70 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
182. İddia: Hristiyanlığın iki bin yıldır var olması İsa’nın tarihsel kişi olduğunu ve iddialarının ciddiye alınması gerektiğini gösterir
Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa hiç yaşamamışsa milyonlarca insanın iki bin yıl boyunca ona inanmasının ve inançlarını dünyaya yaymasının açıklanmasının güç olacağını söylerler. Hristiyanlığın bu kadar uzun süre var olmasını, İsa’nın tarihsel bir kişi olduğunu ve onun hakkındaki Hristiyan iddialarının dikkate alınması gerektiğini gösteren bir neden sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hristiyanlığın ortaya çıkışı ve yayılması, tarihçilerin açıklaması gereken gerçek bir olaydır. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ise eski kayıtlar incelenerek araştırılır. Tarihçilerin çoğu, Nasıralı İsa’nın birinci yüzyılda yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. Bu sonuç, ilk yüzyıllardan kalan farklı kaynakların birlikte incelenmesine dayanır. Daha sonra kaç kişinin İsa’ya inandığı, bu kayıtların yerini tutmaz.
Erken Hristiyan yazıları ile Yosefus ve Tacitus gibi daha sonraki tarihçilerin metinleri bu araştırmada kullanılır. Bu kaynakların her biri ne zaman yazıldığı, ne söylediği ve o bilginin ne kadar güvenilir olduğu bakımından ayrı ayrı değerlendirilir. Bir kişinin yaşamış olması, onun hakkında sonradan anlatılan her olayın doğru olduğunu kendiliğinden göstermez.
Yahudi tarihçi Joseph Klausner de Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı tarihsel bir kişi olarak incelemiştir. Bir kişinin yaşamış olması, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevleri yerine getirdiğini göstermez.
Bir inancın uzun süre yaşaması ve geniş kitlelere yayılması, o inancın tarihsel etkisini gösterir. Taraftar sayısı veya inananların inançları uğruna fedakarlık yapması, öğretinin bütün iddialarını kendi başına doğrulamaz. Şemot 32’de büyük bir topluluk altın buzağıya yönelir. Melahim Alef 18’de Baal peygamberleri sayıca çoktur. Bu iki olayda da sayı, izlenen yolun doğruluğunu sağlamaz. Devarim 7:7’de İsrael’in sayıca büyük olduğu için seçilmediği söylenir.
Devarim 13:2–6, bir kişinin söylediği işaret gerçekleştiğinde de, o kişi halkı başka ilahlara yöneltiyorsa çağrısına uyulmamasını emreder. Tora, etkileyici bir olayın veya geniş desteğin Tanrı’ya bağlılığın ölçüsü yerine geçmesine izin vermez.
Maşiah kimliği ise Tanah’ın bildirdiği vaatlerle değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. İsa’nın tarihsel varlığına ilişkin kayıtlar bu olayların gerçekleştiğini göstermez. Hristiyanlığın iki bin yıl sürmesi de bu vaatlerin yerine geldiğine kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Devarim 7:7; 13:2–6; Şemot 32; Melahim Alef 18; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; E. P. Sanders, The Historical Figure of Jesus; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament.
183. İddia: Bazı Yahudiler İsa’nın varlığını Maşiah iddiasından kaçmak için reddediyor
İsa’nın birinci yüzyılda yaşayıp yaşamadığı, eldeki tarih kayıtlarıyla araştırılır. Bu konuda farklı görüşlerin bulunması, her bir insanın o görüşe hangi nedenle ulaştığını kendiliğinden göstermez. İsa’nın Maşiah olup olmadığı ise Tanah’taki vaatlerle değerlendirilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İsa’nın birinci yüzyılda yaşayıp yaşamadığı, eldeki tarih kayıtlarıyla araştırılır. Bu konuda farklı görüşlerin bulunması, her bir insanın o görüşe hangi nedenle ulaştığını kendiliğinden göstermez. İsa’nın Maşiah olup olmadığı ise Tanah’taki vaatlerle değerlendirilir.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, bazı Yahudilerin İsa’nın tarihsel varlığını kesin biçimde reddettiğini söylerler. Onlara göre bu reddin nedeni, İsa’nın Maşiah olduğunu göstermek için öne sürülen gerekçelerle karşılaşmaktan kaçınmaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Bir kişinin İsa’nın tarihsel varlığı hakkındaki görüşü, o görüşün nedenini tek başına açıklamaz. Görüşün doğruluğu da dayandığı kaynaklara ve gerekçelere bağlıdır. Bazı kişilerin görüşünden hareketle Yahudilerin İsa’nın Maşiah olduğunu bildiği ve bundan kaçtığı sonucu çıkarılamaz.
Yahudi tarihçi Joseph Klausner, Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı birinci yüzyılda yaşamış bir Yahudi olarak incelemiştir. Buna rağmen onu Tanah’ın beklediği Maşiah olarak kabul etmez. David Flusser de tarihsel İsa’yı Yeruşalayim’deki İkinci Tapınak’ın, yani İkinci Bet HaMikdaş’ın ayakta olduğu dönemin Yahudi yaşamı içinde araştırmıştır. Bu iki örnekte Yahudi araştırmacılar İsa’nın tarihsel varlığını ele almıştır. İsa’yı tarihte yaşamış bir insan olarak incelemek, onun Tanah’ın vaat ettiği kral olduğunu göstermez.
Tarihçilerin çoğu İsa’nın yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. İsa’nın hiç yaşamadığını savunanlar arasında Yahudi olanlar da olmayanlar da bulunur. Bu görüş daha geniş bir tarih tartışmasının parçasıdır. Bu görüşün neye dayandığını anlamak için onu savunan kişinin gösterdiği kaynaklar incelenir.
Tanah’ın Maşiah için bildirdiği vaatler ayrı bir inceleme konusudur. Şemuel Bet 7:12–16’da David’in kendi soyundan gelecek krallık hakkında söz verilir. Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yöneticinin adaleti, barış ve İsrael’in dağılmışlarının toplanması anlatılır.
Yeremya 23:5–8, David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını bildirir. Yehezkel 37:21–28, halkın toplanmasını ve birleşmesini, David soyundan yönetimi ve Tanrı’nın kutsal yerini anlatır. Bir kişinin tarihsel kayıtlarda anılması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Tacitus bir infazı, Plinius ise bir topluluğun ibadetini anlatır. Bu kayıtlar tarih araştırmalarında kullanılır. Fakat bu kayıtlar Yeşaya ve Yehezkel’de bildirilen görevlerin yerine getirildiğini söylemez. İsa’nın yaşamış olması tek başına Maşiah olduğuna kanıt vermez. Bu nedenle tarihsel varlığına itiraz eden bazı kişilerin, onun Maşiah olduğunu bildikleri için bundan kaçtıkları sonucu çıkarılamaz.
Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Devarim 30:3–5. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; David Flusser, Jesus.
184. İddia: Tacitus’un Christus kaydı Hristiyan anlatısını doğrular
Romalı tarihçi Tacitus, Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasını anlatırken topluluğun adını aldığı kişiye de değinir. Bu kişiden Latince metinde Christus diye söz eder. Tacitus’un hangi olayları kayda geçirdiği ve bunları nereden öğrenmiş olabileceği, kaydın neyi doğruladığını belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Romalı tarihçi Tacitus, Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasını anlatırken topluluğun adını aldığı kişiye de değinir. Bu kişiden Latince metinde Christus diye söz eder. Tacitus’un hangi olayları kayda geçirdiği ve bunları nereden öğrenmiş olabileceği, kaydın neyi doğruladığını belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tacitus’un Christus’un Pontius Pilatus döneminde idam edildiğini ve hareketin Yahudiye’den Roma’ya yayıldığını yazmasına dayanırlar. Roma tarihçisinin verdiği bilgiyi Hristiyan kaynaklarından bağımsız bir tanıklık sayar ve İsa hakkındaki Hristiyan anlatısını desteklediğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tacitus’un kaydı tarihsel açıdan önemlidir. Annales 15.44’te, Hristiyanların adını aldığı Christus’un İmparator Tiberius döneminde Pontius Pilatus tarafından ölüm cezasına çarptırıldığını yazar. Tiberius o sırada Roma imparatoruydu, Pilatus da Roma’nın Yahudiye’deki yöneticisiydi. Hareketin Yahudiye’den Roma’ya yayılmasından ve Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasından da söz eder.
Latince cümlede auctor nominis eius Christus Tiberio imperitante per procuratorem Pontium Pilatum supplicio adfectus erat denir. Tacitus, Christus’un Tiberius’un hükümdarlığı sırasında Pilatus tarafından ölüm cezasına çarptırıldığını bildirir. Bu, erken Hristiyan yazılarının dışında bulunan önemli bir Roma tanıklığıdır.
Kayıt, bir idamı ve bu kişinin adını taşıyan hareketin yayılmasını anlatır. Tacitus, İsa’nın doğumunu, öğretilerinin doğruluğunu, boş mezarı veya dirilişini anlatmaz. Onun Tanah’ın bildirdiği Maşiah olduğunu da söylemez. Bir kişinin idam edildiğine ilişkin kayıt, ölümünden sonra gerçekleştiği ileri sürülen başka bir olayı kendiliğinden doğrulamaz.
Tacitus bu satırları olaylardan yıllar sonra, ikinci yüzyılın başında yazmıştır. Christus hakkındaki bilgisini hangi kaynaktan aldığını belirtmez. Resmi kayıtları, başka tarihçileri veya çevresinde dolaşan bilgileri kullanmış olup olmadığı tartışılır. Metin bir Roma tarihçisine aittir. Ancak Tacitus’un bu bilgiyi Hristiyanlardan bağımsız olarak edinip edinmediği eldeki cümleden kesinleşmez.
Pilatus’un görevinin adı Tacitus’un metninde ve döneme ait yazıtta farklıdır. Tacitus ona procurator der. Caesarea’da bulunan ve Pilatus’un dönemine ait yazıtta ise praefectus Iudaeae, “Yehuda prefekti”, unvanı yer alır. Prefekt, burada Roma’nın bir bölgeyi yönetmek üzere görevlendirdiği kişi için kullanılır. Bu fark Tacitus’un idam hakkındaki kaydını tek başına geçersiz kılmaz. Yazıt Pilatus’un görevini doğrular. İsa’nın yargılanması veya dirilişi hakkında bilgi vermez.
Tanah’ın Maşiah’a ilişkin vaatleri ise farklı bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. Tacitus bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. Devarim 13:2–6 da gerçekleşen bir işaretin Tanrı’nın buyruğuna aykırı bir öğretiyi doğrulamayacağını söyler. Tacitus’un verdiği idam kaydı, dirilişi veya İsa’nın Tanah’ın vaat ettiği kral olduğunu doğrulamaz.
Tarihsel kaynaklar: Tacitus, Annales 15.44, Latince metin; Caesarea’daki Pilatus yazıtı; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament. Tanah kaynakları: Devarim 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
185. İddia: Suetonius’un Chrestus kaydı İsa’yı doğrular
Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Chrestus adını, İsa için kullanılan Latince Christus ile ilişkilendirirler. Onlara göre Suetonius, Roma’da İsa hakkında çıkan tartışmaları kaydetmiştir ve bu kayıt erken Hristiyan anlatısını doğrular.
Tanah’ın Cevabı:
Suetonius, Claudius 25.4’te imparatorun, Chrestus’un kışkırtmasıyla sürekli karışıklık çıkaran Yahudileri Roma’dan sürdüğünü yazar. Bu kısa cümlede Chrestus’un kim olduğu açıklanmaz. Nasıralı İsa’nın adı, yaşamı ve ölümü de anılmaz.
Latince ifade Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit şeklindedir. Metindeki ad Chrestus’tur. Bu ad antik dünyada bir kişisel ad olarak kullanılır. Ayrıca İsa için kullanılan Christus ile ses ve yazım bakımından benzerlik taşır.
Bazı araştırmacılar kaydın İsa hakkındaki tartışmaları anlattığını düşünür. Başka araştırmacılar Chrestus’un farklı bir kişi olabileceğini söyler. Cümle bu kimliği kesinleştirecek ayrıntı vermez.
Kayıt İsa hakkındaki tartışmalarla ilgiliyse, Roma’daki bir topluluğun İsa hakkında anlaşmazlık yaşadığına dolaylı kanıt sağlar. Suetonius burada İsa’nın doğumunu, öğretilerini, Pilatus tarafından yargılanmasını veya dirilişini anlatmaz. Suetonius, Claudius döneminde yaşanan karışıklık için “İsa Roma’daydı ve karışıklığı bizzat yönetti” diyen bir görgü tanığı da aktarmaz.
Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6’da Claudius’un Yahudilerin toplantılarını yasakladığını, kalabalık oldukları için onları şehirden çıkarmadığını yazar. Suetonius ise şehirden çıkarma sözünü kullanır. Araştırmacılar iki kayıt için farklı açıklamalar verir. Biri, yazarların aynı kararı farklı biçimde anlatmış olmasıdır. Diğeri, Claudius’un farklı zamanlarda iki ayrı önlem almış olmasıdır. İki kısa kayıttan bütün ayrıntıları kesin bir olay dizisi olarak çıkarmak güçtür.
Suetonius, Nero 16.2’de ayrıca Hristiyan adlı bir topluluğun cezalandırıldığını yazar. Bu, o dönemde böyle bir topluluğun varlığına ilişkin başka bir Roma kaydıdır. Yazar bu bölümde de kurucunun yaşamını anlatmaz. Roma yangını ise aynı eserde ayrı bir bölümde, Nero 38’de anlatılır.
Tanah’ın Maşiah hakkındaki vaatleri başka bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Chrestus adının İsa’yla ilişkilendirilmesi, Roma’da neyin tartışılmış olabileceğine dair bir yorumdur. Suetonius’un kaydı İsa’nın yaşamını doğrulamaz ve Maşiah’la ilgili bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Roma kaynakları: Suetonius, Claudius 25.4; Suetonius, Nero 16.2 ve 38; Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6. Tanah: Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
186. İddia: Thallus’un karanlık kaydı çarmıh olayını doğrular
İsa’nın çarmıhta öldüğü sırada gündüzün karardığı anlatılır. Eski tarihçi Thallus’un da bir karanlıktan söz ettiği, daha sonra yaşamış bir yazarın aktarımından bilinir. Bu kaydın neyi anlattığını görmek için Thallus’un hangi sözlerinin günümüze nasıl ulaştığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İsa’nın çarmıhta öldüğü sırada gündüzün karardığı anlatılır. Eski tarihçi Thallus’un da bir karanlıktan söz ettiği, daha sonra yaşamış bir yazarın aktarımından bilinir. Bu kaydın neyi anlattığını görmek için Thallus’un hangi sözlerinin günümüze nasıl ulaştığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Thallus’un çarmıh sırasında yaşanan karanlığı güneş tutulması olarak açıkladığını söylerler. Eserini yaklaşık MS 52’de yazdığını kabul ederler. Buna dayanarak Thallus’un olaya yakın bir zamanda yazılmış bağımsız bir tanıklık bıraktığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Thallus’un tarih kitabı elimizde değildir. Thallus’un söylediği ileri sürülen sözü, üçüncü yüzyılda yazan Hristiyan tarihçi Julius Africanus’un açıklamasından öğreniyoruz. Africanus’un ilgili açıklaması da daha sonraki Bizans yazarı Georgios Synkellos tarafından aktarılmıştır. Bu nedenle Thallus’un kendi cümlesini ve çevresindeki anlatıyı doğrudan okuyamıyoruz.
Africanus, Thallus’un bir karanlığı güneş tutulması olarak açıkladığını söyler ve buna karşı çıkar. Africanus bu karanlığı İsa’nın ölümüyle ilişkilendirir.
Ancak Thallus’un özgün metni elimizde olmadığı için Thallus’un İsa, çarmıh, Yahudiye veya belirli bir tarih hakkında ne yazdığını belirleyemiyoruz. Africanus farklı bir karanlık kaydını kendi bildiği olayla ilişkilendirmiş de olabilir.
Thallus’un eserini yazdığı yıl da kesin olarak bilinmez. MS 52 önerisi, eski bir kayıtta yazılan tarihte düzeltme yapılmasına dayanır. Bu düzeltmenin doğru olup olmadığı tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar erken bir tarih önerirken başkaları eldeki bilgilerin kesin tarih vermeye yetmediğini belirtir. Bu yüzden “Thallus MS 52’de çarmıh karanlığını kaydetti” cümlesi, elde kalan kaydın desteklediğinden daha kesin bir ifade olur.
Africanus’un tutulmaya itirazında Ay’ın evreleriyle ilgili doğru bir ayrım vardır. Pesah dolunay zamanına denk gelir. Güneş tutulmasının olabilmesi için Ay’ın Dünya ile Güneş arasında olduğu yeniay zamanı gerekir. Fakat Thallus’un hangi olayı anlattığını bilmeden, bu hesap Thallus’un çarmıh gününü kaydettiğini göstermez.
Tanah’ta da gündüzün kararması bir hükmü veya yaklaşan bir günü anlatmak için kullanılır. Amos 8:4–10’da yoksulların ezilmesi ve hileli ticaret hakkında hüküm bildirilirken güneşin öğle vakti batmasından söz edilir. Yoel 2:30–31, Haşem’in büyük günü öncesindeki işaretleri anlatır. Bu ayetler Thallus’un belirli bir olayı kaydettiğini söylemez.
Maşiah’ın kimliğini değerlendirmek için Tanah’ın o kral hakkında bildirdiği olaylara bakılır. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Africanus’un aktarımı, Thallus’un çarmıh gününü kaydettiğini kanıtlamaz. Karanlığa ilişkin bu kayıt, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevlerin gerçekleştiğini de göstermez.
Metin kaynağı: Julius Africanus, Chronographiai, 18. parça, Georgios Synkellos’un aktarımı. Tanah kaynakları: Amos 8:4–10; Yoel 2:30–31; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
189. İddia: Toledot Yeşu’daki çalınan beden anlatısı diriliş tartışmasının eski olduğunu gösterir
Toledot Yeşu adıyla bilinen metinler, İsa hakkında farklı zamanlarda ve dillerde aktarılmış Yahudi anlatılarıdır. Bu anlatılardan bazıları İsa’nın bedeninin nereye götürüldüğüyle ilgilidir. Aynı ayrıntının farklı yazmalarda nasıl anlatıldığı, bu metinlerin hangi tartışmaya tanıklık ettiğini anlamaya yardım eder.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Toledot Yeşu adıyla bilinen metinler, İsa hakkında farklı zamanlarda ve dillerde aktarılmış Yahudi anlatılarıdır. Bu anlatılardan bazıları İsa’nın bedeninin nereye götürüldüğüyle ilgilidir. Aynı ayrıntının farklı yazmalarda nasıl anlatıldığı, bu metinlerin hangi tartışmaya tanıklık ettiğini anlamaya yardım eder.
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, bir bahçıvanın İsa’nın bedenini başka yere taşıdığı anlatıyı diriliş tartışmasının eski olduğuna delil gösterirler. Bunu, Justin Martyr ile Tertullian’ın aktardığı bedenin çalınması veya başka yere taşınması açıklamalarıyla birlikte okurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Toledot Yeşu tek bir çağda yazılmış, değişmez bir olay tutanağı değildir. İbranice, Aramice ve başka dillerde aktarılmış farklı Yahudi anlatılarından oluşur. Bu metinler İsa hakkında bir görüşü savunmak ve karşı görüşe cevap vermek için yazılmıştır. Bu anlatılar uzun bir süre boyunca aktarılmıştır. Bugün bunların önemli bölümleri Kahire Genizası’ndan gelen el yazması parçaları ve daha sonraki nüshalar üzerinden incelenmektedir. Geniza, eski yazıların saklandığı yerdir; Kahire’deki bu koleksiyon, farklı dönemlere ait çok sayıda belge içerir.
Michael Meerson ile Peter Schäfer’in 2014’te yayımladıkları metinler ve Gideon Bohak’ın en eski metinler üzerine 2026’da yayımlanan araştırması, anlatıların birbirinden farklı olduğunu gösterir. Bir nüsha bir metnin eldeki kopyasıdır. Bir kopyadaki beden anlatısının bütün Toledot geleneğinin tek ve en eski biçimi olduğunu söylemek için yazmaların bunu göstermesi gerekir.
Yaygın anlatılardan birinde İsa’nın takipçilerinin bedeni almayı düşündüğü, Yehuda adlı bir bahçıvanın ise cesedi başka yere taşıdığı anlatılır.
Princeton Geniza Project tarafından yayımlanan Aramice JTS 2529.1 parçasında ise olay başka türlü gelişir. Bu metinde Yeşu’nun cesedi, Tora’nın geceden önce gömülme emri nedeniyle asıldığı yerden indirilir ve bahçıvan Rabbi Yehuda’nın bahçesindeki su kanalına gömülür. Takipçileri daha sonra onu çarmıhta bulamayınca göğe yükseldiğini ileri sürerler. Ardından Pilatus, Yehuda’ya bedenin nerede olduğunu sorar. Yehuda da cesedi çıkarıp göstermeyi teklif eder.
Bu anlatının korunmuş Aramice metninde וקברוהי ברהטא, “Onu su kanalına gömdüler” ve ל֯א֯ אשכחו יתיה על צליבא, “Onu çarmıhta bulamadılar” ifadeleri yer alır. İkinci cümlede tseliva (צליבא), yani “çarmıh” sözcüğü geçer. Takipçiler onu burada arar. Yazma, bu sırada bir mezara baktıklarını söylemez.
Bohak’ın yayımında hasarlı harfler ve yayıncının tamamladığı yerler işaretlenmiştir. Elimizde metnin bir parçası vardır. Kayıp yerlerin nasıl okunduğunu anlamak için bu işaretlere bakılır. Anlatının kendi içinde bedeni daha sonra mezardan çıkarabilen bahçıvan bulunması, yazarın diriliş iddiasına nasıl cevap verdiğini gösterir. Yazma bu olayları birinci yüzyılda kendi gözleriyle gören birinin kaydını vermez.
Parçanın devamında Yehuda’nın bedeni mezardan çıkarıp Tiberias sokaklarında sürüklediğini ve ardından bedenin yeniden gömüldüğünü anlatan sözler bulunur. Bu ayrıntılar Aramice anlatının nasıl devam ettiğini gösterir. Olayın gerçekte bu sırayla yaşandığını doğrulamak için başka tarihsel kayıtlar gerekir.
İki nüshada bedenin yer değiştirmesi farklı biçimde anlatılır. Bir anlatıda bahçıvanın bedeni takipçilerinden önce gizlice taşıması, başka anlatıda bedenin daha önce gömülmesi ve takipçilerin onu bulamaması farklı olay sıralarıdır. Bu iki biçimi tek, değişmemiş Yahudi görgü tanığı belgesi gibi birleştirmek mümkün değildir.
İddiaya dayanak olarak gösterilen Justin Martyr, ikinci yüzyılda Yahudilerin öğrencilerin bedeni çaldığını söylediklerini ileri sürer. Tertullian da üçüncü yüzyıl başında bedenin çalınması veya bahçıvan tarafından taşınmasıyla ilgili karşı açıklamaları anar. İki yazar da Hristiyandır. Yazdıkları, beden hakkında bu açıklamaların erken dönemde tartışıldığını gösterir. Birinci yüzyılda olayı görmüş bir Yahudinin bağımsız kaydını vermezler.
Toledot Yeşu’nun belirli bir sürümünü kesin biçimde beşinci yüzyıla yerleştirmek de kolay değildir. Araştırmacılar geleneğin farklı katmanlarını ve yazmalarını ayrı ayrı inceler. Daha eski tartışma unsurları bulunabilir; bu, sonraki bütün anlatıların birinci yüzyıldaki olayları doğrudan kaydettiğini göstermez.
Diriliş iddiasına karşı “öğrencileri bedeni aldı” açıklamasının daha erken Hristiyan metinlerinde bulunması ayrı bir meseledir. Matta 28:11–15, birinci yüzyılın sonlarına yerleştirilen Hristiyan anlatısında öğrencilerin gece gelip bedeni çaldığı yönündeki bir açıklamayı aktarır. Bu, tartışmanın erken Hristiyan yazılarında yer aldığını gösterir. Matta’nın aktardığı iddiayı doğrulayan bağımsız bir Yahudi görgü tanıklığı burada yer almaz.
Matta’daki anlatı, Toledot Yeşu’nun farklı tarih ve nüshalarda oluşmuş öykülerinin birinci yüzyılda aynı biçimde anlatıldığını da kanıtlamaz.
Devarim 21:22–23, ölmüş kişinin cesedinin gece boyunca ağaçta bırakılmamasını ve gömülmesini emreder. JTS 2529.1’de bu hükmün bir cesedin indirilmesi gerekçesi olarak kullanılması, anlatının Tora’nın hukuki dilinden yararlandığını gösterir. Bu örnekte gömme buyruğunun kaynağı Tora’dır. Bedenin öyküde anlatılan yere gömülüp gömülmediği ise ayrı bir tarih sorusudur. Buyruğun gerçek olması, öyküdeki olayların gerçekleştiğini kanıtlamaz.
Boş bir mezarın gerçekten bulunduğunun tarihsel olarak kanıtlanması, bedenin nasıl ortadan kaybolduğunu veya dirilişin gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına belirlemez. Tanah’ın Maşiah ölçütü ise peygamberlerin vaat ettiği olaylara dayanır. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanmasını, David soyundan gelen adaletli yönetimi ve kutsal yerin halk arasında yeniden bulunmasını bildirir. Toledot Yeşu’nun farklı nüshaları bu görevlerin gerçekleştiğini göstermez.
Toledot Yeşu, İsa hakkındaki Yahudi-Hristiyan polemik tarihini incelemek için değerli bir metin geleneğidir. En eski parçalarla sonraki nüshalar arasındaki farklar, tartışmanın zamanla nasıl değiştiğini gösterir. Bu metinlerdeki beden anlatıları İsa’nın ölümünü, boş mezarı veya dirilişi doğrulayan birinci yüzyıla ait bağımsız görgü tanıklığı sağlamaz.
Birincil metin ve edisyon: Princeton Geniza Project, JTS 2529.1, Aramice metin ve çeviri; Gideon Bohak, The Sentencing of Jesus (Gzar-dina de-Yeshu) (2026); Peter Schäfer ve Michael Meerson, Toledot Yeshu: The Life Story of Jesus (2014). Justin Martyr, Dialogue with Trypho 108; Tertullian, De Spectaculis 30; Matta 28:11–15; Devarim 21:22–23; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37.
191. İddia: Josephus Hristiyan metinlerindeki İsa tablosunu doğrular
Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, uzun bölümde İsa’nın bilge ve şaşırtıcı işler yapan biri olarak tanıtılmasına, Maşiah olduğunun söylenmesine ve üçüncü gün yeniden göründüğünün anlatılmasına dayanırlar. Bütün bu sözlerin Josephus’a ait olduğunu kabul ederek bir Yahudi tarihçinin Hristiyan metinlerindeki İsa anlatısını doğruladığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Josephus’un Yahudi Eski Çağları eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki ayrı pasaj vardır. 18.63–64’teki uzun bölüm Testimonium Flavianum olarak bilinir. 20.200’de ise Yaakov, “Maşiah denilen İsa’nın kardeşi” diye tanımlanır. İki bölümde farklı şeyler söylenir. Her birinin Josephus’un eserine nasıl geçtiği ve neye kanıt olarak kullanılabileceği ayrı ayrı incelenir.
20.200’de Josephus, kutsal hizmetin başındaki kohen olan Hanan’ın Yaakov adlı bir kişiyi yargılatıp öldürtmesini anlatır. Onu τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ, “Maşiah diye adlandırılan İsa’nın kardeşi” sözleriyle tanımlar.
Bu kısa ifadenin Josephus’a ait olduğu araştırmacılar arasında geniş ölçüde kabul edilir ve tarihsel İsa çalışmaları için önemlidir. “Maşiah diye adlandırılan” ifadesi, İsa’nın hangi sıfatla anıldığını gösterir. Bu ifade, tarihçinin İsa’yı Tanah’ın vaat ettiği kral olarak kabul ettiğini söylemez.
18.63–64’ün bugün elimizde bulunan Yunanca biçimi daha uzun bir anlatıdır. İsa’nın bilgeliğinden, yaptığı şaşırtıcı işlerden, Pilatus tarafından çarmıha mahkum edilmesinden ve üçüncü gün yeniden görünmesinden söz eder. Metinde ὁ χριστὸς οὗτος ἦν, “O, Maşiah’tı” ifadesi de bulunur. Bu biçimiyle metin, Hristiyan inancını açıkça onaylıyor gibi görünür.
Araştırmacılar uzun pasajın hangi bölümlerinin Josephus’a ait olduğunu tartışır. Yaygın bir görüş, Josephus’un İsa hakkında yazdığı daha kısa bir bölümün sonradan Hristiyan inancını dile getiren ifadelerle değiştirilmiş olmasıdır. Pasajın tümünü sonraki bir ek sayanlar da vardır.
T. C. Schmidt’in 2025 tarihli çalışması ise pasajın büyük ölçüde veya bütünüyle Josephus’a ait olabileceğini savunur. Bu farklı görüşler karşısında, elimizdeki biçimin her kelimesini tartışmasız Josephus sözü diye sunmak doğru olmaz.
Günümüze ulaşan Yunanca yazmalarda pasajın bulunması önemlidir. Ancak Josephus’un kendi el yazması elimizde değildir. Metni aktaran el yazmaları daha sonraki dönemlerdendir. Dördüncü yüzyılda Eusebios da pasajı alıntılar. Bu nedenle sonraki yazmaların aynı ifadeleri taşıması, her sözün ilk yüzyıldaki özgün metinde bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.
Josephus’un tarihsel İsa’dan söz etmiş olması, onun yaşadığına ilişkin araştırmayı destekler. Bir kişinin yaşaması veya takipçilerinin onu Maşiah sayması ise ölümden dirildiğini ve Tanah’taki görevleri gerçekleştirdiğini kendiliğinden göstermez.
Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Josephus’un İsa’yı anması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez. Kısa bölümün tarihsel değeri, uzun bölümdeki diriliş sözlerinin kesin olarak Josephus’a ait olduğunu da kanıtlamaz.
Tarihsel kaynaklar: Josephus, Yahudi Eski Çağları 18.63–64 ve 20.200; T. C. Schmidt, Josephus and Jesus, Ek 2 (2025). Tanah: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
194. İddia: Maşiah’ın barış sözleri ile İsa’nın bölünme sözleri iki geliş sayesinde uzlaşır
Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, ailelerdeki bölünmeyi İsa’nın ilk gelişine, Tanah’ın vaat ettiği barışı ise ikinci gelişine bağlarlar. Onlara göre Maşiah ilk geldiğinde reddedilip öldürülecek, daha sonra dönerek barış krallığını kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Bu açıklama barışın geleceğe ertelendiği iki aşamalı bir anlatı kurar. Tanah’ın bu konudaki ayetlerinde, aynı Maşiah’ın önce öldürüleceği ve sonra dönüp yarım kalan işleri tamamlayacağı yazmaz. İleri sürülen çözümün kendisi, Tanah’tan gösterilmesi gereken ayrı bir iddiadır.
Zekeriya 9:9’da Siyon’a gelen kral alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak anlatılır. Hemen sonraki ayette Efrayim’deki savaş arabalarının, Yeruşalayim’deki savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kaldırılacağı söylenir. Kral וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “uluslara barış bildirecek” ve egemenliği denizden denize uzanacaktır. Metin, geliş ile barış arasına bir ölüm ve yüzyıllar sonra ikinci geliş yerleştirmez.
Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yönetici adaletle hükmeder. Kötülük yargılanır, yeryüzü Tanrı bilgisiyle dolar ve İsrael’in dağılmışları toplanır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunması birlikte anlatılır.
Yeşaya 2:2–4 ve Mika 4:1–4’te uluslar Siyon’dan Tora öğrenir ve artık savaş öğrenmez. Savaş eğitiminin sona ermesi, uluslar arasında yaşanacak bir değişikliktir. Ayetler barışı toplumların nasıl yaşayacağı üzerinden anlatır.
Matta 10:34’teki “barış değil kılıç getirdim” sözü, devamındaki aile içi ayrışmayla birlikte okunmalıdır. Oğul ile baba, kız ile anne ve gelin ile kayınvalide arasındaki çatışma Mika 7:6’da anlatılan, aynı evde bile güvenin bozulduğu dönemi hatırlatır. Mişna Sota 9:15 de bu ayeti Maşiah öncesindeki çözülmeyle ilişkilendirir. Fakat bir dönemden önce çatışma yaşanması, aynı Maşiah’ın önce gelip öleceğini ve sonra geri döneceğini söylemez.
Sanhedrin 98a, Daniel’deki bulutlarla geliş ile Zekeriya’daki eşeğe binmiş kralı iki ayrı geliş olarak açıklamaz. İsrael’in durumuna göre tek gelişin iki farklı biçimde olabileceğini anlatır. Sukka 52a’da öldürülen Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David ayrı kişilerdir. Bu yorumlar da Hristiyan öğretisindeki aynı kişinin ölümünden sonra ikinci kez gelişiyle aynı anlatıyı kurmaz.
Rambam, Maşiah adayının Tora’yı güçlendirmesi ve görevlerinde başarılı olması gerektiğini yazar. Bet HaMikdaş’ın, yani kutsal tapınağın kurulması ve sürgündekilerin toplanmasıyla Maşiah’ın kimliğinin kesinleşeceğini açıklar. Bu rabbinik açıklama da görevlerin gerçekleşmesine önem verir.
Gerçekleşmeyen vaatlerin ileride tamamlanacağı beklentisi, görevlerin gerçekleştiğini veya Tanah’ın iki geliş öğrettiğini kanıtlamaz. Peygamberler barışı, adaleti ve halkın toplanmasını vaat eder. İkinci geliş iddiası bu vaatleri geleceğe erteler. Zekeriya’nın kralın gelişiyle birlikte anlattığı barışın gerçekleştiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Zekeriya 9:9–10; Yeşaya 2:2–4 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Mika 4:1–4 ve 7:6. Rabbinik yorumlar: Mişna Sota 9:15; Sanhedrin 98a; Sukka 52a; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:3–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 10:34–37; Luka 12:51–53.
196. İddia: Matta 16:28’deki yakın “krallık” sözü dönüşüm sahnesiyle gerçekleşmiştir
Matta 16’da İsa, orada bulunanlardan bazılarının ölmeden önce İnsanoğlu’nun krallığıyla gelişini göreceğini söyler. Bir sonraki bölümde üç öğrenci onunla bir dağa çıkar ve görünüşünün değiştiğini görür. Matta’daki bu sahneye dönüşüm denir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta 16’da İsa, orada bulunanlardan bazılarının ölmeden önce İnsanoğlu’nun krallığıyla gelişini göreceğini söyler. Bir sonraki bölümde üç öğrenci onunla bir dağa çıkar ve görünüşünün değiştiğini görür. Matta’daki bu sahneye dönüşüm denir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, dağdaki dönüşümün bu sözden yalnız altı gün sonra anlatılmasına dikkat çekerler. Öğrencilerin dağda gördüklerini İnsanoğlu’nun krallığıyla gelişi olarak okurlar. Onlara göre böylece Matta 16:28’de verilen söz gerçekleşmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Matta 17’de dönüşüm sahnesinin Matta 16:28’deki sözün hemen ardından gelmesi, Hristiyan yorumunda bu iki olayın neden birbirine bağlandığını açıklar. Üç öğrenci dağda bir görüm, yani olağan dışı bir görüntü yaşar. Tanah’ta vaat edilen krallığın kurulup kurulmadığını anlamak için peygamberlerin bu krallıkla birlikte nelerin olacağını söylediklerine bakılır.
Matta 16:27’de İnsanoğlu’nun melekleriyle geleceği ve herkese yaptıklarına göre karşılık vereceği söylenir. 16:28’de ise orada duranlardan bazılarının ölmeden önce onun krallığıyla gelişini göreceği bildirilir. Bir ayet geliş sırasında herkese yaptıklarına göre karşılık verileceğini, öteki de oradakilerden bazılarının bu gelişi göreceğini söyler. Dağda anlatılan olayın her iki sözle ilişkisine bakmak gerekir.
Matta 17:1–9’da altı gün sonra üç öğrenci İsa’yla dağa çıkar. İsa’nın yüzünün parladığı, Moşe ve Eliyahu’nun göründüğü, buluttan bir ses geldiği anlatılır. Markos 8:38–9:8 ve Luka 9:26–36 da benzer biçimde yakınlık sözüyle dönüşüm sahnesini art arda verir. Bu sıra, Hristiyanların iki anlatıyı birbirine bağlamasının metinsel dayanağıdır.
Dağdaki sahneyi gelecekteki krallığın görkeminin önceden gösterilmesi olarak okuyanlar vardır. Sahnede bütün halklara hükmeden bir krallığın kurulması veya Matta 16:27’de olduğu gibi herkese yaptıklarına göre karşılık verilmesi anlatılmaz. Bir görümde geleceğin gösterilmesi, o olayın dünyada gerçekleştiğini göstermez.
Daniel 7:13–14’te insan görünümündeki figür Atik Yomin’in, yani Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın önüne gelir ve kendisine שָׁלְטָן וִיקָר וּמַלְכוּ, “egemenlik, görkem ve krallık” verilir. Bu yönetim, halkları ve ulusları kapsar. Egemenlik, yönetme gücü demektir.
Daniel 7:27’de göğün altındaki krallığın Yüceler Yücesi’nin kutsallarının halkına verileceği bildirilir. Daniel’in anlattığı olay, göğün altındaki yönetimin el değiştirmesidir.
Yeşaya 11:1–12 adaletli yönetim, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Matta 17’deki üç kişilik sahne bu tarihsel sonuçların gerçekleştiğini söylemez.
Malaki 3:20’de, bazı Hristiyan baskılarında 4:2’de, Tanrı’nın adından korkanlar için kanatlarında şifa bulunan “doğruluk güneşi”nin doğacağı söylenir. Malaki’nin güneş benzetmesi gelecekte iyileşme ve iyilik yaşanacağını söyler. Ayette Maşiah’ın yüzünün güneş gibi parlayacağı yazmaz. Matta’daki parlak yüz ile bu güneş imgesi arasında benzerlik kurulması, Maşiah krallığı için verilen vaatlerin gerçekleştiğini göstermez. Matta 17’de üç öğrencinin gördüğü sahne, Tanah’ın dünyada kurulacağını bildirdiği krallığın yerine geçmez.
Hristiyan metinleri: Matta 16:27–28 ve 17:1–9; Markos 8:38–9:8; Luka 9:26–36. Tanah kaynakları: Daniel 7:13–14, 18 ve 27; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Malaki 3:20.
205. İddia: Zerubbavel’in yükselmesi Yehoyahin lanetinin kaldırıldığını gösterir
Yeremya’da Tanrı, Yehoyahin’i elinden çıkaracağı bir mühür yüzüğüne benzetir. Hagay’da ise Yehoyahin’in soyundan gelen Zerubbavel’i seçer ve onu mühür yüzüğü gibi yapacağını söyler. Aynı benzetmenin iki kişiye uygulanması, önceki hükmün soy için ne anlama geldiği sorusunu doğurur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya’da Tanrı, Yehoyahin’i elinden çıkaracağı bir mühür yüzüğüne benzetir. Hagay’da ise Yehoyahin’in soyundan gelen Zerubbavel’i seçer ve onu mühür yüzüğü gibi yapacağını söyler. Aynı benzetmenin iki kişiye uygulanması, önceki hükmün soy için ne anlama geldiği sorusunu doğurur.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tanrı’nın Zerubbavel’i seçmesinin Yehoyahin hakkındaki hükmü kaldırdığını söylerler. İsa’nın Zerubbavel’in soyundan geldiğini ileri sürer ve buradan Yehoyahin’e verilen hükmün İsa’nın David tahtına geçmesine engel olamayacağı sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hagay 2:23’te Zerubbavel’in “mühür yüzüğü” olarak seçilmesi, Yeremya 22’de Yehoyahin için kullanılan mühür imgesiyle güçlü bir ilişki taşır. Klasik Yahudi yorumları bu ilişkiyi Yehoyahin’in teşuva etmesi, yani yanlışını bırakıp Tanrı’ya dönmesi ve hükmün geri çevrilmesi üzerinden açıklar. Bu yorumlar Yehoyahin’in bütün soyunu sonsuza dek krallıktan uzaklaştıran değişmez bir hüküm bulunduğu iddiasını desteklemez.
Yeremya 22:24’te Tanrı, Yehoyahin sağ elindeki mühür yüzüğü olsa bile onu çıkaracağını bildirir. Hagay 2:23’te ise Zerubbavel’e וְשַׂמְתִּיךָ כַּחוֹתָם כִּי־בְךָ בָחַרְתִּי, “Seni mühür yüzüğü gibi yapacağım; çünkü seni seçtim” der. Birinci metindeki çıkarılma ile ikinci metindeki seçilme, aynı ailenin başına gelen iki olaydır. Mühür yüzüğü benzetmesi, Yehoyahin’in cezalandırılmasını ve Zerubbavel’in seçilmesiyle ailesi için doğan yeni umudu anlatır.
Raşi, Hagay 2:23 yorumunda Yehoyahin’in teşuvasının yarar sağladığını ve Zerubbavel’in mühür gibi kılındığını söyler. Şir HaŞirim Rabba 8:6 aynı örneği teşuvanın hüküm üzerindeki etkisiyle ilişkilendirir. Rambam da Mişne Tora, Teşuva 7:6’da Yehoyahin’in sürgündeki dönüşü ile Zerubbavel’e verilen mühür sözünü birlikte açıklar.
Bu açıklamalar ışığında bir soy listesi yalnız “Yehoyahin’in soyunda lanet vardır, dolayısıyla o soydan hiçbir kral çıkamaz” denilerek reddedilemez. Hükmün geri çevrilmesi, o aileden birinin önündeki engelin kalkmasıyla ilgilidir. Belirli bir kişinin o aileden geldiğini söylemek için aradaki kuşakların soy bağını ayrıca göstermek gerekir.
Hagay 1:1 ve 2:21, Zerubbavel’i פַּחַת־יְהוּדָה, “Yehuda valisi”, diye anar. Ezra 5:2 onu Yehoşua ile birlikte Tapınak’ın yeniden yapımında gösterir. Mühür sözü, onun o sırada David tahtında bağımsız kral olarak hüküm sürdüğünü söylemez.
Zeharya 4:9, Zerubbavel’in hangi konuda görevlendirildiğini ayrıca belirler. Tapınağın temelini onun elleri atmıştır, yapıyı yine onun elleri tamamlayacaktır. Ezra’da inşaya onunla birlikte başkohen Yehoşua katılır. Zerubbavel’in yeniden seçilmesi, Hagay’ın mühür imgesini Tapınağı kurmakla görevlendirdiği gerçek valiye bağlar. Tapınağı yeniden kuran Yehuda valisi olarak seçilmiş olması, Hagay’da kral olarak tahta çıkmasıyla ilişkilendirilmez. (Zeharya 4:6–10).
Soy kayıtlarında Zerubbavel’in babası için iki ad verilir. Hagay 1:1 Zerubbavel’i Şealtiel’in oğlu olarak adlandırırken Divre HaYamim Alef 3:19 onu Pedaya’nın oğulları arasında sayar. Bu farklılık için çeşitli açıklamalar önerilir. Bu iki ad arasındaki ilişkiye bir açıklama getirmek, Zerubbavel ile İsa arasındaki soy zincirini tamamlamaz. O zincirin her halkası kendi dayanağıyla incelenir.
David soyundan kralın görevleri de soy sorusuyla birlikte değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Hagay’da Tanrı’nın Zerubbavel’e verdiği söz, İsa’nın soyunu ortaya koymaz ve bu görevlerin İsa tarafından gerçekleştirildiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Yeremya 22:24–30; Hagay 2:20–23 ve 1:1; Divre HaYamim Alef 3:17–19; Ezra 5:2; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorumlar: Raşi, Hagay 2:23; Şir HaŞirim Rabba 8:6; Rambam, Teşuva 7:6.
215. İddia: Yeşu’nun adı ve Kenaan’a iki aşamalı girişi İsa’nın iki gelişini önceden gösterir
Yehoşua, Moşe’nin Kenaan ülkesini araştırmak için gönderdiği kişiler arasındaydı. Halk onunla Kalev’in sözüne güvenmedi. Kırk yıl sonra Yehoşua bu kez Moşe’nin ardından halkın başına geçti ve yeni kuşağı ülkeye götürdü. Bu iki görevin nasıl başladığı anlatının kendi içinde açıklanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehoşua, Moşe’nin Kenaan ülkesini araştırmak için gönderdiği kişiler arasındaydı. Halk onunla Kalev’in sözüne güvenmedi. Kırk yıl sonra Yehoşua bu kez Moşe’nin ardından halkın başına geçti ve yeni kuşağı ülkeye götürdü. Bu iki görevin nasıl başladığı anlatının kendi içinde açıklanır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yehoşua ile İsa için kullanılan adların aynı ad ailesinden olmasını ve halkın önce Yehoşua’yı dinlememesini, yıllar sonra ise yeni kuşağın onun önderliğinde ülkeye girmesini bir işaret sayarlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın ilk seferde reddedilip sonra yeniden geleceğini gösterir. Yeşaya 53:1’de inanılmayan haberi ve Yehezkel 20:35’teki “halkların çölü” ifadesini de bu okumanın parçası yaparlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yehoşua ile İsa için kullanılan adlar arasında dil bakımından bir bağ vardır. Yehoşua da yaşamı boyunca iki farklı görev üstlenmiştir. Tora bu görevlerden söz ederken gelecekte başka birinin ölüp yeniden geleceğini haber vermez. Hristiyan yorumu, metindeki olaylarla kendi öğretisi arasında ayrıca kurulması gereken bir bağlantıyı varsayar.
Bamidbar 13:8, Nun’un oğlunu Hoşea adıyla tanıtır. 13:16’da Moşe onun adını יְהוֹשֻׁעַ, Yehoşua olarak değiştirir. Nehemya 8:17 aynı kişiden יֵשׁוּעַ, Yeşua diye söz eder. Yehoşua ve Yeşua aynı ad ailesindendir. Eski Yunanca çeviride Yehoşua için kullanılan Ἰησοῦς adı, Hristiyan metinlerinde İsa için kullanılan adla aynıdır.
Bu dil ilişkisi, aynı adı taşıyan kişilerin hayatları arasında otomatik olarak kehanet ilişkisi kurmaz. Nitekim Ezra ve Nehemya’da Yeşua adını taşıyan başka kişiler de vardır (Ezra 2:2; 3:2; Nehemya 8:7). Bir adın ortak olması, o adı taşıyan herkesin aynı görevi üstlendiği anlamına gelmez.
Yehoşua, Moşe’nin ülkeyi araştırmak için gönderdiği on iki kişiden biridir. Ülkeyi inceleyen kişiler döndükten sonra Yehoşua ve Kalev, halka Tanrı’nın vaadine güvenerek ülkeye girmelerini söyler. Halk onları dinlemez ve onları taşlamaktan bile söz eder (Bamidbar 13:26–33; 14:6–10). Halkın reddettiği, ülkeyi gözleriyle gören iki kişinin verdiği haberdir.
Tora kırk yılın nedenini de açıklar. Ülkenin araştırıldığı kırk günün her biri için bir yıl belirlenmiştir (Bamidbar 14:34). Ülkeye daha sonra girenler, sözü reddeden yetişkin kuşağın tamamı değildir. O yetişkin kuşak çölde ölür. Yehoşua ve Kalev yaşar. Çölde ölen kuşağın çocukları ise ülkeye girer (14:30–38; Devarim 1:34–39).
Yehoşua ilk görevi sırasında ülkeyi inceleyen kişilerden biridir. Daha sonra Moşe’nin ardından halkın önderi olur ve yeni kuşağı ülkeye götürür (Devarim 31:7, 23; Yehoşua 1–4). Raşi, Devarim 31:7’de bu geçişi önderlik yetkisi üzerinden açıklar. Yehoşua bu iki görev arasında ölmez, göğe çıkmaz ve yüzyıllar sonra geri dönmez. Aynı kişinin hayatındaki iki görev, ölümden sonra ikinci gelişin kanıtı değildir.
Yeşaya 52:15’te krallar, kendilerine anlatılmamış olanı görür ve daha önce duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet bunu “Duyduğumuza kim inandı?” sorusuyla sürdürür (53:1). Şaşıranlar, bir zamanlar hor gördükleri İsrael’in yüceltilişine tanık olan uluslardır. Raşi ve İbn Ezra da Yeşaya’daki sesi bu şaşkınlıkla ilişkilendirir. Bamidbar’da ise ülkeyi inceleyenlerin haberi çölde kendi halkına getirilir (13:26, 32). İki anlatının konuşanları, dinleyenleri ve haberin konusu ayrıdır. Bir İngilizce çeviride iki haberin de “report” diye verilmesi, İbranice sözcüklerin ortak olduğu anlamına gelmez.
Yeşaya 53:1’de “duyduğumuz” için שְׁמֻעָתֵנוּ (şemuatenu) kullanılır. Bamidbar 13:26’da haber veren söz için davar, 13:32’de kötü haber için dibba geçer. “Haşem’in kolu” anlamındaki זְרוֹעַ (zeroa) da “tohum, soy” anlamındaki זֶרַע (zera) ile aynı sözcük değildir. Yeşaya 52:10 bu kolun bütün ulusların gözleri önünde açığa çıkmasını kurtuluşla birlikte anlatır. Böylece 53:1’deki kol, bir kişinin adını veya soyunu gizleyen işaret değil, Haşem’in halkını kurtarırken gösterdiği kudrettir.
Yehezkel 20:35’teki “halkların çölü” de çöldeki yargı sahnesinin parçasıdır. Tanrı İsrael’i ulusların arasından toplayacağını, onunla yargılaşacağını, halkı değneğin altından geçirip yeniden antlaşmanın yükümlülüklerine bağlayacağını ve isyancıları ayıracağını bildirir (20:33–38). Bölümün önceki kısmında Tora hükümlerine ve Şabatlara karşı gelinmesinden söz edilir (20:10–24). Metin bu olayları İsa’nın reddedilmesine veya onun ikinci gelişine bağlamaz.
Tanah’ta Maşiah ile ilgili vaatler, David soyundan gelen yönetim, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılması gibi somut sonuçlarla anlatılır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Yehoşua’nın adı ve iki farklı görevi, bu vaatlerin İsa’nın ölümünden sonra ikinci kez gelmesiyle yerine getirileceğini göstermez. Tora’nın anlattığı sıra, aynı önderin yaşamı içinde görev değiştirmesi ve yeni kuşağın Kenaan’a girmesidir.
Kaynaklar: Bamidbar 13–14; Devarim 1:34–39, 31:7 ve 23; Yehoşua 1–4; Nehemya 8:7, 17; Ezra 2:2, 3:2; Yeşaya 53:1 ve Raşi, İbn Ezra; Yehezkel 20:10–24, 33–38; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Raşi, Devarim 31:7.
216. İddia: Yosef’in Mısır’da aldığı adın “dünyanın kurtarıcısı” anlamına gelmesi, Yosef’i Maşiah’ın habercisi yapar
Bereşit’te Paro, Mısır’ın yönetiminde görev verdiği Yosef’e Tsafenat-Paneah adını verir. Yosef daha sonra kıtlık sırasında hem Mısır’daki insanlara hem de ailesine yardım eder. Paro’nun verdiği adın anlamı ve Yosef’in insanları nasıl kurtardığı, anlatının iki ayrı yönüdür.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te Paro, Mısır’ın yönetiminde görev verdiği Yosef’e Tsafenat-Paneah adını verir. Yosef daha sonra kıtlık sırasında hem Mısır’daki insanlara hem de ailesine yardım eder. Paro’nun verdiği adın anlamı ve Yosef’in insanları nasıl kurtardığı, anlatının iki ayrı yönüdür.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tsafenat-Paneah adının kelimesi kelimesine “dünyanın kurtarıcısı” demek olduğunu söylerler. Yosef’in önce kardeşleri tarafından reddedilip sonra onları kurtarmasını İsa’nın yaşamıyla ilişkilendirirler. Onlara göre Yosef’in başından geçenler, İsa’nın önce reddedileceğini ve daha sonra kabul edileceğini haber verir.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 41:45, Paro’nun Yosef’e צָפְנַת פַּעְנֵחַ, Tsafenat-Paneah adını verdiğini söyler. Adın çevirisini vermez. “Dünyanın kurtarıcısı” açıklaması eski bir Hristiyan yorumunda yer alır. Bu açıklamanın adın Mısır dilindeki anlamı olup olmadığı, adın kökeniyle ilgili ayrı bir sorudur.
Jerome bu adı “dünyanın kurtarıcısı” olarak açıklamıştır. Fakat adın hangi Mısır dili ifadesinden geldiğine dair farklı görüşler vardır. Modern açıklamalardan biri, adı “Tanrı konuştu ve o yaşar” anlamına yakın bir ifadeyle ilişkilendirir. Adın eski Mısır dilindeki biçimi ve nasıl çevrileceği tartışmalıdır. Bereşit’te verilmeyen bir çeviriyi kesinmiş gibi kullanmak için yeterli dayanak yoktur.
Yahudi kaynakları adı farklı biçimlerde açıklar. Targum Onkelos, Tora’nın Aramice çeviri ve açıklamasıdır. Raşi ve Targum Onkelos adı gizli şeylerin açığa çıkarılmasıyla ilişkilendirir. Bereşit Rabba 90:3, Yosef’in gizli şeyleri açıklamasından söz eder. Başka bir yorum, adın harflerini Yosef’in farklı özellikleriyle ilişkilendirir.
Bunlardan biri “kurtaran” anlamındaki podehtir. Bu yorumda tek bir harfle ilişkilendirilen nitelik, bütün adın sözlük anlamının “dünyanın kurtarıcısı” olduğunu göstermez.
Yosef’in kendi öyküsündeki görevi açıktır. Paro’nun düşlerini yorumlar, yedi bolluk yılının ardından yedi kıtlık yılı geleceğini açıklar. Bolluk yıllarında tahılın depolanmasını, kıtlık geldiğinde ise dağıtılmasını yönetir. Kıtlık çevre ülkeleri de etkileyince insanlar tahıl almak için Mısır’a gelir (Bereşit 41:53–57). Yosef, Tanrı’nın onu ailesinden önce yaşamı korumak ve büyük bir kurtuluş sağlamak için gönderdiğini söyler (45:5–7).
Yosef kardeşlerinin yaptığını kötülük olarak tanımlar. Tanrı’nın bu olaylar sonunda birçok insanın yaşamasını sağladığını da söyler (50:20). Öyküde kurtarmanın ne anlama geldiği bellidir. Aç kalan insanlara yiyecek ulaşır ve hayatta kalırlar. Bu görev, daha sonra başka bir kişinin insanlığın günahları için ölmesine ilişkin bir kehanet olarak tanımlanmaz.
Hristiyan yorumunda Yosef’in kardeşleri tarafından reddedilmesi ve sonradan onları kurtarabilecek bir göreve yükselmesi, İsa’nın başından geçenlerle karşılaştırılır. Bereşit’te kardeşleri kıtlık yüzünden Yosef’in yaşadığı Mısır’a gider. Yosef o yıllar boyunca Mısır’da yaşar. Bu olaylar arasında ölmesi, dirilmesi, göğe çıkması veya yüzyıllar sonra geri dönmesi anlatılmaz (Bereşit 42–45). Ailenin onu sonradan tanıması ile ölümden sonra ikinci geliş aynı olay değildir.
Yosef ile gelecekteki kurtuluş arasında Yahudi kaynaklarında da ilişkiler kurulmuştur. Talmud’un Sukka 52a–b bölümünde Maşiah ben Yosef’ten söz edilir. Bu rabbinik gelenek, Nasıralı İsa’nın Yosef’in hayatında önceden bildirildiğini veya İsa’nın iki gelişini kanıtlamaz.
Maşiah’a ilişkin ayetler, David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Yosef’in kıtlıktan hayat kurtarması bu vaatlerin yerine geldiğini göstermez.
Tsafenat-Paneah’ın “dünyanın kurtarıcısı” olduğu kesin bir çeviri değildir. Yosef’in insanları kıtlıktan kurtarması ise Bereşit’te açıkça anlatılır. Bu olayları İsa’nın hayatıyla benzeştirmek, Bereşit’in onun ölümünü ve ikinci gelişini önceden bildirdiğini kanıtlamaz.
Kaynaklar: Bereşit 41:45, 41:53–57, 42–45 ve 50:20; Raşi ve Targum Onkelos, Bereşit 41:45; Bereşit Rabba 90:3; Sukka 52a–b; NET Bible, Bereşit 41:45 filolojik notu; Encyclopedia of the Bible, Zaphenath-Paneah; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37.
