67 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.
Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.
Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.
Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).
Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.
Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1
123. İddia: Daniel’deki meshedilmiş kişi beklenen Maşiah’tır
Tanah’ta bir kişi, göreve ayrıldığını göstermek için yağla meshedilebilir. İbranice maşiah sözcüğü “meshedilmiş” anlamına gelir. Daniel 9’da bu unvanın hangi kişiye ait olduğunu anlamak için, kelimenin yanında verilen olay ve görevlere bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta bir kişi, göreve ayrıldığını göstermek için yağla meshedilebilir. İbranice maşiah sözcüğü “meshedilmiş” anlamına gelir. Daniel 9’da bu unvanın hangi kişiye ait olduğunu anlamak için, kelimenin yanında verilen olay ve görevlere bakmak gerekir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, maşiah sözcüğünün kohenler ve krallar için de kullanılabildiğini kabul ederler. Ancak Daniel 9’un gelecekteki Maşiah krallığını anlattığını ve 25. ile 26. ayetlerde sözü edilen meshedilmiş kişinin beklenen Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Bu kişiyi Nasıralı İsa olarak tanımlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:25’te “meshedilmiş önder”, 9:26’da “meshedilmiş kişi” sözleri bulunur. İbranice maşiah, “meshedilmiş” demektir; bir kişiye verilen unvandır. Tek başına kişinin adını söylemez. Vayikra 4:3 meshedilmiş koheni, Şemuel Alef 24:7 Şaul’u, Yeşaya 45:1 ise Pers Kralı Koreş’i aynı kelimeyle anlatır.
Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד (ad maşiah nagid, “meshedilmiş öndere kadar”), 9:26’da ise יִכָּרֵת מָשִׁיחַ (yikkaret maşiah, “bir meshedilmiş kesilecek”) ifadeleri geçmektedir. Maşiah (מָשִׁיחַ) sözlük bakımından “meshedilmiş” unvanıdır; bu sözcüğün herhangi bir kullanımı tek başına Nasıralı İsa özel adını oluşturmaz. Vayikra 4:3 הַכֹּהֵן הַמָּשִׁיחַ (“meshedilmiş kohen”) derken Yeşaya 45:1 Tanrı’nın Koreş’e seslenişini לִמְשִׁיחוֹ לְכוֹרֶשׁ (“meshedilmişi Koreş’e”) biçiminde kurmaktadır. Tanah’ın bu iki örneği, unvanın kohenler ve krallar gibi farklı görevler üstlenen kişiler için kullanılabildiğini gösterir.
Daniel 9:25’teki yedi hafta ile altmış iki hafta birbirinden ayrılır. Yeşaya 44:28–45:1 ve Ezra 1:1–4 Koreş’i Yeruşalayim’in yeniden kuruluşuyla ilişkilendirir. İlk dönemin nasıl yorumlandığı ayrıca araştırılır; aynı kelimenin iki defa kullanılması bütün kişilerin İsa olduğu anlamına gelmez. Tanah’ın Maşiah ölçütleri Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28’de belirli tarihsel görevlerle açıklanır.
Daniel 9:26–27, şehirle kutsal yerin yıkımını ve sunuların durmasını da anlatır. Maşiah’ın kimliği Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’de verilen adalet, barış ve İsrael’in toplanması görevleriyle sınanır. Hristiyanların Daniel’deki “meshedilmiş” kelimesini doğrudan “İsa” diye okuması, ortak unvanı özel isimle değiştirmektir.
Daniel’in yetmiş haftalık anlatısında ilk yedi hafta, sonraki altmış iki hafta, şehrin yeniden kurulması ve kutsal yerdeki felaket aynı bağlamın öğeleridir. Meshedilmiş ifadesinin belirli bir tarihsel kişiye yöneltilmesi, yalnız tek kelimeye değil, bu olayların hangi sırayla gerçekleştiğine ve kişilerin o olaylarda ne yaptığına dayanmalıdır. David soyundan beklenen Maşiah için Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’de belirtilen halkın toplanması, adil yönetim ve güvenlik ölçütleri de ihmal edilemez.
Daniel 9:25 ve 9:26’daki maşiah sözcüğünün başında İbranicede sözcüğü belirli hale getiren ha- eki bulunmaz. İngilizce çeviride büyük harfle yazılan “Messiah” ve eklenen “the”, İbranice metnin büyük harf kullanımı değildir; çevirinin tercihidir. Tanımlığın bulunmaması kişinin kimliğiyle ilgili bütün tartışmayı tek başına çözmez. Ancak sözcüğün kendisi de bu kişiyi İsa olarak adlandırmaz.
Daniel 9:24’te aynı kökten gelen limşoah, yani “meshetmek” fiili kullanılır. Bir şeyi meshetmekten söz eden bu fiil ile sonraki ayetlerde geçen maşiah, yani “meshedilmiş kişi” ayrı dil biçimleridir. Aynı kökten gelmeleri, her iki ifadenin aynı kişiyi anlattığını göstermez. Daniel 9:24.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7; Yeşaya 45:1 ve 44:28; Ezra 1:1–4; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
128. İddia: Yetmişinci haftanın ikinci yarısı uzun bir aradan sonra gelecekte gerçekleşebilir
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Daniel’in yetmişinci haftasının ilk yarısının geçmişte gerçekleştiğini söylerler. Onlara göre hafta o noktada durdu. Aradan uzun bir süre geçtikten sonra, gelecekte kalan üç buçuk yıl yeniden sayılacak ve hafta tamamlanacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:27’de “bir hafta” ve “haftanın ortası” aynı cümlede yer alır. Bu yorumda haftanın ilk yarısı geçmişe, kalan üç buçuk yılı ise geleceğe yerleştirilir. Böylece ayetin sözünü etmediği bir ara eklenir.
Daniel 9:27’de שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Hatsi ha-şavua (חֲצִי הַשָּׁבוּעַ), daha önce adlandırılmış aynı haftanın ortasını belirtir. Bu ifade, haftanın iki yarısının arasına ayrı bir dönem koymaz. Metin kendi içinde bir hafta ve o haftanın ortasında gerçekleşecek olayı açıklar.
Ayetin sonundaki וְעַד־כָּלָה וְנֶחֱרָצָה, “belirlenmiş son gerçekleşinceye kadar” sözü, anlatının sonunda bekleyen yıkımla ilgilidir. Cümle, haftanın ilk yarısı için ayrı bir çağ ve ikinci yarısı için başka bir çağ vermez. Haftayı ortadan bölen olay korbanla sununun durmasıdır. Yıkım hakkında verilen son hüküm ise bu olayla birlikte anlatılır. (Daniel 9:26–27).
Daniel 9:25–27, yedi ve altmış iki haftayı, bir meshedilmişin kesilmesini, şehrin yıkımını, antlaşmayı ve kurban hizmetinin durmasını birlikte anlatır. Ayette bu sürenin ilk kısmını bitirip sonra dünyanın sonuna kadar bekleyecek veya kalan yarım haftayı yeni çağda başlatacak kişi tanıtılmaz. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28 gelecekteki kralı İsrael’in yeniden toplanması, adalet ve güven içinde yaşama görevleriyle tanımlar.
Gerçekleşmeyen sonuçları ikinci gelişe bağlayıp Daniel’in yarım haftasını geleceğe taşımak için ayette bir tarih verilmez. Daniel 9:27 haftanın yarısından söz eder; araya konacak bir bekleme dönemi bildirmez. Bu arayı ekleyen hesap Daniel’in hesabı değildir.
Daniel 9:24–27’nin başlangıç bağlamı İsrael’in günahı, Yeruşalayim’in yeniden kurulması ve kutsal yerdeki hizmettir. Haftanın kalan kısmını hesap dışında bekletmek için ayette ne başka bir başlangıç sözünün verilmesi ne de sürenin akışını durduran özel bir hüküm bulunur. Ayetteki bir olayı tarihteki bir olayla eşleştirmek başka, ayetin belirlediği sayımı durdurup yeni bir hesap kuralı koymak başkadır.
Bu iddia önceki hesapla birlikte okunduğunda iki ayrı ara ortaya çıkar. İlk hesap 69 haftayı İsa’nın ölümü için seçilen tarihte bitirir ve son haftanın başlangıcına kadar yaklaşık 33 yıl bırakır. Son haftanın ikinci yarısı da geleceğe taşındığında, haftanın kendi içine bir ara daha eklenmiş olur. Daniel bu iki arayı tarif etmez.
İddiada Daniel 7:25 ve 12:7’de geçen “zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadeleri de gelecekteki süreyle ilişkilendirilir. Farklı bölümlerde benzer uzunlukta sürelerin bulunması, bu bölümlerin aynı olayı anlattığını tek başına göstermez. Her bölümde kimin hangi olay sırasında konuştuğuna da bakılmalıdır. Daniel 7:25, 12:7.
Bir olayın sonuçları uzun süre devam edebilir. Yeruşalayim’in yıkımından sonraki sürgünün sürmesi de yıkımın gerçekleştiği haftanın sayılmadan beklediğini göstermez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
129. İddia: “Prens” ve “kral” unvanlarının farklı olması Maşiah’ın iki gelişini gösterir
Tanah’ta bir hükümdar hem önder hem de kral olarak anılabilir. Daniel 9’da kullanılan İbranice nagid sözcüğü, önder veya yönetici anlamına gelir. Farklı unvanların ayrı gelişleri gösterip göstermediği, bu unvanların metinlerde hangi olaylarda kullanıldığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta bir hükümdar hem önder hem de kral olarak anılabilir. Daniel 9’da kullanılan İbranice nagid sözcüğü, önder veya yönetici anlamına gelir. Farklı unvanların ayrı gelişleri gösterip göstermediği, bu unvanların metinlerde hangi olaylarda kullanıldığına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel 9’daki nagid sözcüğünü “prens” olarak okurlar. Başka ayetlerin Maşiah’a, yani Mesih’e kral demesini bununla karşılaştırırlar. Onlara göre Maşiah önce prens, sonra kral olarak ortaya çıkacağı için iki ayrı geliş yaşamalıdır.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:25’te “meshedilmiş önder”, 9:26’da ise “gelecek önderin halkı” ifadeleri bulunur. Daniel’de önce “prens”, sonra “kral” olarak iki geliş anlatılmaz. İbranice nagid (נָגִיד), önder veya yönetici anlamına gelir; ayette “kral” anlamındaki ayrı kelime bu iki geliş iddiasını kurmak için kullanılmaz.
Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד, “meshedilmiş öndere kadar” denir. 9:26’da ise עַם נָגִיד הַבָּא, “gelecek önderin halkı” ifadesi vardır. Her iki cümlede kullanılan isim nagid (נָגִיד) sözcüğüdür; melekh (מֶלֶךְ, “kral”) sözcüğü üzerinden önceki ve sonraki gelişleri belirleyen bir karşıtlık bulunmaz. Maşiah ile nagid unvanlarının birlikte bulunması da 9:25’te konuşulan kişinin daha sonra öldürülüp başka bir çağda kral olarak geri geleceği şeklinde bir olay sırası vermez. Bunun için metnin hem ölümü hem de geri dönüşü anlatması gerekirdi.
Şemuel Alef 9:16 Şaul’un, Şemuel Bet 5:2 David’in önder olmasını aynı kelimeyle anlatır. Yeşaya 45:1’de Koreş’e “meshedilmiş” denir. Unvanların çeşitliliği, bir kişinin önce ölüp sonra başka unvanla geri döneceği anlamına gelmez. Yeşaya 11:1–12 ile Yeremya 23:5–8’de anlatılan adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güven içinde yaşaması da kralın unvanıyla değil, kurduğu yönetimin sonuçlarıyla değerlendirilir.
Daniel 9’un verdiği dönemler ve Yeruşalayim’le ilgili olaylar kendi içinde incelenmelidir. Daniel 9’da 'önce önder, sonra kral' diye iki unvan ve iki geliş sırası yoktur. Bu sıra Hristiyan yorum tarafından kurulmuştur, peygamber tarafından değil.
Şemuel Alef 9:16’da Şaul için וּמְשַׁחְתּוֹ לְנָגִיד עַל־עַמִּי יִשְׂרָאֵל, “Onu halkım İsrael üzerine önder olarak meshedeceksin” denir. Şemuel Bet 5:2’de de David’in İsrael için önder olacağı açıklanır. Böylece nagid, farklı tarihsel yöneticilere ait meşru bir unvandır. Bu unvan, kişinin öldükten sonra geri döneceğini söylemez. Kişinin kimliği, peygamberlikte açıklanan bütün olayların ve görevlerin içinden belirlenmelidir.
David örneğinde unvanlar aynı olayın içinde yan yana gelir. Şemuel Bet 5:2’de David’in İsrael’in nagidi olacağı söylenir; hemen sonraki ayette halkın önderleri onu kral olarak mesheder. Bu, bir kişinin hem önder hem kral diye anılabildiğini gösterir. Şemuel Bet 5:2–3.
Yehezkel 37:24–25’te de Tanrı’nın kulu David için önce melekh, yani “kral”, ardından nasi, yani “yönetici” sözü kullanılır. Nasi, Daniel’deki nagid ile aynı kelime değildir. Yine de aynı kişinin farklı yönetim unvanlarıyla anlatılabildiğini gösterir. Bu unvanlar tek başına ölüm, diriliş ve iki geliş sırası kurmaz. Yehezkel 37:24–25.
Tanah kaynakları: Daniel 9:25–26; Şemuel Alef 9:16; Şemuel Bet 5:2; Yeşaya 45:1; Yeşaya 11:1–12 ve Yeremya 23:5–8.
139. İddia: Bereşit 49:10’daki Şilo Maşiah’tır; “asa”nın Yehuda’dan ayrılması İsa’ya karşı kronolojik bir engel oluşturmaz
Bereşit 49’da Yaakov, oğlu Yehuda’ya yönetimle ilgili bir söz söyler. Burada asa, yönetme yetkisini anlatır ve Şilo’nun gelişi diye çevrilen bir söz yer alır. Ayetin Yehuda’nın yönetim hakkını nasıl anlattığıyla Şilo’nun kim olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit 49’da Yaakov, oğlu Yehuda’ya yönetimle ilgili bir söz söyler. Burada asa, yönetme yetkisini anlatır ve Şilo’nun gelişi diye çevrilen bir söz yer alır. Ayetin Yehuda’nın yönetim hakkını nasıl anlattığıyla Şilo’nun kim olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bereşit 49:10’daki Şilo’yu Maşiah, yani Mesih olarak okurlar. Ayetin Yehuda’nın her dönemde bağımsız bir devlet olarak yönetilmesini gerektirmediğini söylerler. Bu nedenle asanın ne zaman el değiştirdiğinin İsa’ya karşı bir tarih engeli oluşturmadığını savunurlar ve Şilo’nun gelişiyle tamamlanacağını söyledikleri Yehuda krallık vaadini İsa’ya bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 49:10, Yehuda’nın asası, yönetim yetkisi ve halkların bağlılığı hakkında sözler içerir. Ayetteki Şilo kelimesi İsa’nın özel adı değildir. Şilo sözcüğü, İsa’nın adını veya Roma döneminde sona erecek bir tarih hesaplamasını içermez.
Bereşit 49:10’un İbranicesi לֹא־יָסוּר שֵׁבֶט מִיהוּדָה וּמְחֹקֵק מִבֵּין רַגְלָיו עַד כִּי־יָבֹא שִׁילֹה וְלוֹ יִקְּהַת עַמִּים şeklindedir. Şevet (שֵׁבֶט) yönetim asası demektir. Mehokek (מְחֹקֵק) hüküm veren yöneticinin göreviyle, yikkhat ammim (יִקְּהַת עַמִּים) ise halkların ona yönelmesi veya bağlılığıyla ilişkilidir. Şilo (שִׁילֹה) sözcüğünün dil bakımından nasıl anlaşılacağı ve ayetin nasıl yorumlanacağı konusunda farklı açıklamalar vardır.
Raşi ve Ramban’ın bu pasajı David hanedanının ve gelecekteki Maşiah’ın yönetimiyle ilişkilendirmesi gerçek bir klasik yorumdur. Bunun kabul edilmesi, kelimenin Nasıralı İsa’nın özel adı olduğu veya Roma döneminde belirli bir yılı hesaplamaya imkan verdiği anlamına gelmez. Ayette Roma, MÖ/MS takvimi ya da İsa’nın yaşam yılı belirtilmemektedir.
Yehuda’nın yönetimi tarih boyunca sürgün ve yabancı egemenlik nedeniyle kesintiye uğramıştır. Asa, Yehuda’nın kesintisiz siyasi egemenliğini tarihleyen bir takvim değildir. Şemuel Bet 7:12–16, David soyunun geleceğini; Yeremya 23:5–8, adil kralın yönetimini ve İsrael’in güvenliğini anlatır.
Melahim Bet 25:1–7’de Yehuda kralı Sidkiya’nın Babil tarafından yenilip esir alınması anlatılır. Ezra 1:1–4’te dönüş iznini veren ise Yehudalı bağımsız bir kral değil, Pers kralı Koreş’tir. Böylece yabancı egemenlik ve Yehuda’nın kendi kralıyla yönetildiği dönemin sona ermesi, İsa’nın yaşadığı dönemden çok önce Tanah’ın kendi tarihinde zaten vardır. “Asa”yı yalnız Roma çağında sona eren kesintisiz siyasi bağımsızlık diye okumak bu tarihi açıklamaz.
Bereşit 49:10’daki halkların bağlılığı sözünün Maşiah’la ilişkilendirilmesi, Yeşaya 11:1–12 ve Yehezkel 37:21–28’deki İsrael’in toplanması, adalet ve barış görevlerini ortadan kaldırmaz. Şilo’yu Maşiah olarak okumak, onun kimliğini ayrıca belirlemeyi gerektirir. Ayet İsa’nın adını vermez.
Ramban, Yehuda’nın krallık yetkisini yorumlarken bunun yabancı esaret dönemlerinde hiçbir siyasi kesintiye uğramayacağını söylemediğini; İsrael üzerinde kalıcı meşru hanedan hakkının Yehuda ve David soyu ile ilişkisini açıkladığını belirtir. Tanah’ın kendi anlatısında Sidkiya’nın Babil tarafından devrilmesi ve sonraki dönüşün Pers kralı Koreş tarafından duyurulması, İsa’dan çok önce Yehuda’nın bağımsız devlet yönetiminin kesintiye uğradığını gösterir. Dolayısıyla “siyasi asa ancak İsa’nın döneminde ortadan kalktı” şeklindeki tarihsel öncül doğru değildir. Metnin Maşiah’la ilgili yorumu yapılırken Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’nin bildirdiği gerçek yönetim, İsrael’in toplanması ve barış görevleri de korunmalıdır.
İddiada ayetin “hak sahibi gelene kadar” anlamında okunması ve bunun Yehezkel’deki, hakkın sahibine verileceğini söyleyen sözle ilişkilendirilmesi de önerilir. Onkelos ve Raşi’nin Bereşit 49:10’u Maşiah’ın krallığıyla ilişkilendiren açıklamaları vardır. Bu kaynaklar ayetin Maşiah yönünde okunabildiğini gösterir; Maşiah’ın İsa olduğunu söylemez. Yehezkel 21:32, Raşi, Bereşit 49:10.
Hristiyan yorum kesintisiz siyasi bağımsızlık varsayımını reddederken Yehuda’nın Roma döneminde güç kaybettiği tarihi zorunlu bir son tarih olarak kullanamaz. Ayeti Maşiah hakkında okumak, onun kim olduğunu henüz göstermez. Halkların ona bağlılığı ve peygamberlerin anlattığı adil yönetim, kimlik değerlendirilirken göz önünde tutulmalıdır.
Tanah kaynakları: Bereşit 49:10; II Melahim 25:1–7; Ezra 1:1–4; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Filolojik ve yorum tarihi: Raşi, Bereşit 49:10; Ramban, Bereşit 49:10.
142. İddia: Maşiah’ın barış getirmemesi sorun değildir; barış ikinci gelişte gelecektir
Peygamberler David’in soyundan gelecek kralı, onun günlerinde yaşanacak değişimlerle birlikte anlatır. İsrael’in toplanması, adaletli bir yönetim ve uluslar arasında barış bu değişimler arasındadır. Bu sonuçların kralın gelişiyle nasıl ilişkilendirildiği, onun kimliğini değerlendirmek için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Peygamberler David’in soyundan gelecek kralı, onun günlerinde yaşanacak değişimlerle birlikte anlatır. İsrael’in toplanması, adaletli bir yönetim ve uluslar arasında barış bu değişimler arasındadır. Bu sonuçların kralın gelişiyle nasıl ilişkilendirildiği, onun kimliğini değerlendirmek için önemlidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın dünya barışını getirmediğini kabul ederler. Bunun onun Maşiah, yani Mesih olmasına engel olmadığını söylerler. Onlara göre peygamberlerin barış ve yönetim vaatleri İsa’nın ikinci gelişinde gerçekleşecektir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek yöneticinin adaletle hükmetmesini, şiddetin sona ermesini, dünyanın Tanrı bilgisiyle dolmasını ve İsrael’in toplanmasını birlikte anlatır. Yeremya 23:5–8, bu kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını bildirir. Barış, kralın tanınmasını sağlayan gerçek görevlerdendir.
Yeşaya 11:12, halkın yaşayacağı değişimi וְנָשָׂא נֵס לַגּוֹיִם וְאָסַף נִדְחֵי יִשְׂרָאֵל וּנְפֻצוֹת יְהוּדָה יְקַבֵּץ מֵאַרְבַּע כַּנְפוֹת הָאָרֶץ sözleriyle anlatır: “Uluslar için bir sancak kaldıracak, İsrael’in kovulmuşlarını toplayacak, Yehuda’nın dağılmışlarını yerin dört ucundan bir araya getirecek.” Ve-asaf (וְאָסַף) ve yekabbets (יְקַבֵּץ) fiilleri toplama eylemlerini belirtir. Bu görevler yalnız kralın iyi niyetli veya bilge biri olmasından çıkarılacak manevi sonuçlar değil, bir ülkeye dönen ve bir araya gelen insanların hayatında gerçekleşmesi vaat edilen olaylardır. Yeşaya 11:9’da yeryüzünün Tanrı bilgisiyle dolması da şiddetin son bulduğu düzenle birlikte anlatılmaktadır.
Zekeriya 9:9–10’da kral eşeğe binerek gelir; hemen ardından savaş arabaları, atlar ve yaylar ortadan kalkar, uluslara barış duyurulur. Metin “eşeğe binme ilk gelişte, savaşın kaldırılması ikinci gelişte” şeklinde iki ayrı dönem vermez.
Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Zekeriya 9:9–10, kralın gelişiyle yönetiminin sonuçlarını aynı vaat içinde verir. Yeşaya 11:6–12 ve Zekeriya 9:9–10, Maşiah çağında barış ve savaş araçlarının kaldırılmasını açıkça anlatır.
Yehezkel 34:23–25, aynı bağı tek bir anlatıda kurar: Tanrı halkının başına kulu David’i çoban olarak koyacak ve onlarla barış antlaşması yapacaktır. 37:24–26’da da David soyundan yönetici, buyruklara itaat ve kalıcı barış antlaşması birlikte vaat edilir. Peygamber bu barışı belirsiz bir çağa bırakmaz. Barış, David soyundan gelecek kralın yönetimini tanıtan sonuçlardan biridir.
Hristiyanların İsa’nın dünya barışını kurmamış olmasını ikinci geliş sözüyle açıklamaları, gerçekleşmeyen görevi gerçekleşmiş saymaya yetmez. Maşiah kimliğini belirleyen ölçüt, yerine getirilmeyen görevlerin ileride tamamlanacağı sözü değil, Yeşaya 11 ve Yeremya 23’teki krallık ve barış görevlerinin gerçekleşmesidir.
Zekeriya 9:10’da וְנִכְרְתָה קֶשֶׁת מִלְחָמָה וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “Savaş yayı kaldırılacak; uluslara barış bildirecek” denir. Önceki ayetin eşeğe binen kralıyla bu sözlerin aynı peygamberlik bağlamında bulunması önemlidir. Yehezkel 37:24–26’da da David soyundan yönetici, Tanrı’nın hükümlerini uygulama ve barış antlaşması bir arada verilmektedir. Bu bütünlüğü önce yerine getirilmiş küçük bir işaret ve belirsiz tarihe ertelenmiş kralı tanıtan temel görevler diye ayırmak, peygamberin kendisinin çizmediği bir dönem sınırı kurmaktadır.
İki geliş savını desteklemek için bazen Daniel 7:13’teki bulutlarla geliş ile Zekeriya 9:9’daki eşeğe binmiş kral karşılaştırılır. Talmud’un Sanhedrin 98a bölümü, İsrael’in durumuna göre iki geliş biçiminden birinin anlatıldığını söyler. Hak ederlerse bulutlarla, hak etmezlerse alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak. Metin, aynı kişinin önce gelip öldüğünü ve sonra yeniden geldiğini söylemez.
Yona 3:4–10’da Ninova halkının kötülüğünden dönmesi üzerine bildirilen yıkım gerçekleşmez. Peygamberlikte insanın davranışına bağlı değişim bu örnekte vardır. Yona’da halkın kötülüğünü bırakması yüzünden bir felaket önlenir. Bu olay, Maşiah’ın görevlerini tamamlamadan ölüp daha sonra ikinci kez geleceğine dair bir kanıt değildir. İsa’nın henüz getirmediği barışı ikinci gelişe bırakmak, onun peygamberlerin anlattığı kral olduğunu göstermez. Yona 3:4–10.
Tanah kaynakları: Yeşaya 11:1–12; Zekeriya 9:9–10; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 34:23–25 ve 37:21–28.
143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.
Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.
Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.
Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.
Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.
Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.
Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.
Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
144. İddia: Başka hiçbir aday Yahudiler tarafından İsa kadar reddedilmediğine göre İsa en güçlü Maşiah adayıdır
Bir kişinin bir çağda veya bir toplulukta reddedildiğini göstermekle, onun tarihte herkesten daha fazla reddedildiğini kanıtlamak ayrı işlerdir. Bu karşılaştırma yapılabilse bile, reddedilmenin Maşiah’ı tanımak için bir ölçü olup olmadığına Tanah’ın sözleriyle karar verilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir kişinin bir çağda veya bir toplulukta reddedildiğini göstermekle, onun tarihte herkesten daha fazla reddedildiğini kanıtlamak ayrı işlerdir. Bu karşılaştırma yapılabilse bile, reddedilmenin Maşiah’ı tanımak için bir ölçü olup olmadığına Tanah’ın sözleriyle karar verilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, başka hiçbir Maşiah, yani Mesih adayının bütün Yahudiler tarafından İsa kadar sürekli reddedilmediğini ileri sürerler. Onlara göre bu uzun ve yaygın reddedilme İsa’nın Maşiah olduğuna işaret eder ve onu öteki adayların önüne geçirir.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, Maşiah’ı “en çok reddedilen kişi” diye tanımlamaz. Yeremya 23:5–8 onun David soyundan gelip adil krallık kuracağını, Yehuda’yı kurtaracağını ve İsrael’i güven içinde yaşatacağını bildirir. Yeşaya 11:1–12, şiddetin sona ermesini ve İsrael’in toplanmasını; Yehezkel 37:21–28, halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır.
“En çok reddedilmek” diye bir ölçü de verilmez. Hangi dönemde, kaç kişi tarafından veya hangi toplulukta reddedildiği belirsiz bir karşılaştırma, Tanrı’nın kimlik şartı olamaz. Moşe’ye itiraz edildi, Yosef kardeşlerince reddedildi, David Şaul tarafından kovalandı. Bu yüzden reddedilme tek kişiye ait değildir.
Tanah’ın hükümdarlık vaadi reddedilmenin miktarıyla değil, yöneticinin kimliği ve göreviyle kurulmuştur. Yeremya 23:5’te וַהֲקִמֹתִי לְדָוִד צֶמַח צַדִּיק וּמָלַךְ מֶלֶךְ וְהִשְׂכִּיל וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה בָּאָרֶץ denir: “David için doğru bir Dal çıkaracağım; kral olarak yönetip ülkede adalet ve doğruluk gerçekleştirecek.” Ve-malak melekh (וּמָלַךְ מֶלֶךְ) fiili yönetimi, ve-asa mişpat u-tsedaka (וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה) adil hüküm ve davranışı anlatır. Peygamber bir kişinin tarih boyunca gördüğü itirazların sayılmasını veya en çok eleştirilen kişinin kral olmasını emretmemektedir.
Hristiyanların İsa’nın başka adaylardan daha fazla reddedildiğini ileri sürmeleri, Maşiah’ın hangi peygamberlik görevini yerine getirdiğini göstermiyor. Gelecek kralın kimliği karşılaştığı itirazların sayısıyla değil, Tanah’ın verdiği görevlerle belirlenir.
Şemuel Alef 18:16, Şaul tarafından tehdit edilen David’in İsrael ve Yehuda halkınca sevildiğini ayrıca bildirir. Bir kişinin belirli bir kişi ya da grup tarafından reddedilmesi ile bütün bir halkın onu reddetmesi farklı tarihsel iddialardır. Bunlar da kendi başlarına Maşiah şartı sayılmaz. Aynı şekilde “tarihte en çok reddedilen” sözünü sınamak için hangi yılların, hangi toplulukların ve hangi tepkilerin sayılacağını belirtmek gerekir. Bunlar belirlenmedikçe tarihsel bir karşılaştırma yapılamaz.
Tehilim 118:22’de reddedilen taşın köşe başı olması anlatılır. Şiirde reddedilmenin ardından yükselme vardır. Bir kişinin reddedilmesiyle ayette anlatılan onurlu konuma gerçekten yükselmesi ayrı konulardır. İtirazların çokluğu kralın getireceği adaletin, toplanmanın ve güvenliğin yerine konamaz. Tehilim 118:21–23.
Tanah kaynakları: Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Alef 18:16; Şemot 2:14; Bereşit 37–45.
163. İddia: Zekeriya 12–13 İsa’nın el yaralarını ve İsrael’in onu öldürdüğünü bildirir
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişiyle 13:6’da yaraları sorulan kişiyi İsa olarak tanımlarlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael onun ellerindeki çarmıh izlerini görecek ve onu öldürdüğü için yas tutacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 12:10’da delinen biri için yas tutulur. 13:6’da ise yaraları sorulan bir kişi bulunur. Hristiyan iddiası bu iki kişiyi ve 13:6’daki yaraları İsa’nın çarmıhıyla özdeşleştirir. Ancak 12:10 ellerden söz etmez; 13:6’daki kişi de yalancı peygamberlik hakkındaki sahnenin içindedir.
12. bölüm, Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı Tanrı’nın müdahalesini anlatır (12:2–9). Ardından David evine ve Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verileceği, halkın yas tutacağı bildirilir (12:10–14). 13:1 günahtan arınmayı, 13:2 ise putların ve yalancı peygamberliğin ülkeden kaldırılmasını anlatır.
12:10’daki וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו ifadesinde elai “bana”, alav “onun için” demektir. Daqaru ise delip yaralamayı anlatır. “Bana”dan “onun için”e geçiş ve delinen kişinin kimliği yorumlarda tartışılır. Bu geçiş tek başına ne Tanrı’nın insan olarak delindiğini ne de İsa’nın kastedildiğini kanıtlar. Ayette İsa’nın adı, ikinci geliş, çarmıh veya el yaraları yazmaz.
13:3–5’te anne ve babasının karşı çıktığı yalancı peygamberden, peygamberlik edenlerin utanmasından ve bir kişinin “Ben peygamber değilim, çiftçiyim” demesinden söz edilir.
Hemen sonra ona şu soru sorulur: מָה הַמַּכּוֹת הָאֵלֶּה בֵּין יָדֶיךָ, “Ellerinin veya kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” (mah ha-makkot ha-elleh bein yadekha). Kişi, bunların kendisini sevenlerin evinde aldığı yaralar olduğunu söyler. Ayette “avuç içindeki çivi delikleri” denmez. Bazı yorumcular yaraları göğüs veya gövdeyle, bazıları da kollarla ilişkilendirir.
Yalancı peygamberlik bağlamında bu yaralar eski dini uygulamaların izleri olarak anlaşılabilir. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberlerinin kendilerini kılıç ve mızraklarla yaraladığı anlatılır. Bu paralel, Zekeriya’daki yaraların ne olabileceğini açıklar; metnin onların kesin sebebini ayrıca bildirdiği anlamına gelmez.
Zekeriya 12:10’daki yas sahnesiyle 13:6’daki soruyu “aynı kişi çarmıh yaralarını gösteriyor” diye bağlayan bir cümle yoktur. 13:7’de ise “Kılıç, çobanıma karşı uyan” sözleriyle yeni bir hitap başlar. Bu sonraki sahne, 13:6’nın öncesindeki yalancı peygamberler bağlamını silmez.
Talmud’un Sukka 52a bölümünde 12:10’daki yas için iki rabbinik açıklama aktarılır: Maşiah ben Yosef’in ölümü veya kötü eğilimin ortadan kaldırılması. Aynı tartışmada Maşiah ben David ve Maşiah ben Yosef ayrı kişilerdir. Bu yorum, ayetin Maşiah ile ilişkilendirildiğini gösterir; 13:6’daki kişiyi İsa’yla aynı kişi olarak tanımlamaz.
Tanah, vaat edilen kralı adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenli yaşamasıyla anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Zekeriya’daki iki sahneyi birleştirip bunlara çarmıh ve ikinci geliş ayrıntılarını eklemek, ne bu vaatleri yerine getirir ne de ayetlerin İsa’yı adlandırdığını gösterir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14; 13:1–7; Melahim Alef 18:28; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Sukka 52a.
164. İddia: İsrael İsa’yı ne kadar erken kabul ederse Maşiah Krallığı o kadar erken gelir
Tora ve peygamberler, İsrael’in kötülüğü bırakıp Haşem’e dönmesinden ve dağılmış halkın toplanmasından söz eder. Bazı rabbinik yorumlar da dönüşün kurtuluşu yakınlaştırmasını ele alır. Bu dönüşün neyi gerektirdiğini, metinlerin kime dönülmesini ve ne yapılmasını istediği belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora ve peygamberler, İsrael’in kötülüğü bırakıp Haşem’e dönmesinden ve dağılmış halkın toplanmasından söz eder. Bazı rabbinik yorumlar da dönüşün kurtuluşu yakınlaştırmasını ele alır. Bu dönüşün neyi gerektirdiğini, metinlerin kime dönülmesini ve ne yapılmasını istediği belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael İsa’yı ne kadar erken kabul ederse Maşiah Krallığı’nın da o kadar erken kurulacağını söylerler. Böylece peygamberlerin vaat ettiği kurtuluşu, İsrael’in İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak kabul etmesi şartına bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, İsrael’in kurtuluşunu İsa’yı kabul etme şartına bağlamaz. Devarim 30:1–10, İsrael’in Tanrı’ya dönmesini, O’nun sesini dinlemesini ve Tora’daki buyrukları uygulamasını anlatır. Ardından halkın sürgünden toplanması ve ülkesine dönmesi bildirilir.
Devarim 30:2’de וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם denir: “Tanrın Haşem’e dönecek ve bugün sana emrettiğim her şeye uygun olarak O’nun sesini dinleyeceksin.” Aynı bölümde Tanrı’nın halkı toplayacağı, ülkeye getireceği ve halkın Haşem’i sevebilmesi için yüreğini değiştireceği söylenir. 30:8–10, Tanrı’nın sesini dinlemeyi ve Tora kitabında yazılı mitsvaları, yani buyrukları yerine getirmeyi tekrar vurgular.
Hoşea 14:2–5 de İsrael’e Tanrı’ya dönmesini, bağışlanma dilemesini ve putları bırakmasını söyler. Yeşaya 59:20’de Siyon’a ve Yaakov’da suçtan dönenlere gelecek kurtarıcıdan söz edilir. Bu ayetlerde dönüşün yönü Tanrı’dır; İsa’yı kabul etmekten söz edilmez.
Talmud’un Yoma 86b bölümü, Yeşaya 59:20’ye dayanarak teşuvanın, yani günahtan dönmenin kurtuluşu yaklaştırdığını anlatır. Sanhedrin 97b’de ise bilgeler, kurtuluşun teşuvaya nasıl bağlı olduğunu ve halk dönmezse ne olacağını tartışır. Bu yorumlarda tartışılan şey Tanrı’ya dönüş ve kurtuluşun ilişkisidir. İsa’ya bağlılık şartı bu kaynaklarda bulunmaz.
Peygamberler vaat edilen krallığın sonuçlarını da açıklar. Yeşaya 11:1–12 doğru yargı, barış ve dağılmış halkın toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda’nın ve İsrael’in güvenliği bildirilir. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve Tanrı’nın kutsal yerinin yeniden halkın arasında bulunması birlikte vaat edilir. Zekeriya 9:9–10 da savaş araçlarının kaldırılmasından ve uluslara barış duyurulmasından söz eder.
“İsa’yı kabul ederseniz krallık gelir” iddiası önce İsa’nın Maşiah olduğunu varsayar; ardından İsrael’in onu kabul etmemesini vaatlerin gerçekleşmemesine açıklama olarak sunar. Oysa önce adayın peygamberlerin verdiği ölçülere uygunluğu gösterilmelidir. Devarim’deki Tanrı’ya dönüşü İsa’yı kabul etme şartına çevirmek, ayetin söylediğini değiştirir.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 59:20; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Zekeriya 9:9–10. Yorumlar: Yoma 86b; Sanhedrin 97b.
165. İddia: Rabbinik kaynaklar 2000 yıl Tora, 2000 yıl Maşiah ve 1000 yıllık Şabat öngörmüştür
Talmud’da dünya tarihini iki bin yıllık bölümlere ayıran bir öğreti bulunur. Aynı tartışmada yedinci bin yılın Şabat’a benzetildiği ayrı bir açıklama da vardır. Bu sayılar bir kişinin geliş tarihine bağlanacaksa, dönemlerin hangi takvime göre sayıldığına ve kaynakların o kişinin adını verip vermediğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Talmud’da dünya tarihini iki bin yıllık bölümlere ayıran bir öğreti bulunur. Aynı tartışmada yedinci bin yılın Şabat’a benzetildiği ayrı bir açıklama da vardır. Bu sayılar bir kişinin geliş tarihine bağlanacaksa, dönemlerin hangi takvime göre sayıldığına ve kaynakların o kişinin adını verip vermediğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarının iki bin yıl Tora, ardından iki bin yıl Maşiah ve sonrasında bin yıl Şabat dönemi öngördüğünü söylerler. Bu dönemleri art arda okuyup çıkan hesabın İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu doğruladığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
İddianın dayandığı rabbinik kaynaklar vardır. Fakat bu kaynaklar İsa’nın geliş tarihini vermez. Üstelik kullandıkları dünyanın yaratılışından başlayarak yılları sayan geleneksel takvim, Maşiah günlerinin başlangıcını onun yaşadığı birinci yüzyıla yerleştirmez.
Sanhedrin 97a ve Avoda Zara 9a, Eliyahu’nun okuluna atfedilen şu öğretimi aktarır: Dünya tarihinin altı bin yılı, iki bin yıl tohu, yani düzensizlik dönemi, iki bin yıl Tora ve iki bin yıl Maşiah günleri olarak ayrılır. İbranice ifade şöyledir: שֵׁשֶׁת אֲלָפִים שָׁנָה הָוֵי עָלְמָא שְׁנֵי אֲלָפִים תּוֹהוּ שְׁנֵי אֲלָפִים תּוֹרָה שְׁנֵי אֲלָפִים יְמוֹת הַמָּשִׁיחַ.
Aynı aktarım, günahlar nedeniyle son dönemin bir kısmının beklenen kurtuluş gerçekleşmeden geçtiğini de söyler. Dolayısıyla “Maşiah günleri” başlığı, Maşiah’ın bu dönemin ilk yılında geldiğini kesinleştiren bir tarih olarak kullanılmaz. Kaynağın devamını çıkarmak, iddianın dayandığı öğretimi eksik aktarmaktır.
Avoda Zara 9a, Tora döneminin başlangıcını Sinay’a yerleştirmez. Hesabı Avraam’ın dönemine ve Bereşit 12:5’te Haran’da kazanılan insanlara ilişkin yoruma bağlar.
Raşi’nin açıkladığı geleneksel hesapta Avraam, dünyanın yaratılışından itibaren sayılan 1948. yılda doğar. 52 yıl sonra 2000. yıla gelinir. Buna göre iki bin yıllık Tora dönemi dünya yılı 2000’de, Maşiah günleri dönemi ise 4000’de başlar.
Bu geleneksel sayımda İkinci Bet HaMikdaş’ın yıkımı dünya yılı 3828 kabul edilir. 4000 yılı bundan yaklaşık 172 yıl sonra, miladi 239–240 dolaylarındadır. Bu tarih, İsa’nın yaşadığı birinci yüzyıldan çok daha sonradır. Burada kullanılan tarihler, kaynağın dayandığı geleneksel kronolojiye aittir; önemli olan, iddiada kullanılan rabbinik hesabın kendi içinde İsa’nın yaşamına işaret etmemesidir.
Bin yıllık Şabat da kaynakta bulunan ayrı bir öğretidir. Sanhedrin 97a’da Rav Ketina’ya atfedilen görüş, altı bin yıldan sonra bin yıllık bir ıssızlık döneminden söz eder. Aynı sayfada yedinci bin yıl, ‘tamamı Şabat olan gün’ diye anılır. Şabat haftanın yedinci ve dinlenmeye ayrılan günüdür. Burada bin yıllık dönem bu güne benzetilir. Bu aktarım ile Eliyahu okulunun üç dönemi bir arada düşünülebilir; ancak bunlar tek bir cümlede verilmiş, İsa’yı adlandıran bir kehanet değildir.
Tehilim 90:4, Tanrı’nın gözünde bin yılın geçmiş bir gün gibi olduğunu söyler. Bu söz belirli bir kişinin doğum veya geliş tarihini vermez. Sanhedrin 97b’de hesaplanan sonların geçtiği de söylenir. Rambam, Maşiah çağına ilişkin ayrıntıların gerçekleşmeden kesin bilinemeyeceğini belirtir ve son tarih hesaplarına dalınmamasını öğütler. Bunlar rabbinik yorumların kendi içindeki uyarılardır.
Tanah, vaat edilen yöneticinin dönemini somut sonuçlarla anlatır: Yeşaya 11:1–12’de adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yeremya 23:5–8’de halkın güvenliği; Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi ve kutsal yerin yeniden halkın arasında bulunması bildirilir. Daniel 9:24–27 ve 12:1–3 de dönemler, sıkıntı ve kurtuluş hakkında konuşur; İsa’nın adını veya bu rabbinik takvimi vermez. Takvim kendi içinde de İsa’nın yaşadığı dönemi göstermediği için İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 90:4; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Daniel 9:24–27 ve 12:1–3. Rabbinik kaynaklar: Sanhedrin 97a–b; Avoda Zara 9a ve Raşi; Rambam, Melahim 12:2.
166. İddia: Sidur ha-Şalem Maşiah’ı “Jesus, Prince of the Countenance” diye adlandırır
Sidur bir Yahudi dua kitabıdır. Roş HaŞana, Yahudi yılının başlangıcıdır. Bu bayramda kullanılan bazı dua kitaplarında “Yeşua Sar HaPanim” adı geçer. Hristiyan iddiasında bu duanın kaynağı olarak Sidur ha-Şalem gösterilir. Bu adın anlamı, duanın ne için okunduğu ve anılan kişinin kim olduğu ayrı sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Sidur bir Yahudi dua kitabıdır. Roş HaŞana, Yahudi yılının başlangıcıdır. Bu bayramda kullanılan bazı dua kitaplarında “Yeşua Sar HaPanim” adı geçer. Hristiyan iddiasında bu duanın kaynağı olarak Sidur ha-Şalem gösterilir. Bu adın anlamı, duanın ne için okunduğu ve anılan kişinin kim olduğu ayrı sorulardır.
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, “Yeşua Sar HaPanim” sözünü “Yeşua, Huzurun Prensi” diye çevirir ve Yeşua adını Nasıralı İsa’ya bağlarlar. Duada anılan kişinin Maşiah, yani vaat edilen kral olduğunu varsayarlar. Buradan Yahudi dua kitabının İsa’yı Maşiah olarak kabul ettiği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Paltiel Birnbaum’un HaSiddur HaŞalem’i günlük dua kitabıdır. Roş HaŞana ve Yom Kippur için hazırladığı 1951 tarihli Mahzor HaŞalem ise bir bayram dua kitabıdır. Burada söz edilen şofar yakarışı bazı Aşkenaz bayram mahzorlarında yer alır. Bu yakarışta יְשׁוּעַ שַׂר הַפָּנִים, Yeşua Sar HaPanim ifadesi gerçekten bulunur. “Sar HaPanim”, “Huzurun Prensi” veya “Yüzün Prensi” diye çevrilebilir. Duanın yazılı sözleri, bu unvanı taşıyan kişinin Maşiah olduğunu söylemez. Şofar, hayvan boynuzundan yapılan ve üflenerek ses çıkarılan bir çalgıdır. İfade, şofar sesleriyle ilgili bir yakarışta Eliyahu ve Metatron adlarıyla birlikte geçer.
Bu dua, şofar seslerinin Tanrı’nın huzuruna yükseltilmesiyle ilgili bir yakarıştır. İnsanlar bu duada boynuzdan çıkan seslerin Tanrı’nın huzuruna ulaşmasını isterler. Bazı biçimlerinde Tarti’el adlı görevli, Eliyahu, Yeşua Sar HaPanim ve Metatron anılır. Bu adların dua içindeki yeri ve metnin farklı baskılarda nasıl aktarıldığı araştırılmıştır. Metinde Yeşua’nın Nasıralı İsa olduğu, çarmıha gerildiği veya David’in soyundan geleceği vaat edilen kral olduğu açıklanmaz.
Yahudi mistisizmi araştırmacısı Yehuda Liebes, ifadenin tarihini incelemiş ve Yeşua adının Hristiyan İsa’yla tarihsel bağlantısı olduğunu savunmuştur. Liebes, bu figürün erken Yahudi-Hristiyan çevrelerle ilişkili bir gelenekten mistik metinlere, daha sonra da şofar dualarına taşınmış olabileceğini ileri sürer.
Bu görüş, adın duaya nasıl girmiş olabileceğini açıklamaya çalışır. Duanın sözlerinde “İsa Maşiah’tır” ifadesi yer almaz. İfadenin kökeni ve farklı yazmaları tartışmalıdır.
Bir dua kitabında belirli bir adın bulunmasıyla o kişinin Tanah’ta vaat edilen kral olması iki ayrı iddiadır. Şemuel Bet 7:12–16 David soyundan gelecek kralı anlatır. Yeşaya 11:1–12 adaleti, barışı ve dağılmış İsrael halkının toplanmasını bildirir. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini, Yehezkel 37:21–28 ise birleşmiş halkı ve Tanrı’nın kutsal yerinin halkın arasında kurulacağını bildirir. Şofar duasındaki isim bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Devarim 6:4–5, İsrael’in tek Tanrı’ya bağlılığını bildirir. Şofar duasında göksel bir varlığın adının geçmesinden İsa’ya Tanrı olarak ibadet edilmesi gerektiği sonucu çıkmaz. İsa’nın David soyundan vaat edilen kral olduğunu göstermek için de peygamberlerin saydığı olayların gerçekleştiğini göstermek gerekir. Şofar duası bunların hiçbirini söylemez.
Tanah kaynakları: Devarim 6:4–5; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Dua metni ve araştırma: Yehuda Liebes, “Şofar Sesinin Melekleri ve Yeşua Sar HaPanim”. Paltiel Birnbaum’un dua kitapları: HaSiddur HaŞalem; Mahzor HaŞalem (1951); Aşkenaz Roş HaŞana mahzoru, şofar yakarışı.
