Misyoner İddiaları Arşivi

70 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

189. İddia: Toledot Yeşu’daki çalınan beden anlatısı diriliş tartışmasının eski olduğunu gösterir

Toledot Yeşu adıyla bilinen metinler, İsa hakkında farklı zamanlarda ve dillerde aktarılmış Yahudi anlatılarıdır. Bu anlatılardan bazıları İsa’nın bedeninin nereye götürüldüğüyle ilgilidir. Aynı ayrıntının farklı yazmalarda nasıl anlatıldığı, bu metinlerin hangi tartışmaya tanıklık ettiğini anlamaya yardım eder.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Toledot Yeşu adıyla bilinen metinler, İsa hakkında farklı zamanlarda ve dillerde aktarılmış Yahudi anlatılarıdır. Bu anlatılardan bazıları İsa’nın bedeninin nereye götürüldüğüyle ilgilidir. Aynı ayrıntının farklı yazmalarda nasıl anlatıldığı, bu metinlerin hangi tartışmaya tanıklık ettiğini anlamaya yardım eder.

Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, bir bahçıvanın İsa’nın bedenini başka yere taşıdığı anlatıyı diriliş tartışmasının eski olduğuna delil gösterirler. Bunu, Justin Martyr ile Tertullian’ın aktardığı bedenin çalınması veya başka yere taşınması açıklamalarıyla birlikte okurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Toledot Yeşu tek bir çağda yazılmış, değişmez bir olay tutanağı değildir. İbranice, Aramice ve başka dillerde aktarılmış farklı Yahudi anlatılarından oluşur. Bu metinler İsa hakkında bir görüşü savunmak ve karşı görüşe cevap vermek için yazılmıştır. Bu anlatılar uzun bir süre boyunca aktarılmıştır. Bugün bunların önemli bölümleri Kahire Genizası’ndan gelen el yazması parçaları ve daha sonraki nüshalar üzerinden incelenmektedir. Geniza, eski yazıların saklandığı yerdir; Kahire’deki bu koleksiyon, farklı dönemlere ait çok sayıda belge içerir.

Michael Meerson ile Peter Schäfer’in 2014’te yayımladıkları metinler ve Gideon Bohak’ın en eski metinler üzerine 2026’da yayımlanan araştırması, anlatıların birbirinden farklı olduğunu gösterir. Bir nüsha bir metnin eldeki kopyasıdır. Bir kopyadaki beden anlatısının bütün Toledot geleneğinin tek ve en eski biçimi olduğunu söylemek için yazmaların bunu göstermesi gerekir.

Yaygın anlatılardan birinde İsa’nın takipçilerinin bedeni almayı düşündüğü, Yehuda adlı bir bahçıvanın ise cesedi başka yere taşıdığı anlatılır.

Princeton Geniza Project tarafından yayımlanan Aramice JTS 2529.1 parçasında ise olay başka türlü gelişir. Bu metinde Yeşu’nun cesedi, Tora’nın geceden önce gömülme emri nedeniyle asıldığı yerden indirilir ve bahçıvan Rabbi Yehuda’nın bahçesindeki su kanalına gömülür. Takipçileri daha sonra onu çarmıhta bulamayınca göğe yükseldiğini ileri sürerler. Ardından Pilatus, Yehuda’ya bedenin nerede olduğunu sorar. Yehuda da cesedi çıkarıp göstermeyi teklif eder.

Bu anlatının korunmuş Aramice metninde וקברוהי ברהטא, “Onu su kanalına gömdüler” ve ל֯א֯ אשכחו יתיה על צליבא, “Onu çarmıhta bulamadılar” ifadeleri yer alır. İkinci cümlede tseliva (צליבא), yani “çarmıh” sözcüğü geçer. Takipçiler onu burada arar. Yazma, bu sırada bir mezara baktıklarını söylemez.

Bohak’ın yayımında hasarlı harfler ve yayıncının tamamladığı yerler işaretlenmiştir. Elimizde metnin bir parçası vardır. Kayıp yerlerin nasıl okunduğunu anlamak için bu işaretlere bakılır. Anlatının kendi içinde bedeni daha sonra mezardan çıkarabilen bahçıvan bulunması, yazarın diriliş iddiasına nasıl cevap verdiğini gösterir. Yazma bu olayları birinci yüzyılda kendi gözleriyle gören birinin kaydını vermez.

Parçanın devamında Yehuda’nın bedeni mezardan çıkarıp Tiberias sokaklarında sürüklediğini ve ardından bedenin yeniden gömüldüğünü anlatan sözler bulunur. Bu ayrıntılar Aramice anlatının nasıl devam ettiğini gösterir. Olayın gerçekte bu sırayla yaşandığını doğrulamak için başka tarihsel kayıtlar gerekir.

İki nüshada bedenin yer değiştirmesi farklı biçimde anlatılır. Bir anlatıda bahçıvanın bedeni takipçilerinden önce gizlice taşıması, başka anlatıda bedenin daha önce gömülmesi ve takipçilerin onu bulamaması farklı olay sıralarıdır. Bu iki biçimi tek, değişmemiş Yahudi görgü tanığı belgesi gibi birleştirmek mümkün değildir.

İddiaya dayanak olarak gösterilen Justin Martyr, ikinci yüzyılda Yahudilerin öğrencilerin bedeni çaldığını söylediklerini ileri sürer. Tertullian da üçüncü yüzyıl başında bedenin çalınması veya bahçıvan tarafından taşınmasıyla ilgili karşı açıklamaları anar. İki yazar da Hristiyandır. Yazdıkları, beden hakkında bu açıklamaların erken dönemde tartışıldığını gösterir. Birinci yüzyılda olayı görmüş bir Yahudinin bağımsız kaydını vermezler.

Toledot Yeşu’nun belirli bir sürümünü kesin biçimde beşinci yüzyıla yerleştirmek de kolay değildir. Araştırmacılar geleneğin farklı katmanlarını ve yazmalarını ayrı ayrı inceler. Daha eski tartışma unsurları bulunabilir; bu, sonraki bütün anlatıların birinci yüzyıldaki olayları doğrudan kaydettiğini göstermez.

Diriliş iddiasına karşı “öğrencileri bedeni aldı” açıklamasının daha erken Hristiyan metinlerinde bulunması ayrı bir meseledir. Matta 28:11–15, birinci yüzyılın sonlarına yerleştirilen Hristiyan anlatısında öğrencilerin gece gelip bedeni çaldığı yönündeki bir açıklamayı aktarır. Bu, tartışmanın erken Hristiyan yazılarında yer aldığını gösterir. Matta’nın aktardığı iddiayı doğrulayan bağımsız bir Yahudi görgü tanıklığı burada yer almaz.

Matta’daki anlatı, Toledot Yeşu’nun farklı tarih ve nüshalarda oluşmuş öykülerinin birinci yüzyılda aynı biçimde anlatıldığını da kanıtlamaz.

Devarim 21:22–23, ölmüş kişinin cesedinin gece boyunca ağaçta bırakılmamasını ve gömülmesini emreder. JTS 2529.1’de bu hükmün bir cesedin indirilmesi gerekçesi olarak kullanılması, anlatının Tora’nın hukuki dilinden yararlandığını gösterir. Bu örnekte gömme buyruğunun kaynağı Tora’dır. Bedenin öyküde anlatılan yere gömülüp gömülmediği ise ayrı bir tarih sorusudur. Buyruğun gerçek olması, öyküdeki olayların gerçekleştiğini kanıtlamaz.

Boş bir mezarın gerçekten bulunduğunun tarihsel olarak kanıtlanması, bedenin nasıl ortadan kaybolduğunu veya dirilişin gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına belirlemez. Tanah’ın Maşiah ölçütü ise peygamberlerin vaat ettiği olaylara dayanır. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanmasını, David soyundan gelen adaletli yönetimi ve kutsal yerin halk arasında yeniden bulunmasını bildirir. Toledot Yeşu’nun farklı nüshaları bu görevlerin gerçekleştiğini göstermez.

Toledot Yeşu, İsa hakkındaki Yahudi-Hristiyan polemik tarihini incelemek için değerli bir metin geleneğidir. En eski parçalarla sonraki nüshalar arasındaki farklar, tartışmanın zamanla nasıl değiştiğini gösterir. Bu metinlerdeki beden anlatıları İsa’nın ölümünü, boş mezarı veya dirilişi doğrulayan birinci yüzyıla ait bağımsız görgü tanıklığı sağlamaz.

Birincil metin ve edisyon: Princeton Geniza Project, JTS 2529.1, Aramice metin ve çeviri; Gideon Bohak, The Sentencing of Jesus (Gzar-dina de-Yeshu) (2026); Peter Schäfer ve Michael Meerson, Toledot Yeshu: The Life Story of Jesus (2014). Justin Martyr, Dialogue with Trypho 108; Tertullian, De Spectaculis 30; Matta 28:11–15; Devarim 21:22–23; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37.

Bu iddianın sayfası

190. İddia: Lucian’ın çarmıha gerilmiş adama tapanlardan söz etmesi İsa’yı doğrular

Yunan yazar Lukianos, Peregrinos adlı bir adamın yaşamını anlatırken onun Hristiyanlarla ilişkisine de değinir. Bu bölümde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiği yazılıdır. Yazarın bu kişiyi nasıl tanımladığı ve bilgisini nereden aldığı ayrı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yunan yazar Lukianos, Peregrinos adlı bir adamın yaşamını anlatırken onun Hristiyanlarla ilişkisine de değinir. Bu bölümde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiği yazılıdır. Yazarın bu kişiyi nasıl tanımladığı ve bilgisini nereden aldığı ayrı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Lukianos’un sözünü ettiği çarmıha gerilmiş kişinin İsa olduğunu söylerler. Lukianos Hristiyan topluluğunun dışından bir yazar olduğu için bu satırları İsa’nın yaşadığına ve çarmıhta öldüğüne dışarıdan bir tanıklık sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

İkinci yüzyıl yazarı Samosatalı Lukianos, Peregrinos’un Ölümü adlı eserinde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiğini yazar. Bu eski kayıt, Hristiyan hareketine mensup olmayan bir yazarın, Hristiyanların topluluğun kurucusu hakkında neye inandığını bildiğini gösterir.

Lukianos’un Yunanca ifadesi τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἀνασκολοπισθέντα, “Filistin’de çarmıha gerilmiş insan” anlamındadır. Hristiyanların onu öğretici ve kurucu bir figür olarak gördüğünü de anlatır. İsa adını vermese de bağlam, Hristiyanların benimsediği kişiye işaret eder.

Eserin merkezinde Peregrinos’un yaşamı yer alır. Lukianos, Peregrinos’un Hristiyanlarla ilişkisini ve onlardan gördüğü ilgiyi alaycı bir dille anlatır. Bu anlatım, dönemin Hristiyanları hakkında tarihsel bilgi verebilir. Eserde mahkemenin tuttuğu bir kayıt veya İsa’nın yaşam öyküsü bulunmaz. Lukianos’un kurucu hakkındaki bilgisini hangi kaynaktan aldığı da açık değildir.

Lukianos, çarmıha gerilmeyi kendi gözleriyle gördüğünü söylemez. Pilatus’un adı, ölüm tarihi, boş mezar ve diriliş bu anlatıda yer almaz. İkinci yüzyılda Hristiyanların neye inandığını ve dışarıdan nasıl görüldüğünü bildirir. Bir topluluğun bağlılığı ve fedakarlığı, inandığı her iddianın doğruluğunu tek başına göstermez.

Tanah, Maşiah hakkında belirli vaatler verir. Yeşaya 11:1–12 adalet, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını bildirir. Devarim 13:2–6 ise gerçekleşen bir işaretin bile başka ilahlara yönelten öğretiyi doğrulamayacağını söyler. Lukianos’un kaydı bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. Hristiyanların neye inandığını yazması, çarmıh olayını kendi başına doğrulayan bağımsız bir görgü tanıklığı sağlamaz.

Yunan kaynağı: Samosatalı Lukianos, Peregrinos’un Ölümü 11–13, çeviri ve Yunanca metin. Tanah: Devarim 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

191. İddia: Josephus Hristiyan metinlerindeki İsa tablosunu doğrular

Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, uzun bölümde İsa’nın bilge ve şaşırtıcı işler yapan biri olarak tanıtılmasına, Maşiah olduğunun söylenmesine ve üçüncü gün yeniden göründüğünün anlatılmasına dayanırlar. Bütün bu sözlerin Josephus’a ait olduğunu kabul ederek bir Yahudi tarihçinin Hristiyan metinlerindeki İsa anlatısını doğruladığını ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Josephus’un Yahudi Eski Çağları eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki ayrı pasaj vardır. 18.63–64’teki uzun bölüm Testimonium Flavianum olarak bilinir. 20.200’de ise Yaakov, “Maşiah denilen İsa’nın kardeşi” diye tanımlanır. İki bölümde farklı şeyler söylenir. Her birinin Josephus’un eserine nasıl geçtiği ve neye kanıt olarak kullanılabileceği ayrı ayrı incelenir.

20.200’de Josephus, kutsal hizmetin başındaki kohen olan Hanan’ın Yaakov adlı bir kişiyi yargılatıp öldürtmesini anlatır. Onu τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ, “Maşiah diye adlandırılan İsa’nın kardeşi” sözleriyle tanımlar.

Bu kısa ifadenin Josephus’a ait olduğu araştırmacılar arasında geniş ölçüde kabul edilir ve tarihsel İsa çalışmaları için önemlidir. “Maşiah diye adlandırılan” ifadesi, İsa’nın hangi sıfatla anıldığını gösterir. Bu ifade, tarihçinin İsa’yı Tanah’ın vaat ettiği kral olarak kabul ettiğini söylemez.

18.63–64’ün bugün elimizde bulunan Yunanca biçimi daha uzun bir anlatıdır. İsa’nın bilgeliğinden, yaptığı şaşırtıcı işlerden, Pilatus tarafından çarmıha mahkum edilmesinden ve üçüncü gün yeniden görünmesinden söz eder. Metinde ὁ χριστὸς οὗτος ἦν, “O, Maşiah’tı” ifadesi de bulunur. Bu biçimiyle metin, Hristiyan inancını açıkça onaylıyor gibi görünür.

Araştırmacılar uzun pasajın hangi bölümlerinin Josephus’a ait olduğunu tartışır. Yaygın bir görüş, Josephus’un İsa hakkında yazdığı daha kısa bir bölümün sonradan Hristiyan inancını dile getiren ifadelerle değiştirilmiş olmasıdır. Pasajın tümünü sonraki bir ek sayanlar da vardır.

T. C. Schmidt’in 2025 tarihli çalışması ise pasajın büyük ölçüde veya bütünüyle Josephus’a ait olabileceğini savunur. Bu farklı görüşler karşısında, elimizdeki biçimin her kelimesini tartışmasız Josephus sözü diye sunmak doğru olmaz.

Günümüze ulaşan Yunanca yazmalarda pasajın bulunması önemlidir. Ancak Josephus’un kendi el yazması elimizde değildir. Metni aktaran el yazmaları daha sonraki dönemlerdendir. Dördüncü yüzyılda Eusebios da pasajı alıntılar. Bu nedenle sonraki yazmaların aynı ifadeleri taşıması, her sözün ilk yüzyıldaki özgün metinde bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.

Josephus’un tarihsel İsa’dan söz etmiş olması, onun yaşadığına ilişkin araştırmayı destekler. Bir kişinin yaşaması veya takipçilerinin onu Maşiah sayması ise ölümden dirildiğini ve Tanah’taki görevleri gerçekleştirdiğini kendiliğinden göstermez.

Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Josephus’un İsa’yı anması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez. Kısa bölümün tarihsel değeri, uzun bölümdeki diriliş sözlerinin kesin olarak Josephus’a ait olduğunu da kanıtlamaz.

Tarihsel kaynaklar: Josephus, Yahudi Eski Çağları 18.63–64 ve 20.200; T. C. Schmidt, Josephus and Jesus, Ek 2 (2025). Tanah: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

194. İddia: Maşiah’ın barış sözleri ile İsa’nın bölünme sözleri iki geliş sayesinde uzlaşır

Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, ailelerdeki bölünmeyi İsa’nın ilk gelişine, Tanah’ın vaat ettiği barışı ise ikinci gelişine bağlarlar. Onlara göre Maşiah ilk geldiğinde reddedilip öldürülecek, daha sonra dönerek barış krallığını kuracaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Bu açıklama barışın geleceğe ertelendiği iki aşamalı bir anlatı kurar. Tanah’ın bu konudaki ayetlerinde, aynı Maşiah’ın önce öldürüleceği ve sonra dönüp yarım kalan işleri tamamlayacağı yazmaz. İleri sürülen çözümün kendisi, Tanah’tan gösterilmesi gereken ayrı bir iddiadır.

Zekeriya 9:9’da Siyon’a gelen kral alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak anlatılır. Hemen sonraki ayette Efrayim’deki savaş arabalarının, Yeruşalayim’deki savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kaldırılacağı söylenir. Kral וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “uluslara barış bildirecek” ve egemenliği denizden denize uzanacaktır. Metin, geliş ile barış arasına bir ölüm ve yüzyıllar sonra ikinci geliş yerleştirmez.

Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yönetici adaletle hükmeder. Kötülük yargılanır, yeryüzü Tanrı bilgisiyle dolar ve İsrael’in dağılmışları toplanır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunması birlikte anlatılır.

Yeşaya 2:2–4 ve Mika 4:1–4’te uluslar Siyon’dan Tora öğrenir ve artık savaş öğrenmez. Savaş eğitiminin sona ermesi, uluslar arasında yaşanacak bir değişikliktir. Ayetler barışı toplumların nasıl yaşayacağı üzerinden anlatır.

Matta 10:34’teki “barış değil kılıç getirdim” sözü, devamındaki aile içi ayrışmayla birlikte okunmalıdır. Oğul ile baba, kız ile anne ve gelin ile kayınvalide arasındaki çatışma Mika 7:6’da anlatılan, aynı evde bile güvenin bozulduğu dönemi hatırlatır. Mişna Sota 9:15 de bu ayeti Maşiah öncesindeki çözülmeyle ilişkilendirir. Fakat bir dönemden önce çatışma yaşanması, aynı Maşiah’ın önce gelip öleceğini ve sonra geri döneceğini söylemez.

Sanhedrin 98a, Daniel’deki bulutlarla geliş ile Zekeriya’daki eşeğe binmiş kralı iki ayrı geliş olarak açıklamaz. İsrael’in durumuna göre tek gelişin iki farklı biçimde olabileceğini anlatır. Sukka 52a’da öldürülen Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David ayrı kişilerdir. Bu yorumlar da Hristiyan öğretisindeki aynı kişinin ölümünden sonra ikinci kez gelişiyle aynı anlatıyı kurmaz.

Rambam, Maşiah adayının Tora’yı güçlendirmesi ve görevlerinde başarılı olması gerektiğini yazar. Bet HaMikdaş’ın, yani kutsal tapınağın kurulması ve sürgündekilerin toplanmasıyla Maşiah’ın kimliğinin kesinleşeceğini açıklar. Bu rabbinik açıklama da görevlerin gerçekleşmesine önem verir.

Gerçekleşmeyen vaatlerin ileride tamamlanacağı beklentisi, görevlerin gerçekleştiğini veya Tanah’ın iki geliş öğrettiğini kanıtlamaz. Peygamberler barışı, adaleti ve halkın toplanmasını vaat eder. İkinci geliş iddiası bu vaatleri geleceğe erteler. Zekeriya’nın kralın gelişiyle birlikte anlattığı barışın gerçekleştiğini göstermez.

Tanah kaynakları: Zekeriya 9:9–10; Yeşaya 2:2–4 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Mika 4:1–4 ve 7:6. Rabbinik yorumlar: Mişna Sota 9:15; Sanhedrin 98a; Sukka 52a; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:3–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 10:34–37; Luka 12:51–53.

Bu iddianın sayfası

196. İddia: Matta 16:28’deki yakın “krallık” sözü dönüşüm sahnesiyle gerçekleşmiştir

Matta 16’da İsa, orada bulunanlardan bazılarının ölmeden önce İnsanoğlu’nun krallığıyla gelişini göreceğini söyler. Bir sonraki bölümde üç öğrenci onunla bir dağa çıkar ve görünüşünün değiştiğini görür. Matta’daki bu sahneye dönüşüm denir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Matta 16’da İsa, orada bulunanlardan bazılarının ölmeden önce İnsanoğlu’nun krallığıyla gelişini göreceğini söyler. Bir sonraki bölümde üç öğrenci onunla bir dağa çıkar ve görünüşünün değiştiğini görür. Matta’daki bu sahneye dönüşüm denir.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, dağdaki dönüşümün bu sözden yalnız altı gün sonra anlatılmasına dikkat çekerler. Öğrencilerin dağda gördüklerini İnsanoğlu’nun krallığıyla gelişi olarak okurlar. Onlara göre böylece Matta 16:28’de verilen söz gerçekleşmiştir.

Tanah’ın Cevabı:

Matta 17’de dönüşüm sahnesinin Matta 16:28’deki sözün hemen ardından gelmesi, Hristiyan yorumunda bu iki olayın neden birbirine bağlandığını açıklar. Üç öğrenci dağda bir görüm, yani olağan dışı bir görüntü yaşar. Tanah’ta vaat edilen krallığın kurulup kurulmadığını anlamak için peygamberlerin bu krallıkla birlikte nelerin olacağını söylediklerine bakılır.

Matta 16:27’de İnsanoğlu’nun melekleriyle geleceği ve herkese yaptıklarına göre karşılık vereceği söylenir. 16:28’de ise orada duranlardan bazılarının ölmeden önce onun krallığıyla gelişini göreceği bildirilir. Bir ayet geliş sırasında herkese yaptıklarına göre karşılık verileceğini, öteki de oradakilerden bazılarının bu gelişi göreceğini söyler. Dağda anlatılan olayın her iki sözle ilişkisine bakmak gerekir.

Matta 17:1–9’da altı gün sonra üç öğrenci İsa’yla dağa çıkar. İsa’nın yüzünün parladığı, Moşe ve Eliyahu’nun göründüğü, buluttan bir ses geldiği anlatılır. Markos 8:38–9:8 ve Luka 9:26–36 da benzer biçimde yakınlık sözüyle dönüşüm sahnesini art arda verir. Bu sıra, Hristiyanların iki anlatıyı birbirine bağlamasının metinsel dayanağıdır.

Dağdaki sahneyi gelecekteki krallığın görkeminin önceden gösterilmesi olarak okuyanlar vardır. Sahnede bütün halklara hükmeden bir krallığın kurulması veya Matta 16:27’de olduğu gibi herkese yaptıklarına göre karşılık verilmesi anlatılmaz. Bir görümde geleceğin gösterilmesi, o olayın dünyada gerçekleştiğini göstermez.

Daniel 7:13–14’te insan görünümündeki figür Atik Yomin’in, yani Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın önüne gelir ve kendisine שָׁלְטָן וִיקָר וּמַלְכוּ, “egemenlik, görkem ve krallık” verilir. Bu yönetim, halkları ve ulusları kapsar. Egemenlik, yönetme gücü demektir.

Daniel 7:27’de göğün altındaki krallığın Yüceler Yücesi’nin kutsallarının halkına verileceği bildirilir. Daniel’in anlattığı olay, göğün altındaki yönetimin el değiştirmesidir.

Yeşaya 11:1–12 adaletli yönetim, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Matta 17’deki üç kişilik sahne bu tarihsel sonuçların gerçekleştiğini söylemez.

Malaki 3:20’de, bazı Hristiyan baskılarında 4:2’de, Tanrı’nın adından korkanlar için kanatlarında şifa bulunan “doğruluk güneşi”nin doğacağı söylenir. Malaki’nin güneş benzetmesi gelecekte iyileşme ve iyilik yaşanacağını söyler. Ayette Maşiah’ın yüzünün güneş gibi parlayacağı yazmaz. Matta’daki parlak yüz ile bu güneş imgesi arasında benzerlik kurulması, Maşiah krallığı için verilen vaatlerin gerçekleştiğini göstermez. Matta 17’de üç öğrencinin gördüğü sahne, Tanah’ın dünyada kurulacağını bildirdiği krallığın yerine geçmez.

Hristiyan metinleri: Matta 16:27–28 ve 17:1–9; Markos 8:38–9:8; Luka 9:26–36. Tanah kaynakları: Daniel 7:13–14, 18 ve 27; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Malaki 3:20.

Bu iddianın sayfası

202. İddia: Yosef’in evlat edinmesi İsa’ya David tahtı hakkı verir

Matta ve Luka, İsa’yla ilgili soy listelerinde Yosef’i anar. Matta, İsa’nın Miryam’dan doğduğunu söyler. Bu listeler, İsa’nın hangi aile içinde büyüdüğü ve David’le nasıl bir soy bağı kurulduğu sorularını gündeme getirir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Matta ve Luka, İsa’yla ilgili soy listelerinde Yosef’i anar. Matta, İsa’nın Miryam’dan doğduğunu söyler. Bu listeler, İsa’nın hangi aile içinde büyüdüğü ve David’le nasıl bir soy bağı kurulduğu sorularını gündeme getirir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, David soyundan gelen Yosef’in, biyolojik babası olmadığını söyledikleri İsa’yı oğlu olarak kabul ettiğini belirtirler. Onlara göre İsa bu yolla David’in tahtı üzerinde hak kazanmıştır. Ayrıca Luka’daki listenin aslında Miryam’ın soyu olduğunu ve Miryam’ın Heli’nin kızı sayılması gerektiğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Bir çocuğu büyütmekle çocuğun dünyaya gelmesinde biyolojik anne veya baba olmak farklı ilişkilerdir. Bir ailede yetişmek gerçek bir aile bağı oluşturur. Bu aile bağı, David’e verilen krallık vaadindeki soy şartının nasıl karşılandığını kendi başına göstermez.

Şemuel Bet 7:12’de Tanrı David’e, kendisinden sonra אֲשֶׁר יֵצֵא מִמֵּעֶיךָ, “senin içinden çıkacak” soyunu yükselteceğini söyler. Divre HaYamim Alef 17:11, David’in oğullarından gelecek soyu anar. Tehilim 132:11’deki “bedeninin meyvesi” sözü ise David’in tahtına oturacak kişinin kendi soyundan geleceğini anlatır. Yeşaya 11:1 Yişay’ın kökünden çıkacak filizi, Yeremya 23:5 de David’e çıkarılacak adil dalı anlatır.

Yosef’in David soyundan geldiği ve İsa’yı oğlu olarak büyüttüğü iddiası, David’in tahtı üzerindeki hakkın evlat edinme yoluyla geçtiğini kanıtlamaz. Bunun için Tanah’ın bir ailede büyütülen çocuğa o ailenin taht hakkını verdiğini göstermek gerekir. Birinin “oğul” sayılması ile belirli bir atadan doğum yoluyla gelmesi aynı iddia değildir.

Tora farklı aile bağlarını tanır. Şemot 2:1–10’da Moşe Levili bir anne ve babadan doğar. Daha sonra Paro’nun kızı tarafından büyütülür ve “ona oğul oldu” denir.

Sanhedrin 19b de yetim bir çocuğu evinde büyüten kişiyi, onu doğurmuş gibi değerlendiren bir açıklama aktarır. Bu, bakım ve ebeveynlik bağının değerini gösterir. Aynı açıklama, büyüten kişinin kabilesinin veya hanedan hakkının çocuğa geçtiğine dair bir hüküm kurmaz.

Matta 1:16, Yosef’i Miryam’ın kocası olarak tanıtır ve İsa’nın Miryam’dan doğduğunu söyler. Luka 3:23 ise İsa’yı “sanıldığı üzere Yosef’in oğlu” olarak anar ve listede Yosef’i Heli’ye bağlar. Luka’daki listenin Miryam’ın soyu olduğu, Hristiyan yorumunda savunulan bir açıklamadır. Metinde Heli’ye bağlanan kişi Yosef’tir. Soy listesinde “Miryam, Heli’nin kızıdır” cümlesi yer almaz.

İddiaya dayanak gösterilen Yeruşalmi Hagiga 2:2’de geçen Miriam adı da doğrudan bu soy bağını kurmaz. Orada geçen ifade İsa’nın annesini ve Heli’yi açıkça aile ilişkisi içinde tanımlamaz. Bu nedenle söz konusu pasaj, Miryam’ın Heli’nin kızı olduğuna dair kesin bir soy kaydı gibi kullanılamaz.

David soyunun bugün belgelerle gösterilmesinin zor olabileceği ayrıca ileri sürülür. Eski bir kaydı bulmak güçleştiğinde, Şemuel’de David’in soyuna verilmiş olan söz aynen durur. Maşiah kimliği değerlendirilirken soy iddiasının yanı sıra adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenliği de dikkate alınır (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28). Yosef’in İsa’yı büyütmesi veya Luka listesinin Miryam’a ait olduğunun ileri sürülmesi, İsa’nın David’in tahtına hak kazandığını göstermez.

Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 17:11–14; Tehilim 132:11; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Şemot 2:1–10. Rabbinik metinler: Sanhedrin 19b; Bava Batra 109b; Yeruşalmi Hagiga 2:2. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 1:16; Luka 3:23.

Bu iddianın sayfası

203. İddia: Modern soy kayıtları kayıp olduğu için Yahudiler Maşiah’tan David soyunu kanıtlamasını isteyemez

Tanah, David’den sonra onun soyundan bir kralın geleceğini bildirir. Bir insanın bu aileden geldiğini göstermek için bir soy kaydı kullanılabilir. Eski kayıtların eksik olduğu durumlarda ise hem Tanah’ın ne vaat ettiğine hem de o soy bağının nasıl gösterilebileceğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, David’den sonra onun soyundan bir kralın geleceğini bildirir. Bir insanın bu aileden geldiğini göstermek için bir soy kaydı kullanılabilir. Eski kayıtların eksik olduğu durumlarda ise hem Tanah’ın ne vaat ettiğine hem de o soy bağının nasıl gösterilebileceğine bakılır.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, bugün David’e kadar uzanan eksiksiz soy kayıtları bulunmadığını söylerler. Onlara göre gelecekte Maşiah olduğu söylenen birinin David soyundan geldiğini belgelemek de mümkün olmayacaktır. Bu yüzden Yahudilerin İsa’dan bu şartı karşılamasını isteyemeyeceğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir soy bağını kanıtlamanın zor olması ile o bağa ilişkin vaadin ortadan kalkması farklı şeylerdir. Tanah’ın ne söylediği ile bir adayın bunu hangi belgelerle göstereceği ayrı sorulardır. Kayıtların eksik olması David hanedanı hakkındaki sözü değiştirmez.

Şemuel Bet 7:12–16’da Tanrı, David’den sonra onun içinden çıkacak soyu ve krallığını anlatır. Yeşaya 11:1’de Yişay’ın kütüğünden filiz çıkacağı söylenir. Yeremya 23:5–6, David’e çıkarılacak adil kralı ve onun günlerinde Yehuda ile İsrael’in güvenliğini bildirir. Bu vaatler belirli bir hanedanla bağlantı kurar.

Tanah, David’in ailesinden gelecek kişiyi yalnız bir soy adıyla tanıtmaz. Yeremya onun yeryüzünde adalet uygulayacağını ve Yehuda’nın onun döneminde kurtulacağını da bildirir. Yöneticinin ailesini belirleme şartı ile yapacağı işleri görme şartı aynı vaadin içindedir. Bugün belirli bir soy zincirini belgelemekte yaşanan güçlük, ayetin tanıttığı aileyi ya da yöneticinin görevlerini değiştirmez. (Yeremya 23:5–8).

Ezra 2:61–63’te sürgünden dönen bazı kohen aileleri soy kayıtlarını arar fakat bulamaz. Bu nedenle bu ailelerin kohenlik hizmetine ait hakları tanınmaz. Durum açıklığa kavuşuncaya kadar en kutsal yiyeceklerden yemelerine de izin verilmez. Nehemya 7:63–65 aynı olayı anlatır. Kayıt bulunamaması, metinde soy şartının kaldırılması için gerekçe yapılmaz.

Kohenlik ile David krallığı farklı görevlerdir. Ezra’daki olay, gelecekteki bir kralın soyunun hangi belgeyle kanıtlanacağını belirlemez. Ezra, bir ailenin kaydı bulunamadığında da soy şartının geçerli kaldığını gösterir.

Yeremya 33:20–22, David’e verilen sözün sürekliliğini gece ve gündüz düzeniyle karşılaştırır. Ayet bütün eski belgelerin günümüze ulaşacağını söylemez. Gelecekteki kralı değerlendirirken eldeki kayıtların yanında peygamberlerin ona verdiği görevlere de bakılır. Yeşaya 11:1–12 adaleti ve İsrael’in toplanmasını, Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır.

Rambam da Maşiah adayını David hanedanından bir kral olarak tanımlar; Tora’ya bağlılık ve görevlerindeki başarıyla birlikte Bet HaMikdaş’ın kurulmasını ve sürgünlerin toplanmasını ele alır. Bu rabbinik açıklama, bugün hangi belgenin kullanılacağını söylemez. Rambam, adayın David hanedanından gelmesi gerektiğini söyler.

İsa için sunulan soy listeleri kendi içerikleri ve tarihsel dayanaklarıyla incelenebilir. Başka adayların kayıtlarının bulunmasının zor olması, İsa’nın soy zincirindeki boşlukları kapatmaz. Tanah’ın David’in soyuyla ilgili şartı, bugün eldeki kayıtların durumuna göre ortadan kalkmaz.

Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–6 ve 33:20–22; Ezra 2:61–63; Nehemya 7:63–65; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:4.

Bu iddianın sayfası

205. İddia: Zerubbavel’in yükselmesi Yehoyahin lanetinin kaldırıldığını gösterir

Yeremya’da Tanrı, Yehoyahin’i elinden çıkaracağı bir mühür yüzüğüne benzetir. Hagay’da ise Yehoyahin’in soyundan gelen Zerubbavel’i seçer ve onu mühür yüzüğü gibi yapacağını söyler. Aynı benzetmenin iki kişiye uygulanması, önceki hükmün soy için ne anlama geldiği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeremya’da Tanrı, Yehoyahin’i elinden çıkaracağı bir mühür yüzüğüne benzetir. Hagay’da ise Yehoyahin’in soyundan gelen Zerubbavel’i seçer ve onu mühür yüzüğü gibi yapacağını söyler. Aynı benzetmenin iki kişiye uygulanması, önceki hükmün soy için ne anlama geldiği sorusunu doğurur.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tanrı’nın Zerubbavel’i seçmesinin Yehoyahin hakkındaki hükmü kaldırdığını söylerler. İsa’nın Zerubbavel’in soyundan geldiğini ileri sürer ve buradan Yehoyahin’e verilen hükmün İsa’nın David tahtına geçmesine engel olamayacağı sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hagay 2:23’te Zerubbavel’in “mühür yüzüğü” olarak seçilmesi, Yeremya 22’de Yehoyahin için kullanılan mühür imgesiyle güçlü bir ilişki taşır. Klasik Yahudi yorumları bu ilişkiyi Yehoyahin’in teşuva etmesi, yani yanlışını bırakıp Tanrı’ya dönmesi ve hükmün geri çevrilmesi üzerinden açıklar. Bu yorumlar Yehoyahin’in bütün soyunu sonsuza dek krallıktan uzaklaştıran değişmez bir hüküm bulunduğu iddiasını desteklemez.

Yeremya 22:24’te Tanrı, Yehoyahin sağ elindeki mühür yüzüğü olsa bile onu çıkaracağını bildirir. Hagay 2:23’te ise Zerubbavel’e וְשַׂמְתִּיךָ כַּחוֹתָם כִּי־בְךָ בָחַרְתִּי, “Seni mühür yüzüğü gibi yapacağım; çünkü seni seçtim” der. Birinci metindeki çıkarılma ile ikinci metindeki seçilme, aynı ailenin başına gelen iki olaydır. Mühür yüzüğü benzetmesi, Yehoyahin’in cezalandırılmasını ve Zerubbavel’in seçilmesiyle ailesi için doğan yeni umudu anlatır.

Raşi, Hagay 2:23 yorumunda Yehoyahin’in teşuvasının yarar sağladığını ve Zerubbavel’in mühür gibi kılındığını söyler. Şir HaŞirim Rabba 8:6 aynı örneği teşuvanın hüküm üzerindeki etkisiyle ilişkilendirir. Rambam da Mişne Tora, Teşuva 7:6’da Yehoyahin’in sürgündeki dönüşü ile Zerubbavel’e verilen mühür sözünü birlikte açıklar.

Bu açıklamalar ışığında bir soy listesi yalnız “Yehoyahin’in soyunda lanet vardır, dolayısıyla o soydan hiçbir kral çıkamaz” denilerek reddedilemez. Hükmün geri çevrilmesi, o aileden birinin önündeki engelin kalkmasıyla ilgilidir. Belirli bir kişinin o aileden geldiğini söylemek için aradaki kuşakların soy bağını ayrıca göstermek gerekir.

Hagay 1:1 ve 2:21, Zerubbavel’i פַּחַת־יְהוּדָה, “Yehuda valisi”, diye anar. Ezra 5:2 onu Yehoşua ile birlikte Tapınak’ın yeniden yapımında gösterir. Mühür sözü, onun o sırada David tahtında bağımsız kral olarak hüküm sürdüğünü söylemez.

Zeharya 4:9, Zerubbavel’in hangi konuda görevlendirildiğini ayrıca belirler. Tapınağın temelini onun elleri atmıştır, yapıyı yine onun elleri tamamlayacaktır. Ezra’da inşaya onunla birlikte başkohen Yehoşua katılır. Zerubbavel’in yeniden seçilmesi, Hagay’ın mühür imgesini Tapınağı kurmakla görevlendirdiği gerçek valiye bağlar. Tapınağı yeniden kuran Yehuda valisi olarak seçilmiş olması, Hagay’da kral olarak tahta çıkmasıyla ilişkilendirilmez. (Zeharya 4:6–10).

Soy kayıtlarında Zerubbavel’in babası için iki ad verilir. Hagay 1:1 Zerubbavel’i Şealtiel’in oğlu olarak adlandırırken Divre HaYamim Alef 3:19 onu Pedaya’nın oğulları arasında sayar. Bu farklılık için çeşitli açıklamalar önerilir. Bu iki ad arasındaki ilişkiye bir açıklama getirmek, Zerubbavel ile İsa arasındaki soy zincirini tamamlamaz. O zincirin her halkası kendi dayanağıyla incelenir.

David soyundan kralın görevleri de soy sorusuyla birlikte değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Hagay’da Tanrı’nın Zerubbavel’e verdiği söz, İsa’nın soyunu ortaya koymaz ve bu görevlerin İsa tarafından gerçekleştirildiğini göstermez.

Tanah kaynakları: Yeremya 22:24–30; Hagay 2:20–23 ve 1:1; Divre HaYamim Alef 3:17–19; Ezra 5:2; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorumlar: Raşi, Hagay 2:23; Şir HaŞirim Rabba 8:6; Rambam, Teşuva 7:6.

Bu iddianın sayfası

215. İddia: Yeşu’nun adı ve Kenaan’a iki aşamalı girişi İsa’nın iki gelişini önceden gösterir

Yehoşua, Moşe’nin Kenaan ülkesini araştırmak için gönderdiği kişiler arasındaydı. Halk onunla Kalev’in sözüne güvenmedi. Kırk yıl sonra Yehoşua bu kez Moşe’nin ardından halkın başına geçti ve yeni kuşağı ülkeye götürdü. Bu iki görevin nasıl başladığı anlatının kendi içinde açıklanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yehoşua, Moşe’nin Kenaan ülkesini araştırmak için gönderdiği kişiler arasındaydı. Halk onunla Kalev’in sözüne güvenmedi. Kırk yıl sonra Yehoşua bu kez Moşe’nin ardından halkın başına geçti ve yeni kuşağı ülkeye götürdü. Bu iki görevin nasıl başladığı anlatının kendi içinde açıklanır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yehoşua ile İsa için kullanılan adların aynı ad ailesinden olmasını ve halkın önce Yehoşua’yı dinlememesini, yıllar sonra ise yeni kuşağın onun önderliğinde ülkeye girmesini bir işaret sayarlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın ilk seferde reddedilip sonra yeniden geleceğini gösterir. Yeşaya 53:1’de inanılmayan haberi ve Yehezkel 20:35’teki “halkların çölü” ifadesini de bu okumanın parçası yaparlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yehoşua ile İsa için kullanılan adlar arasında dil bakımından bir bağ vardır. Yehoşua da yaşamı boyunca iki farklı görev üstlenmiştir. Tora bu görevlerden söz ederken gelecekte başka birinin ölüp yeniden geleceğini haber vermez. Hristiyan yorumu, metindeki olaylarla kendi öğretisi arasında ayrıca kurulması gereken bir bağlantıyı varsayar.

Bamidbar 13:8, Nun’un oğlunu Hoşea adıyla tanıtır. 13:16’da Moşe onun adını יְהוֹשֻׁעַ, Yehoşua olarak değiştirir. Nehemya 8:17 aynı kişiden יֵשׁוּעַ, Yeşua diye söz eder. Yehoşua ve Yeşua aynı ad ailesindendir. Eski Yunanca çeviride Yehoşua için kullanılan Ἰησοῦς adı, Hristiyan metinlerinde İsa için kullanılan adla aynıdır.

Bu dil ilişkisi, aynı adı taşıyan kişilerin hayatları arasında otomatik olarak kehanet ilişkisi kurmaz. Nitekim Ezra ve Nehemya’da Yeşua adını taşıyan başka kişiler de vardır (Ezra 2:2; 3:2; Nehemya 8:7). Bir adın ortak olması, o adı taşıyan herkesin aynı görevi üstlendiği anlamına gelmez.

Yehoşua, Moşe’nin ülkeyi araştırmak için gönderdiği on iki kişiden biridir. Ülkeyi inceleyen kişiler döndükten sonra Yehoşua ve Kalev, halka Tanrı’nın vaadine güvenerek ülkeye girmelerini söyler. Halk onları dinlemez ve onları taşlamaktan bile söz eder (Bamidbar 13:26–33; 14:6–10). Halkın reddettiği, ülkeyi gözleriyle gören iki kişinin verdiği haberdir.

Tora kırk yılın nedenini de açıklar. Ülkenin araştırıldığı kırk günün her biri için bir yıl belirlenmiştir (Bamidbar 14:34). Ülkeye daha sonra girenler, sözü reddeden yetişkin kuşağın tamamı değildir. O yetişkin kuşak çölde ölür. Yehoşua ve Kalev yaşar. Çölde ölen kuşağın çocukları ise ülkeye girer (14:30–38; Devarim 1:34–39).

Yehoşua ilk görevi sırasında ülkeyi inceleyen kişilerden biridir. Daha sonra Moşe’nin ardından halkın önderi olur ve yeni kuşağı ülkeye götürür (Devarim 31:7, 23; Yehoşua 1–4). Raşi, Devarim 31:7’de bu geçişi önderlik yetkisi üzerinden açıklar. Yehoşua bu iki görev arasında ölmez, göğe çıkmaz ve yüzyıllar sonra geri dönmez. Aynı kişinin hayatındaki iki görev, ölümden sonra ikinci gelişin kanıtı değildir.

Yeşaya 52:15’te krallar, kendilerine anlatılmamış olanı görür ve daha önce duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet bunu “Duyduğumuza kim inandı?” sorusuyla sürdürür (53:1). Şaşıranlar, bir zamanlar hor gördükleri İsrael’in yüceltilişine tanık olan uluslardır. Raşi ve İbn Ezra da Yeşaya’daki sesi bu şaşkınlıkla ilişkilendirir. Bamidbar’da ise ülkeyi inceleyenlerin haberi çölde kendi halkına getirilir (13:26, 32). İki anlatının konuşanları, dinleyenleri ve haberin konusu ayrıdır. Bir İngilizce çeviride iki haberin de “report” diye verilmesi, İbranice sözcüklerin ortak olduğu anlamına gelmez.

Yeşaya 53:1’de “duyduğumuz” için שְׁמֻעָתֵנוּ (şemuatenu) kullanılır. Bamidbar 13:26’da haber veren söz için davar, 13:32’de kötü haber için dibba geçer. “Haşem’in kolu” anlamındaki זְרוֹעַ (zeroa) da “tohum, soy” anlamındaki זֶרַע (zera) ile aynı sözcük değildir. Yeşaya 52:10 bu kolun bütün ulusların gözleri önünde açığa çıkmasını kurtuluşla birlikte anlatır. Böylece 53:1’deki kol, bir kişinin adını veya soyunu gizleyen işaret değil, Haşem’in halkını kurtarırken gösterdiği kudrettir.

Yehezkel 20:35’teki “halkların çölü” de çöldeki yargı sahnesinin parçasıdır. Tanrı İsrael’i ulusların arasından toplayacağını, onunla yargılaşacağını, halkı değneğin altından geçirip yeniden antlaşmanın yükümlülüklerine bağlayacağını ve isyancıları ayıracağını bildirir (20:33–38). Bölümün önceki kısmında Tora hükümlerine ve Şabatlara karşı gelinmesinden söz edilir (20:10–24). Metin bu olayları İsa’nın reddedilmesine veya onun ikinci gelişine bağlamaz.

Tanah’ta Maşiah ile ilgili vaatler, David soyundan gelen yönetim, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılması gibi somut sonuçlarla anlatılır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Yehoşua’nın adı ve iki farklı görevi, bu vaatlerin İsa’nın ölümünden sonra ikinci kez gelmesiyle yerine getirileceğini göstermez. Tora’nın anlattığı sıra, aynı önderin yaşamı içinde görev değiştirmesi ve yeni kuşağın Kenaan’a girmesidir.

Kaynaklar: Bamidbar 13–14; Devarim 1:34–39, 31:7 ve 23; Yehoşua 1–4; Nehemya 8:7, 17; Ezra 2:2, 3:2; Yeşaya 53:1 ve Raşi, İbn Ezra; Yehezkel 20:10–24, 33–38; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Raşi, Devarim 31:7.

Bu iddianın sayfası

216. İddia: Yosef’in Mısır’da aldığı adın “dünyanın kurtarıcısı” anlamına gelmesi, Yosef’i Maşiah’ın habercisi yapar

Bereşit’te Paro, Mısır’ın yönetiminde görev verdiği Yosef’e Tsafenat-Paneah adını verir. Yosef daha sonra kıtlık sırasında hem Mısır’daki insanlara hem de ailesine yardım eder. Paro’nun verdiği adın anlamı ve Yosef’in insanları nasıl kurtardığı, anlatının iki ayrı yönüdür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit’te Paro, Mısır’ın yönetiminde görev verdiği Yosef’e Tsafenat-Paneah adını verir. Yosef daha sonra kıtlık sırasında hem Mısır’daki insanlara hem de ailesine yardım eder. Paro’nun verdiği adın anlamı ve Yosef’in insanları nasıl kurtardığı, anlatının iki ayrı yönüdür.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tsafenat-Paneah adının kelimesi kelimesine “dünyanın kurtarıcısı” demek olduğunu söylerler. Yosef’in önce kardeşleri tarafından reddedilip sonra onları kurtarmasını İsa’nın yaşamıyla ilişkilendirirler. Onlara göre Yosef’in başından geçenler, İsa’nın önce reddedileceğini ve daha sonra kabul edileceğini haber verir.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 41:45, Paro’nun Yosef’e צָפְנַת פַּעְנֵחַ, Tsafenat-Paneah adını verdiğini söyler. Adın çevirisini vermez. “Dünyanın kurtarıcısı” açıklaması eski bir Hristiyan yorumunda yer alır. Bu açıklamanın adın Mısır dilindeki anlamı olup olmadığı, adın kökeniyle ilgili ayrı bir sorudur.

Jerome bu adı “dünyanın kurtarıcısı” olarak açıklamıştır. Fakat adın hangi Mısır dili ifadesinden geldiğine dair farklı görüşler vardır. Modern açıklamalardan biri, adı “Tanrı konuştu ve o yaşar” anlamına yakın bir ifadeyle ilişkilendirir. Adın eski Mısır dilindeki biçimi ve nasıl çevrileceği tartışmalıdır. Bereşit’te verilmeyen bir çeviriyi kesinmiş gibi kullanmak için yeterli dayanak yoktur.

Yahudi kaynakları adı farklı biçimlerde açıklar. Targum Onkelos, Tora’nın Aramice çeviri ve açıklamasıdır. Raşi ve Targum Onkelos adı gizli şeylerin açığa çıkarılmasıyla ilişkilendirir. Bereşit Rabba 90:3, Yosef’in gizli şeyleri açıklamasından söz eder. Başka bir yorum, adın harflerini Yosef’in farklı özellikleriyle ilişkilendirir.

Bunlardan biri “kurtaran” anlamındaki podehtir. Bu yorumda tek bir harfle ilişkilendirilen nitelik, bütün adın sözlük anlamının “dünyanın kurtarıcısı” olduğunu göstermez.

Yosef’in kendi öyküsündeki görevi açıktır. Paro’nun düşlerini yorumlar, yedi bolluk yılının ardından yedi kıtlık yılı geleceğini açıklar. Bolluk yıllarında tahılın depolanmasını, kıtlık geldiğinde ise dağıtılmasını yönetir. Kıtlık çevre ülkeleri de etkileyince insanlar tahıl almak için Mısır’a gelir (Bereşit 41:53–57). Yosef, Tanrı’nın onu ailesinden önce yaşamı korumak ve büyük bir kurtuluş sağlamak için gönderdiğini söyler (45:5–7).

Yosef kardeşlerinin yaptığını kötülük olarak tanımlar. Tanrı’nın bu olaylar sonunda birçok insanın yaşamasını sağladığını da söyler (50:20). Öyküde kurtarmanın ne anlama geldiği bellidir. Aç kalan insanlara yiyecek ulaşır ve hayatta kalırlar. Bu görev, daha sonra başka bir kişinin insanlığın günahları için ölmesine ilişkin bir kehanet olarak tanımlanmaz.

Hristiyan yorumunda Yosef’in kardeşleri tarafından reddedilmesi ve sonradan onları kurtarabilecek bir göreve yükselmesi, İsa’nın başından geçenlerle karşılaştırılır. Bereşit’te kardeşleri kıtlık yüzünden Yosef’in yaşadığı Mısır’a gider. Yosef o yıllar boyunca Mısır’da yaşar. Bu olaylar arasında ölmesi, dirilmesi, göğe çıkması veya yüzyıllar sonra geri dönmesi anlatılmaz (Bereşit 42–45). Ailenin onu sonradan tanıması ile ölümden sonra ikinci geliş aynı olay değildir.

Yosef ile gelecekteki kurtuluş arasında Yahudi kaynaklarında da ilişkiler kurulmuştur. Talmud’un Sukka 52a–b bölümünde Maşiah ben Yosef’ten söz edilir. Bu rabbinik gelenek, Nasıralı İsa’nın Yosef’in hayatında önceden bildirildiğini veya İsa’nın iki gelişini kanıtlamaz.

Maşiah’a ilişkin ayetler, David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Yosef’in kıtlıktan hayat kurtarması bu vaatlerin yerine geldiğini göstermez.

Tsafenat-Paneah’ın “dünyanın kurtarıcısı” olduğu kesin bir çeviri değildir. Yosef’in insanları kıtlıktan kurtarması ise Bereşit’te açıkça anlatılır. Bu olayları İsa’nın hayatıyla benzeştirmek, Bereşit’in onun ölümünü ve ikinci gelişini önceden bildirdiğini kanıtlamaz.

Kaynaklar: Bereşit 41:45, 41:53–57, 42–45 ve 50:20; Raşi ve Targum Onkelos, Bereşit 41:45; Bereşit Rabba 90:3; Sukka 52a–b; NET Bible, Bereşit 41:45 filolojik notu; Encyclopedia of the Bible, Zaphenath-Paneah; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37.

Bu iddianın sayfası

217. İddia: Eliyahu’nun iki hizmet dönemi İsa’nın iki gelişini önceden haber verir

Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk döneminde İsrael’in günahlarını kınamasını, zulüm görmesini ve göğe alınmasını bir arada değerlendirirler. Eliyahu gelecekte gönderildiğinde İsrael’in onu kabul edeceğini söylerler. Onlara göre bu sıra İsa’nın önce reddedileceğini ve ikinci gelişinde kabul edileceğini gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini gerçekten söyler. Malaki’nin sözünde peygamberin adı ve görevi verilir. Bu yüzden hangi kişinin geleceği, iki yaşam öyküsü arasında benzerlik kurularak belirlenmez.

II Melahim 2:11, Eliyahu’nun kasırga içinde göğe alındığını anlatır. Malaki 3:23’te Tanrı onun adını açıkça vererek şöyle der: “İşte, Tanrı’nın büyük ve korkunç günü gelmeden önce size navi Eliyahu’yu gönderiyorum.” Buradaki navi, peygamber demektir. Hristiyan çevirilerinde bu ayet Malaki 4:5 olarak numaralanır.

Bir sonraki ayet Eliyahu’nun görevini söyler. Babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Bu söz aile içinde yeniden yakınlık kurulmasını anlatır. Bundan hemen önce ise “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın” emri bulunur ve Sinay’da verilen hükümler anılır (Malaki 3:22–24). Geleceğe ilişkin bu sözler, halkı Tora’dan uzaklaştıran bir görev tarif etmez.

Eliyahu’nun ilk döneminde ona karşı çıkanlar da sözüne kulak verenler de vardır. İzevel onu öldürmekle tehdit eder ve Eliyahu halkın antlaşmayı terk etmesinden yakınır.

Fakat Karmel’de ateş düştüğünde halk yüzüstü yere kapanıp “Tanrı, O Tanrı’dır” diye karşılık verir. Tanrı ayrıca Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığını söyler (I Melahim 18:17–40; 19:1–18). Antlaşmayı terk edenlerin yanında, Eliyahu’nun çağrısına cevap verenler ve baştan beri Baal’a boyun eğmeyenler de vardır.

Mişna Eduyot 8:7, Eliyahu’nun dünyada barış sağlama görevini öne çıkarır. Eruvin 43b ile Rambam’ın Mişne Tora, Melahim 12:2’deki açıklaması da Eliyahu’nun gelecek rolünü Maşiah’ın rolünden ayrı ele alır. Bu rabbinik açıklamalar Eliyahu’nun gelecekteki görevini ele alır. Malaki’de adı verilen peygamberin yerine başka bir kişiyi koymaz.

Pesah, İsrael’in Mısır’dan çıkışının anıldığı bayramdır. Bayramın gecesinde yapılan Seder yemeğinde çıkış öyküsü belirli bir düzen içinde anlatılır; Eliyahu’ya ilişkin beklenti de bu geleneğin parçasıdır. Beklenen kişi, Malaki’nin adını verdiği Eliyahu’dur. Bu gelenekten İsa’nın ikinci gelişinin kabul edildiği sonucu çıkarılamaz.

Maşiah’a ilişkin ayetler ise David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını, halkın birliğini ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Malaki, Eliyahu’yu David soyundan gelen bu kral olarak adlandırmaz. Eliyahu’nun görevi ile kralın görevi ayrı ayrı açıklanır.

Tanah, Eliyahu’nun yeniden gönderileceğini adıyla ve göreviyle bildirir. Malaki’nin söylediği, Eliyahu’nun Tanrı’nın büyük gününden önce gönderileceğidir. İsa’nın önce ölüp sonra dirileceği ve yüzyıllar sonra dönüp görevini tamamlayacağı bu ayetlerden çıkarılamaz.

Kaynaklar: II Melahim 2:11; Malaki 3:22–24; I Melahim 18:17–40, 19:1–18; Mişna Eduyot 8:7; Eruvin 43b; Rambam, Mişne Tora, Melahim 12:2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

220. İddia: Yetmişinci Yovel yaklaşık 1996’ya denk gelir ve son zamanlara işaret edebilir

Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel’in yetmiş “yedi”sini yetmiş Yovel dönemi olarak okumayı önerirler. İlk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra tutulduğunu varsayıp yetmişinci Yovel’i yaklaşık 1996’ya yerleştirirler. Bu tarihin, yirminci yüzyılın sonlarında Maşiah’ın İsrael’in sıkıntılarına son vereceği döneme işaret edebileceğini söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Bu hesap, Tanah’ın verdiği kesin bir tarih değildir. İddiayı ileri süren kaynak da bu hesabı bir tahmin olarak sunar. Hesap, Daniel’deki “yetmiş yedi”yi yetmiş Yovel’e dönüştürmeye ve sayımın hangi yılda başlayacağını ayrıca varsaymaya dayanır.

Vayikra 25:8–10’da yedişer yıllık yedi dönem, yani toplam 49 yıl sayılır. Ardından ellinci yıl Yovel olarak kutsanır ve özgürlük ilan edilir. Yovel’de bir ailenin toprağının kendisine geri dönmesi ve özgürlüğe kavuşacak kişiler hakkında kurallar vardır. Bu hükümler, toprağın asıl sahibinin Tanrı olduğunu hatırlatır (25:10–24).

İddiada ilk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra gerçekleştiği varsayılır. Fakat Talmud’un Arahın 12b bölümündeki hesap, ülkeye girişin ardından ülkeyi ele geçirmek için yedi yıl, toprakları paylaştırmak için de yedi yıl geçtiğini söyler. Yovel sayımı bu on dört yıl bittikten sonra başlar. Dolayısıyla önerilen başlangıç, bu klasik hesapla uyuşmaz.

Döngü uzunluğu konusunda da görüş farkı vardır. Bir hesapta ellinci yıl ayrı bir Yovel yılıdır. Rabbi Yehuda’nın görüşünde ise ellinci yıl sonraki dönemin ilk yılı olarak da sayılır. Bu görüşte bir Yovel ile sonraki Yovel arasında 49 yıl vardır.

Bu görüşler Roş HaŞana 9a ve Arahın 12b’de tartışılır. Başlangıç yılı ve döngünün uzunluğu değiştiğinde sonuç da değişir. 1996 tarihi, metinden zorunlu olarak çıkan tek sonuç değildir.

Daha temel sorun Daniel’dedir. Daniel 9:24–27 “yetmiş yedi” der. Metinde “yetmiş Yovel” yazmaz. Yedi yıllık dönemlerle Yovel arasında düşünsel bir yakınlık kurulabilir. Fakat Daniel’deki yetmiş yediyi, her biri yaklaşık yarım yüzyıllık yetmiş ayrı Yovel döngüsüne çevirmek çok daha uzun bir süre üretir. Yedişer yıllık yetmiş dönem 490 yıl eder. Yetmiş Yovel ise her aralığın uzunluğuna göre üç bin yılı aşan bir süre eder. Ayet bunlardan birini diğerine çevirecek bir kural vermez.

İddiada Hizkiyahu dönemindeki Aşur istilası ve Yeşaya 37:30 da geleceğe ilişkin bir örnek olarak kullanılır. Ayet, ilk yıl kendiliğinden yetişen ürünün, ikinci yıl da o üründen kendiliğinden çıkanın yenmesini, üçüncü yıl ise ekim ve biçim yapılmasını söyler. Burada “Yovel” kelimesi geçmez. Bu işareti belirli bir Yovel yılına yerleştirmek ayrıca tarihsel bir hesap, onu 1996’ya bağlamak ise başka bir varsayım gerektirir.

Önerilen tarih artık geçmiştir. İsrael’in bütün sıkıntılarının sona ermesi ve peygamberlerin bildirdiği dünya barışı 1996’da gerçekleşmemiştir. Yeşaya 2:2–4, ulusların savaş öğrenmeyeceğini söyler. Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanacağını ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını anlatır. Takvimde bir sayı bulmak bu sonuçların gerçekleştiğini göstermez.

Yovel’in hesaplanması ve hükümleri Tora’da açıkça yer alır. Daniel’in yetmiş yedisinin yetmiş Yovel olduğu ve bunların 1996’da tamamlandığı ise metnin söylediği bir sonuç değildir. 1996’yı veren sonuç, hem Daniel’de sayılan birimin değiştirilmesine hem de Yovel için belirli bir başlangıç seçilmesine bağlıdır. Bu hesap İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.

Kaynaklar: Vayikra 25:1–24; Bamidbar 36; Bavli Arahın 12b; Roş HaŞana 9a; Daniel 9:24–27; Yeşaya 37:30–32, 2:2–4; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası