Tanah adına ileri sürülen iddiaları İbranice metin, bağlam ve Yahudi kaynaklarıyla inceleyin.
1 sonuç · Yayımlanmış 280 iddia
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Pesah kanı, günah bağışlanmasının kan gerektirdiğinin kanıtıdır
Tanah’ın cevabı
Şemot 12 daha yalın konuşur. Kan İsrael evleri için ot, yani işarettir. HaŞem kanı görür ve o evlerin üzerinden geçer. Çocuklar bunun anlamını sorduğunda Mısır’daki kurtuluş anlatılır; korbanın adı da bu olaydan gelir. Metin kanı hatat kanı olarak tanımlamaz ve ondan bütün bağışlanmalar için genel bir yasa çıkarmaz. Pesah kanının işlevi, Şemot 12’nin anlattığı kurtuluşla belirlenir; ayet bu kana evrensel günah bağışlanması işlevi vermez. O gece kan hayat ile ölüm arasındaki işarettir ve İsrael’in Mısır’dan çıkarılışının parçasıdır. Bundan “günah ancak kanla bağışlanabilir” sonucu çıkarmak, Pesah’ın kendi anlamını açıklamak değil, Pesah’ı daha sonraki Hristiyan kapara öğretisinin içine yerleştirmektir.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
Pesah gecesinde kan gerçekten hayat ile ölüm arasındaki işaretin merkezindedir. İsrael aileleri kuzuyu keser, kanı kapı sövelerine sürer, eti matsa ve acı otlarla yer; Mısır’ın ilk doğanlarına gelen bela onların evlerini geçer. Şemot 12 bu kanın işlevini kendisi açıklar: “Kan, bulunduğunuz evlerde sizin için bir işaret olacak; kanı göreceğim ve üzerinizden geçeceğim; Mısır ülkesini vurduğumda yok edici bela size gelmeyecek.” Ayetin kullandığı kelime ot, “işaret”tir. Mekhilta deRabbi Yişmael de kanın HaŞem’e bilgi veren bir işaret olmadığını; yapılan mitsva nedeniyle HaŞem’in İsrael’e merhametle yönelmesi ve onları ölümden kurtarması biçiminde açıklar.
Hristiyan yorum, Pesah’taki bu gerçek kan unsurunu Vayikra 17:11 ile birleştirip daha genel bir “kan ilkesi” çıkarır. Ardından hayvan kanının asıl etkisini gelecekteki kusursuz insan korbanına bağlar. Böylece Şemot 12’deki belirli tarihsel kurtuluş, bütün çağlarda günahın bağışlanmasının zorunlu kan şartına dönüştürülür. Şemot 12’de kan evleri işaretler ve halkın Mısır’daki felaketten korunmasını sağlar; bütün günahların bağışlanması için evrensel bir şart koymaz.
Şemot 12 günah korbanlarının dilini kullanmaz. Kuzuya hatat denmez; belirli günahlar sayılmaz; viduydan (itiraf) söz edilmez. Ve-khipper alav, “onun için kapara sağlayacak”, formülü bulunmaz; ve-nislah lo, “ve o bağışlanacaktır”, sözü de yoktur. Tora günah korbanlarını anlatmak istediğinde bu dili açıkça kullanır. Vayikra 4 ve 5’te hatat, kişinin günahı, kohenin yaptığı kapara ve bağışlanma birbirine bağlanır. Pesah gecesinde ise Mısır üzerine ölüm gelir, İsrael evleri ayrılır ve kölelikten çıkış başlar. İki ritüelde kan bulunması, iki ritüelin aynı dini işlevi taşıdığını tek başına göstermez.
Rabbinik korban sınıflandırması da bu farkı korur. Mişna Zevahim Pesah ile hatatı aynı cümlede anabilir, fakat onları aynı korban saymaz. Her birinin kendi kimliği bulunduğu için yanlış niyetle sunulmaları ayrı ayrı ele alınır. Hatat ve aşam günahla ilişkili kategorilerdir; Pesah kendi başına ayrı bir korban türüdür. Daha geniş sınıflandırmada Pesah kodaşim kalim içinde yer alırken hatat ve aşam başka kutsallık sınıflarında değerlendirilir.204 Bu teknik ayrıntılar önemli bir şeyi gösterir: Tora’nın korban dünyası “bir canlı ölür, kan akar ve günah bağışlanır” biçimindeki tek formüle indirgenmez.
Pesah’ın anlamını Tora çocukların sorusu üzerinden doğrudan verir. “Bu avoda sizin için nedir?” diye sorulduğunda cevap, “Bu, HaŞem için Pesah korbanıdır; Mısır’da Mısırlıları vurduğu zaman İsrael oğullarının evlerinin üzerinden geçti ve evlerimizi kurtardı” olur.205 Mekhilta deRabbi Şimon ben Yohay da aynı tarihsel ekseni korur. Korbanın adı bile olayın kendisine bağlıdır: HaŞem İsrael evlerinin üzerinden geçmiştir. Tora, çocuğun sorusuna gelecekte günahsız bir insanın öleceğini ve onun kanının bütün insanlığın günahını bağışlatacağını söylemez.
Bu, Pesah’a daha sonraki sembolik anlamlar verilemeyeceği anlamına gelmez. Yahudi geleneğinde Mısır’dan Çıkış’ın tarihsel, ahlaki ve mistik katmanları son derece zengindir. Fakat sonraki katman Tora’nın verdiği ilk açıklamanın yerine geçmez. Pesah’ın peşatı Mısır gecesidir: köle halk ayrılır, ölüm belası evleri geçer ve özgürlüğe çıkış başlar.
Kanı kapı sövelerine sürme ayrıntısı bile Mısır Pesahının ne kadar kendine özgü olduğunu gösterir. Sonraki Bet HaMikdaş korbanlarında kan evlerin iki yan sövesi ile üst sövesine sürülmez. Şemot 12’de ise bu tam ritüelin merkezindedir. Mekhilta uygulamanın ayrıntılarını tartışır ve kanın İsrael evlerinde bir işaret oluşturduğunu vurgular. Bu, sıradan bir hatat korbanının erken biçimi değildir; bir defaya özgü tarihsel kurtuluş sahnesidir.
Şemot 12:23 kan ile fiziksel ölümden korunma ilişkisini açıkça söyler. HaŞem kanı gördüğünde kapının üzerinden geçecek ve yok edicinin eve girmesine izin vermeyecektir. Fakat “kan ölümden korudu” ile “kan günah bağışlanmasının evrensel şartıdır” aynı cümle değildir. Birincisi Şemot 12’dedir. İkincisi, Pesah ile başka korban metinleri daha sonra aynı teolojik model içinde birleştirildiğinde ortaya çıkar.
Bamidbar’daki kızıl inek bunu anlamak için yararlı bir karşılaştırma sağlar. Küller belirli ritüel kirlilik durumunda arınma için kullanılır; bundan “kül bütün dini arınmanın evrensel şartıdır” sonucu çıkmaz. Külün işlevini kendi bağlamı belirler. Yom Kippur’da da belirli ritüeller kapara sağlar; bundan bütün kaparanın yalnız Yom Kippur’da mümkün olduğu sonucu çıkarılmaz. Pesah kanı da kendi bağlamında okunur. O gece kan vazgeçilmezdir; fakat onu bütün çağlarda bütün günahların bağışlanması için zorunlu kan ilkesine dönüştürmek Şemot 12’de bulunmayan yeni bir önermedir.206
İsa’nın Pesah dönemindeki ölümü Hristiyan metinlerinde Pesah kuzusuyla ilişkilendirilmiş ve sonraki Hristiyan düşüncesi bu tipolojiyi genişletmiştir. Sonraki Hristiyan yorum iki anlatı arasında tipolojik bir eşleştirme kurar. Fakat benzerlik, Şemot 12’nin öznesini veya tarihsel işlevini değiştirmez ve ayetin baştan itibaren İsa’yı anlattığını tek başına kanıtlamaz. Daha sonraki olaydan geriye bakılarak kurulan tipoloji ile Tora’nın açık açıklaması birbirinden ayrılmalıdır.
Pesah’ı genel günah bağışlanması korbanına çevirmek Tora’nın kendi sınıflandırmasını da bulanıklaştırır. Hatat belirli günah durumlarında, aşam başka sorumluluklarda, şelamim başka bir amaçla, ola kendi yapısı içinde, Pesah ise belirlenmiş zamanda ve topluluk düzeni içinde getirilir. Mişna’nın Pesahı doğru zamanda başka niyetle sunma konusunu özel olarak ele alması bile bu korbanın kimliğinin ne kadar belirgin olduğunu gösterir. Pesah genel bir “kanlı günah bedeli” değildir.
Tora’nın kendi anlatısında merkez Mısır’dan Çıkış’tır. HaŞem köle halkı alır, Mısır’ın gücünü kırar, İsrael evlerini ölümden ayırır ve onları özgürlüğe çıkarır. Kan bu kurtuluş gecesinin işaretidir. Rabbi Yehuda Hartman’ın aktardığı klasik açıklama da “Pesah HaŞem için” sözünü İsrael’in HaŞem’in kulları olarak yeni kimliğini kabul etmesiyle ilişkilendirir. Bu yorum bile bizi korbanın kendi dünyasına götürür: kölelikten çıkış, HaŞem’e ait oluş ve yeni yaşamın başlaması.
Hristiyan yorumun okumasında ise Mısır’daki ilk doğanların ölümü günahın ölüm cezasına, kapıdaki kan evrensel kan şartına, Pesah kuzusu da gelecekteki kusursuz insan korbanına dönüştürülür. Bu bağlantı Hristiyan teolojisinin önceden kabul edilmiş çerçevesinden Şemot 12’ye taşınır; Şemot 12’nin kendi açıklamasından çıkmaz. Önce gelecekteki kusursuz insan korbanı düşüncesi kabul edilmekte, sonra Pesah kanı bu düşüncenin erken işareti olarak okunmaktadır.
Şemot 12 daha yalın konuşur. Kan İsrael evleri için ot, yani işarettir. HaŞem kanı görür ve o evlerin üzerinden geçer. Çocuklar bunun anlamını sorduğunda Mısır’daki kurtuluş anlatılır; korbanın adı da bu olaydan gelir. Metin kanı hatat kanı olarak tanımlamaz ve ondan bütün bağışlanmalar için genel bir yasa çıkarmaz. Pesah kanının işlevi, Şemot 12’nin anlattığı kurtuluşla belirlenir; ayet bu kana evrensel günah bağışlanması işlevi vermez. O gece kan hayat ile ölüm arasındaki işarettir ve İsrael’in Mısır’dan çıkarılışının parçasıdır. Bundan “günah ancak kanla bağışlanabilir” sonucu çıkarmak, Pesah’ın kendi anlamını açıklamak değil, Pesah’ı daha sonraki Hristiyan kapara öğretisinin içine yerleştirmektir.207
Kaynaklar
İddianın kaynak metni
İddia başlığının kaynak notları: 203
Hristiyan iddiası
“And every Jew who ponders the deliverance from Egypt at Passover, must reflect on the fact that it was only due to the Angel seeing the blood associated with the household that they were saved from death: " When he seeth the blood...the Lord will pass over the door, and will not suffer the destroyer to come in unto your houses to smite you" (Ex.12:23). Because of this they were to remind their children each year of " the sacrifice of the Lord's Passover" (Ex.12:27) which saved them from death.”