70 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
110. İddia: İki bin yıllık inanç ve fedakarlık İsa’nın yaşadığını gösterir
Bir inanç kuşaktan kuşağa aktarılabilir. İnsanlar onun uğruna baskıya dayanabilir ve hayatlarını tehlikeye atabilir. Bir topluluğun inancına ne kadar bağlı olduğu, o inancın merkezindeki kişinin yaşayıp yaşamadığından ve ona verilen görevin gerçekleşip gerçekleşmediğinden ayrı bir sorudur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir inanç kuşaktan kuşağa aktarılabilir. İnsanlar onun uğruna baskıya dayanabilir ve hayatlarını tehlikeye atabilir. Bir topluluğun inancına ne kadar bağlı olduğu, o inancın merkezindeki kişinin yaşayıp yaşamadığından ve ona verilen görevin gerçekleşip gerçekleşmediğinden ayrı bir sorudur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, milyonlarca insanın iki bin yıl boyunca İsa’ya inandığını, baskıya rağmen bu inancı yaydığını ve uğrunda hayatını tehlikeye attığını hatırlatırlar. Bu kadar çok insanın hiç yaşamamış birine bağlanıp onun uğruna tehlikeyi göze almasını inandırıcı bulmazlar. İnancın uzun sürmesini ve gösterilen fedakarlığı İsa’nın yaşadığına kanıt sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir inancın iki bin yıl boyunca sürmesi, o inançla ilişkilendirilen kişinin gerçekten yaşayıp yaşamadığı sorusunu doğurur. Bu sorunun cevabı için tarihsel kayıtlar incelenir; inananların sayısı veya inançlarını sürdürmeleri tek başına kişinin yaşamış olduğunu kanıtlamaz. Bir kişinin yaşamış olması ile onun Maşiah olduğu iddiası da ayrı sorulardır. İsrael’in seçilmesi, halkın sayıca üstünlüğüne bağlanmamıştır. Tora bunun nedenini Haşem’in sevgisinde ve atalara verdiği sözü tutmasında gösterir; halkın kalabalık oluşunda aramaz. Aynı yerde İsrael’den beklenen de Haşem’i sevmesi ve mitsvalarını, yani buyruklarını yerine getirmesidir. Böylece bir topluluğun Tanrı’yla bağı, büyüklüğünden önce hangi söze bağlı olduğuyla anlaşılır. Hristiyanlığın kaç yüzyıldır var olduğu ve kaç kişiye ulaştığı, öğretisinin Tora’ya uygunluğunu belirleyen bu ölçünün yerine konulamaz. Devarim 7:7–9.
Kalabalığın nasıl yanılabildiği, altın buzağının çevresinde toplanan halkta görülür. Toplanan altınlar, sunulan kurbanlar ve yapılan kutlama, Haşem’in bu tapınmayı onaylamasını sağlamamıştır. Bu olay, emredilen yoldan sapma olarak mahkum edilir. Karmel’de ise Eliyahu’nun karşısında dört yüz elli Baal peygamberi vardır. Sabah başlayıp uzun süre devam eden çağrıları, gösterdikleri coşku ve kendilerini yaralamaları bir cevap getirmez. Haşem’e yönelen Eliyahu’nun duasına cevap verilir. Kalabalık, çaba ve çekilen acı aynı anlatıda bulunur; hiçbiri yanlış tapınmayı doğruya dönüştürmez. Şemot 32, Melahim Alef 18:19–40.
Birinci Korintliler 15’te Pavlus, cemaatten öğrendiğini söylediği ölüm, gömülme ve diriliş inancını kendi mektubunda aktarır. Bu erken belge, inancın o tarihte ne biçimde anlatıldığını gösterir. Daha geç Roma yazılarında aynı topluluğun varlığı ve ibadeti hakkında başka bilgiler bulunur. Bu belgelerin her birini kendi anlattığı olay üzerinden okumak, bir gelenek için fedakarlık yapılmasından olayın doğruluğuna geçerken neyin eksik kaldığını gösterir. (Birinci Korintliler 15:3–8).
Üstelik Tora, bir işaretin gerçekten gerçekleştiği durumu da ele alır. Böyle bir işaret karşısında bile hangi öğretinin kabul edileceğini Tora belirler. Bir peygamber veya düş gören kişi böyle bir işaretten sonra başka ilahlara kulluğa çağırırsa ona uyulması yasaktır. Haşem’e bağlılık ve O’nun mitsvalarını yerine getirme yükümlülüğü sürer. Gerçekleşen işaretin bile değiştiremediği bu hüküm, bir dinin yayılmasıyla değişmez. Azlık veya çokluk kendi başına doğruluğu belirleyemez; öğretinin yönelttiği kulluk ve Tanrı’nın buyruğuyla ilişkisi sınanır. Devarim 13:2–6.
İnancı uğruna acı çeken kişinin bağlılığı ile inandığı şeyin doğruluğu da bu yüzden ayrı değerlendirilir. Böyle bir hareketin ortaya çıkması, tarihsel bir kurucu hakkında soru sormayı gerektirir. Fakat birbirine karşıt inançları savunan insanlar da aynı kararlılığı gösterebilir. İki kişi birbirine zıt iddialara aynı içtenlikle inanabilir. İçtenlik, bu iki iddiadan hangisinin doğru olduğunu göstermez. İsa’ya bağlı bir hareketin tarihini araştırmak, hareketin nasıl doğduğu ve yayıldığı hakkında bilgi verir. Kurucunun gerçekten yaşadığı gösterildikten sonra da onun Maşiah olduğu iddiası ayrıca sınanmalıdır. Yüzyıllar boyunca yeni takipçilerin eklenmesi, eksik kalan bu adımı tamamlamaz.
Maşiah’ın döneminde gerçekleşecek olanlar, insan sayısındaki artıştan çok daha belirgindir. Yeşaya’da Haşem’in bilgisiyle dolan dünya, adaletli yönetim ve dağılmış İsrael’in toplanmasıyla birlikte anlatılır. Uluslar Tora’yı öğrenmeye gelir ve savaşmayı bırakır; Mika aynı barışın içinde insanların korkusuzca yaşayacağını söyler. Yeremya’da Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel’de halk kendi toprağında tek kralın yönetiminde birleşir, Haşem’in hükümlerine uyar ve kutsal yer aralarında bulunur. Hristiyanlığın başka halklara yayılması, bu vaatlerin gerçekleşmesi değildir. Bu görevlerin İsa’nın ikinci gelişinde tamamlanacağı savı, bir dinin uzun ömürlü olmasını görevin İsa’ya verildiğine dair kanıta dönüştürmez. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
İtiraz eden kişinin tepkisine gizli bir suçluluk yüklenmesi de bu somut vaatlerden uzaklaşır. Bir kimsenin İsa’nın yaşadığını kabul etmesi tarihsel varlığa, reddetmesi ise Maşiah iddiasından kaçışa delil sayılırsa, o kişinin her cevabı baştan aynı sonuca bağlanmış olur. Oysa öğretinin doğru olup olmadığı, tartışanın öfkesinden veya sakinliğinden anlaşılamaz. Tora’nın buyruğuna aykırı bir öğreti, milyonlarca kişi tarafından benimsenince doğru hale gelmez. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası da Hristiyanlığın yayılmasıyla doğrulanamaz; Tanah’ın vaat ettiği kurtuluşun yerine bir dinin büyümesi geçirilmiştir.
Tanah kaynakları · Şemot 32 (Sefaria özgün metin) · Devarim 7:7–9, 13:2–6 · Melahim Alef 18:19–40 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4 · Mika 4:1–4 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28.
111. İddia: Daha sonraki Yahudi metinlerinde bir ayetin Maşiah’a uygulanmış olması İsa’yı kanıtlar
Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarında acı çeken, öldürülen, yüceltilen veya Tanrı’nın oğlu diye anılan Maşiah tasvirlerine dikkat çekerler. Ayrı kaynaklardan aldıkları bu ayrıntıları bir araya getirirler. Ortaya çıkan tablonun, ilk Hristiyanların anlattığı İsa’nın Yahudi kaynaklarında da önceden tarif edildiğini gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir ayetin Maşiah’a uygulanması ile o ayetin İsa’da gerçekleşmesi ayrı iddialardır. Tanah, Maşiah’ı David’in soyundan gelen bir kral olarak tanıtır. Yeremya, onun yönetiminde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını ve sürgünlerin kendi topraklarına döneceğini söyler. Bunlar halkın hayatında gerçekleşecek olaylardır. Daha sonraki bir yorumda bir ayete Maşiah anlamı verilmesi, o olayları İsa’nın gerçekleştirdiğine kanıt olarak kullanılamaz. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.
Bu ayrım, peygamberin bir kişiyi veya topluluğu nasıl tanıttığından başlar. Haşem, Yeşaya’da Avraam’ın soyundan gelen İsrael’e “kulum” diye seslenir. Daha ileride de “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim” der. Aynı kul, Yaakov’un kabilelerini yeniden ayağa kaldırmak, İsrael’in sağ kalanlarını geri getirmek ve uluslara ışık olmakla görevlendirilir. Halkın adıyla anılan kulun yine o halka karşı bir görevi vardır. Böylece bir kişinin halkını temsil etmesi ile bütün halkın bir ad altında anılması arasındaki bağ anlaşılır. Kulun İsrael’i geri getirmekle görevlendirilmesi, onun adını İsa’ya çevirmek için bir gerekçe sağlamaz. Yeşaya 41:8–9, 49:3–6.
Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede gördüğü insanı andıran kişi de tek başına ele alındığında, görümdeki egemenliğin kime ait olduğu gözden kaçar. Kişiye kalıcı bir krallık verilir. Görümün açıklamasında ise önce Yüceler Yücesi’nin kutsallarının o krallığı alacağı söylenir, ardından egemenliğin onların halkına verileceği belirtilir. Görümde tek bir kişiyle gösterilen krallık, açıklamada bir halka aittir. O kişiyi Maşiah’a uygulayan bir yorum, görümün içine İsa’nın adını yerleştiremez ve halka vaat edilen egemenliği onun yaşamında gerçekleşmiş saydıramaz. Daniel 7:13–27.
Targum Yonatan, İbranice metnin Aramice yorumlu aktarımıdır. Yeşaya 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat sonraki ayetlerde aşağılananların kimliğini tek bir kişide tutmaz. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasını, 53:5’te Maşiah’ın Tapınağı yeniden kurmasını, 53:7’de duasını ve 53:10’da halkın artakalanının temizlenip Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır. Halkın çocukları ve günleri çoğalır, Tora’yı yerine getirenler başarıya ulaşır. 53:12, Maşiah’ın hayatını ölüme açmasıyla birlikte isyancıları Tora’ya yöneltmesini ve suçlular için dua etmesini anlatır. Yalnızca ilk ayetteki Maşiah adını alıp Targum’un devamında İsrael’e verdiği acıyı da ona yüklemek, aynı kaynağın sözünü değiştirir.
Aynı ayetlerin başka bir olaya uygulanması da mümkündür. Sota 14a, Yeşaya 53:12’deki suçlular için yakarma sözünü Moşe ile Altın Buzağı olayına bağlar. Şemot 32:30–34’te Moşe, bağışlanmazlarsa Haşem’den kendi adını yazdığı kitaptan silmesini ister. Sota 14a ölümün göze alınmasını bu duayla, günah yükünü halk için aracılık etmesiyle ve yakarışı halkın dönüşü için dua etmesiyle ilişkilendirir. Haşem ise günah işleyeni kendi sorumluluğuyla baş başa bırakır. Bu yorum, ayetin diliyle Moşe’nin duası arasındaki benzerliği gösterir. Kulun yakın bağlamdaki kimliği ise Yeşaya’da açıkça verilen İsrael adı ve ulusların onun hakkında yaptığı itirafla belirlenir.
Farklı Yahudi metinlerinden alınan parçalar bir araya getirildiğinde de İsa’nın kimliği kendiliğinden ortaya çıkmaz. Bir yorumda acı çeken Maşiah için bir ad aranır, bir diğerinde Zekeriya’daki yas, Yosef soyundan bir Maşiah’ın ölümüyle veya insanı günaha sürükleyen eğilimin ortadan kaldırılmasıyla açıklanır. İlk açıklamada anılan Maşiah ile David soyundan gelecek kral ayrı kişilerdir. Krala verilen oğul adı da Tanah’ın kendi anlatımında anlaşılır. Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söylerken aynı kralın suç işlediğinde düzeltileceğini de bildirir. Böylece krala oğul denmesinden onun Tanrı olduğu sonucu çıkarılamaz. Bir yorumun eskiliği de bu adları aynı kişide birleştirmez. Bir gelenek, yazıya geçirilmeden önce sözlü olarak aktarılmış olabilir. O geleneğin ne kadar eski ve yaygın olduğunu ise yorumun içeriğinden ayrı bir tarihsel kanıt belirler. Sanhedrin 98b, Sukka 52a, Şemuel Bet 7:12–16.
Tanah’ta vaat edilen gelecek, seçilmiş birkaç benzerlikten çok daha somuttur. İsrael kendi toprağında tek kralın yönetiminde birleşecek, Haşem’in hükümlerini yerine getirecek ve kutsal yer halkın arasında bulunacaktır. Haşem’in bilgisi yayılacak ve uluslar savaşı bırakacaktır. Peygamberlerin Maşiah’a bağladığı bu geleceğin gerçekleşmesi gerekir. Yahudi yorumlarından bir İsa portresi çıkarmak, gerçekleştiği gösterilmemiş bu vaatlerin yerine sonradan kurulmuş benzerlikleri koymaktır. Yehezkel 37:21–28, Yeşaya 11:1–12, 2:2–4.
Tanah kaynakları · Şemot 32:30–32 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12, 41:8–9, 49:3–6, 52:13–53:12 · Daniel 7:13–27 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28. İddiada kullanılan Yahudi yorumları ve karşılaştırma · Targum Yonatan, Yeşaya 52:13, 53:5 · Sota 14a · Sanhedrin 98b · Sukka 52a. Targum 53:12
112. İddia: Bir dua kitabındaki ifade İsa’nın Maşiah kimliğine delildir
Roş HaŞana, Yahudi yeni yılıdır. Bu bayramda şofar denen, hayvan boynuzundan yapılmış çalgı üflenir. Bazı bayram dua kitaplarında bu törenle ilgili bir duada Yeşua Sar HaPanim adı geçer. Konu, duanın bu adla kimi andığı ve ona hangi görevi verdiğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Roş HaŞana, Yahudi yeni yılıdır. Bu bayramda şofar denen, hayvan boynuzundan yapılmış çalgı üflenir. Bazı bayram dua kitaplarında bu törenle ilgili bir duada Yeşua Sar HaPanim adı geçer. Konu, duanın bu adla kimi andığı ve ona hangi görevi verdiğidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, duadaki Yeşua adının İsa’nın İbranice adıyla aynı biçimde yazılmasına dikkat çekerler. Yanındaki göksel unvanın da İsa’ya ait olduğunu söylerler. Bu iki ayrıntıdan, Roş HaŞana duasının İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak tanıdığı sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hayvan boynuzundan yapılan ve üflenerek çalınan şofarla ilgili duada Haşem’den, çalınan sesleri kabul etmesi ve halka merhamet göstermesi istenir. Aşkenaz, Orta ve Doğu Avrupa kökenli Yahudi topluluklarını belirtir. Bu toplulukların bazı bayram dua kitaplarında bu yakarışta Eliyahu ve Metatron’la birlikte Yeşua Sar HaPanim de anılır. Adın yanındaki unvan “Huzurun önderi” anlamına gelir. Hristiyan savı, duanın Maşiah’tan bu unvanla söz ettiğini ileri sürer. Oysa duada bu kelime geçmez ve adı geçen kişi David soyundan kral diye tanıtılmaz. Dua Haşem’e yöneltilir. Roş HaŞana Mahzoru, şofar yakarışı.
İddiada adı geçen Paltiel Birnbaum’un günlük HaSiddur HaŞalem dua kitabı ile Roş HaŞana ve Yom Kippur için hazırladığı 1951 tarihli Mahzor HaŞalem iki ayrı kitaptır. İlki günlük duaları, ikincisi bayram dualarını içerir. Mahzor, bayramlar için hazırlanmış dua kitabıdır. Bu adı içeren yakarış, bazı Aşkenaz bayram mahzorlarının şofar bölümündedir. Bir kitabın başlığında HaŞalem yazması, bu yakarışın o baskıda yer aldığını göstermez. Birnbaum mahzoru.
Yeşua bir kişi adı olarak kullanılır ve İsa’nın İbranice adıyla aynı biçimi taşıyabilir. Duada ise Nasıra, Meryem, çarmıh veya diriliş gibi bu adı İsa’ya bağlayacak bir ayrıntı verilmez.
Araştırmacı Yehuda Liebes, 1987 tarihli çalışmasında adın bir Yahudi Hristiyan geleneği üzerinden Orta Çağ Yahudi mistik metinlerine geçmiş olabileceğini savunur. Araştırmacı Meir Bar-İlan 1988’de yayımladığı makalede bu açıklamaya itiraz etmiştir. Başka açıklamalarda adın başka bir göksel görevliye ait olabileceği veya dua kopyalanırken Yeşaya gibi bir adın değişmiş olabileceği söylenir. Liebes’in açıklaması, adın duaya hangi yoldan ulaşmış olabileceğiyle ilgilidir. Bir adın bir gelenekten diğerine geçmesi, o inancın bütünüyle benimsendiğini göstermez. Yehuda Liebes, şofar duası üzerine araştırma.
Tanah’ta Haşem’in gönderdiği bir görevlinin yüksek konumu, ibadetin kime yöneltileceğini değiştirmez. İsrael’e çölde yol göstermek için bir melek gönderilir. Haşem, adının onda bulunduğunu bildirir ve halktan meleğin sözünü dinlemesini ister. Aynı Tora, “Dinle İsrael, Haşem Tanrımızdır, Haşem birdir” buyruğuyla halkın bağlılığını Haşem’e yöneltir. Meleğin Haşem’in adını taşıması kendisine verilen görevi, Şema duası ise kulluğun kime ait olduğunu gösterir. Talmud’un Sanhedrin 38b bölümü, Tanrısal adı taşıyan melek ile Haşem arasındaki ayrımı korur. Dolayısıyla bir dua kişiye göksel bir unvan verse bile bu unvan, ona Tanrı olarak ibadet etme hakkı vermez. Şemot 23:20–22, Devarim 6:4–5.
Maşiah’ın kimliğini de bir unvan yerine Tanah’ın verdiği görevler belirler. David’in soyundan bir kral gelecek, adaletle hükmedecek ve onun günlerinde İsrael güven içinde yaşayacaktır. Dağılmış İsrael kendi toprağında tek halk olarak birleşecek, Haşem’in hükümlerini yerine getirecek ve kutsal yer aralarında bulunacaktır. Yeryüzü Haşem’in bilgisiyle dolacaktır. Şofar duasındaki ad üzerinden İsa’nın Maşiah olduğu sonucuna varmak, Tanah’ın vaat ettiği olayların yerine bir unvan koymaktır. Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Şemot 23:20–22 · Devarim 6:4–5 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1–12 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28. İddianın dayandığı dua ve tarih araştırması · Roş HaŞana Mahzoru, şofar yakarışı · Yehuda Liebes, Melekhey Kol HaŞofar veYeşua Sar HaPanim.
113. İddia: Yahudiler İsa’dan sonra Maşiah anlayışını değiştirdi
Tanah, David’in soyundan gelecek bir kralı ve o kralın döneminde halkın yaşayacağı değişimi birlikte anlatır. Bu nedenle bir metin adil bir yönetimden, halkın ülkesine dönmesinden veya insanların içten değişmesinden söz ettiğinde, bunların beklenen kralla ilişkisi metnin kendi cümlelerinden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, David’in soyundan gelecek bir kralı ve o kralın döneminde halkın yaşayacağı değişimi birlikte anlatır. Bu nedenle bir metin adil bir yönetimden, halkın ülkesine dönmesinden veya insanların içten değişmesinden söz ettiğinde, bunların beklenen kralla ilişkisi metnin kendi cümlelerinden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’dan önce Yahudilerin Maşiah’ı, yani Mesih’i belirli bir kişi olarak beklediğini söylerler. İsa kabul edilmeyince sonraki hahamların bu beklentiyi bir düşünceye, bir simgeye ya da kişisiz bir kurtuluş çağına dönüştürdüğünü ileri sürerler. Yeşaya’nın acı çeken kulunu İsrael olarak okumayı da bu değişime örnek gösterirler.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ta Maşiah’tan beklenen işler Hristiyanlıktan önce yazılıydı. Haşem, David’e kendi soyundan gelecek bir hükümdarın tahtını sağlamlaştıracağını vaat eder. Yeremya o aileden çıkacak kralın ne yapacağını da söyler. Kral ülkede adaleti sağlayacak, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael halkı güven içinde yaşayacaktır. Halkın kendi toprağına dönmesi de aynı vaadin içindedir. Bu görevler, İsa’yı değerlendirmek için sonradan ortaya konmuş şartlar değildir. Yahudilerin Maşiah’tan bunları istemesi, Yeremya’nın vaat ettiği kralı beklemelerinden kaynaklanır. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.
Halkın ülkesine dönmesiyle kimin başa geçeceği, Yehezkel’de aynı olayın iki parçasıdır. Haşem dağılmış İsrael’i toplayıp ülkede tek ulus yapacağını söyler. Ardından “Kulum David onların kralı olacak ve hepsinin tek çobanı olacak” der. Halk O’nun hükümlerine uyacak, kutsal yer de aralarında bulunacaktır. Zekeriya’da Siyon’a gelecek kralın barışı uluslara duyurması, Yeşaya’da ise David’in babası Yişay’ın soyundan gelen hükümdarın yoksullar için adaletle hükmetmesi aynı beklentiyi tamamlar. Savaşın araçları ortadan kaldırılacak, Haşem’in bilgisi dünyayı dolduracak, İsrael’in kovulmuşları ve Yehuda’nın dağılmışları toplanacaktır. Bir kralın gelişi ile onun döneminde yaşanacak değişim, bu vaatlerde birbirine bağlıdır. Yehezkel 37:21–28, Zekeriya 9:9–10, Yeşaya 11:1–12.
Yehezkel 37’nin başındaki iki değnek bu vaadi tanınabilir kılar. Değneklerden birine Yehuda’nın, ötekine Yosef’in ve İsrael’in adı yazılır. Sonra ikisi peygamberin elinde birleştirilir. Haşem, bu hareketi iki topluluğu kendi ülkelerinde bir ulus haline getirmek ve üzerlerine tek kral koymak diye açıklar. Bu birleşme, antik metinde tarif edilen bir olaydır. Maşiah’ın kimliğini sınamak için aranan bu birleşme, Yehezkel’in İsa’dan yüzyıllar önce açıkladığı vaadin içindedir. (Yehezkel 37:15–24).
Yeşaya’nın İsrael’e “kulum” demesi de bir kralın geleceği vaadiyle çelişmez. Bir peygamber halkın çektiği acıyı anlatabilir ve başka bir yerde o halkı yönetecek kraldan söz edebilir. Yeşaya, kul diye kime seslendiğini iki yerde açıkça söyler. İlkinde İsrael’i Yaakov ve Avraam’ın soyu diye tanıtır. İkincisinde doğrudan “Sen kulumsun, İsrael” der. Üstelik aynı kul, Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldırmak ve İsrael’in sağ kalanlarını geri getirmekle görevlendirilir. Bu ayrım, bir yorumcunun belirli bir yerde kulu İsrael olarak okumasını, onun Maşiah’ın bir kişi olarak geleceğini reddetmesi gibi sununca kaybolur. Yeşaya 41:8–9, 49:3–6.
Halkın içten değişmesi de kralın ve ülkenin yerini almaz. Yeremya’da yeni antlaşma İsrael ve Yehuda’yla kurulur, Haşem Tora’sını halkın yüreğine yazar. Yehezkel’de Haşem, halkı kendi toprağına getirir ve hükümlerini yerine getirmelerini sağlayacak ruhu onlara verir. Manevi yenilenme, Tanah’ın zaten aynı geleceğe bağladığı bir olaydır. Bu yüzden bir dönem veya ruhsal dönüşümden söz edilmesi, kişisel Maşiah beklentisinin terk edildiği anlamına gelmez. Yeremya 31:31–34, Yehezkel 36:24–28.
Hahamların daha sonra Maşiah’ı bir insan yerine yalnızca bir düşünce olarak görmeye başladığı iddiası, atıfta bulunulan yorumların kendi içeriğiyle de çelişir. İsa’dan yaklaşık yüz yıl sonraki Bar Koziva olayına ilişkin anlatıda Rabbi Akiva yaşayan bir kişiyi Maşiah kral sayar. Ona itiraz eden Rabbi Yohanan ben Torta ise David’in oğlunun henüz gelmediğini söyler. Aralarındaki anlaşmazlık, beklenen kralın kim olduğu üzerinedir.
Yüzyıllar sonra Rambam da aynı beklentiyi David soyundan bir kral, İsrael’in toplanması ve Tapınak’ın yeniden kurulmasıyla ifade eder. Rambam’ın anlattığı kral Tora’ya bağlılığı güçlendirir ve İsrael’in savaşlarını yürütür. Bunlar sonraki hahamların ne beklediğinin kayıtlarıdır. Krallığın ve kurtuluşun ölçülerini ise o kayıtlardan önce Tanah koymuştur. Bir adayı reddetmek, Tanah’ın vaat ettiği kişiden vazgeçmek değildir. Yeruşalmi Taanit 4:5:13, Mişne Tora, Krallar ve Savaşlar 11:4.
Başka kaynaklar da aynı noktayı gösterir. Talmud’un Sanhedrin 98b bölümünde bilgeler Maşiah’ın adını tartışır; Şilo, Yinon, Hanina ve Menahem gibi adlar anılır. Sukka 52a’da ise bir görüş, öldürülen Maşiah ben Yosef’ten söz eder; aynı bölümde Maşiah ben David de anlatılır. Bu kaynaklardaki görüşler birbirinden farklıdır, ancak her ikisi de Maşiah’ı bir kişiye bağlar. Sanhedrin 98b, Sukka 52a.
Maşiah’ın adı, gelişi ve görevleriyle ilgili yorumlar kaynaklara göre değişir. İkinci Tapınak dönemine ait Ölü Deniz Yazmaları da farklı beklentiler içerir. Bu çeşitlilik, İsa’dan sonra kişisel Maşiah beklentisinin ortadan kaldırıldığını göstermez. Akiva’nın Bar Koziva’yı Maşiah sayması ve Rambam’ın yüzyıllar sonra David soyundan bir kral beklemesi, böyle bir iddiayla doğrudan çelişir.
Tanah kaynakları · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1–12, 41:8–9, 49:3–6 · Yeremya 23:5–8, 31:31–34 · Yehezkel 36:24–28, 37:21–28 · Zekeriya 9:9–10.
114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.
Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.
Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.
Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).
Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.
Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1
118. İddia: İsrael artık Tanrı’nın halkı değildir
Tanah, İsrael’in işlediği günahlar yüzünden sürgüne gönderildiğini ve kutsal yerinin yıkıldığını anlatır. Sürgün, halkın ülkesinden uzaklaştırılmasıdır. Bu cezanın antlaşmayı sona erdirip erdirmediği ise Haşem’in sürgündeki halka ne söylediğine bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, İsrael’in işlediği günahlar yüzünden sürgüne gönderildiğini ve kutsal yerinin yıkıldığını anlatır. Sürgün, halkın ülkesinden uzaklaştırılmasıdır. Bu cezanın antlaşmayı sona erdirip erdirmediği ise Haşem’in sürgündeki halka ne söylediğine bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in sadakatsizliği ve İsa’yı reddetmesi yüzünden Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığını söylerler. Hoşea’nın Lo-Ammi sözünü, Zekeriya ve Daniel’deki ayetleri ve İkinci Tapınağın yıkılmasını buna dayanak gösterirler. Onlara göre İsrael, gelecekte İsa’yı kabul ettiğinde yeniden Tanrı’nın halkı olacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 26, İsrael’in günahları yüzünden cezalandırılmasını, sürgünü ve kutsal yerin yıkılmasını anlatır. Ancak Tanrı aynı bölümde “Düşmanlarının ülkesindeyken bile onları reddetmeyeceğim; onlarla yaptığım antlaşmayı bozmayacağım” der (26:44–45). Haşem halkı cezalandıracağını da sürgün sırasında antlaşmayı koruyacağını da aynı bölümde söyler.
Vayikra 26:44’ün tam hükmü וְאַף־גַּם־זֹאת בִּהְיוֹתָם בְּאֶרֶץ אֹיְבֵיהֶם לֹא־מְאַסְתִּים וְלֹא־גְעַלְתִּים לְכַלֹּתָם לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם כִּי אֲנִי יְהוָה אֱלֹהֵיהֶם sözleridir: “Düşmanlarının ülkesindeyken bile onları reddetmeyeceğim, onlardan tiksinerek onları ortadan kaldırıp antlaşmamı bozmayacağım; çünkü Ben onların Tanrısı Haşem’im.” Lehafer beriti itam (לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם), “onlarla antlaşmamı bozmak” ifadesi özellikle reddedilir. Sürgün, Tora’ya itaatsizlikten kaynaklanan gerçek bir ceza olduğu halde Tanrı’nın antlaşmasının kalıcı iptali değildir. Halk Tora’ya uymadığı için ülkesinden uzaklaştırılır. Haşem ise o halkın Tanrısı olduğunu söylemeye devam eder.
Yeremya 31:31, yeni antlaşmayı İsrael ve Yehuda’yla yapacağını söyler. 31:33’te Tanrı kendi yasasını onların yüreğine yazacağını, 31:35–37’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdüreceğini bildirir. Yehezkel 37:21–28, aynı halkın ülkesine toplanmasını, bir krallıkta birleşmesini ve kutsal yerin halk arasında bulunmasını vaat eder.
Yeşaya 41:8–9, 44:21 ve 49:3 de burada farklı bir açıdan önemlidir: Tanrı aynı İsrael’i adıyla “kulum” diye tanımlar. Yeremya 31:35–37, güneşin ve yıldızların düzeni sürdükçe İsrael’in ulus olarak Tanrı önünde sona ermeyeceğini bildirir.
Şemuel Alef 12:20–22’de Şemuel, yanlış yapan halka Tanrı’nın ardından gitmekten vazgeçmemesini söyler ve gerekçesini açıklar: Haşem, büyük adının hatırı için halkını bırakmayacaktır; çünkü onları kendisine halk yapmaktan hoşnut olmuştur. Halkın günahı bilinirken verilen bu güvence, İsrael’in seçilmişliğinin, halkın hiç hata yapmaması şartına bağlı olmadığını gösterir.
Yeremya 33:23–26’da “Haşem seçtiği iki aileyi reddetti” iddiası bizzat aktarılır. Tanrı buna gündüz ve gece için koyduğu düzeni hatırlatarak karşı çıkar; Yaakov’un ve David’in soyunu reddetmeyeceğini, onlara merhamet edeceğini bildirir. İsrael’in artık Tanrı’nın halkı olmadığı iddiası, peygamberin Tanrı’nın cevabıyla reddettiği iddianın tekrarıdır.
Yeşaya 49:14–16, kendisinin unutulduğunu sanan Siyon’a Tanrı’nın onu unutmadığını bildirir; Yeşaya 54:7–10 da kalıcı merhameti açıklar. “İsrael’in yerine Kilise geçti” iddiası yanlıştır. Vayikra 26:44–45 ve Yeremya 31:35–37, Tanrı’nın İsrael’le antlaşmasını koruduğunu ve halkın ulus olarak süreceğini açıkça bildirir.
Yeremya 31:36’da İsrael’in sürekliliği גַּם זֶרַע יִשְׂרָאֵל יִשְׁבְּתוּ מִהְיוֹת גּוֹי לְפָנַי כָּל־הַיָּמִים ifadesiyle güneşin, ayın ve yıldızların düzeninin bozulması gibi gerçekleşmesi beklenmeyen bir koşula bağlanır: İsrael’in Tanrı’nın önünde ulus olarak var olmaktan çıkması, doğanın sabit düzeninin sona ermesiyle karşılaştırılır. Yeremya 33:23–26 da aynı reddedilme iddiasına gündüz ve gece düzeniyle cevap verir. İsrael’in tarihsel ihlalleri bu antlaşma sürekliliğinin reddi için gerekçe yapılmamıştır.
Hoşea 1:9’da Lo-Ammi, yani “Halkım değil” adı, İsrael’in işlediği günahların yol açtığı ağır kopuşu anlatır. Kitap aynı halk için devamında şu sözü de verir: “Halkım değilsiniz” denilen yerde onlara “Yaşayan Tanrı’nın çocukları” denecektir. Yehuda ile İsrael yeniden bir araya gelecek, Tanrı Lo-Ammi için “Sen halkımsın” diyecektir. İddia, kopuşu anlatan sözü alıp aynı kitabın İsrael’e verdiği dönüş vaadini dışarıda bırakır. Hoşea 1:9, 2:1–2, 2:25.
Zekeriya 11:10’da kırılan değnekle birlikte bozulan antlaşma, ayetin kendi sözleriyle “bütün halklarla” yapılmış antlaşmadır. Ayet onu Sinay’da İsrael ile yapılan antlaşma diye adlandırmaz. Daniel 9:26’da da “Yahudiler artık onun halkı olmayacak” cümlesi bulunmaz. Ayetin söylediği, gelecek önderin halkının, Yeruşalayim’i ve kutsal yeri yıkacağıdır. İsrael’in Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığı sonucu bu cümleye sonradan eklenir. Zekeriya 11:10, Daniel 9:26.
Yeremya 3:8–18’de sadakatsizlik boşanma diliyle anlatılır; aynı bölüm İsrael’i dönmeye çağırır ve İsrael ile Yehuda’nın yeniden bir araya gelmesinden söz eder. Yehezkel 16:59–63’te de Tanrı, İsrael’in antlaşmayı bozmasını anlattıktan sonra geçmişte onunla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağını ve onunla sonsuz bir antlaşma kuracağını söyler. Yargılanan ve geri çağrılan halk aynıdır.
Bu metinler İsrael’in günahlarını gizlemez. Günahın ardından ceza, sürgün ve dönüş anlatılır. Ancak dönüş, İsrael’in İsa’yı kabul etmesine bağlanmaz. Vayikra İsrael’in Tanrı’ya dönmesinden söz eder; Hoşea aynı halkın yeniden kabulünü, Yehezkel ise dağılmış İsrael’in toplanıp temizlenmesini anlatır. Vayikra 26:40–45, Yeremya 3:8–18, Yehezkel 16:59–63, 36:24–28.
Tanah kaynakları: Vayikra 26:40–45; Yeremya 31:31–40 ve 33:23–26; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Alef 12:20–22; Yeşaya 41:8–9, 44:21, 49:3, 49:14–16 ve 54:7–10.
123. İddia: Daniel’deki meshedilmiş kişi beklenen Maşiah’tır
Tanah’ta bir kişi, göreve ayrıldığını göstermek için yağla meshedilebilir. İbranice maşiah sözcüğü “meshedilmiş” anlamına gelir. Daniel 9’da bu unvanın hangi kişiye ait olduğunu anlamak için, kelimenin yanında verilen olay ve görevlere bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta bir kişi, göreve ayrıldığını göstermek için yağla meshedilebilir. İbranice maşiah sözcüğü “meshedilmiş” anlamına gelir. Daniel 9’da bu unvanın hangi kişiye ait olduğunu anlamak için, kelimenin yanında verilen olay ve görevlere bakmak gerekir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, maşiah sözcüğünün kohenler ve krallar için de kullanılabildiğini kabul ederler. Ancak Daniel 9’un gelecekteki Maşiah krallığını anlattığını ve 25. ile 26. ayetlerde sözü edilen meshedilmiş kişinin beklenen Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Bu kişiyi Nasıralı İsa olarak tanımlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:25’te “meshedilmiş önder”, 9:26’da “meshedilmiş kişi” sözleri bulunur. İbranice maşiah, “meshedilmiş” demektir; bir kişiye verilen unvandır. Tek başına kişinin adını söylemez. Vayikra 4:3 meshedilmiş koheni, Şemuel Alef 24:7 Şaul’u, Yeşaya 45:1 ise Pers Kralı Koreş’i aynı kelimeyle anlatır.
Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד (ad maşiah nagid, “meshedilmiş öndere kadar”), 9:26’da ise יִכָּרֵת מָשִׁיחַ (yikkaret maşiah, “bir meshedilmiş kesilecek”) ifadeleri geçmektedir. Maşiah (מָשִׁיחַ) sözlük bakımından “meshedilmiş” unvanıdır; bu sözcüğün herhangi bir kullanımı tek başına Nasıralı İsa özel adını oluşturmaz. Vayikra 4:3 הַכֹּהֵן הַמָּשִׁיחַ (“meshedilmiş kohen”) derken Yeşaya 45:1 Tanrı’nın Koreş’e seslenişini לִמְשִׁיחוֹ לְכוֹרֶשׁ (“meshedilmişi Koreş’e”) biçiminde kurmaktadır. Tanah’ın bu iki örneği, unvanın kohenler ve krallar gibi farklı görevler üstlenen kişiler için kullanılabildiğini gösterir.
Daniel 9:25’teki yedi hafta ile altmış iki hafta birbirinden ayrılır. Yeşaya 44:28–45:1 ve Ezra 1:1–4 Koreş’i Yeruşalayim’in yeniden kuruluşuyla ilişkilendirir. İlk dönemin nasıl yorumlandığı ayrıca araştırılır; aynı kelimenin iki defa kullanılması bütün kişilerin İsa olduğu anlamına gelmez. Tanah’ın Maşiah ölçütleri Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28’de belirli tarihsel görevlerle açıklanır.
Daniel 9:26–27, şehirle kutsal yerin yıkımını ve sunuların durmasını da anlatır. Maşiah’ın kimliği Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’de verilen adalet, barış ve İsrael’in toplanması görevleriyle sınanır. Hristiyanların Daniel’deki “meshedilmiş” kelimesini doğrudan “İsa” diye okuması, ortak unvanı özel isimle değiştirmektir.
Daniel’in yetmiş haftalık anlatısında ilk yedi hafta, sonraki altmış iki hafta, şehrin yeniden kurulması ve kutsal yerdeki felaket aynı bağlamın öğeleridir. Meshedilmiş ifadesinin belirli bir tarihsel kişiye yöneltilmesi, yalnız tek kelimeye değil, bu olayların hangi sırayla gerçekleştiğine ve kişilerin o olaylarda ne yaptığına dayanmalıdır. David soyundan beklenen Maşiah için Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’de belirtilen halkın toplanması, adil yönetim ve güvenlik ölçütleri de ihmal edilemez.
Daniel 9:25 ve 9:26’daki maşiah sözcüğünün başında İbranicede sözcüğü belirli hale getiren ha- eki bulunmaz. İngilizce çeviride büyük harfle yazılan “Messiah” ve eklenen “the”, İbranice metnin büyük harf kullanımı değildir; çevirinin tercihidir. Tanımlığın bulunmaması kişinin kimliğiyle ilgili bütün tartışmayı tek başına çözmez. Ancak sözcüğün kendisi de bu kişiyi İsa olarak adlandırmaz.
Daniel 9:24’te aynı kökten gelen limşoah, yani “meshetmek” fiili kullanılır. Bir şeyi meshetmekten söz eden bu fiil ile sonraki ayetlerde geçen maşiah, yani “meshedilmiş kişi” ayrı dil biçimleridir. Aynı kökten gelmeleri, her iki ifadenin aynı kişiyi anlattığını göstermez. Daniel 9:24.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7; Yeşaya 45:1 ve 44:28; Ezra 1:1–4; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
128. İddia: Yetmişinci haftanın ikinci yarısı uzun bir aradan sonra gelecekte gerçekleşebilir
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Daniel’in yetmişinci haftasının ilk yarısının geçmişte gerçekleştiğini söylerler. Onlara göre hafta o noktada durdu. Aradan uzun bir süre geçtikten sonra, gelecekte kalan üç buçuk yıl yeniden sayılacak ve hafta tamamlanacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:27’de “bir hafta” ve “haftanın ortası” aynı cümlede yer alır. Bu yorumda haftanın ilk yarısı geçmişe, kalan üç buçuk yılı ise geleceğe yerleştirilir. Böylece ayetin sözünü etmediği bir ara eklenir.
Daniel 9:27’de שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Hatsi ha-şavua (חֲצִי הַשָּׁבוּעַ), daha önce adlandırılmış aynı haftanın ortasını belirtir. Bu ifade, haftanın iki yarısının arasına ayrı bir dönem koymaz. Metin kendi içinde bir hafta ve o haftanın ortasında gerçekleşecek olayı açıklar.
Ayetin sonundaki וְעַד־כָּלָה וְנֶחֱרָצָה, “belirlenmiş son gerçekleşinceye kadar” sözü, anlatının sonunda bekleyen yıkımla ilgilidir. Cümle, haftanın ilk yarısı için ayrı bir çağ ve ikinci yarısı için başka bir çağ vermez. Haftayı ortadan bölen olay korbanla sununun durmasıdır. Yıkım hakkında verilen son hüküm ise bu olayla birlikte anlatılır. (Daniel 9:26–27).
Daniel 9:25–27, yedi ve altmış iki haftayı, bir meshedilmişin kesilmesini, şehrin yıkımını, antlaşmayı ve kurban hizmetinin durmasını birlikte anlatır. Ayette bu sürenin ilk kısmını bitirip sonra dünyanın sonuna kadar bekleyecek veya kalan yarım haftayı yeni çağda başlatacak kişi tanıtılmaz. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28 gelecekteki kralı İsrael’in yeniden toplanması, adalet ve güven içinde yaşama görevleriyle tanımlar.
Gerçekleşmeyen sonuçları ikinci gelişe bağlayıp Daniel’in yarım haftasını geleceğe taşımak için ayette bir tarih verilmez. Daniel 9:27 haftanın yarısından söz eder; araya konacak bir bekleme dönemi bildirmez. Bu arayı ekleyen hesap Daniel’in hesabı değildir.
Daniel 9:24–27’nin başlangıç bağlamı İsrael’in günahı, Yeruşalayim’in yeniden kurulması ve kutsal yerdeki hizmettir. Haftanın kalan kısmını hesap dışında bekletmek için ayette ne başka bir başlangıç sözünün verilmesi ne de sürenin akışını durduran özel bir hüküm bulunur. Ayetteki bir olayı tarihteki bir olayla eşleştirmek başka, ayetin belirlediği sayımı durdurup yeni bir hesap kuralı koymak başkadır.
Bu iddia önceki hesapla birlikte okunduğunda iki ayrı ara ortaya çıkar. İlk hesap 69 haftayı İsa’nın ölümü için seçilen tarihte bitirir ve son haftanın başlangıcına kadar yaklaşık 33 yıl bırakır. Son haftanın ikinci yarısı da geleceğe taşındığında, haftanın kendi içine bir ara daha eklenmiş olur. Daniel bu iki arayı tarif etmez.
İddiada Daniel 7:25 ve 12:7’de geçen “zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadeleri de gelecekteki süreyle ilişkilendirilir. Farklı bölümlerde benzer uzunlukta sürelerin bulunması, bu bölümlerin aynı olayı anlattığını tek başına göstermez. Her bölümde kimin hangi olay sırasında konuştuğuna da bakılmalıdır. Daniel 7:25, 12:7.
Bir olayın sonuçları uzun süre devam edebilir. Yeruşalayim’in yıkımından sonraki sürgünün sürmesi de yıkımın gerçekleştiği haftanın sayılmadan beklediğini göstermez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
139. İddia: Bereşit 49:10’daki Şilo Maşiah’tır; “asa”nın Yehuda’dan ayrılması İsa’ya karşı kronolojik bir engel oluşturmaz
Bereşit 49’da Yaakov, oğlu Yehuda’ya yönetimle ilgili bir söz söyler. Burada asa, yönetme yetkisini anlatır ve Şilo’nun gelişi diye çevrilen bir söz yer alır. Ayetin Yehuda’nın yönetim hakkını nasıl anlattığıyla Şilo’nun kim olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit 49’da Yaakov, oğlu Yehuda’ya yönetimle ilgili bir söz söyler. Burada asa, yönetme yetkisini anlatır ve Şilo’nun gelişi diye çevrilen bir söz yer alır. Ayetin Yehuda’nın yönetim hakkını nasıl anlattığıyla Şilo’nun kim olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bereşit 49:10’daki Şilo’yu Maşiah, yani Mesih olarak okurlar. Ayetin Yehuda’nın her dönemde bağımsız bir devlet olarak yönetilmesini gerektirmediğini söylerler. Bu nedenle asanın ne zaman el değiştirdiğinin İsa’ya karşı bir tarih engeli oluşturmadığını savunurlar ve Şilo’nun gelişiyle tamamlanacağını söyledikleri Yehuda krallık vaadini İsa’ya bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 49:10, Yehuda’nın asası, yönetim yetkisi ve halkların bağlılığı hakkında sözler içerir. Ayetteki Şilo kelimesi İsa’nın özel adı değildir. Şilo sözcüğü, İsa’nın adını veya Roma döneminde sona erecek bir tarih hesaplamasını içermez.
Bereşit 49:10’un İbranicesi לֹא־יָסוּר שֵׁבֶט מִיהוּדָה וּמְחֹקֵק מִבֵּין רַגְלָיו עַד כִּי־יָבֹא שִׁילֹה וְלוֹ יִקְּהַת עַמִּים şeklindedir. Şevet (שֵׁבֶט) yönetim asası demektir. Mehokek (מְחֹקֵק) hüküm veren yöneticinin göreviyle, yikkhat ammim (יִקְּהַת עַמִּים) ise halkların ona yönelmesi veya bağlılığıyla ilişkilidir. Şilo (שִׁילֹה) sözcüğünün dil bakımından nasıl anlaşılacağı ve ayetin nasıl yorumlanacağı konusunda farklı açıklamalar vardır.
Raşi ve Ramban’ın bu pasajı David hanedanının ve gelecekteki Maşiah’ın yönetimiyle ilişkilendirmesi gerçek bir klasik yorumdur. Bunun kabul edilmesi, kelimenin Nasıralı İsa’nın özel adı olduğu veya Roma döneminde belirli bir yılı hesaplamaya imkan verdiği anlamına gelmez. Ayette Roma, MÖ/MS takvimi ya da İsa’nın yaşam yılı belirtilmemektedir.
Yehuda’nın yönetimi tarih boyunca sürgün ve yabancı egemenlik nedeniyle kesintiye uğramıştır. Asa, Yehuda’nın kesintisiz siyasi egemenliğini tarihleyen bir takvim değildir. Şemuel Bet 7:12–16, David soyunun geleceğini; Yeremya 23:5–8, adil kralın yönetimini ve İsrael’in güvenliğini anlatır.
Melahim Bet 25:1–7’de Yehuda kralı Sidkiya’nın Babil tarafından yenilip esir alınması anlatılır. Ezra 1:1–4’te dönüş iznini veren ise Yehudalı bağımsız bir kral değil, Pers kralı Koreş’tir. Böylece yabancı egemenlik ve Yehuda’nın kendi kralıyla yönetildiği dönemin sona ermesi, İsa’nın yaşadığı dönemden çok önce Tanah’ın kendi tarihinde zaten vardır. “Asa”yı yalnız Roma çağında sona eren kesintisiz siyasi bağımsızlık diye okumak bu tarihi açıklamaz.
Bereşit 49:10’daki halkların bağlılığı sözünün Maşiah’la ilişkilendirilmesi, Yeşaya 11:1–12 ve Yehezkel 37:21–28’deki İsrael’in toplanması, adalet ve barış görevlerini ortadan kaldırmaz. Şilo’yu Maşiah olarak okumak, onun kimliğini ayrıca belirlemeyi gerektirir. Ayet İsa’nın adını vermez.
Ramban, Yehuda’nın krallık yetkisini yorumlarken bunun yabancı esaret dönemlerinde hiçbir siyasi kesintiye uğramayacağını söylemediğini; İsrael üzerinde kalıcı meşru hanedan hakkının Yehuda ve David soyu ile ilişkisini açıkladığını belirtir. Tanah’ın kendi anlatısında Sidkiya’nın Babil tarafından devrilmesi ve sonraki dönüşün Pers kralı Koreş tarafından duyurulması, İsa’dan çok önce Yehuda’nın bağımsız devlet yönetiminin kesintiye uğradığını gösterir. Dolayısıyla “siyasi asa ancak İsa’nın döneminde ortadan kalktı” şeklindeki tarihsel öncül doğru değildir. Metnin Maşiah’la ilgili yorumu yapılırken Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’nin bildirdiği gerçek yönetim, İsrael’in toplanması ve barış görevleri de korunmalıdır.
İddiada ayetin “hak sahibi gelene kadar” anlamında okunması ve bunun Yehezkel’deki, hakkın sahibine verileceğini söyleyen sözle ilişkilendirilmesi de önerilir. Onkelos ve Raşi’nin Bereşit 49:10’u Maşiah’ın krallığıyla ilişkilendiren açıklamaları vardır. Bu kaynaklar ayetin Maşiah yönünde okunabildiğini gösterir; Maşiah’ın İsa olduğunu söylemez. Yehezkel 21:32, Raşi, Bereşit 49:10.
Hristiyan yorum kesintisiz siyasi bağımsızlık varsayımını reddederken Yehuda’nın Roma döneminde güç kaybettiği tarihi zorunlu bir son tarih olarak kullanamaz. Ayeti Maşiah hakkında okumak, onun kim olduğunu henüz göstermez. Halkların ona bağlılığı ve peygamberlerin anlattığı adil yönetim, kimlik değerlendirilirken göz önünde tutulmalıdır.
Tanah kaynakları: Bereşit 49:10; II Melahim 25:1–7; Ezra 1:1–4; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Filolojik ve yorum tarihi: Raşi, Bereşit 49:10; Ramban, Bereşit 49:10.
143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.
Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.
Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.
Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.
Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.
Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.
Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.
Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
144. İddia: Başka hiçbir aday Yahudiler tarafından İsa kadar reddedilmediğine göre İsa en güçlü Maşiah adayıdır
Bir kişinin bir çağda veya bir toplulukta reddedildiğini göstermekle, onun tarihte herkesten daha fazla reddedildiğini kanıtlamak ayrı işlerdir. Bu karşılaştırma yapılabilse bile, reddedilmenin Maşiah’ı tanımak için bir ölçü olup olmadığına Tanah’ın sözleriyle karar verilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir kişinin bir çağda veya bir toplulukta reddedildiğini göstermekle, onun tarihte herkesten daha fazla reddedildiğini kanıtlamak ayrı işlerdir. Bu karşılaştırma yapılabilse bile, reddedilmenin Maşiah’ı tanımak için bir ölçü olup olmadığına Tanah’ın sözleriyle karar verilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, başka hiçbir Maşiah, yani Mesih adayının bütün Yahudiler tarafından İsa kadar sürekli reddedilmediğini ileri sürerler. Onlara göre bu uzun ve yaygın reddedilme İsa’nın Maşiah olduğuna işaret eder ve onu öteki adayların önüne geçirir.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, Maşiah’ı “en çok reddedilen kişi” diye tanımlamaz. Yeremya 23:5–8 onun David soyundan gelip adil krallık kuracağını, Yehuda’yı kurtaracağını ve İsrael’i güven içinde yaşatacağını bildirir. Yeşaya 11:1–12, şiddetin sona ermesini ve İsrael’in toplanmasını; Yehezkel 37:21–28, halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır.
“En çok reddedilmek” diye bir ölçü de verilmez. Hangi dönemde, kaç kişi tarafından veya hangi toplulukta reddedildiği belirsiz bir karşılaştırma, Tanrı’nın kimlik şartı olamaz. Moşe’ye itiraz edildi, Yosef kardeşlerince reddedildi, David Şaul tarafından kovalandı. Bu yüzden reddedilme tek kişiye ait değildir.
Tanah’ın hükümdarlık vaadi reddedilmenin miktarıyla değil, yöneticinin kimliği ve göreviyle kurulmuştur. Yeremya 23:5’te וַהֲקִמֹתִי לְדָוִד צֶמַח צַדִּיק וּמָלַךְ מֶלֶךְ וְהִשְׂכִּיל וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה בָּאָרֶץ denir: “David için doğru bir Dal çıkaracağım; kral olarak yönetip ülkede adalet ve doğruluk gerçekleştirecek.” Ve-malak melekh (וּמָלַךְ מֶלֶךְ) fiili yönetimi, ve-asa mişpat u-tsedaka (וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה) adil hüküm ve davranışı anlatır. Peygamber bir kişinin tarih boyunca gördüğü itirazların sayılmasını veya en çok eleştirilen kişinin kral olmasını emretmemektedir.
Hristiyanların İsa’nın başka adaylardan daha fazla reddedildiğini ileri sürmeleri, Maşiah’ın hangi peygamberlik görevini yerine getirdiğini göstermiyor. Gelecek kralın kimliği karşılaştığı itirazların sayısıyla değil, Tanah’ın verdiği görevlerle belirlenir.
Şemuel Alef 18:16, Şaul tarafından tehdit edilen David’in İsrael ve Yehuda halkınca sevildiğini ayrıca bildirir. Bir kişinin belirli bir kişi ya da grup tarafından reddedilmesi ile bütün bir halkın onu reddetmesi farklı tarihsel iddialardır. Bunlar da kendi başlarına Maşiah şartı sayılmaz. Aynı şekilde “tarihte en çok reddedilen” sözünü sınamak için hangi yılların, hangi toplulukların ve hangi tepkilerin sayılacağını belirtmek gerekir. Bunlar belirlenmedikçe tarihsel bir karşılaştırma yapılamaz.
Tehilim 118:22’de reddedilen taşın köşe başı olması anlatılır. Şiirde reddedilmenin ardından yükselme vardır. Bir kişinin reddedilmesiyle ayette anlatılan onurlu konuma gerçekten yükselmesi ayrı konulardır. İtirazların çokluğu kralın getireceği adaletin, toplanmanın ve güvenliğin yerine konamaz. Tehilim 118:21–23.
Tanah kaynakları: Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Alef 18:16; Şemot 2:14; Bereşit 37–45.
163. İddia: Zekeriya 12–13 İsa’nın el yaralarını ve İsrael’in onu öldürdüğünü bildirir
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişiyle 13:6’da yaraları sorulan kişiyi İsa olarak tanımlarlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael onun ellerindeki çarmıh izlerini görecek ve onu öldürdüğü için yas tutacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 12:10’da delinen biri için yas tutulur. 13:6’da ise yaraları sorulan bir kişi bulunur. Hristiyan iddiası bu iki kişiyi ve 13:6’daki yaraları İsa’nın çarmıhıyla özdeşleştirir. Ancak 12:10 ellerden söz etmez; 13:6’daki kişi de yalancı peygamberlik hakkındaki sahnenin içindedir.
12. bölüm, Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı Tanrı’nın müdahalesini anlatır (12:2–9). Ardından David evine ve Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verileceği, halkın yas tutacağı bildirilir (12:10–14). 13:1 günahtan arınmayı, 13:2 ise putların ve yalancı peygamberliğin ülkeden kaldırılmasını anlatır.
12:10’daki וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו ifadesinde elai “bana”, alav “onun için” demektir. Daqaru ise delip yaralamayı anlatır. “Bana”dan “onun için”e geçiş ve delinen kişinin kimliği yorumlarda tartışılır. Bu geçiş tek başına ne Tanrı’nın insan olarak delindiğini ne de İsa’nın kastedildiğini kanıtlar. Ayette İsa’nın adı, ikinci geliş, çarmıh veya el yaraları yazmaz.
13:3–5’te anne ve babasının karşı çıktığı yalancı peygamberden, peygamberlik edenlerin utanmasından ve bir kişinin “Ben peygamber değilim, çiftçiyim” demesinden söz edilir.
Hemen sonra ona şu soru sorulur: מָה הַמַּכּוֹת הָאֵלֶּה בֵּין יָדֶיךָ, “Ellerinin veya kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” (mah ha-makkot ha-elleh bein yadekha). Kişi, bunların kendisini sevenlerin evinde aldığı yaralar olduğunu söyler. Ayette “avuç içindeki çivi delikleri” denmez. Bazı yorumcular yaraları göğüs veya gövdeyle, bazıları da kollarla ilişkilendirir.
Yalancı peygamberlik bağlamında bu yaralar eski dini uygulamaların izleri olarak anlaşılabilir. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberlerinin kendilerini kılıç ve mızraklarla yaraladığı anlatılır. Bu paralel, Zekeriya’daki yaraların ne olabileceğini açıklar; metnin onların kesin sebebini ayrıca bildirdiği anlamına gelmez.
Zekeriya 12:10’daki yas sahnesiyle 13:6’daki soruyu “aynı kişi çarmıh yaralarını gösteriyor” diye bağlayan bir cümle yoktur. 13:7’de ise “Kılıç, çobanıma karşı uyan” sözleriyle yeni bir hitap başlar. Bu sonraki sahne, 13:6’nın öncesindeki yalancı peygamberler bağlamını silmez.
Talmud’un Sukka 52a bölümünde 12:10’daki yas için iki rabbinik açıklama aktarılır: Maşiah ben Yosef’in ölümü veya kötü eğilimin ortadan kaldırılması. Aynı tartışmada Maşiah ben David ve Maşiah ben Yosef ayrı kişilerdir. Bu yorum, ayetin Maşiah ile ilişkilendirildiğini gösterir; 13:6’daki kişiyi İsa’yla aynı kişi olarak tanımlamaz.
Tanah, vaat edilen kralı adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenli yaşamasıyla anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Zekeriya’daki iki sahneyi birleştirip bunlara çarmıh ve ikinci geliş ayrıntılarını eklemek, ne bu vaatleri yerine getirir ne de ayetlerin İsa’yı adlandırdığını gösterir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14; 13:1–7; Melahim Alef 18:28; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Sukka 52a.
