdar olduğunu doğruladı. Krallığın henüz görülmeyen sonuçlarını ise İsa’nın ikinci gelişine bırakırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Mika 5:1’de, birçok Hristiyan baskısında 5:2 olarak numaralanan ayette, küçük Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağı vaat edilir. Onun kökenleri eski günlere uzanır. Sonraki ayetlerde de bir çobanın sürüsünü gözetmesi gibi halkını Haşem’in gücüyle koruyup yöneteceği, büyüklüğünün dünyanın uçlarına erişeceği ve düşman tehdidine karşı kurtuluş sağlayacağı söylenir. Beytlehem adı bu bütünün içindedir: peygamber, kökü geçmişte bulunan bir krallığın yeniden yükselişini anlatmaktadır. Bir yer adını ayırıp orada doğduğu söylenen kişiyi Maşiah ilan etmek, vaadin hem soyunu hem de gerçekleşecek yönetimini atlamaktır.
Beytlehem’in bu krallıkla bağı Tanah’ta açıkça kurulmuştur. Haşem, Şemuel’i Beytlehemli Yişay’a gönderir; onun oğullarından birini kral olarak seçmiştir (Şemuel Alef 16:1). David, Yehuda’nın Beytlehem kentinden Efratlı Yişay’ın oğlu olarak tanıtılır; daha sonra kendi babasını yine Beytlehemli Yişay diye belirtir (Şemuel Alef 17:12,58). Efrata ile Beytlehem’in aynı yer olduğu Bereşit 48:7’de de yer alır. Dolayısıyla Mika’nın “Beytlehem, Efrata, Yehuda” sözleri, gelecekteki kralı David’in ailesinin çıktığı yere bağlar. “Yehuda’nın binlikleri” ifadesi de kentin, aile ve topluluklardan oluşan Yehuda içindeki küçük yerini gösterir. Buradaki “binlik”, ailelerden oluşan bir topluluğun adıdır. Bu yüzden Beytlehem’in gerçek bir kent olmasıyla bu anlam arasında çelişki yoktur.
Raşi, Beytlehem’i David’in çıktığı yer olarak açıklar ve gelecek yöneticiyi Maşiah ben David’le, yani David soyundan gelecek Maşiah’la ilişkilendirir. Radak da onun Beytlehemli David’in soyundan geleceğini söyler. Bu açıklamalar, Beytlehem bağlantısını gelecekteki kralın David ailesine dayanan köküyle kurar.
Bir ailenin geldiği yer ile o aileden doğacak her kişinin doğum yeri aynı bilgi değildir. Bir soyun Beytlehem’den çıkmış olması, yüzyıllar sonraki annelerin çocuklarını mutlaka orada doğuracağını söylemez. Mika’nın hükümdar için kullandığı söz “Senden Benim için çıkacak”tır. Bir sonraki ayette “doğuracak olan doğuruncaya kadar” denirken doğum açıkça anılır; ancak burada da kadının doğum yapacağı kent belirtilmez. Önceki bölümde Siyon’un sıkıntısı zaten doğum sancısıyla anlatılmıştır (Mika 4:9–10). Bu nedenle 5:2’deki doğum sözünü doğrudan Meryem’in Beytlehem’deki doğumuna çevirmek de ayrıca kanıt gerektirir.
“Benim için” sözü ise hükümdarın Haşem adına yerine getireceği görevi belirtir; babasız doğum anlamı taşımaz. Beytlehem bağlantısını fiziksel doğumun zorunlu adresi haline getirmek ve buradan İsa’nın kimliğine geçmek, ayetin vermediği iki sonucu peş peşe eklemektir.
Aynı yanlış sıçrama, “kökenleri eskiden, eski günlerdendir” sözünde de yapılır. Buradaki İbranice olam sözcüğü çok eski bir zamanı da anlatabilir. Hangi anlamı taşıdığını, yanındaki sözler ve anlatılan olay belirler. Mika’nın kendisi, İsrael’in Başan ve Gilad’da “eski günlerdeki gibi” otlamasını ister (7:14). Aynı eski günler ifadesi, Amos 9:11’de David’in yıkılmış çardağının yeniden kurulması, Malaki 3:4’te Yehuda ve Yeruşalayim’in sunularının yeniden kabul edilmesi için kullanılır. Başan ve Gilad’daki yaşamın da David’in krallığının da o sunuların da tarih içinde bir başlangıcı vardır. Malaki’de eski günler sözü, hemen yanındaki “geçmiş yıllar” sözüyle açıklanır. Geçmişe işaret eden iki ifadenin birlikte kullanılması da onları kendiliğinden başlangıçsızlığa dönüştürmez.
Bu kullanım, Tora’daki “Eski günleri hatırla; kuşaklar boyunca geçen yılları düşün” çağrısıyla da aynıdır (Devarim 32:7). Yeşaya 63:9,11’de halkın geçmişte kurtarılıp taşınması ve Moşe’nin günleri aynı zaman diliyle anılır. Yeremya 6:16’da ise günlerden değil, eski yollardan söz edilir; yine aynı kelime geçmişten gelen bir şeyi niteler. Böylece Mika’daki eski kökenler sözünün nasıl anlaşılacağı, uzak bir sözlük ihtimaliyle değil, Tanah’ın kendi cümleleriyle açıklığa kavuşur. Kelimenin başka bağlamlarda ebediyeti ifade etmesi, David’in ailesine uzanan bu tarihsel kökü ezeli bir Tanrı’ya dönüştürmez. “Kökenleri” sözcüğünün çoğul oluşu da İsa’nın yaratılıştan önce var olduğu veya eski çağlarda insanlara göründüğü bilgisini vermez; bu olayların her biri ayrıca metne eklenmektedir.
Hükümdarın Haşem’le ilişkisi de aynı açıklıkla kurulmuştur: “Haşem’in gücüyle, Tanrısı Haşem’in adının yüceliğiyle” halkını güdecektir (Mika 5:3). Gücünü veren Tanrı ile bu güçle yöneten hükümdar birbirinden ayrılır. Hristiyanların İsa’nın hem insan hem Tanrı olduğunu söylemesi, Mika’nın bu kişiye Tanrısal bir öz verdiğinin delili olamaz; böyle bir açıklama yine kanıtlanmak istenen inancı baştan kabul eder. Mika’nın sunduğu kişi, eski kökleri olan ve Tanrısı Haşem’e bağlı olarak hükmeden kraldır.
Matta 2:6’nın sözleri de Mika’nın cümlesinden farklıdır. Mika Beytlehem’i Yehuda’nın binlikleri arasında küçük diye niteler. Matta’da bu, Yehuda’nın yöneticileri arasında “hiç de en küçük değilsin” biçimini alır. İki değişiklik vardır. Mika’nın sözünü ettiği toplulukların yerini yöneticiler alır. Mika’nın küçük dediği yere de Matta “en küçük değilsin” diye seslenir. Mika’nın kökenlerle ilgili son cümlesi aktarılmaz; onun yerine halkı güdecek yönetici sözü gelir. “Halkım İsrael’i güdeceksin” ifadesi David’e yönelik olarak Şemuel Bet 5:2 ve Divre Hayamim Alef 11:2’de bulunur; Mika 5:3’te de hükümdarın gütmesinden söz edilir. Bu bağlantılar, Matta’nın farklı ayetlerden bir araya getirdiği ifadeyi Mika 5:1’in kendi cümlesi yapmaz. Eski Yunanca çevirinin standart metni de Beytlehem’in küçüklüğünü korur; Matta’daki biçim, İbranice ayetin doğrudan karşılığı değildir.
Hristiyan savunmasında, Beytlehem’in küçük olduğu fakat İsa’nın doğumuyla büyük önem kazandığı, Matta’nın da bu sonucu anlattığı söylenir. Bu açıklama farkın nedenini yorumlar; İsa’nın o hükümdar olduğunu kanıtlamaz. Küçük kentten büyük bir kral çıkması Mika’da zaten vaat edilmiştir. Matta’nın bunu İsa’nın doğumuna uygulaması ise kanıtlanması gereken bağlantının kendisidir. Anlatıda bu sözün din önderlerine söyletilmesi de onu Mika’nın metninden bağımsız bir doğrulamaya dönüştürmez. Bir yorumun içindeki konuşmayı, o yorumun doğruluğunu kanıtlayan ayrı bir kaynak gibi kullanmak aynı varsayımı ikinci kez tekrarlamaktır.
Vaadin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirleyen ise hükümdarın yapacağı işlerdir. Mika 5:3–5’te halkını koruyan, güvenli yaşamı sağlayan ve ülkeye giren düşmanın tehdidini kıran bir yönetim vardır. Aşur’un ülkeye, saraylara ve sınırlara saldırması bu kurtuluşun somut çerçevesidir. Bunu yalnız kişinin içinde günaha karşı kazanılan zafer veya kilisenin yayılması olarak anlatmak, ülkesi kurtarılacak halkı ve vaadin sonucunu değiştirir. Yeremya 23:5–6 David’den çıkan kralın adaletini, Yehuda’nın kurtuluşunu ve İsrael’in güvenliğini; Yeşaya 11:1–12 adil yönetimi, Haşem bilgisinin yayılmasını ve sürgünlerin toplanmasını; Yehezkel 37:21–28 halkın ülkesinde birleşmesini, tek kralı ve aralarında bulunacak kutsal yeri birlikte vaat eder. Bunlar yalnız bir doğum yeriyle karşılanabilecek görevler değildir.
İsa bu yönetimi kurmamış, İsrael’in sürgünlerini toplamamış ve halkı vaat edilen güvenliğe kavuşturmamıştır. Bunların ikinci gelişte tamamlanacağını söylemek, henüz gerçekleşmemiş görevleri gerçekleşmiş delile çeviremez. Peygamberliğin farklı zamanlara uzanabileceği düşüncesi de aradaki boşluğa istenen hayat öyküsünü yerleştirme yetkisi vermez. Mika’da kralın önce görevini tamamlamadan ölmesi, dirilmesi, göğe çıkması ve yeniden dönmesiyle kurulmuş bir sıra yoktur. Yalnız Beytlehem bağlantısını seçip vaat edilen hükümdarlığı başka bir gelişe erteleyerek İsa’nın Maşiah olduğu sonucuna varmak yanlıştır.
Tanah kaynakları: Mika 4:8–14; 5:1–5; 7:14; Bereşit 48:7; Devarim 32:7; Şemuel Alef 16:1; 17:12,58; Şemuel Bet 5:2; Divre Hayamim Alef 11:2; Amos 9:11; Malaki 3:4; Yeşaya 63:9–11; 11:1–12; Yeremya 6:16; 23:5–6; Yehezkel 37:21–28. İlgili yazı: Mika 5:1 ve Beytlehem.
88. İddia: Tanah Maşiah’ın iki ayrı gelişini öğretir
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya’daki hor görülen kişiyle Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişinin aynı Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. İsrael’in, krallığını kurmuş bir hükümdarı reddedemeyeceğini düşündükleri için iki ayrı geliş gerektiği sonucuna varırlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde reddedildi, öldü, dirildi ve göğe yükseldi. Vaat edilen barışı ve krallığı ise ikinci gelişinde kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ın Maşiah’ın iki gelişini öğrettiği iddiası yanlıştır. Zekeriya, Siyon’a gelen alçakgönüllü kralı uluslara barış duyuran hükümdar olarak tanıtır. Kral eşeğe binerek gelir. Bir sonraki ayette Haşem Efrayim’in savaş arabalarını ve Yeruşalayim’in savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın egemenliği genişler. Peygamber, geliş ile yönetimi birbirine bağlar. Kralın eşeğe binmesiyle krallığının kurulması arasına ölüm, diriliş ve yüzyıllar süren bir ayrılık koyan sıra Hristiyan öğretisinden gelir. (Zekeriya 9:9–10)
Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede, insanı andıran biri göğün bulutlarıyla gelir ve Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın huzuruna çıkarılır. Günleri Eskiden Beri Var Olan, bu sahnede yargıç olarak oturan Tanrı’dır. Yeryüzüne geri gelen biri anlatılmaz. Bu kişiye yönetme yetkisi verilir. Görüm açıklandığında krallığı Yüceler Yücesi’nin kutsallarının alacağı söylenir. Bu kişi ister halkı temsil eden bir görüntü olarak, ister onunla bağlantılı bir hükümdar olarak okunsun, görümdeki hareketi İsa’nın ikinci inişi saymak için gereken olay sırası bulunmaz.
Daniel 7’nin kendi açıklamasında aynı egemenlik sırasıyla kutsallara ve onların halkına verilir. Görüm önce simgeyi, sonra simgenin hangi topluluğa ve hangi krallığa ait olduğunu anlatır. Kutsallara savaş açan güç yargılandıktan sonra bu egemenlik kurulur. Bulutların görülmesini tek başına alıp aynı hükümdar için daha erken ve daha geç iki ayrı gelişe dönüştürmek, bu olay sırasına metinde bulunmayan bir dönem ekler. (Daniel 7:17–27).
Yeşaya 53:2–3’te kurak topraktan çıkan kök, hor görülen kulun tasviridir. Haşem bu kulu daha önce İsrael diye adlandırmış, ardından yüceltilmesini ilk ayette ilan etmiştir (49:3, 52:13). Yeşaya 11:1’deki filize ise ayrı ve açık bir soy verilir. O, David’in babası Yişay’ın kökünden çıkar. Yeşaya 60:21’de bütün halk Haşem’in diktiği fidandır, Hoşea 14:6–8’de de halk kök salar ve dallanır. Ortak bitki imgesi, bu iki özneyi aynı kişiye dönüştürmez. Yeşaya 52–54’te sürgünde aşağılanan İsrael’in yeni kuşaklarının çoğalması, Yeşaya 11’de ise David soyundan bir yönetici ve onun adaletle hükmetmesi anlatılır.
İki geliş için öne sürülen başka bir dayanak, Daniel 9’daki nagid, yani yönetici unvanıdır. Bu sözcüğün ilk gelişi, kral unvanının da ikinci gelişi anlattığı ileri sürülür. Oysa Haşem, Şemuel’e Şaul’un başına yağ sürüp onu halka yönetici olarak atamasını buyurur. Aynı Şaul, Gilgal’de halk tarafından kral ilan edilir. Bir insan, yönetici olarak meshedilip tahta oturabilir. Unvanların değişmesi, dünyadan ayrılıp ikinci kez gelmesini gerektirmez. (Daniel 9:25–26, Şemuel Alef 9:16, 11:15)
Hristiyan savı, Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünde bulut ve eşek tasvirlerinin yan yana getirilmesine de başvurur. Orada önce Yeşaya’daki kurtuluşun vaktinde gelmesiyle hızlandırılması, şartlara bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Ardından İsrael layıksa bulutlarla, aksi durumda eşek üzerinde gelişten söz edilir. Hızlandırılan kurtuluşun bir de vaktinde tekrar yaşanması gerekmez. İki ihtimalin varlığı, onları iki tarihsel geliş haline getirmez. Talmud’un Sukka 52a bölümündeki görüşlerden biri de Zekeriya’daki yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar, bir başkası kötü eğilimin ortadan kalkmasına. Ben Yosef ile Ben David’i iki ayrı figür olarak anan gelenek, aynı kişinin iki gelişi iddiasını karşılamaz. Bu metinlerden çıkarılan zorunluluk, onlara başvuran Hristiyan savının eklediği bir sonuçtur. (Yeşaya 60:22)
Tanah, ikinci bir eylemden söz ettiğinde onu kimin yapacağını belirleyebilir. Yeşaya 11:11’de ikinci kez elini uzatan Haşem’dir. Topladığı da kendi halkıdır. Hoşea 3:5’te dönecek olan halk, yani İsrael oğullarıdır. Onlar Haşem’i ve kralları David’i arayacaklardır. Eliyahu’nun göğe alınışı ile ileride gönderilmesi ise adıyla bildirilir. Melahim’de göğe alınan, Malaki’de gönderileceği söylenen kişi Eliyahu’dur. Başka bir peygamberin geri gönderilme vaadi, David soyundan kral için verilmiş bir dönüş vaadi oluşturmaz. (Yeşaya 11:11–12, Hoşea 3:5, Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Yeşaya’da Yişay’ın kökünden gelen yönetici yoksulları adaletle yargılar, Haşem bilgisi yayılır ve dağılmış İsrael toplanır. Yeremya, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği için David soyundan kralın “günlerinde” ifadesini kullanır. Yehezkel’de Haşem, dağılmış halkı ülkesinde tek kral altında birleştirir. Halk Haşem’in hükümlerine uyar, barış antlaşması kurulur ve Mikdaş aralarında kalır. Bu olaylar zaman içinde gelişebilir. Kral, kurduğu yönetimi sürdürürken egemenliği genişleyebilir. İsa’nın ikinci gelişi daha sonra verilmiş bir vahiy olarak ileri sürülse de Tanah’ın verdiği ölçüler yerinde durur. Barış, toplanma ve adil yönetim ortaya çıkmadan bu görevleri ikinci gelişe ertelemek, İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 diye numaralanır. Hoşea 14:6–8 için İbranice ayet numaraları kullanılmıştır. Daniel 7:13–27 · 11:1 · 60:21
89. İddia: Acı çeken ve zafer kazanan Maşiah metinleri ancak iki gelişle açıklanabilir
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya’nın hor görülen kulu ile Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişiyi aynı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. Krallığını kurmuş bir hükümdarı kimsenin reddedemeyeceğini düşündükleri için, onun önce güçsüz ve savunmasız halde gelmiş olması gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde acı çekip öldü ve göğe yükseldi. Krallığını kurmak için ikinci kez gelecektir.
Tanah’ın Cevabı:
David bir gün Şaul’un karşısında çalgı çalarken Şaul elindeki mızrağı ona fırlattı. David iki kez ölümden kurtuldu. Yıllar sonra İsrael’in önderleri Hevron’a gelip başına yağ sürüp onu kral olarak görevlendirdiler. Şaul’un öldürmek istediği adamın bütün İsrael üzerinde hüküm sürmesi için ölmesi ve sonra dünyaya dönmesi gerekmedi. Tanah, bir kralın tahta çıkmadan önce uğradığı zulmü ve sonradan kazandığı zaferi aynı hayat içinde anlatır. Acı çekmekle hüküm sürmek arasında iki geliş gerektiren bir çelişki bulunduğu iddiası daha bu noktada çöker. (Şemuel Alef 18:10–11, Şemuel Bet 5:1–5)
Yeşaya 52:13–15’te kul önce hor görülmüş, sonra kralları susturacak kadar yükselmiştir. Yeşaya 53:2–3, ulusların onu küçümsediği zamanı onların ağzından anlatır. 54:1–3, çocukları çoğalan Siyon’la bu yükselişin neye karşılık geldiğini gösterir. Bir halkın acısı ve ondan sonraki toparlanması, tek bir hayat çizgisi içinde anlatılır. Yeşaya 11:1, yönetici filizin Yişay soyundan olduğunu açıkça söyler. Yeşaya 60:21 ve Hoşea 14:6–8 aynı bitki dilini halk için kullanır. Daniel 7:18, 21–22 ve 27 de görümün anlamını verir. Baskıya uğrayan kutsallar sonunda egemenliğe kavuşur. Acıdan zafere geçiş, göğe ayrılıp yeniden gelen ikinci bir kişi veya ikinci bir geliş gerektirmez.
Tehilim 22 de acının tek başına ne kadar az şey söylediğini gösterir. Ölümün eşiğinde yardım isteyen kişi, ardından kardeşleri arasında Haşem’i öveceğini söyler. Övgüsünün sebebi, çığlığının duyulmuş olmasıdır. Bu yakarışta acıdan kurtuluşa geçilir. Anlatılan kurtuluşu ölüm ve diriliş diye okumak için mezmurun söylemediği iki olayın eklenmesi gerekir. (Tehilim 22:22–25)
Zekeriya’da alçakgönüllülük ile zafer aynı kralın tasvirinde buluşur. Siyon’a eşek üzerinde gelen kralın hemen ardından savaş arabalarının ve yayların kaldırılması anlatılır. Kral uluslara barış duyurur ve egemenliği denizden denize uzanır. Alçakgönüllülük kralın niteliğidir. Barış ise onun yönetimi altında yaşanacak değişimdir. Daniel’in gördüğü sahne ise gökte, yargıç olarak oturan Tanrı’nın huzurunda geçer. Bulutlarla gelen, insana benzer kişi yeryüzüne inmek üzere yola çıkmış biri olarak tasvir edilmez. Ezeli Olan’ın huzuruna getirilir ve kendisine egemenlik verilir. Sahnenin açıklamasında yönetme yetkisini alacak olanlar kutsal halktır. İki sahnenin birinde eşek, diğerinde bulut bulunması, öldükten sonra dönen tek bir kişinin iki gelişini anlatmaya yetmez. (Zekeriya 9:9–10, Daniel 7:13–27)
Tanah, ayrılan birinin daha sonra yeniden gönderileceğini söylerken bu bağı açıkça kurabilir. Eliyahu’nun kasırgayla göğe çıkışı anlatılır. Malaki ise Haşem’in gününden önce gönderilecek peygamberi adıyla, Eliyahu diye anarak tanıtır. Kralın gelişine ilişkin ayetlerde böyle bir bağ yoktur. Moşe, Yehoşua, Yosef, Gid’on ve Yiftah gibi kişilerin yaşadıkları da yardımın, kabulün veya zaferin gecikebildiğini gösterir. Bu benzerliklerden, Maşiah’ın önce öleceği ve ardından başka bir çağda döneceği hükmü çıkmaz. Sanhedrin 98a, bulutlarla ve eşek üzerinde gelişleri İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklar. Sukka 52a’da ise bir görüş, yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar; başka bir görüş kötü eğilimin ortadan kalkmasından söz eder. Aynı yerde Maşiah ben David ayrı bir figürdür. İki ihtimal bir olay sırası kurmaz; iki ayrı kişi de tek kişinin iki gelişi değildir. (Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Rambam, David soyundan kralın kimliğini yerine getirdiği işlerle sınar: Mikdaş’ı, yani Tapınağı kurması ve İsrael’in dağılmış halkını toplamasıyla Maşiah olduğu kesinleşir. Başarılı olmadan ölürse Tora’nın vaat ettiği kral olmadığı anlaşılır. Bu, Tanah ayeti değil, Rambam’ın bu konudaki açıklamasıdır.
Yeremya kralı, saltanatının sonuçlarıyla tanıtır. David’in soyundan gelen bu kral ülkede adaletle hükmederken Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yeşaya, Yişay’ın soyundan gelen yöneticinin yoksulların hakkını gözettiği dünyada yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolacağını ve dağılmış İsrael’in toplanacağını söyler. Yehezkel’de de halkın ülkesine dönmesi, tek kralın yönetiminde birleşmesi ve Haşem’in Tapınağının onların arasında bulunması aynı vaadin parçalarıdır. Bu işleri geleceğe bırakıp ilk gelişin gerçekleştiğini ileri sürmek, ispat edilmesi gereken şeyi baştan kabul etmektir. Tanah, David’in soyundan kralı ülkesine dönen, birleşen ve güven içinde yaşayan halkıyla birlikte tanıtır. Bu işler gerçekleşmeden İsa’nın o kral olduğu ileri sürülemez. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28) Yeşaya 41:8–9 · 44:21 · 49:3 · 11:1 · 60:21
93. İddia: Yosef’in kardeşleri tarafından reddedilmesi ve sonra kabul edilmesi İsa’nın Maşiah oluşunu gösterir
Yosef’in kardeşleri onu kuyuya atar. Daha sonra Yosef satılır ve Mısır’a götürülür. Yıllar sonra kardeşleri kıtlık yüzünden tahıl almak için Mısır’a gelir ve ülkenin yöneticisiyle karşılaşırlar. Önünde eğildikleri kişinin kardeşleri olduğunu ne zaman öğrendikleri, olayın nasıl geliştiğini anlamak için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yosef’in kardeşleri onu kuyuya atar. Daha sonra Yosef satılır ve Mısır’a götürülür. Yıllar sonra kardeşleri kıtlık yüzünden tahıl almak için Mısır’a gelir ve ülkenin yöneticisiyle karşılaşırlar. Önünde eğildikleri kişinin kardeşleri olduğunu ne zaman öğrendikleri, olayın nasıl geliştiğini anlamak için önemlidir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yosef’in rüyalarını reddeden kardeşlerinin kıtlık sırasında onun önünde eğildiğini ve onun sayesinde kurtulduğunu hatırlatırlar. Onlara göre bu olay, İsrael’in önce reddettiği İsa’yı ikinci gelişinde tanıyacağını ve onun aracılığıyla kurtulacağını önceden gösterir. Mısır hükümdarı Paro’nun Yosef’e verdiği Tsafenat Paneah adının kelime anlamının “dünyanın kurtarıcısı” olduğunu da ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yosef’in kardeşleri, Yaakov’un onu kendilerinden daha çok sevdiğini gördüklerinde ondan nefret etmeye başladılar. Yosef rüyalarını anlattığında düşmanlıkları arttı. Bir gün onu kuyuya attılar. Yehuda, Yosef’i öldürmek yerine satmayı önerdi. Yıllar sonra kıtlık baş gösterince aynı kardeşler tahıl almak için Mısır’a gittiler. Ülkenin yöneticisi Yosef’ti. Kardeşler önünde eğildiklerinde onun Yosef olduğunu bilmiyorlardı. Yosef ise onları hemen tanıdı. Bereşit’te henüz kimliğini bilmedikleri bir yöneticinin önünde eğilirler. Bunu daha önce reddettikleri kişiyi Maşiah olarak kabul etmeleriyle bir tutmak, olayın sırasını ve anlamını değiştirir. (Bereşit 37, 42:6–9)
Yosef’in kimliğini ne zaman açıkladığı da önemlidir. Binyamin’in köle olarak kalması istendiğinde Yehuda öne çıkar. Bir zamanlar Yosef’in satılmasını öneren kardeş, bu defa Binyamin eve dönebilsin diye onun yerine köle kalmaya razıdır. Bunun ardından Yosef artık kendini tutamaz ve kardeşlerine kim olduğunu söyler. Onlara, Haşem’in kendisini yaşamlarını korumak için önden gönderdiğini anlatır. İki yıl kıtlıkla geçmiş, ekim ve hasat yapılamayacak beş yıl daha kalmıştır. Yosef ailesine yaşayacak yer ve yiyecek sağlar. Yaakov öldükten sonra da kardeşlerine ve çocuklarına bakacağını söyler. Yosef, Haşem’in kardeşlerinin kendisine yapmak istediği kötülüğü, birçok insanın hayatını kurtarmak için kullandığını görür. (Bereşit 44:18–34, 45:1–11, 50:15–21)
Paro’nun verdiği ad da Yosef’in Mısır’da üstlendiği bu görev içinde geçer. Paro ona Tsafenat Paneah adını verir. Bereşit adın çevirisini vermez. Bu ad Mısır adı olarak ele alındığı için anlamını yalnız İbranice sözcüklerle çözmek yeterli değildir. Tanah’ı Latinceye çeviren Hieronymus’un metni onu “dünyanın kurtarıcısı” diye verir; ancak bu, Bereşit’in kendi açıklaması değildir. Mısır dili üzerine bir başka çözüm, adı “tanrı konuştu, o yaşayacak” biçiminde açıklar. Adın kökeni ve tam anlamı tartışmalıdır; bu nedenle önerilen anlamlardan biri, herkesin kabul ettiği kesin bir çeviri gibi sunulamaz. (Latince çeviri, Mısır adı üzerine araştırma)
Aynı bölümde dört bir yandan insanların Yosef’ten tahıl almak için Mısır’a geldiği söylenir. Bu, kıtlığın ne kadar yaygın olduğunu ve Yosef’in görevinin ailesinden çok daha geniş bir çevreyi etkilediğini gösterir. Tahıl dağıtımının kapsamı, Paro’nun verdiği adın çevirisi yerine geçmez. (Bereşit 41:39–57)
Yosef’in hayatı Mısır’da devam eder. Paro onu yönetime getirir. Yosef evlenir, çocuk sahibi olur ve kıtlık başlamadan tahıl toplar. Kardeşleri yıllar sonra yiyecek almak için Mısır’a gelir ve onu başta tanımazlar. Yaşanan şey, yıllardır Mısır’da yaşayan bir kardeşin sonunda tanınmasıdır. İsrael’in Mısır’dan çıkışına önderlik eden Moşe de insanları başka bir tehlikeden kurtarmıştı. Kurtarma eyleminin iki öyküde de bulunması, bu benzerliği belirli bir kişiyi tanıtan işaret yapmaz. Bu sav için öne sürülen Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David adları da sonraki Yahudi geleneğinde ayrı kişileri anlatır. İki kişi, aynı kişinin iki gelişi olarak sayılamaz. (Bereşit 41:39–57, Şemot 12:50–51)
Yosef kıtlıkta insanları doyurduğu için tanınır. David’in soyundan beklenen kral da kendisine verilen işleri yerine getirmesiyle tanınır. Yeşaya onun adaletle hükmettiği, barışın yayıldığı ve dağılmış halkın toplandığı bir gelecek anlatır. Yehezkel’de İsrael kendi ülkesinde tek kral altında birleşir ve Haşem’in kurallarına uyar. Yosef’in ailesini açlıktan kurtarması gerçekleşmiş bir olaydır. İsa’ya bağlanan dünya barışı ve İsrael’in toplanması ise bu savda geleceğe bırakılır. Bereşit’teki kurtuluşu İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt göstermek, Tanah’ın adayda aradığı işleri bir başkasının hayatından alınmış benzerlikle değiştirmektir. (Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Bereşit 37 · 44:18–34 (44:33, Sefaria) · 45:1–11 (45:5–7, Sefaria) · 50:15–21 (50:19–21, Sefaria).
94. İddia: Eliyahu’nun göğe alınması ve tekrar gönderilecek olması İsa’nın iki gelişini kanıtlar
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
Bu görüşü benimseyen Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk hizmetinde İsrael’in günahlarını kınadığı için zulüm gördüğünü ve ardından göğe alındığını söylerler. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah bayramında da dile getirilen beklentiye göre halkın onu geri geldiğinde kabul edeceğini savunurlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın reddedildikten sonra göğe çıkmasını ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edilmesini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Eliyahu ile Elişa konuşarak yürürken ateşten bir araba ile ateşten atlar onları birbirinden ayırır. Eliyahu bir kasırga içinde göğe yükselir ve Elişa onu bir daha görmez. Malaki’de Haşem, büyük ve korkunç gününden önce peygamber Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Malaki’nin adıyla tanıttığı peygamber, Elişa’nın yanında göğe yükselen Eliyahu’dur. Eliyahu için verilen bu sözü İsa’nın ikinci gelişine kanıt göstermek, vaadin kimin hakkında olduğunu değiştirmektir. (Melahim Bet 2:11, 2:12, Malaki 3:23–24)
İddianın Eliyahu’nun ilk yılları hakkında kurduğu sıra da eksiktir. Karmel’de Haşem’in ateşi sunuyu yakıp tükettiğinde bütün halk yüzüstü düştü ve “Haşem, O Tanrı’dır” dedi. Eliyahu’nun çağrısına verilen bu cevap, göğe alınmasından önce yaşandı. Daha sonra onu ölümle tehdit eden İzevel’di. Eliyahu, İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden ve peygamberleri öldürdüğünden de yakındı. Tanah aynı dönemde hem halkın Karmel’deki cevabını hem Eliyahu’nun karşılaştığı düşmanlığı anlatır. İlk dönemde yalnız reddedildiğini, ancak geri geldiğinde kabul edileceğini söylemek Karmel’de olanları dışarıda bırakır. Hristiyan anlatısındaki ölüm, gömülme ve diriliş de Eliyahu’nun kasırgada göğe yükselişinde yer almaz. (Melahim Alef 18:36–39, 19:1–10)
Eliyahu’nun gelecekteki görevi de kendi adı kadar belirgindir. Babaların yüreğini çocuklarına, çocukların yüreğini de babalarına döndürecektir. Malaki, bunun hemen öncesinde bütün İsrael’e Sinay’ın diğer adı olan Horev’de Moşe’ye verilen hükümleri hatırlamalarını emreder. Gelecek için verilen söz böylece İsrael’de aile bağlarının düzeltilmesiyle ve halkın Tora’yı uygulamayı sürdürmesiyle ilişkilendirilir. Mişna Eduyot 8:7’de bilgeler, Malaki’nin sözlerine dayanarak Eliyahu’nun dünyada barış kurmaya geleceğini söyler. Pesah’ta Eliyahu’nun beklenmesi de bu peygambere verilmiş sözle ilgilidir. Bu beklentiden bir başka kişinin yeniden gönderileceği sonucu çıkmaz. (Malaki 3:22–24)
David soyundan kral farklı bir görevle tanıtılır. Yoksulların hakkını koruyarak adaletle yönetecek, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael ülkesinde güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel, dağılmış İsrael’in toplanacağını, tek kral altında birleşeceğini ve Haşem’in hükümlerine uyacağını söyler. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği açıkça yazılmıştır. Kral hakkında vaat edilen işler onun yönetimi altında gerçekleşecektir. Bu ayetler kralın ölüp sonra döneceği bir sıra vermez. Eliyahu’nun adıyla verilen sözü İsa’nın dönüşüne taşımak, Tanah’ın kralı tanımak için verdiği ölçüleri karşılamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 olarak numaralanır.
95. İddia: David’in Şaul tarafından reddedilmesi Maşiah’ın ilk gelişinin habercisidir
Şemuel, David’i kral olarak görevlendirmek için başına yağ sürer. Bu işleme meshetmek denir. Ama o sırada İsrael’in kralı hala Şaul’dur. David’in daha sonra tahta nasıl çıktığını anlamak için, Şaul’un davranışıyla halkın David’e nasıl baktığını ve krallığın ne zaman el değiştirdiğini ayrı ayrı görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şemuel, David’i kral olarak görevlendirmek için başına yağ sürer. Bu işleme meshetmek denir. Ama o sırada İsrael’in kralı hala Şaul’dur. David’in daha sonra tahta nasıl çıktığını anlamak için, Şaul’un davranışıyla halkın David’e nasıl baktığını ve krallığın ne zaman el değiştirdiğini ayrı ayrı görmek gerekir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Şaul’un yönetimindeki İsrael’in Haşem’in meshettiği David’e karşı çıktığını ve yalnız küçük bir kesimin David’in yanında kaldığını söylerler. Peliştilerin zaferlerinden ve Şaul’un düşüşünden sonra David’in döndüğünü ve halkın onu kral kabul ettiğini belirtirler. Onlara göre bu sıra, İsrael’in önce İsa’yı reddedeceğini, gelecekteki bir askeri yenilgiden sonra geri dönen İsa’yı kral olarak kabul edeceğini gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Şaul, David’i öldürmek istiyordu. Şemuel kitabı halkın tutumunu açıkça verir. “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.” Şemuel’in meshettiği David, seferlerde halkın önünde yürüyordu. Zafer dönüşünde kadınların David’e Şaul’dan daha büyük başarılar atfeden türküsü de Şaul’un öfkesini artırdı. Halkın sevgisi ile Şaul’un düşmanlığı aynı dönemde büyüdü. David’in o dönemde halk tarafından reddedildiğini söylemek, ayetin anlattığı geniş sevgiyi görmezden gelir. David kaçak yaşarken yanında sınırlı sayıda insan toplanması da ülkedeki bu sevgiyi ortadan kaldırmaz. (Şemuel Alef 16:13, 18:5–16, 22:2)
Şaul’un ailesinde bile David’i koruyanlar vardı. Yonatan babasına David’in İsrael için yaptıklarını hatırlattı. Şaul daha sonra David’i öldürmek için adam gönderince Mihal, David’in pencereden kaçmasına yardım etti. David ise iki ayrı fırsatta Şaul’u öldürmekten kaçındı. Şaul’a hala Haşem’in meshettiği kral olarak davranıyordu. Şaul da David’e İsrael’in krallığının onun elinde kurulacağını bildiğini söyledi. David’in o sırada tahta çıkmamış olması, halkın onu istemediğini göstermez. Tahtta yaşayan bir kral vardı ve David onu öldürerek krallığı almaktan kaçındı. (Şemuel Alef 19:1–17, 24:5–22, 26:8–12)
Şaul Peliştilerle savaşta öldüğünde taht bir anda bütün ülkede David’e geçmedi. Önce Yehuda halkı David’i Hevron’da kral olarak meshetti. Şaul’un oğlu İş-Boşet ise Avner’in desteğiyle İsrael’in diğer bölgelerine hükmetti. Şaul’un ailesiyle David’in ailesi arasındaki taht mücadelesi sürdü. David Hevron’da Yehuda üzerinde yedi yıl altı ay hüküm sürdükten sonra İsrael’in ileri gelenleri gelip onu bütün İsrael üzerine kral olarak meshettiler.
David’in hayatının ilerleyen döneminde de Avşalom ayaklanınca Yeruşalayim’den ayrıldı ve sonra geri döndü. Bu gidişler, dönüşler ve tahta çıkışlar aynı insanın hayatında yaşandı. Bunlardan ikisini seçip İsa’nın ölümden sonra göğe yükselmesine ve gelecekte dönmesine bağlamak, Şemuel’in kurduğu olay sırasını değiştirmektir. (Şemuel Alef 31:1–6, Şemuel Bet 2:4–11, 3:1, 5:1–5, 15:13–16, 19:15–16)
David, Şaul’un torunu Mefiboşet’e iyilik etmesinin sebebini kendisi söyler. David, Mefiboşet’in babası Yonatan’a bağlı olduğu için ona Şaul’un topraklarını geri verir ve sofrasında yer açar. David’in merhameti belirli bir kişiye ve geçmişte kurulmuş bir bağa dayanır. Bunu gelecekte İsrael’in İsa’ya döneceğinin işareti saymak için anlatıya yeni kişiler ve olaylar eklemek gerekir. Pelişti ve Filistin adları arasında tarihsel bir dil bağı bulunması da bu savaşları birbirine bağlamaz. Bir yerin adının kökeni, eski bir savaşın gelecekteki bir savaşı haber verdiğini veya o savaşın ardından İsrael’in kimi kral olarak kabul edeceğini belirlemez. (Şemuel Alef 20:12–17, Şemuel Bet 9:1–13)
Tanah, David ile geleceğin kralı arasında gerçek bir bağ kurar. Haşem, David’in ömrü sona erdiğinde onun soyundan birini kral olarak görevlendireceğini ve bu krallığı kalıcı kılacağını söyler. Yeşaya ve Yeremya, gelecek kralı adil yönetimi ve halkının güvenliğiyle tanıtır. Yehezkel’de sürgündeki İsrael ülkesine döner ve tek kral altında birleşir. David’in geçmişte yaşadığı kaçışlar bu vaatlerin yerini tutmaz. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası, David’in hayatından alınan benzerliklerle kanıtlanamaz. Tanah’ın kral için verdiği ölçü, onun günlerinde gerçekleşecek adalet, toplanma ve barıştır. (Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Şemuel Alef 18:10–16 · Şemuel Bet 2:4 · 5:1–5 · 7:12–16.
96. İddia: Şoftim kitabındaki kurtarıcıların tümü İsa’yı önceden gösterir
Şoftim, ‘Yargıçlar’ demektir. Kitapta İsrael’i düşmanlarının baskısından kurtaran çeşitli önderler anlatılır. Haşem’in gönderdiği her önderin adı, karşılaştığı düşman ve yaptığı iş kendi öyküsünde verilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim, ‘Yargıçlar’ demektir. Kitapta İsrael’i düşmanlarının baskısından kurtaran çeşitli önderler anlatılır. Haşem’in gönderdiği her önderin adı, karşılaştığı düşman ve yaptığı iş kendi öyküsünde verilir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Şoftim’deki kurtarıcıların hayatlarından seçtikleri olayları bir araya getirirler. Bu olayların İsa’nın reddedilmesini, ölümünü, dirilişini ve ikinci gelişini önceden gösterdiğini söylerler. Mika’daki “İsrael’in yargıcı” sözünü de bu kurtarıcılarla İsa arasında bağ kurmak için kullanırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şoftim’de Haşem bir kurtarıcı gönderdiğinde ayet onun kim olduğunu da söyler. İsrael, Kuşan-Rişatayim’in baskısından kurtulmak için Haşem’e yakardığında gelen kişi Kenaz oğlu Otniel’dir. Moav kralı Eglon’un baskısı altında aynı söz kullanılır. Bu defa gönderilen kişi Gera oğlu Ehud’dur. İbranicedeki מוֹשִׁיעַ (moşia) sözcüğü, bu kişilerin üstlendiği işi anlatır. “Kurtaran kişi” demektir. İsa için kullanılan יֵשׁוּעַ (Yeşua) adıyla aynı İbranice kökten gelmesi, bir görev adıyla bir kişinin özel adını aynı yapmaz. Otniel’in adı verilen yere İsa’nın adını koymak ayetin açık sözünü değiştirir. (Şoftim 3:7–11, 3:12–15)
Bu kurtuluşlar kitabın başında anlatılan düzenin parçasıdır. Halk başka ilahlara yönelince düşmanların baskısı altına girer. Haşem halkın iniltisini duyar, bir önder görevlendirir ve o önder hayatta olduğu sürece halkı düşmanlarından kurtarır. Önder öldüğünde halk yeniden eski davranışlarına döner. Şemuel de geçmiş kurtuluşları hatırlatırken Yerubaal’ı, Bedan’ı, Yiftah’ı ve Şemuel’i ayrı ayrı anar. Birbirini izleyen kurtuluşlarda değişen, Haşem’in gönderdiği kişidir. (Şoftim 2:11–19, Şemuel Alef 12:9–11)
Baal sunağı yıkılınca şehir halkı Gid’on’un öldürülmesini istedi. Babası Yoaş, “Baal gerçekten tanrıysa kendi davasını kendi savunsun” diyerek kalabalığa karşı çıktı. Yerubaal, Gid’on’a bu olay nedeniyle verilen addır. Gid’on ölmeden kurtuldu ve daha sonra Midyan’a karşı savaştı. Kendi ailesinin Menaşe içinde güçsüz olduğunu söylemesi veya ölüm tehdidi altında kalması, onu dirilen biri yapmaz. Zaferden sonra İsrael ona ve soyuna yönetimi önerdiğinde Gid’on, “Üzerinizde Haşem hükmedecek” dedi. Sonradan yaptığı efodun, yani tören için kullanılan nesnenin İsrael’e ve kendi ailesine tuzak olması da halkın onun aracılığıyla kurtulmasının Gid’on’u kusursuz yapmadığını gösterir. (Şoftim 6:14–15, 6:25–32, 8:22–32)
Devora ve Barak zamanında bazı kabileler savaşa katılmadı, ancak Sisera’ya karşı yürütülen mücadelede Barak’ın yanı sıra Devora ve Yael de rol aldı. Bir savaşa katılmamak, Maşiah olarak ortaya çıkan birini reddetmekle aynı olay değildir.
Yiftah örneğinde ise ayrılışın sebebi miras kavgasıdır. Babasının diğer oğulları annesinin kimliğini öne sürerek onu evden kovdular. Yiftah Tov ülkesine gitti. Ammonlularla savaş çıkınca Gilad bölgesinin önderleri onu oradan alıp savaşta başlarına geçirmek istediler. Tov bir yer adıdır. Bu yolculuğu gökten dönüş, aile içindeki dışlanmayı İsrael’in Maşiah’ı reddetmesi saymak, hem yerin hem olayın anlamını değiştirir. Yiftah’ın annesi hakkında söylenen sözler, İsa’nın doğumu üzerine yüzyıllar sonra yürütülen tartışmaları önceden haber vermez. Yiftah’ın zaferi de verdiği adağın ailesine getirdiği acıyı ortadan kaldırmaz. (Şoftim 4:4–24, 5:15–17, 11:1–11, 11:29–40)
Şoftim, İvtsan’ın Beytlehemli olduğunu ve orada gömüldüğünü söyler. Bir yerin kişinin hayatında iki kez anılması, oradan gelecek başka bir kişinin kimliğini vermez.
Şimşon’un doğumunda da anlatının ne söylediğine bakmak gerekir. Manoah’ın eşinin çocuğu olmuyordu. Bir melek ona bir oğul doğuracağını ve bu oğlun İsrael’i Peliştilerin elinden kurtarmaya başlayacağını söyledi. Kısırlığın kalkması, bakireden doğum iddiasına karşılık gelmez. Şimşon’u Peliştilere teslim etmek isteyen Yehudalılar, neden geldiklerini kendisine söylediler. Kendisini öldürmeyeceklerine yemin ettikten sonra bağlanmasına izin verdi. Şimşon, Peliştilerin toplandığı yapıyı yıkarken öldü. Ailesi onun bedenini alıp babasının mezarına gömdü. Şoftim bu cenazeyi diriliş veya halkın geri dönen Şimşon’u kabul etmesi olarak anlatmaz. (Şoftim 12:8–10, 13:2–5, 15:9–14, 16:25–31)
Mika’da kuşatma altında “İsrael’in yargıcı” yanağından vurulur. Bu, İsrael’de yönetim ve yargı görevi bulunan bir kişiyi tanıtan sözdür. Ayet o kişiyi İsa diye adlandırmaz. Sonraki ayette Beytlehem’den İsrael’i yönetecek kişinin çıkacağı söylenir. Bir yöneticinin aşağılanmasının anlatılması, Şoftim’deki bütün kurtarıcıların o yöneticinin hayatını parça parça haber verdiğini göstermez. Şoftim, her savaşın taraflarını kendi döneminde tanıtır. Bu savaşlarla gelecekte İsrael’in bir yenilgi sonrası İsa’ya döneceğini öne sürmek, kitabın anlattığı olaylara yeni bir gelecek senaryosu ekler. (Mika 4:14–5:4)
Haşem’in Otniel aracılığıyla İsrael’i Kuşan-Rişatayim’den veya Gid’on aracılığıyla Midyan’dan kurtarması, yaşanmış olaylara dayanır. Gelecekteki David soyundan kral da yeryüzünde yapacağı işlerle tanınır. Yeşaya adil yönetimi ve barışı, Yeremya halkın ülkesinde güvenle yaşayacağını, Yehezkel ise İsrael’in toplanıp tek kral altında birleşeceğini ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını söyler. Şoftim’deki kurtuluşları alıp İsa’nın hayatına dağıtmak, bu işleri İsa’nın gerçekleştirdiğini göstermez. Tanah’ın ölçüsü, David soyundan kralın kendi günlerinde kuracağı düzendir. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Mika 4:14, bazı Hristiyan baskılarında 5:1 olarak numaralanır.
97. İddia: İsrael gelecekte büyük askeri felaket yaşayacak ve bunun sonucunda İsa’yı kabul edecektir
Tanah, İsrael’in başına gelecek savaşlardan ve ağır sıkıntılardan söz eder. Aynı anlatılarda halkın kime döneceği ve onu kimin kurtaracağı da açıklanır. Bir savaşın ardından yaşanan dönüşün ne anlama geldiği, bu açıklamalardan anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, İsrael’in başına gelecek savaşlardan ve ağır sıkıntılardan söz eder. Aynı anlatılarda halkın kime döneceği ve onu kimin kurtaracağı da açıklanır. Bir savaşın ardından yaşanan dönüşün ne anlama geldiği, bu açıklamalardan anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika’nın anlattığı Aşur saldırısını çağdaş Arap güçlerinin İsrael’e karşı girişeceği büyük bir savaş olarak yorumlarlar. Onlara göre İsrael ağır bir felakete uğrayınca İsa’yı reddettiği için pişman olup tövbe edecektir. Ardından İsa tekrar gelecek, halkı kurtaracak ve krallığını kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Moşe, İsrael’in sürgünden sonra kime döneceğini açıkça söyler. Halk Tanrısı Haşem’e dönecek, Moşe’nin o gün verdiği buyrukları yeniden dinleyecek ve Haşem onu dağıldığı ülkelerden toplayacaktır. Hoşea da İsrael’i suçundan dönüp Haşem’e yönelmeye çağırır. İsa’yı reddetmenin bu felakete yol açtığını ve İsa’yı kabul etmenin kurtuluş getireceğini söylemek, halkın hangi davranıştan döndüğünü ve kime yöneldiğini değiştirir. Tora halkın Haşem’e yönelip O’nun buyruklarına döneceğini söyler. (Devarim 30:1–3, Hoşea 14:2–4)
Tanah ağır sıkıntılardan da söz eder. Daniel benzeri görülmemiş bir sıkıntı zamanı anlatır. Zekeriya’da Yeruşalayim ele geçirilir, halkın bir bölümü sürgüne gider ve ardından Haşem savaşa çıkar. Şehrin uğradığı felaket, yardımın kimden geldiğini belirsiz bırakmaz. Zekeriya’nın anlatısı Haşem’in bütün yeryüzünün kralı olarak tanınmasıyla sonuçlanır. O gün Haşem bir, adı bir olacaktır. (Daniel 12:1, Zekeriya 14:1–3, 14:9)
Bu sav için en çok öne sürülen olaylardan biri Yeruşalayim’deki yastır. Zekeriya 12’de Haşem şehri savunur, David evine ve şehir halkına yakarış ruhu verir. Ardından aileler ayrı ayrı yas tutar. Ayet, bakışın yönünü Haşem’in ağzından “Bana” diye verir, delip geçilen kişi için tutulan yası ise “onun için” sözleriyle anlatır. Bu iki ifade tek başına yas tutulan kişiyi tanıtmaz. Talmud’un Sukka 52a bölümü, yas hakkında iki açıklama aktarır: biri öldürülen Maşiah ben Yosef’le, diğeri insanı kötülüğe çeken eğilimin ortadan kaldırılmasıyla ilgilidir. Sonraki bölüm yasın ardından David evi ve Yeruşalayim halkı için bir arınma kaynağının açılacağını, putların ülkeden kaldırılacağını söyler. Yas, ayetin adını vermediği bir kişiyi Tanrı ya da Maşiah olarak kabul etme sahnesine çevrilemez. (Zekeriya 12:2–14, 13:1–2)
Yehezkel, Gog’un saldırısının ardından İsrael’in ve ulusların kimi tanıyacağını ayrıca söyler. Uluslar Haşem’in kutsallığını görecek ve İsrael evi o günden sonra Haşem’in kendi Tanrısı olduğunu bilecektir. Haşem sürgündekileri toplayacak, artık yüzünü onlardan gizlemeyecek ve ruhunu onların üzerine dökecektir. Haşem’in ruhunu halka vermesiyle gerçekleşen değişimin sonucu, halkın Haşem’in hükümlerini yeniden yerine getirmesidir. David soyundan kralın yönetimindeki birleşme de aynı bağlılıkla anlatılır. İsrael ülkesine döner, tek halk olur ve Haşem’in kutsal yeri aralarında bulunur. Bu ayetleri İsa’ya bağlayan yorum, Haşem’e dönüşün İsa’yı kabul etmek anlamına geldiğini baştan varsayar. İspatlanması gereken bağı ayetin içine önceden koyar. (Yehezkel 38:23, 39:21–29, 36:24–28, 37:21–28)
Mika, ülkeye giren düşmanı Aşur adıyla anarken Şoftim’de Yiftah Ammonlularla, Şemuel’de David Peliştilerle karşılaşır. Tanah bu farklı halkları tek bir çağdaş taraf olarak tanımlamaz. Pelişti ile Filistin adları arasındaki bağ da bir halkın başka bir çağda kiminle savaşacağını ve o savaştan sonra kimi kral seçeceğini belirlemez. Eski savaşların taraflarını bugünkü halklarla özdeşleştirip bu senaryodan İsa’nın dönüşünü çıkarmak, peygamberliğe baştan sona yeni bir olay sırası ekler. Tanah’ın bildirdiği dönüşün ölçüsü Moşe’nin verdiği buyruklara yeniden bağlılıktır. (Mika 5:4–5, Şoftim 11:29–33, Şemuel Alef 18:5–16)
103. İddia: Malkitsedek’in soyağacı verilmediğine göre Maşiah’ın David soyundan geldiğinin kanıtlanması da gerekli değildir
Bereşit, Şalem kralı Malkitsedek’i Yüce Tanrı’nın koheni, yani kutsal hizmette görevli biri olarak tanıtır. Onun anne ve babasını anmaz. Başka bölümlerde ise Haşem, David’in soyuna bir krallık sözü verir. Bu iki görevin hangi şartlara bağlı olduğu, her biri için verilen hükümden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit, Şalem kralı Malkitsedek’i Yüce Tanrı’nın koheni, yani kutsal hizmette görevli biri olarak tanıtır. Onun anne ve babasını anmaz. Başka bölümlerde ise Haşem, David’in soyuna bir krallık sözü verir. Bu iki görevin hangi şartlara bağlı olduğu, her biri için verilen hükümden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanah’ın Malkitsedek’i soyağacını vermeden kohen olarak tanıtmasına dayanırlar. Buradan İsa’nın kohenliğinin de bir soy kaydına bağlı olmadığı sonucunu çıkarırlar. Aynı düşünceyi krallığa uygulayarak, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olarak tanınması için David’le soy bağını kanıtlaması gerekmediğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Malkitsedek, Avraam’ı ekmek ve şarapla karşılayan Şalem kralıdır. Bereşit onu Yüce Tanrı’nın koheni olarak tanıtır ve Avraam’ı kutsadığını söyler. Anne ve babasını anmaz. Burada anlatılan görev, Sinay’da Aharon ve oğullarına verilecek kohenlikten önceye aittir. Bir kişinin ailesinin anlatıda yer almaması, atalarının hiç bulunmadığını göstermez. Bu bilgi eksikliği, daha sonra David’in ailesine açıkça verilecek bir vaadi de değiştirmez. Raşi’nin aktardığı midraş Malkitsedek’i Noah’ın oğlu Şem olarak tanımlar. Bu, Bereşit’in verdiği bir soyağacı değil, sonraki bir açıklamadır. (Bereşit 14:18–20)
Bir görev soya bağlandığında Tanah bunu açıkça belirtir. Haşem, Moşe’ye Aharon’u ve oğullarını kohenlik için ayırmasını söyler. Bamidbar, sunaktaki görevi Aharon’a ve oğullarına verir. Ezra döneminde kökenlerini gösteren kayıtları bulamayan bazı aileler kohenlikten uzak tutulur. Bir kohenin Urim ve Tumim aracılığıyla durumu aydınlatması beklenir; o zamana kadar en kutsal sunulardan yemelerine izin verilmez. Urim ve Tumim, başkohenin göğüs giysisinde bulunur ve Haşem’e danışmak için kullanılırdı. Ezra, bu ailelerin ataları olmadığına karar vermez. Kutsal görevi üstlenmeleri için gereken soy bağının kanıtlanmasını ister. Avraam dönemindeki bir kohenin soyunu vermeyen Bereşit, Aharon’a sonradan verilen görevin kurallarını kaldırmaz. (Şemot 28:1, Bamidbar 18:1–7, Ezra 2:61–63)
David’in tahtı için de belirli bir aileye söz verilmiştir. Haşem, David’in ardından onun kendisinden doğacak birini kral olarak görevlendireceğini, evini ve tahtını sağlamlaştıracağını söyler. Yeşaya gelecekteki kralı David’in babası Yişay’ın kütüğünden çıkan bir filizle, Yeremya ise David’den çıkarılan doğru bir dalla tanıtır. Kralın soyu, bu üç yerde de metinde açıkça vardır. Malkitsedek’in anne ve babasının Bereşit’te anılmaması, bu sözlerdeki aile bağını önemsiz hale getiremez. (Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5)
David’e verilen vaat, soyun nasıl belirlenmesi gerektiğini kendi sözüyle açıklar: Kendisinden sonra çıkacak kişi onun bedeninden gelecektir. Divre HaYamim, Şelomo’nun hem bu aileden geldiğini hem Haşem adına evi kurmak için seçildiğini kaydeder. Bereşit’in Malkitsedek hakkındaki kısa kaydı ise Avraam’la karşılaşmasını anlatır. Bir kralın ailesinin o karşılaşmada yazılmamış olması, daha sonra David’e kendi soyu için verilen koşulu değiştirmez. (Divre HaYamim Alef 22:8–10).
İsa’nın kohenliği için başvurulan Tehilim 110:4’te Malkitsedek anılır. Hristiyan yorumunun bu ayetten çıkardığı kohenlik hakkı, David tahtının mirasçısını belirleyen soy şartını ortadan kaldırmaz. Kohenlik ile krallığın koşulları ayrı ayrı verilmiştir. Bir kohenlik örneği üzerinden kralın soy şartını kaldırmak, kohenliğe ilişkin bir örneği, Tanah’ın krallık için açıkça verdiği şartın yerine koymaktır. (Tehilim 110:4, Şemuel Bet 7:12–16)
Soy kayıtlarına ulaşmanın güçleşmesi, David’e verilen vaadi değiştirmez. Üstelik David’in soyundan geldiğini söylemek de bir adayı Maşiah olarak tanımaya yetmez. Peygamberler adil bir krallık, İsrael’in toplanması, halkın güven içinde yaşaması ve uluslar arasında barış öngörür. Kralın kimliği hem vaat edilen aile bağı hem de yerine getireceği işlerle belirlenir. Malkitsedek’in hayatındaki anlatılmamış bir ayrıntı, İsa için bu ölçülerin hiçbirinin yerine geçmez. (Yeşaya 2:2–4, 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Bereşit 14:18–20 · Şemot 28:1 · Bamidbar 18:1–7 · Ezra 2:61–63 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5 · Tehilim 110:4 · Yeşaya 2:2–4 · Yeşaya 11:1–12 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Bereşit 14:18–20 · Bamidbar 18:1–7.
109. İddia: İsa’nın tarihsel olarak yaşamış olması Maşiah kimliği lehine delildir
Eski bir kayıt, bir insanın yaşamış olduğunu veya başına belirli bir olay geldiğini gösterebilir. Bir topluluğun neye inandığını anlatan kayıt başka türden bilgi verir. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ile Tanah’ın vaat ettiği kral olup olmadığı da ayrı ayrı cevaplanması gereken sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Eski bir kayıt, bir insanın yaşamış olduğunu veya başına belirli bir olay geldiğini gösterebilir. Bir topluluğun neye inandığını anlatan kayıt başka türden bilgi verir. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ile Tanah’ın vaat ettiği kral olup olmadığı da ayrı ayrı cevaplanması gereken sorulardır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa hakkında eski tanıklıklar bulunduğunu ve bunların onun sonradan uydurulmuş bir kişi olmadığını gösterdiğini söylerler. Buna rağmen İsa’nın varlığını reddetmekte ısrar edenlerin, onun Maşiah, yani Mesih olduğunu gösterdiğini düşündükleri delillerle yüzleşmekten kaçındıklarını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Antik kaynakların her biri farklı bilgi verir. Tacitus, Hristiyanlara adını veren kişinin Pontius Pilatus döneminde idam edildiğini aktarır. Genç Plinius ise Hristiyanların Mesih’e ilahi söylemesini anlatır; bu, onların inancına tanıklıktır. Yosefus, Mesih denen İsa’nın kardeşi Yakov’dan söz eder. Bu kayıtlar aynı türden değildir ve hiçbirinin tek başına Maşiah kimliğini ortaya koyduğu söylenemez.
Tanah’ta vaat edilen kral, David’in ailesinden gelecek ve halkının hayatını değiştiren bir yönetim kuracaktır. David’in krallığının kendi ailesinde süreceği sözüyle başlayan bu beklentide, kralın kimliği ve yapacağı işler birbirine bağlıdır. Yeremya’nın sözleriyle, onun günlerinde Yehuda kurtulacak, İsrael güven içinde yaşayacaktır. İsa adlı bir kişinin yaşamış olduğunu gösteren tarihsel bir kayıt, bu kurtuluşun gerçekleştiğini göstermiş olmaz. Bir insanın kimliğini doğrulayan belgeyle o insana atfedilen görevin yerine getirildiğini gösteren kanıtın ayrı olması buradan gelir. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.
Vaat edilen değişimin ne olduğu da açıktır. David’in babası Yişay’ın ailesinden gelen hükümdarın yönetiminde yoksullar adalet bulacak, Haşem’in bilgisi yeryüzünü dolduracak, İsrael ve Yehuda’nın dağılmışları toplanacaktır. Bu halkın kendi toprağında tek ulus halinde birleşmesi, tek kralın yönetimine girmesi ve Haşem’in hükümlerini yerine getirmesi Yehezkel’de aynı geleceğin parçalarıdır. Kutsal yer de aralarında bulunacaktır. Dolayısıyla Maşiah’a duyulan inancın yayılmasıyla peygamberlik yerine gelmiş sayılmaz; peygamberin adını verdiği halkın kendi ülkesinde, vaat edilen yönetim altında öngörülen değişimi yaşaması gerekir. Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28.
Bu değişim ulusların hayatına da uzanır. Tora’yı öğrenmek için Haşem’in evine gelen uluslar, silahlarını tarım araçlarına dönüştürür ve savaşmayı bırakır. Mika’nın aynı vaadinde herkesin bağı ve incir ağacı altında korkusuzca yaşayacağı da yer alır. İsa’nın yaşadığına, öldürüldüğüne veya takipçilerinin ona inandığına ilişkin bir tanıklık, savaşların sona erdiğini ve bu güvenliğin kurulduğunu kanıtlamaz. Bu görevlerin gelecekte yerine getirileceğinin ileri sürülmesi de tarihsel tanıklığın kapsamını genişletmez. Bir kişinin geçmişte yaşamış olması, gelecekte bu işleri onun yapacağını göstermez. Yeşaya 2:2–4, Mika 4:1–4.
İsa’nın varlığını reddeden birinin bu tutumundan gizli bir korku çıkarılması, eksik olan kanıtı tamamlamaz. O kişinin tarih konusunda yanılmış olması, başka bir kişinin Maşiah kimliğini doğrulayamaz. Tanah’ın şartları insanların tartışma sırasında gösterdikleri tepkiye göre değişmez. David soyundan kralın yönetimi, İsrael’in toplanması, Tora’ya bağlı yaşam ve uluslar arasındaki barış, tarihsel varlıkla yerine getirilemeyecek somut vaatlerdir. İsa’nın yaşamış olmasından Maşiah olduğu sonucuna geçilmesi bu nedenle yanlıştır.
Tanah kaynakları · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4.
