Misyoner İddiaları Arşivi

Tora, daha sonra ortaya çıkacak vahiy iddialarının Sinay karşısındaki yerini önceden belirler. Moşe “Size buyurduğum söze eklemeyin ve ondan eksiltmeyin” der ve aynı sınırı “Size buyurduğum her şeyi yapmaya dikkat edin; ona eklemeyin ve ondan eksiltmeyin” sözleriyle tekrarlar. Bu sınır yalnız sıradan yorumcuya değil, peygamberlik ve mucize iddiasına da uygulanır.¹⁰⁶¹⁰⁷

Devarim 13 özellikle en güçlü örneği seçer. Bir peygamber veya rüya gören kişi işaret bildirir; işaret gerçekten gerçekleşir. Buna rağmen İsrael’i HaŞem’den uzaklaştırıyorsa “o peygamberin veya rüya görenin sözlerini dinlemeyeceksin” denir. Tora “işaret zaten gerçekleşmeyecek” diyerek kolay bir durum kurmaz. İşaret gerçekleşse bile mucizeye sınırsız teolojik yetki vermez.¹⁰⁸

Bu ilke Sinay’ın niteliğiyle uyumludur. Tora’nın anlatımında Sinay tek bir mistiğin özel tecrübesi değildir; İsrael topluluğu vahiy olayının içinde bulunur ve Devarim 4:9–10 bu hatıranın çocuklara ve torunlara aktarılmasını bütün halka yükler. Kurucu antlaşma bu şekilde verildikten sonra yüzyıllar sonra gelen tek bir kişinin “Tanrı şimdi önceki maddelerin bir bölümünü kaldırdı” demesi, kendi sözüyle önceki kamusal vahyin üstüne çıkamaz.¹⁰⁹

Bunu gündelik bir örnekle düşünebiliriz. Bir topluluğun önünde açıkça kurulmuş bir sözleşme varsa ve çok sonra bir kişi “sözleşmenin sahibi yalnız bana ulaştı; bazı maddeler artık geçerli değil” derse ilk soru yeni mesajın ne kadar etkileyici olduğu değildir. Eski sözleşmenin böyle bir değişikliğe izin verip vermediğine bakılır. Sinay da sonraki iddiayı bu şekilde sınar. Sonraki vahiy Sinay’ı yargılamaz; Sinay sonraki vahiy iddiasını yargılar.

Rambam, Mişne Tora, Hilhot Yesode HaTora 9:1’de bu ilkeyi açık biçimde formüle eder. Tora süreklidir; kalıcı ekleme veya eksiltme kabul edilmez. Bir kişi mucizeler gösterse bile bir mitsvanın kaldırıldığını veya Tora’daki mitsvaların yalnız belirli bir çağ için verildiğini ileri sürüyorsa Moşe’nin peygamberliğiyle çatışır. Bu nedenle “daha sonra geldi” veya “mucize yaptı” önermeleri Yahudi ölçüsünde Tora’yı değiştirme yetkisi üretmez.¹¹⁰

Burada gerçek bir istisna vardır ve sınırı iyi anlaşılmalıdır. Tanınmış bir peygamber belirli bir anda Tora’daki normal uygulamadan farklı geçici bir yönlendirme verebilir. Eliyahu’nun Karmel’de Bet HaMikdaş dışında korban sunması bunun klasik örneğidir. Rabbinik terminolojide buna horaat şaa, yani belirli durum için geçici olağanüstü talimat denir. Eliyahu “bundan böyle herkes istediği yerde korban sunsun” demez; Tora’daki kalıcı düzeni değiştirdiğini de ileri sürmez. İstisnai eylem normal kuralın varlığını ortadan kaldırmaz.

Acil durumda bir doktorun normalde yapılmayan ağır bir müdahaleyi seçmesi tıbbın genel kuralını değiştirmez. O gün yapılan şey belirli şartlara aittir. Horaat şaa da böyledir. Hristiyanlığın ihtiyaç duyduğu iddia ise çok daha geniştir: bazı Tora yükümlülüklerinin yeni dini dönemde kalıcı olarak sona ermiş olduğu söylenir. Eliyahu örneği bu kalıcı değişikliği desteklemez.

Rabbinik halaha (Yahudi hukuk düzeni) da “sonraki vahiy Tora’ya eklenmiştir” şeklinde anlaşılmaz. Devarim 17 zor davaların yetkili mahkemeye götürülmesini ve verilen karara göre hareket edilmesini emreder. Yorum ve uygulama yetkisi Tora’nın kendi içinde verilir; Sözlü Tora geleneği de bu çerçevede işler. Rabbiler “Moşe’nin Tora’sı artık yanlıştır” diyerek başka bir vahiy kitabı kurmazlar; mevcut Tora’nın yeni durumlarda nasıl uygulanacağını belirleyen geleneğin içinde çalışırlar.¹¹¹

Malahi’nin peygamberlik çağının sonundaki yönlendirmesi bu sürekliliği dikkat çekici biçimde özetler: “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın; Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum kuralları ve yasaları.” Hemen ardından Eliyahu’nun geleceği anlatılır. Geleceğin eşiğinde İsrael’e verilen son çağrı “Moşe’nin Tora’sının süresi dolmak üzeredir” değildir; “Moşe’nin Tora’sını hatırlayın”dır.¹¹²

Mişna (erken rabbinik hukuk derlemesi) Avot 1:1 de aktarımın yönünü Moşe’den Yehoşua’ya, Yaşlılara ve Peygamberlere doğru kurar. Peygamberler Sinay’ın rakibi olan ikinci bir vahiy zinciri değildir; Sinay’dan başlayan aktarımın içindedir. Bu nedenle bir kişinin daha sonra ortaya çıkıp önceki mitsvaların artık kalıcı olmadığını söylemesi, Yahudi düşüncesinin vahiy ve kanıt ölçülerinde daha yüksek vahiy değil, Sinay’ın ölçüsüyle sınanması gereken bir iddiadır.¹¹³

Hristiyan savı “Tora İsa’yı doğrular; İsa da Tora’nın bazı yükümlülüklerini kaldırabilir” biçiminde kurulursa dairesel bir yetki doğar. İsa’nın doğruluğu Tora ile kanıtlanır, ardından Tora’nın sınırı İsa’nın doğruluğuna dayanılarak aşılır. Devarim bu döngüye izin vermez. Mucize gerçekleşse bile önceki vahyin sınırı korunur.

Asıl soru “Yahudiler neden sonraki vahyi kabul etmedi?” değildir. Soru şudur: Tanrı’nın daha önce verdiği ölçüye uymayan sonraki bir vahiy iddiasını neden kabul etsinler? Tora ekleme ve eksiltmeye sınır koymuş, mucizeyi bu sınırın üstüne çıkarmamış, peygamberlik çağının sonunda da İsrael’i yeniden Moşe’nin Tora’sına yöneltmiştir. “Daha sonraki vahiy Tora’nın buyruklarını kalıcı biçimde kaldırdı” öğretisi Tanah’tan çıkan sonuç değil, Hristiyan tarihini Sinay’ın üzerine yerleştiren daha sonraki teolojik varsayımdır.¹¹⁴

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 14, güncel revizyon.
• Tanah, Devarim 4:2.
• Tanah, Devarim 13:1.
• Tanah, Devarim 13:2-4.
• Tanah, Devarim 4:9–10.
• Rambam, Mişne Tora, Hilhot Yesode HaTora 9:1.
• Tanah, Devarim 17:8–11; Malahi 3:22.
• Tanah, Malahi 3:22.
• Mişna, Avot 1:1.
• Kabalat.com: “Yasa artık geçersiz mi?”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü”

Hristiyan yorumcu aslında eski merkezi kararın bağlayıcılığını bütünüyle reddetmez. Bet HaMikdaş çevresindeki kohenlere başvurulacağını ve onların sözünün dinleneceğini kabul eder. İtirazı, sonraki rabbilerin bu yetkiyi devraldığının kanıtlanmadığı ve onların kohen soylarını gösteremediği noktasındadır. Bu nedenle soru kararın hiç bağlayıcı olup olmadığı değil, Devarim 17’deki kurumun yalnız kohen soyuna indirgenip indirgenemeyeceğidir.¹³⁶⁸

Ayetin kendisi buna izin vermez. Devarim 17:9 “kohenlere” deyip durmaz; “kohenler Levilere ve o günlerde bulunacak yargıca” gitmeyi söyler. Birkaç ayet sonra itaatsiz kişi için yine “orada HaŞem’e hizmet etmek üzere duran koheni veya yargıcı dinlemeyen” ifadesi kullanılır. Demek ki yargı düzeni kohenlik ile ilişkilidir, fakat kohenlikle özdeş değildir. Ha-şofet, yani yargıç, ayetin bağımsız unsurudur.¹³⁶⁹

Tora’nın başka yerleri de bunu destekler. Devarim 16 bütün kapılara yargıçlar ve görevliler atanmasını ister. Şemot 18’de Yitro, Moşe’ye yetenekli ve Tanrı’dan korkan insanları halkın davalarını görmeleri için seçmesini söyler. Bamidbar 11’de yetmiş ihtiyar kamusal sorumluluğu paylaşır. Moşe Aharon soyundan bir kohen değildir; Yehoşua da kohen değildir; ihtiyarlar ve Şoftim kurumu da yalnız kohenlerden oluşmaz. Bu yapı yalnız Aharon soyundan gelen kişi hukuk açıklayabilir değildir.¹³⁷⁰

Sifrei Devarim tam bu noktayı açıkça sorar: merkezi mahkemede kohen veya Levi bulunmazsa mahkeme geçersiz mi olur? Cevap hayırdır; çünkü ayet ayrıca yargıç der. Sifrei, “o günlerdeki yargıç” ifadesini de insanın kendi çağında bulunan ehil yargıca başvurması gerektiği şeklinde okur. Bu, Hristiyan yorumun soy itirazını doğrudan sınırlar. Kohenlik soyu başka bir statüdür; yargıçlık yetkisini yalnız ona bağlamak ayetin kendi eklediği yargıç kelimesini gereksiz kılar.¹³⁷¹

Ezra 2’de bazı ailelerin kohen soyağacını kanıtlayamadıkları için kohenlikten uzak tutulması bu nedenle karşı örnek değildir. Orada tartışılan şey kohenlik hizmetidir. Bir kişinin mizbeah hizmeti, teruma veya kohenlik statüsü için soyağacı göstermesiyle, bir Tora bilgesinin mahkeme üyeliğine hangi ölçülerle seçileceği aynı soru değildir. Rabbiler kohen soylarını gösteremiyor demek, ancak Tora yargıçlığı yalnız kohen soyuna bağlasaydı belirleyici olurdu.¹³⁷²

Devarim 17’nin “o günlerde bulunacak yargıç” sözü ayrıca kurumun tek bir tarihsel kuşağa dondurulmadığını gösterir. Tora, Moşe’den veya ilk Bet HaMikdaş’taki belirli isimlerden söz etmez; insanı kendi gününde bulunan yargıca gönderir. Bu, her sonraki kişinin aynı derecede yetkili olduğu anlamına gelmez. Büyük Sanhedrin’in, daha küçük mahkemelerin, sonraki semikha düzeninin ve modern rabbinin yetki alanları birbirinden farklıdır. Fakat kuşak değişti diye yargı fikrinin ortadan kalktığı da söylenemez.¹³⁷³

Bet HaMikdaş’ın yıkılması önemli bir kırılmadır. Merkezi mahkemenin tapınakla bağlantılı bazı yetkileri ve özellikle Devarim 17’deki asi bilgeye uygulanacak ağır ceza tarihsel şartlara bağlıdır. Rabbinik gelenek bunu bilir; Yavne sonrası durumu Bet HaMikdaş döneminin bütün yetkileri sürüyormuş gibi anlatmaz. Bir kurumun bazı yetkilerini kaybetmesiyle, Tora öğreniminin, yerleşmiş kararların, aktarılmış geleneklerin ve mahkeme yönteminin tamamının yok olması aynı şey değildir.¹³⁷⁴

Mişna Avot’un Moşe → Yehoşua → ihtiyarlar → peygamberler → Anşe Kneset HaGedola diye özetlenen zinciri, rabbinik geleneğin kendisini nasıl gördüğünü gösterir. Rambam da Mişne Tora girişinde aktarım düzenini çok daha ayrıntılı biçimde sıralar. Bu, dışarıdan bağımsız tarih kanıtı değildir; geleneğin kendi öz tanımıdır. Daha da önemlisi, soy ağacı iddiası değildir. Aktarımın ekseni kohen kanı değil, Tora öğretimi ve yetkili öğrenim zinciridir.¹³⁷⁵

Burada modern rabbinin konumu da gereğinden fazla büyütülmemelidir. Bugün bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel kanaati, yalnız rabbi söyledi diye Devarim 17’nin Büyük Sanhedrin kararı olmaz. Bir hukuk profesörünün görüşü ile ülkenin en yüksek mahkemesinin kararı aynı tür yetki değildir. Aynı biçimde agadik bir söz, yerel bir responsa, yaygın kabul görmüş halaha ve eski merkezi mahkeme kararı birbirinden ayrılır. Bu ayrımlar kaynakların hukuki ağırlığını belirler.¹³⁷⁶

Tora’nın insan yargıcına verdiği rolün yeni vahiy olmadığı Bava Metsia 59b’de çarpıcı biçimde görünür. Rabbi Eliezer’in görüşünü destekleyen göksel ses karşısında Rabbi Yehoşua “Lo baŞamayim hi — O gökte değildir” der. Gemara bunu Tora’nın Sinay’da verilmiş olması ve hukuki kararın artık verilen Tora’nın içindeki çoğunluk ilkesine göre yürütülmesiyle açıklar. Anlatının mantığı, halahik yargıcı yeni peygamber yapmak değil, tam karşısına hukuki süreci yeni göksel vahiyden ayırmaktır.¹³⁷⁷

Nehemya 8’de de Tora okunurken Levilerin halka anlamı açması aynı ilişkiyi gösterir: metin vardır, öğretim vardır, kavrama vardır. Metnin sabitliği insan yorumunu gereksiz kılmaz; insan yorumunun varlığı da metni değiştirilen bir vahiy haline getirmez. Sonlu olayların içinde sabit bir Tora’yla yaşamak için bu ikisinin birlikte çalışması gerekir.¹³⁷⁸

üç ayrı sorunun cevabı birbirine karıştırılmamalıdır. Eski merkezi karar bağlayıcı mıdır? Devarim 17 evet der. Bu yetki yalnız kohen soyuna mı aittir? Ayette ayrıca yargıç bulunduğu ve Sifrei bunu açıkça ayırdığı için hayır. Her modern rabbinin her kişisel görüşü Büyük Sanhedrin kararıyla aynı mı? Yine hayır. Hristiyan yorumun soy itirazı bu üç soruyu tek soruya dönüştürdüğü için hedefini ıskalar.¹³⁷⁹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 116, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; eski kohen kararlarının bağlayıcılığını kabul ederken sonraki rabbinik yetki ve kohen soyu konusunda yaptığı itiraz.
• Devarim 17:9–12.
• Devarim 16:18–20; Şemot 18:17–26; Bamidbar 11:16–17, 24–25.
• Sifrei Devarim, Pisqa 153; kohen veya Levi bulunmasa da “yargıç” nedeniyle mahkemenin işleyebilmesi ve “o günlerdeki yargıç” açıklaması.
• Ezra 2:61–63; burada tartışılan statü kohenlik ve kutsal hizmete katılımdır.
• Devarim 17:9; ha-şofet aşer yihye bayamim hahem, “o günlerde bulunacak yargıç”.
• Mişna Sanhedrin 11:2 ve Sifrei Devarim 153–154; merkezi kurumun yer ve dönemle bağlantılı yetkileri.
• Mişna Avot 1:1; aktarım zincirinin rabbinik geleneğin kendi öz tanımı olması. Ayrıca Rambam, Mişne Tora, Giriş, daha ayrıntılı aktarım sıralaması.
• Rabbinik kaynak türlerinin ve mahkeme derecelerinin farklılığı için Mişna Sanhedrin; Mişna Eduyot; klasik responsa ve halaha geleneği.
• Bavli Bava Metsia 59b; Lo baŞamayim hi ve çoğunluk ilkesinin göksel ses karşısında uygulanması.
• Nehemya 8:7–8.
• Devarim 17:9–12; Sifrei Devarim 153; modern bireysel rabbi görüşü ile eski merkezi mahkemenin aynı kategori olmadığı ayrımı.

Hristiyan yorumun eleştirdiği Yahudi savının sınırsız biçimi gerçekten savunulamaz. Devarim 17, bugün yaşayan herhangi bir rabbinin İsa hakkındaki her kişisel görüşünü Tanrısal vahiy yapmaz. Bir rabbinin söylediği her söz Sanhedrin kararı değildir; rabbinik görüş ayrılıkları gerçektir. Devarim 17’deki kohen veya yargıç da yeni bir Tora meydana getirme yetkisine sahip değildir. Bu sınırlamalar Devarim 17’nin doğru anlaşılması için gereklidir.²⁴¹⁹

Fakat Hristiyan yorumcu bundan daha ileri gider. Ona göre eski görevlilerin temel işi mevcut Moşe Tora’sındaki ilgili hükmü halka tekrar etmekti; “sağa veya sola sapmayacaksın” sözü de görevlinin belki Tora tomarında doğru satırı göstermesi gibi anlaşılabilir. Sonraki rabbilerin kohen soyunu gösteremediğini, kendi aralarında ayrıldığını ve kararlarının yeni esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kaydedilmediğini ekleyerek rabbinik yorum otoritesinin Devarim 17’ye dayanamayacağını söyler.²⁴²⁰

Ayetin kendi sahnesi bir okuma güçlüğü değil yargı güçlüğüdür. “Kan ile kan arasında, dava ile dava arasında, yara ile yara arasında” kişinin çözemediği bir mesele ortaya çıkar; kapılarda anlaşmazlık vardır. İnsan HaŞem’in seçeceği yere çıkar, “o günlerde bulunacak” kohenlere ve yargıca başvurur. Onlar ona “yargı meselesini bildireceklerdir.” Sonra Tora “sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri karara göre yapacaksın” der. Yorukha, yomru lekha ve yagidu lekha fiilleri öğretme, söyleme ve hükmü bildirme eylemleridir; yalnız yazılı satırı işaret etme değildir.²⁴²¹

Sifrei Devarim 154 ayeti merkezi mahkemenin gerçek karar yetkisi olarak okur. “Onların öğrettiği Tora’ya göre” ve “söyledikleri yargıya göre” ifadelerini yükümlülükler olarak açıklar; “sağ veya sol” için kişi kendi gözünde sağın sol gösterildiğini düşünse bile kurulun kararına uyması gerektiğini söyler. Aynı Sifrei Tora sözleri ile divrei soferim arasında bazı sonuçlar bakımından ayrım yapar. Bu, sınırsız “her bilge sözü vahiydir” öğretisi değildir; fakat “görevli yalnız Tora satırını tekrar eder” modeli de değildir.²⁴²²

Sanhedrin geleneği bu kurumun neden gerekli olduğunu gösterir. Aynı Tora’yı bilen bilginler bir hükmün yorumunda ayrılabilir; mesele aşağı mahkemelerden başlayıp Büyük Mahkeme’ye kadar taşınır. Sanhedrin 88b’de merkezi kararın amacı İsrael’de anlaşmazlığın çoğalmasını engellemektir. Sorun kimsenin ayetin yerini bilmemesi değildir; aynı yazılı metnin somut olaya nasıl uygulanacağı konusunda anlaşmazlık bulunmasıdır.²⁴²³

Hristiyan yorumun kohen soyu itirazı da Devarim 17:9’un tamamını hesaba katmaz. Ayet “kohenler Levilere ve o günlerde bulunacak yargıca” der. Kohenlik ile yargıçlık aynı makam değildir. Devarim 16:18 de bütün kapılarda yargıçlar ve görevliler atanmasını emreder. Rabbinik yorum otoritesini “Aharon soyundan kohenlik makamının sonradan rabbilere geçirilmesi” şeklinde tanımlamak, Yahudi geleneğinin kendi kendisini tanımlama biçimi değildir. Avot 1:1’in verdiği çizgi bir kohen soyağacı değil, Tora aktarımı zinciridir.²⁴²⁴

Rambam, Hilhot Mamrim 1:1–2’de Devarim 17’yi üç alanı kapsayan merkezi otorite olarak açıklar: alınmış gelenek, Tora’nın yorum yöntemleriyle çıkarılan hüküm ve Tora’yı korumak için çıkarılan düzenlemeler. Aynı Rambam Tora’ya ekleme yasağını da korur. Böylece “yorum ve karar” ile “yeni İlahi vahiy” aynı şey değildir. Bir mahkemenin mevcut Tora’yı yeni bir olaya uygulaması için yeni bir Yeşaya kitabı yazması gerekmez.²⁴²⁵

Devarim 4:2’deki ekleme ve çıkarma yasağı ile Devarim 17’nin karar kurumu aynı Tora’nın içindedir. Bunlardan biri diğerini yok etmez. “HaŞem yeni bir mitsva vahyetti” demek başka şeydir; verilmiş mitsvanın karmaşık bir olayda ne gerektirdiğini belirlemek başka şeydir. Tora hem sınırı hem kurumu verir. Hristiyan yorumcu ikinciyi birinciye aykırı hale getirerek yargıcı yalnız metin okuyucusuna indirger.²⁴²⁶

Devarim 17’nin verdiği yetki ve bu yetkinin sınırı birlikte belirlenmelidir. Devarim 17 her çağdaki her rabbinin her kişisel görüşünü yanılmaz ve peygamberlik düzeyinde yapmaz. Bugünkü bir posekin konumu ile Lişkat HaGazit’teki Büyük Sanhedrin aynı değildir; rabbinik sistem deoraita (Tora kaynaklı) ve derabbanan (rabbinik), çoğunluk ve azınlık, kabul edilmiş karar ve tartışma arasında ayrımlar yapar. Fakat ayet aynı zamanda zor ve ihtilaflı meselelerde öğretip hüküm verecek bağlayıcı bir kurum kurar. Hristiyan yorumun “yalnız mevcut Tora’yı tekrar ediyorlardı” açıklaması bu fiilleri ve kurumun varlık nedenini karşılamaz.²⁴²⁷

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 230, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52–53. Heaster modern her rabbinik görüşün Tanrısal otorite sayılamayacağı, eski yargıçların yeni Tora vahyetmediği ve rabbinik görüş ayrılıkları bulunduğu noktalarından hareketle Devarim 17’nin sonraki rabbinik yorum otoritesini desteklemediğini savunur.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52–53. Heaster Devarim 17’deki yetkililerin esasen mevcut Tora’yı tekrar ettiğini, ‘sağa/sola sapmama’ ifadesinin Tora tomarındaki doğru hükmü gösterme anlamına gelebileceğini ileri sürer; kohen soyu, görüş ayrılıkları ve kararların Kutsal Yazı yapılmamasını da argümana ekler.
• Devarim 17:8–11. Davar la-mişpat, divrei rivot, yipale mimha; ardından ‘araştıracaksın’, ‘bildirecekler’, ‘öğretecekler’, ‘söyleyecekler’ fiilleri ve bağlayıcı karar gelir. Metin bir satır bulma problemi değil zor yargı meselesi tarif eder.
• Sifrei Devarim 154, özellikle 154:1–5. Büyük Bet Din’in hükmü, ‘öğretecekleri Tora’, ‘söyleyecekleri yargı’ ve ‘sağ veya sol’ ayrı yükümlülükler olarak açıklanır; kişinin kendi gözünde sağın sol olduğunu düşünse bile karara uyması öğretilir. Sifrei aynı zamanda Tora sözleri ile divrei soferim arasında ayrımlar da yapar.
• Mişna Sanhedrin 11:2; Bavli, Sanhedrin 88b. Aynı Tora’yı yorumlayan bilginler arasındaki anlaşmazlığın alt mahkemelerden Büyük Mahkeme’ye taşınması ve merkezi kararın anlaşmazlığın çoğalmasını engellemesi anlatılır.
• Devarim 17:9; 16:18. Tora kohenler/Leviler yanında ‘o günlerde bulunacak yargıç’tan da söz eder ve kapılarda yargıçlar atanmasını emreder; yargı otoritesinin tamamı Aharon soyuyla özdeş değildir. Avot 1:1 ise aktarım zincirini Moşe, Yehoşua, yaşlılar, peygamberler ve Büyük Meclis üzerinden anlatır.
• Rambam, Mişne Tora, Hilhot Mamrim 1:1–2. Büyük Bet Din’in otoritesi alınmış gelenek, Tora yorum yöntemleriyle çıkarılan hüküm ve koruyucu düzenlemeleri içerir; bunlar yeni peygamberlik kitabı yazmakla aynı şey değildir.
• Devarim 4:2; 17:8–13. Aynı Tora ekleme/çıkarma yasağını ve zor meselede yargıca uyma emrini birlikte verir; yeni İlahi emir eklemek ile mevcut Tora’yı somut olaya uygulamak ayrıdır.
• Devarim 17; Sifrei Devarim 154; Sanhedrin 88b; Rambam, Hilhot Mamrim 1:1–2. Devarim 17 her modern rabbinin kişisel görüşünü peygamberlik yapmaz; fakat yargıcı yalnız yazılı satırı tekrar eden kişi seviyesine de indirmez.

Devarim 17 tarihte yaşamış her rabbinin her sözünü Tanrısal veya yanılmaz ilan etmez. Bir rabbinin İsa hakkında söylediği kişisel söz, sırf bir rabbi söyledi diye Tanah düzeyine çıkmaz. Devarim 17, belirli bir kurum ve belirli bir karar düzeni tarif eder. Fakat bundan, o kurumun tek işinin Tora tomarında ilgili satırı bulup halka göstermesi olduğu sonucu çıkmaz.¹³⁵⁴

Ayetin başlangıcı bunun nedenini gösterir. “Bir mesele yargıda senin için fazla güç olursa; kan ile kan arasında, dava ile dava arasında, yara ile yara arasında, kapılarında anlaşmazlık meseleleri olursa...” kişi HaŞem’in seçeceği yere çıkar. Orada kohenlere ve o günlerde bulunacak yargıca başvurur; onlar meseleyi bildirir, öğretir ve uygulanacak kararı söyler. Tora ardından bildirilen sözden sağa veya sola sapılmamasını emreder. Sorun bir Sefer Tora’nın yerini bilmemek değildir. Sorun, bilinen Tora’nın zor bir olaya nasıl uygulanacağı konusunda çözülemeyen uyuşmazlıktır.¹³⁵⁵

Bir hukuk metninde hırsızlık yasaktır yazmasıyla, önümüzdeki olayın hırsızlık olup olmadığını belirlemek aynı iş değildir. Mülkiyet kime aitti? Delil yeterli mi? Bir fiil iki hukuki kategoriye birden benziyor mu? İki ilke aynı olayda karşı karşıya geldiğinde hangisinin sınırı nerede başlıyor? Yazılı cümle değişmez; fakat olayın hangi cümlenin kapsamına girdiğini ayırmak düşünme ve karar ister. Devarim 17’nin “senin için fazla güç” dediği alan tam olarak budur.

İbranice fiiller de Hristiyan yorumun yalnız ayeti göstermek açıklamasına uymaz. Metin ve-yagidu lekha — “sana bildirecekler”; yorukha — “sana öğretecekler”; yomru lekha — “sana söyleyecekler” der. Şir HaŞirim Rabba daha sonra tam bu dil farkına dikkat eder: ayetin Tora sana öğretecek değil, onlar sana öğretecek dediğini vurgular. Tora, “tomarda sana gösterecekleri satırı oku” demez. Hristiyan yorumun görevlinin belki de parmağıyla tomar üzerinde ilgili yeri işaret ettiği tasviri ayetin içinde yoktur. Bu, metne sonradan eklenen bir sahnedir.¹³⁵⁶

Hazal’ın daha sonraki yorumu da bu yapıyı açıkça böyle anlar. Mişna Sanhedrin, merkezi mahkemeye kadar çıkan anlaşmazlığı anlatırken bilgenin “Ben böyle yorumladım, arkadaşlarım başka türlü yorumladı; ben böyle öğrettim, onlar başka türlü öğretti” diyebildiği bir durumu korur. Tarafların elinde aynı Tora vardır. Sorun satırı bulmak değildir; aynı Tora’dan farklı hukuki sonuçlara ulaşmalarıdır. Bu, peşatın kendisi değildir; daha sonraki halahik okuma katmanıdır. Fakat Yahudi geleneğinin Devarim 17’yi bir metin bulma hizmeti olarak anlamadığını açıkça gösterir.¹³⁵⁷

Sifrei Devarim de merkezi mahkemenin sözünden sağa veya sola ayrılmama emrini ciddi bir bağlayıcılık diliyle açıklar. Aynı gelenek, Tora’dan çıkarılan kararlarla bilgelerin kendi koruyucu düzenlemelerini tek ve ayrılmaz bir kategori haline getirmez; farklı kaynak ve yetki katmanlarını ayırır. Sözlü Tora, aktarılan hükümleri, metinden çıkarılan kararları ve bilgelerin düzenlemelerini kaynak ve yetki bakımından ayırır. Midraş Tannaim’in Devarim 17 açıklaması bile kamu için getirilen düzenlemeleri, on üç yorum ilkesiyle elde edilen sonuçları ve kişiden kişiye aktarılan gelenekleri birbirinden ayırmaya çalışır. Aktarılmış gelenek, yorum, yorum yoluyla ulaşılan sonuç, mahkeme kararı ve daha sonraki koruyucu düzenleme aynı şey değildir.^13581359

Yazılı bir Tora’nın somut hayatı bütünüyle kendi harfleri içinde listelememesi de olağan bir durumdur. Şabat’ta yasaklanan melahanın sınırları, göze göz ifadesinin zarar hukukunda nasıl uygulanacağı, tefillinin fiziksel ayrıntıları veya mülkiyet uyuşmazlıklarının bütün olasılıkları birkaç cümleyle sonsuz sayıda vakayı önceden sıralayamaz. Bir formülü yazmak ile formülün her yeni probleme nasıl uygulanacağını göstermek arasındaki fark gibidir. Öğretmen formülü değiştirmez; fakat öğrencinin yalnız formülü tekrar etmesi de çözüm değildir.

Bu yüzden Devarim 17’deki yargı yetkisini yeni vahiy ile eşitlemek de gereksizdir. Mahkeme “Tora’ya yeni bir kitap ekliyorum” demez. Verilmiş Tora içinde uyuşmazlığı çözer. Devarim 4:2’nin ekleme ve eksiltme yasağı ile Devarim 17’nin öğretme ve karar verme düzeni aynı Tora’da yan yana bulunur. Birine uymak ötekini çiğnemek değildir. Tora’ya yeni bir mitsva eklemek başka şeydir; mevcut bir mitsvanın somut durumda ne gerektirdiğini belirlemek başka şeydir.¹³⁶⁰

Bu ayrım görüldüğünde, iki yanlış seçenek ortadan kalkar. Birinci seçenek, “Kohen yalnız ayeti okudu; yorum diye bir şey yoktu” der. İkinci seçenek, “Yorum varsa rabbiler yeni vahiy icat etti” der. Devarim 17’nin kurduğu üçüncü alan daha yalındır: Tanrısal Tora verilmiştir; fakat zor olayların içinde onun yetkili biçimde öğretilmesi ve uygulanması için insan yargıçlara ihtiyaç vardır.¹³⁶¹

Nehemya 8’deki sahne de aynı temel ilişkiyi farklı bir düzlemde gösterir. Tora halka okunur; Leviler metni açıklar ve halkın okunanı anlamasına yardım eder. Burada yazılı metnin varlığı açıklamayı gereksiz hale getirmez. Açıklama da metnin yerine başka bir Tora koymaz. Tora ile anlama faaliyeti birbirinin rakibi değildir.¹³⁶²

Hristiyan yorumun dar itirazını yine de gereğinden fazla genişletmemek gerekir. Devarim 17 tek başına, bugünkü her rabbinin bütün sözlerinin eski Büyük Sanhedrin kararıyla aynı yetkiye sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıca Sözlü Tora’nın her ayrıntısının tarihini tek ayetten çıkarmak da mümkün değildir. Fakat Hristiyan yorumun bundan çıkardığı karşı sonuç daha da ileri gider: görevlilerin yorum yapmadığını, yalnız mevcut cümleyi tekrar ettiğini söyler. Ayetin zor mesele, anlaşmazlık, araştırma, öğretme, karar ve sağa-sola sapmama örgüsü bu indirgemeyi taşımaz.¹³⁶³

Klasik Yahudi kaynaklarının kendi içindeki katmanlaşma da burada özellikle önemlidir. Mişna, Talmud, Sifrei, daha sonraki posekim (halahik karar vericiler) ve yerel minhag (gelenek) aynı ağırlıkta değildir. Bir mahkeme kararıyla bir agada (rabbinik anlatı ve öğreti), Sinay’a bağlanan gelenekle sonradan konmuş bir koruma, bir yorumcunun görüşüyle bütün İsrael’in kabul ettiği uygulama arasında fark vardır. Hristiyan yorumcu bütün bu alanları Tora’da yazmayan her şey başlığında birleştirdiğinde, Yahudi hukukunun kendi sınıflandırmasını kaybeder.¹³⁶⁴

Aynı nedenle, kohenlerin sözleri ancak yazılı ve ilham edilmişse bağlayıcı olabilir varsayımı da Devarim 17’den çıkmaz. Tora yargıca Tora’ya yeni cümle ekleme görevi vermemiştir; fakat onun kararına uyulmasını emretmiştir. Yargı yetkisi ile yeni kutsal metin üretme yetkisi aynı şey değildir. Bir ülkenin anayasası mahkemeye karar verme yetkisi verdiğinde, mahkeme her kararında yeni anayasa yazmış olmaz. Fakat karar da yalnız anayasayı yüksek sesle tekrar etmek değildir.¹³⁶⁵

Tora’nın kurduğu düzen böylece daha hassas görünür: kaynak yazılı Tora’dır; yetkili kurum onu korur, öğretir ve olaya uygular; kurumun kendi daha sonraki düzenlemeleri de kaynak türüne göre tanımlanır. Bu model rabbileri peygamber yapmaz ve her görüşü yanılmazlaştırmaz. Fakat Hristiyan iddiasının tersine, Devarim 17’yi yalnız tomarda doğru satırı bulma işlemi olarak okumaya da izin vermez.¹³⁶⁶

En basit metinsel soru yeterlidir: Eğer yerel insanlar ayeti biliyor ve yapılacak tek şey o ayeti tekrar okumaksa, neden Tora anlaşmazlık çözülemediğinde ülkenin merkezi kurumuna çıkılmasını, orada araştırılmasını, onların öğretmesine göre davranılmasını ve o karardan sapılmamasını emretmektedir? Devarim 17’nin dili, yazılı Tora ile yetkili yorum arasındaki bağı kurar. Her iki yetki katmanı kendi alanında işler.¹³⁶⁷

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 115, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; Devarim 17 görevlilerinin yalnız mevcut Moşe Tora’sını tekrar ettiği iddiası.
• Devarim 17:8–12.
• Devarim 17:9–11: ve-yagidu lekha, yorukha, yomru lekha fiilleri; Şir HaŞirim Rabba’nın “onlar sana öğretecek” diline ilişkin açıklaması.
• Mişna Sanhedrin 11:2; asi bilgenin “ben böyle yorumladım, arkadaşlarım başka türlü” diye özetlenen uyuşmazlığı ve merkezi mahkemeye kadar çıkan karar süreci.
• Sifrei Devarim, Pisqa 154; merkezi mahkemenin sözüne uyma ve farklı rabbinik düzenleme katmanlarıyla ilgili açıklamalar. Karşılaştırma için Midraş Tannaim, Devarim 17; kamu düzenlemeleri, on üç yorum ilkesi ve aktarılmış gelenek ayrımları.
• Midraş Tannaim, Devarim 17; kamu düzenlemeleri, on üç yorum ilkesiyle elde edilen sonuçlar ve kişiden kişiye aktarılan gelenekler arasında kurduğu ayrımlar.
• Devarim 4:2 ile Devarim 17:8–12’nin aynı Tora içinde birlikte bulunması.
• Devarim 17:8–12; yargı yetkisi yeni bir Tanah kitabı üretme yetkisi değildir.
• Nehemya 8:1–8; Tora’nın okunması, anlamın açıklanması ve halkın okunanı kavraması.
• Devarim 17’nin daha sonraki rabbinik otorite tarihinin her ayrıntısını tek başına çözmediği; ayetin doğrudan merkez kurumla ilgili olduğu ayrımı.
• Sözlü Tora içindeki kaynak katmanlarının ayrımı için Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; klasik halahik literatürde Tora yasası, mahkeme kararı, deraşa ve rabbinik düzenlemelerin farklı statüleri.
• Devarim 17:10–12; bağlayıcı yargı kararının yeni peygamberlik veya yeni kutsal metin anlamına gelmemesi.
• Sifrei Devarim 153–154; Mişna Sanhedrin 11:2; Devarim 17’nin klasik Yahudi okumasında yorum ve uygulama kurumu.
• Devarim 17:8–12; özellikle zor mesele, araştırma, öğretme ve sağa-sola sapmama dizisi.

Hristiyan yorumun bir sonraki itirazı Bet Şammay ile Bet Hillel arasındaki görüş ayrılıklarına dayanır: rabbiler birçok konuda farklı düşünmüştür; Maşiah konusunda da aynı görüşte değildir; buradan rabbilerin hata yapabileceği ve birbirleriyle çelişebileceği sonucunu çıkarır. Buraya kadar sorun yoktur. Yahudilik hiçbir rabbinin her sözünde yanılmaz olduğunu söylemez. Sorun, yanılabilirler önermesinden öyleyse yetkili bir dini hukuk kurumu olamazlar sonucuna geçildiğinde başlar.¹³⁸⁰

Tora bu iki şeyi birbirinden ayırır. Vayikra 4:13, bütün topluluğun yanıldığı ve bir meselenin topluluğun gözlerinden saklı kaldığı bir durumu açıkça düzenler. Sifra bu ifadeyi Büyük Sanhedrin’in yanlış hukuki yönlendirmesiyle ilişkilendirir; Horayot da merkezi mahkemenin yanlış kararı üzerine halkın davranması sorununu ayrıntılı biçimde işler. Demek ki Tora’nın dünyasında iki cümle aynı anda doğrudur: mahkemenin yetkisi vardır ve mahkeme hata edebilir. Yanılma ihtimali yetkiyi yok etseydi, Tora merkez kurumun yanılmasına ilişkin hukuk kurmazdı.¹³⁸¹

Gündelik hayatta da bunu ayırırız. Bir doktor hata yapabilir; bundan tıbbın bulunmadığı sonucu çıkmaz. Bir mühendis yanlış hesap yapabilir; bundan mühendisliğin her insanın kişisel sezgisine bırakılması gerektiği sonucu çıkmaz. Bir yargıç yanlış karar verebilir; bundan mahkeme fikri ortadan kalkmaz. Tam karşısına, hata ihtimali yöntem, denetim, itiraz, kayıt ve düzeltme ihtiyacını doğurur.

Devarim 17 zaten görüş ayrılığını kurumun başlangıç şartı olarak kabul eder: yerel kapılarda çözülemeyen divrei rivot, uyuşmazlık meseleleri vardır ve bu yüzden merkezi yere çıkılır. Görüş ayrılığı, yargı otoritesinin niçin var olamayacağının değil niçin gerekli olduğunun sebebidir. Herkes aynı sonucu kendiliğinden verseydi merkezi karar kurumuna daha az ihtiyaç olurdu.¹³⁸²

Eruvin 13b’de Bet Şammay ile Bet Hillel’in üç yıl tartıştığı anlatılır. Göksel ses iki taraf için de “Bunlar da bunlar da yaşayan Tanrı’nın sözleridir” derken uygulamanın Bet Hillel’e göre olacağını bildirir. Bu söz her iki zıt davranış aynı anda uygulanmalıdır demek değildir. Bir Tora meselesinde birden fazla ciddi yorum yolu bulunabileceğini, fakat toplumun uygulamada yine belirli bir yolu izlemesi gerektiğini anlatır. Tartışmanın değeri ile ortak uygulamanın gereği birbirine rakip değildir.¹³⁸³

Mişna Eduyot’un ilk bölümü bu yapıyı bilinçli biçimde korur. Şammay ve Hillel’in kabul edilmeyen görüşlerinin neden yazıldığını sorar ve bunun gelecek kuşaklara en büyük bilgelerin bile kendi görüşlerinde inat etmemesi gerektiğini öğretmek için olduğunu söyler. Ardından, çoğunluğa karşı tek kişinin görüşü neden kaydedilir diye sorar; bir gelecekteki mahkemenin belirli şartlarda o görüşe dayanabilmesi ihtimalini kayda geçirir. Rabbi Yehuda ise başka bir gerekçe verir: daha sonra biri “Ben geleneği böyle aldım” dediğinde bunun daha önce reddedilmiş azınlık görüşü olduğu bilinsin.¹³⁸⁴

Bu son derece öğreticidir. Rabbinik literatür yanılmazlık görüntüsü üretmek isteseydi en kolay yol kaybeden görüşleri, yanlış cevapları ve değiştirilen kanaatleri silmek olurdu. Mişna bunun tam karşısını yapar. Bet Şammay’ın kaybeden görüşlerini, Rabbi Eliezer’in reddedilen yollarını ve Rabbi Meir gibi büyük bilgelerin her kanaatinin uygulama haline gelmediğini biliriz; Talmud kimi soruları teyku diye çözümsüz de bırakır. Hangi yolun düşünüldüğünü, hangisinin kabul edilmediğini ve bazen neden saklandığını gösterir. Bir hesap dosyasında yalnız son rakamın tutulup bütün ara hesapların silinmesi güveni artırmaz; sonucun nasıl elde edildiğini sınamayı zorlaştırır. Rabbinik tartışma hafızası çoğu zaman ara yolları da korur.

Hristiyan yorumun ilham kelimesini buraya getirmesi başka bir karışıklık yaratır. Halakhik bilge peygamber değildir. “Tanrı şimdi bana yeni bir vahiy verdi” demekle “verilmiş Tora, aktarılmış gelenek, önceki kararlar ve yorum ölçüleri içinde bu mesele böyle çözülmelidir” demek aynı bilgi türü değildir. Yahudilik, her rabbinin her cümlesini yeni Tanrısal vahiy saymadığı için rabbilerin birbirleriyle tartışması sistemin kendi iddiasıyla çelişmez.¹³⁸⁵

Bava Metsia’daki Lo baŞamayim hi anlatısı bu ayrımı daha da keskinleştirir. Hukuki tartışma, göksel sesin bile verilen Tora’nın içindeki karar yönteminin yerine geçirilmemesi gerektiği fikriyle sonuçlanır. Böyle bir gelenek için rabbiler birbirinden farklı düşünüyor; demek ki peygamber değiller itirazı hedefini bulmaz. Zaten hukuki otorite peygamberlik iddiasına dayandırılmamıştır.¹³⁸⁶

Çoğunluk ilkesinin anlamı da dikkatle kurulmalıdır. Yetmiş kişinin bir fizik gerçeği hakkında aynı hatayı yapması gerçeği değiştirmez. Çoğunluk metafizik hakikati meydana getiren bir güç değildir. Fakat bir toplumun aynı olay hakkında iki uygulanabilir hukuki görüş bulunduğunda nasıl davranacağı belirlenmek zorundadır. Her birey yalnız kendi yorumunu son söz sayarsa ortak hukuk çözülür. Çoğunluk veya yetkili mahkeme, dünyanın ne olduğunu yaratmaz; sonlu insanların verilen Tora altında ortak olarak ne yapacağını belirler.¹³⁸⁷

Kaynak türlerinin otoritesi farklıdır. Bir halahik karar, bir agada, bir Tanah yorumu ve Maşiah zamanına ilişkin eskatolojik bir tahmin aynı ağırlıkta değildir. Rabbi Hillel’in Sanhedrin’de Maşiah hakkında söylediği tartışmalı söz ile Bet Hillel’in medeni veya ritüel hukuk alanındaki kabul edilmiş uygulaması tek kategori sayılamaz. Hristiyan yorumcu bunların hepsini rabbiler çelişiyor başlığı altında topladığında, çelişkinin hangi tür metinde ve hangi yetki düzeyinde bulunduğunu kaybeder.¹³⁸⁸

Bu yüzden belirli bir rabbinin İsa hakkındaki sözü Hristiyan için bağımsız kanıt olmayabilir; bunu kabul etmekte zorluk yoktur. Bir agadik söz de Büyük Sanhedrin kararı değildir. Fakat buradan bütün Tora yorum geleneğinin yetkisiz olduğu sonucu çıkmaz. Her rabbinin her görüşü doğru mudur? sorusuyla Tora yanılabilir insanlardan oluşan bir yargı ve yorum düzeni kurmuş mudur? sorusu ayrıdır. Birincisine hayır demek, ikincisine de hayır demeyi gerektirmez.¹³⁸⁹

Tora’nın kendi örgüsü bunun tersini gösterir. Devarim 17 yetkili karar yolunu kurar; Vayikra 4 kurumun hata edebileceğini bilir; Eruvin 13b ciddi görüş ayrılığı ile tek uygulamayı yan yana tutar; Eduyot azınlık görüşünü yok etmek yerine neden kayda geçirdiğini açıklar. Bu nedenle rabbiler yanılabilir, öyleyse dini hukuk otoritesi olamaz çıkarımı Tanah’a açıkça aykırıdır. Tora insan yargıcını yetkilendirirken onun insan olmaktan çıkacağını hiçbir yerde söylemez.¹³⁹⁰

Yanılmazlık ile otorite aynı şey değildir. Yahudi hukuk düzeninin amacı kusursuz insanlar bulmak değil, yanılabilir insanların Tora’nın verdiği yöntem içinde tartışmasını, karar vermesini, hatayı fark ettiğinde düzeltmesini ve toplumu ortak bir uygulamada tutmasını sağlamaktır. Bet Şammay ile Bet Hillel’in tartışması bu düzeni geçersiz kılmaz. Böyle bir düzene neden ihtiyaç bulunduğunu gösterir.¹³⁹¹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 117, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; Bet Şammay, Bet Hillel ve Maşiah’a ilişkin görüş ayrılıklarını rabbinik güvenilirliğe karşı kullanması.
• Vayikra 4:13–21; Sifra, Vayikra Dibbura de-Hovah 4; Bavli Horayot, merkezi mahkemenin yanlış yönlendirmesi ve toplumun buna göre davranmasıyla ilgili sugyot.
• Devarim 17:8; divrei rivot ve yerel düzeyde çözülemeyen uyuşmazlık.
• Bavli Eruvin 13b; Bet Şammay ile Bet Hillel’in tartışması, elu ve-elu divrei Elohim hayim ve halahanın Bet Hillel’e göre belirlenmesi.
• Mişna Eduyot 1:4–6; Şammay-Hillel görüşlerinin ve azınlık görüşünün neden kaydedildiğine ilişkin açıklamalar.
• Peygamberlik ile halahik kararın farklı bilgi türleri olması; karşılaştırma için Devarim 17:8–12 ve 18:15–22.
• Bavli Bava Metsia 59b; göksel sesin hukuki sürecin yerine geçirilmemesi.
• Şemot 23:2’deki çoğunluk ilkesi ve Bava Metsia 59b’deki uygulaması; hukuki kararın fizik veya metafizik gerçeği yaratması anlamına gelmez.
• Aggada, Tanah yorumu, eskatolojik görüş ve halahanın tek kaynak türü olmadığı; örnek olarak Bavli Sanhedrin 98b ile halahik Mişna ve Talmud sugyotunun farklı işlevleri.
• Belirli bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel veya agadik sözünün Büyük Sanhedrin kararı olmaması, genel yargı kurumunun yetkisizliğini göstermez.
• Devarim 17:8–12; Vayikra 4:13–21; Bavli Eruvin 13b; Mişna Eduyot 1:4–6.
• Mişna Eduyot 1:4–6; Bavli Horayot; yanılma, azınlık görüşü, karar ve düzeltmenin rabbinik hukuk hafızasında birlikte korunması.

Hristiyan yorumcu, Devarim 17 tartışmasının sonunda önemli fakat yanlış kurulmuş bir ikilem ortaya koyar. Eski kohenlerin ve yargıçların kararlarının yeni esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kaydedildiğine dair Tora’da bir emir bulunmadığını söyler; buradan sonraki rabbinik öğretinin ya Tora’ya eklenmiş insan sözü olduğu ya da bağlayıcı olabilmesi için yeni vahiy sayılması gerektiği sonucuna gider. İlk cümlede sorun yoktur. Yahudilik de bir Bet Din (rabbinik mahkeme) kararını Yeşayahu kitabıyla aynı kaynak sınıfına koymaz. Sorun, bağlayıcı yorum ile yeni vahyin aynı şey sayılmasıdır.²⁴²⁸

Devarim 17’nin dili bu ikiliği kabul etmez. Çözümü güç bir davar la-mişpat — yargı meselesi — ortaya çıktığında İsrael’in o günlerde görev yapan kohenlere ve yargıca gitmesi emredilir. Ardından, “Sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri karara göre yapacaksın; sana bildirecekleri sözden sağa veya sola sapmayacaksın” denir. Yorukha — sana öğretecekler, yomru lekha — sana söyleyecekler ve yagidu lekha — sana bildirecekler fiilleri, yalnız tomarın bir satırını göstermekten daha fazlasını anlatır. Tora yazılı kaynağı korurken o kaynağın zor davalarda nasıl uygulanacağını belirleyecek yaşayan bir kurum da kurmuştur.²⁴²⁹

Bu kurumun varlığı Tora’ya yeni bir mitsva ekleme yetkisi değildir. Devarim 4:2’deki “eklemeyeceksiniz ve eksiltmeyeceksiniz” emriyle Devarim 17 aynı kitapta yan yana durur. Bir insanın “Tanrı yeni bir emir verdi” demesi ile verilmiş emrin yeni bir olayda ne gerektirdiğini belirlemesi iki ayrı işlemdir. Aksi kabul edilirse Devarim 17 anlamsızlaşırdı: Zor mesele zaten bütün ayrıntılarıyla yazılı satırda bulunuyorsa niçin merkezi bir yargı kurumu, soruşturma ve bağlayıcı karar gerekir?²⁴³⁰

Tora’nın başka bir ifadesi bu ayrımı daha da görünür kılar. Devarim 12:21 sıradan etin kesilmesini anlatırken ka-aşer tsivitikha — “sana emrettiğim gibi” — der. Yazılı pasaj burada şehitanın bütün ayrıntılarını tekrar etmez. Sifrei bu sözü Moşe’ye verilmiş uygulama ayrıntılarıyla ilişkilendirir. Bu tek ayetten Mişna’nın her ayrıntısını çıkarmak mümkün değildir; fakat “Tanrı bir ayrıntı isteseydi mutlaka bütününü yazılı Tora’da yeniden yazardı” önermesinin Tora’nın kendi diliyle zorunlu olmadığını gösterir.²⁴³¹

Hazal’ın halahik otoriteyi nasıl düşündüğü de Hristiyan yorumun varsayımının tersidir. Mişna Sanhedrin’de bilgeler aynı Tora’yı farklı açıklayabildikleri için mesele daha yüksek mahkemelere taşınır. Bava Metsia 59b’de ise göksel bir ses Rabbi Eliezer’i desteklediği halde Rabbi Yehoşua lo baŞamayim hi — “Tora göklerde değildir” — diyerek halahik kararın yeni göksel vahiy yoluyla verilmediğini söyler. Rabbinik modelin kendisi yargıcı peygambere dönüştürmez; Tora’nın verilmiş olması, insan dünyasında yorum ve karar sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.²⁴³²

Her rabbinin her kişisel görüşü Tanrısal vahiy değildir; bugünkü bir posek ile Lişkat HaGazit’teki Büyük Sanhedrin aynı makam değildir; deoraita ile derabbanan da aynı kaynak düzeyi değildir. Fakat bundan “yazıya geçirilmemişse bağlayıcı olamaz” sonucu çıkmaz. Devarim 17 kararın bağlayıcılığını yeni bir Tanah kitabına dönüşmesine değil, Tora’nın yetkilendirdiği kurumdan çıkmasına bağlar. Hristiyan yorumcu rabbinik geleneği eleştirirken onun iddia etmediği bir vahiy modelini önce ona yüklemekte, sonra bu modeli reddetmektedir.²⁴³³

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 231, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, PDF s. 52–53. Heaster, Devarim 17’deki kararların esinlenmiş Kutsal Yazı olarak yazıya geçirilmediğini ve Tora’ya ekleme yapılamayacağını ileri sürerek sonraki rabbinik otoriteyi reddeder.
• Devarim 17:8–13. Özellikle 17:9–11’de görevdeki kohen ve yargıcın araştırması, öğretmesi ve karar bildirmesi; halkın da bu karardan sağa veya sola sapmaması emredilir.
• Devarim 4:2; 17:8–13. Sifrei Devarim 154, ‘kan ile kan’, ‘dava ile dava’ ve ‘yara ile yara’ ifadelerini somut halahik ayırım ve karar meseleleri olarak işler.
• Devarim 12:21; Sifrei Devarim 75. Sifrei, ka-aşer tsivitikha sözünü şehitanın uygulama ayrıntılarına ilişkin aktarılmış öğretiyle açıklar.
• Mişna Sanhedrin 11:2; Bavli Sanhedrin 88b; Bava Metsia 59b. Bava Metsia 59b’de lo baŞamayim hi ilkesi göksel ses ile halahik karar düzenini birbirinden ayırır.
• Rambam, Mişne Tora, Hilhot Mamrim 1:1–2. Rambam, Büyük Bet Din’in Tora’nın yorumunda ve uygulamasında yetkisini Devarim 17:11’e bağlar; farklı kaynak statülerini birbirinden ayırır.