10 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
231. İddia: Devarim 17’deki kararlar Kutsal Yazı olarak kaydedilmediği için sonraki rabbinik gelenek bağlayıcı değildir
Tora, yargıçlara anlaşmazlıkları çözme görevi verir. Tanah’ta ayrıca Moşe’nin bir soruyu doğrudan Tanrı’ya sorduğu ve cevap aldığı anlatılar bulunur. Bir mahkemenin Tora’ya göre verdiği kararla Tanrı’nın doğrudan bildirdiği sözün nasıl işlediği bu örneklerden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, yargıçlara anlaşmazlıkları çözme görevi verir. Tanah’ta ayrıca Moşe’nin bir soruyu doğrudan Tanrı’ya sorduğu ve cevap aldığı anlatılar bulunur. Bir mahkemenin Tora’ya göre verdiği kararla Tanrı’nın doğrudan bildirdiği sözün nasıl işlediği bu örneklerden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Devarim 17’nin kohenlerin kararlarını Tanrı’nın bildirdiği yeni bir kutsal metin olarak kaydetmeyi emretmediğini söylerler. Devarim 4:2’deki Tora’ya ekleme yasağını da buna bağlarlar. Onlara göre bu iki ayet birlikte okunduğunda sonraki rabbinik öğretiler bağlayıcı sayılamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Yetkili bir mahkeme, önündeki davada uyulması gereken bir karar verir. Vahiy, Tanrı’nın bildirdiği sözdür. Devarim 17, zor bir davada yetkili kişilerin kararına uyulmasını emreder. Kararların bağlayıcılığını, her birinin yeni Kutsal Yazı olarak kaydedilmesine bağlamaz.
Devarim 17:8–11’de çözülmesi güç bir yargı meselesi ortaya çıktığında kişi görevdeki kohenlere ve yargıca başvurur.
עַל־פִּי הַתּוֹרָה אֲשֶׁר יוֹרוּךָ וְעַל־הַמִּשְׁפָּט אֲשֶׁר־יֹאמְרוּ לְךָ תַּעֲשֶׂה: “Sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri hükme göre yapacaksın.” Karara neden uyulacağı ayette yazılıdır. Tora, bu kararı yetkili kişilerin vermesini ve halkın ona uymasını emreder.
Şemot 18:13–26’da görevlendirilen yargıçlar halkın davalarını çözer. Devarim 16:18–20 adaletle hüküm vermelerini emreder. Bu kararların her birinin Tanah’a eklenmesi gerektiği söylenmez. Bir kararın yazılması, sonraki kuşaklara aktarılması ve hangi durumda bağlayıcı olduğu ayrı meselelerdir.
Devarim 4:2’deki ekleme ve eksiltme yasağı da aynı Tora’dadır. “Tanrı yeni bir emir vahyetti” demekle, mevcut bir emrin anlaşmazlık konusu olan bir olayda nasıl uygulanacağını belirlemek farklıdır. Devarim 17 ikinci görevi yetkili yargı kurumuna verir.
Bamidbar 27:1–11’de Tselofhad’ın kızlarının miras talebiyle ilgili Moşe’nin izlediği yol anlatılır. Moşe meseleyi doğrudan Tanrı’ya sunar ve Tanrı’dan cevap alır. Devarim 17’de ise yetkili mahkeme, önüne gelen zor davada Tora’ya göre hüküm verir. Tselofhad’ın kızlarına verilen doğrudan ilahi cevap, her mahkeme kararının kendiliğinden yeni vahiy olduğu anlamına gelmez.
Devarim 12:21’de sıradan etin kesilmesi için “sana emrettiğim gibi” denir; pasaj bütün uygulama ayrıntılarını burada tekrar etmez. Sifrei Devarim 75 bu ifadeyi aktarılan kesim kurallarıyla ilişkilendirir. Bu rabbinik açıklama, kesimle ilgili ayrıntıların öğretildiğini söyler. Sonraki geleneğin her ayrıntısını tek bir ayetten çıkarmak için yeterli değildir. Ayet, daha önce verilen emre gönderme yapar. O emrin ayrıntılarını yeniden saymaz.
Sanhedrin 88b, bilginler arasındaki anlaşmazlıkların daha yüksek mahkemelere taşınmasını anlatır. Bava Metsia 59b’de Rabbi Yehoşua, göksel bir ses Rabbi Eliezer’i desteklediğinde “Tora göklerde değildir” der. Rabbinik anlatı, mahkemenin her görüş ayrılığında yeni bir ilahi bildirim beklemeden karar verdiğini gösterir.
Günümüzdeki her rabbinin kişisel görüşü vahiy değildir; bireysel bir karar verici ile Büyük Sanhedrin de aynı makam değildir. Tora kaynaklı hükümlerle rabbinik düzenlemeler arasında da ayrım yapılır. Rambam, Mamrim 1:1–2’de merkezi mahkemenin yorum ve karar yetkisini Devarim 17 ile ilişkilendirir.
Bir kararın Tanah’a eklenmemiş olması, Tora’nın kurduğu yargı düzeninde bağlayıcı olamayacağını göstermez. Devarim 17’de yetkili yargıcın hükmüne uymak için, hükmün yeni bir vahiy olarak kayda geçirilmesi şart koşulmaz.
Kaynaklar: Devarim 17:8–13, 4:2, 12:21, 16:18–20; Şemot 18:13–26; Bamidbar 27:1–11; Nehemya 8:7–8; Sifrei Devarim 75, 154; Sanhedrin 88b; Bava Metsia 59b; Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2.
1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir
Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 31’de yeni bir antlaşma vaat edilmesinden Sinay’da verilen Tora’nın geçici bir görevi olduğu sonucunu çıkarırlar. Tora’nın Haşem (Tanrı) tarafından verildiğini, doğru ve kutsal olduğunu kabul ederler. Onlara göre İsa Tora’yı tamamlamış, ölümüyle yeni antlaşmayı başlatmış ve Moşe’nin Tora’sının Sinay antlaşmasından doğan bağlayıcılığı sona ermiştir. Bu görüşte ahlaki emirler sürer. Şabat, bayramlar, kohenlik görevi ve kurbanlar ise İsa’da asıl anlamlarına ulaşır. Kohenler, Tapınakta kutsal hizmeti yerine getiren görevlilerdir. Yeni antlaşmanın bütün sonuçlarının gelecekte ortaya çıkması beklenir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeni antlaşma, geçmişte ikiye ayrılan halkın iki kesimi olan İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılacaktır. Bu antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yerleşecektir: “Tora’mı onların içine yerleştireceğim ve yüreklerine yazacağım” (Yeremya 31:30–33). İnsan bir buyruğu bildiği halde ona karşı gelebilir. Buyruk yüreğine yerleştiğinde hayatını ona göre düzenler. Yeni antlaşmada insanlar Tora’ya içten ve kalıcı biçimde bağlanacaktır. Önceki antlaşmada halk emirleri biliyor, ama onlara her zaman uymuyordu. Yeni antlaşmada ise Haşem’in emirleriyle halkın yaşadığı hayat arasındaki bu kopuş giderilecektir.
Mısır’dan çıkarılan atalar antlaşmayı çiğnemişti. Sinay’da verilen hükümler doğru, buyruklar iyiydi. Buna rağmen halk, Tora’ya dönmesi için yapılan uyarılara direnmişti (Nehemya 9:13–14, 29). Ülkenin uğradığı felaketin nedeni de halkın önüne konulan Tora’nın terk edilmesi ve Haşem’in sesinin dinlenmemesiydi (Yeremya 9:12–13). İtaatsizliğin ardından halk sürgüne gönderildi. Haşem, düşmanlarının ülkesindeki İsrael’i bütünüyle reddetmeyeceğine, antlaşmasını bozmayacağına ve Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağına söz vermişti (Vayikra 26:44–45).
Haşem’e dönüşe bağışlanma da eşlik eder. İstemeden işlediği günah için sunu getiren kişi bağışlanır (Vayikra 4:27–31). Kötü kişinin yolunu, haksız kişinin düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmesi istenir; O bolca bağışlayacaktır (Yeşaya 55:6–7). Yeremya 31:33’te de Haşem, “Suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını bir daha anmayacağım” der. Hristiyan iddiasında geçmişteki bağışlanmaların bile İsa’nın ölümüne ve dökülen kanına bağlı olduğu söylenir. Böylece Hristiyan öğretisinden alınan ve ayetlerde bulunmayan bir koşul, bütün bu bağışlanma vaatlerine eklenir.
Yehuda’nın günahı yüreğine kazınmıştı; gelecekte aynı yüreğe Haşem’in Tora’sı yazılacaktır (Yeremya 17:1). Buyrukların yürekte tutulması daha önce de istenmişti. Devarim 6:6’da o gün verilen sözlerin yürekte olması emredilir; Yeşaya 51:7’de Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenilir. Yeni antlaşmada bu bağlılık bütün halka yerleşecek ve kalıcı olacaktır. Haşem, kendisinden ayrılmamalarını sağlayan saygıyı yüreklerine koyacaktır (Yeremya 32:37–40). Yeremya 31:33’teki “Küçüklerinden büyüklerine kadar hepsi Beni tanıyacak” sözü bütün antlaşma halkını kapsar. Artık kardeşini Haşem’i tanımaya çağırması gereken bir kesim kalmayacaktır. Yehezkel 44:23’te ise kutsal hizmetle görevli kohenler, kutsal ile sıradanın, temiz ile kirlinin ayırt edilmesini öğretir. İnsan Haşem’i tanıyıp O’na bağlı yaşayabilir ve aynı zamanda bu ayrıntıları öğrenebilir.
Moşe, sürgünden dönecek halkın nasıl yaşayacağını da anlatmıştır. Devarim 30:1–14’te İsrael dağıldığı ülkelerden toplanır ve atalarının ülkesine getirilir. Haşem, halkın ve çocuklarının yüreğini sünnet ederek kendisini bütün yürekleriyle sevmelerini sağlayacaktır. Sevgiyi engelleyen iç direnç giderildiğinde halk yeniden itaat edecektir: “Yeniden Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum O’nun bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” (Devarim 30:8). Tora’da yerine getirilmesi istenen buyruğa mitsva denir. “Bugün sana buyurduğum” diyen Moşe’dir; gelecekte yapılacak olanlar, onun o gün verdiği emirlerdir. Birkaç ayet sonra bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler ve hükümler olarak yeniden belirtilir (Devarim 30:10).
Bir emri yerine getirmek, onun istediği davranışı yapmaktır. Şabat buyruğu insana Haşem’e güvenmeyi öğretebilir. Fakat Haşem’e güvenmek, belirlenmiş günde Şabatı koruma emrinin yerine geçmez. Emrin öğrettiği düşünce ile istediği davranış birlikte bulunur.
Hristiyan iddiasında, Tora’nın İsa aracılığıyla bir ahlaki rehber olarak okunması eski emirleri yerine getirmek sayılır. Bu iddia, emrin anlamını benimsemekle emri uygulamayı birbirine karıştırır. Şabatı koruma yükümlülüğünün İsa’nın gelişiyle sona erdiği söylenirse, artık o günün korunması emredilmiyor demektir. Moşe ise yüreği değişen halkın yapacağı şeyleri belirli bir kitaba, o gün kendilerine verdiği emirlere bağlamıştır.
Bu emirleri yerine getirme sorumluluğu çocuklara ve sonraki kuşaklara da geçer. Devarim 29:28’de gizli şeyler Haşem’e, açıklanmış olanlar ise Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmek üzere İsrael’e ve çocuklarına sonsuza kadar aittir. Şabat da İsrael oğullarının kuşakları boyunca koruyacakları kalıcı antlaşma ve Haşem ile aralarındaki kalıcı işarettir (Şemot 31:16–17). Halktan, emirleri ekleme veya eksiltme yapmadan koruması istenir (Devarim 4:2). Şabatın görevinin bittiğini söylemek, sonraki kuşaklara açıkça verilen koruma emrini geçersiz saymaktır.
Yehezkel, Haşem’in sözünü dinlemeye direnen insanın nasıl değişeceğini anlatır. Taşlaşmış yürek çıkarılacak, yerine canlı ve karşılık verebilen bir yürek verilecektir. Uluslar arasına dağılmış İsrael kendi ülkesine getirilecek; Haşem’in ruhu halkın içine konulacak ve halk O’nun hükümlerinde yürüyüp kurallarını koruyacaktır (Yehezkel 36:24–28). Aynı kitaptaki “hükümlerim” ve “kurallarım” sözleri, Mısır’dan çıkan halka verilen emirler için de kullanılır; Şabatlar da bunlarla birlikte anılır (Yehezkel 20:10–13). Geçmişte bu buyrukları çiğnemiş olan insanlar, yeniden birleşmiş bir halk olarak yaşayacaktır. Yehuda ile Yosef’in temsil ettiği İsrael kendi ülkesinde, David soyundan hükümdarın yönetimi altında toplanacak; Haşem’in hükümlerine uyacak ve kurallarını uygulayacaktır. Kendileriyle kalıcı bir barış antlaşması yapılacak, kutsal yer halkın ortasında bulunacaktır (Yehezkel 37:15–28).
Ülkeye dönecek olanlar, yeni antlaşmanın tarafları olan İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya 31:34–36’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdürmesi güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır. Hemen ardından Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu, belirli yerlerin adlarıyla anlatılır. Yeremya 32:37–40’ta Haşem, aynı halkı sürgünden toplayıp kendi ülkesine getireceğini söyler. Kendisinden ayrılmasınlar diye yüreklerine Kendisine karşı saygı yerleştirecektir. İsrael’in yerine başka bir topluluğu koymak, antlaşmanın taraflarını değiştirir. Peygamberlerin sözünü ettiği İsrael, ülkeye döndüğünde Moşe’nin emirlerini uygulayacaktır. İsrael’in dönüşünü kabul edip dönen halkın Tora’ya karşı yükümlülüğünü kaldırmak, aynı vaadin bir bölümünü alıp diğerini reddetmektir.
İsrael’le birlikte başka uluslardan insanlar da Haşem’e yönelecektir. Haşem’i seven, Şabatı koruyan ve antlaşmasına tutunan yabancılar kutsal dağa getirilecek, sunuları kabul edilecektir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evidir (Yeşaya 56:6–8). Ulusların katılımıyla İsrael’in varlığı ve Şabatı koruma yükümlülüğü birlikte sürer. İnsanların Haşem’e bağlanarak birleşmesi, Tora’nın öğrettiği ibadet içinde gerçekleşir.
Tapınakta Tsadok soyundan kohenler kutsal yerde yağ ve kan sunacak, kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek, bayramlarla Şabatları koruyacaktır (Yehezkel 44:15–24). Yeni aylarda, Şabatlarda ve bayramlarda sunular getirilecek; Pesah kutlanacak ve yedi gün mayasız ekmek yenilecektir (Yehezkel 45:15–25). Uluslardan sağ kalanlar da her yıl Yeruşalayim’e Sukkot, yani Çardaklar Bayramı için çıkacak; gelmeyenler cezalandırılacaktır (Zekeriya 14:16–19). Sevgi ve adaletle birlikte, belirli kişilerin belirli günlerde yapacağı bu ibadetler de korunur. Şabatın, bayramların ve kurbanların İsa’yla birlikte görevini tamamladığı iddiası, peygamberlerin gelecekte yapılacağını söylediği ibadetleri sona ermiş sayar. Bu iddia Tanah’ın açık hükmüne aykırıdır.
Tapınaktaki hizmet yeniden başladığında, onu yerine getirecek kişilerin de arındırılacağı vaat edilmiştir. Malaki 3:3–4’te Levi oğulları arıtılır ve yeniden doğrulukla sunu getirir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunuları eski günlerde olduğu gibi hoş karşılanır. Kitabın sonundaki çağrı bütün İsrael’e yöneliktir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını, Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum hükümleri ve kuralları hatırlayın.” Ardından Haşem’in büyük gününden önce Eliyahu’nun gönderilmesi gelir (Malaki 3:22–23). Halk o güne hazırlanırken Moşe’nin Tora’sını hatırlayacak, arıtılan kohenler sunularını doğru biçimde getirecektir.
Tapınağın planı ve hükümleri, halk yaptıklarından utanınca kendilerine gösterilecektir. Yehezkel 43:11’de halk yaptıklarından utanırsa yapının biçimi ve hükümleri kendilerine açıklanacak, bunları koruyup uygulamaları istenecektir. Buna göre peygamberin yapıyı ve hükümlerini açıklaması, halkın yaptıklarından utanmasına bağlıdır. Tapınağı geçmişte gerçekleşmemiş bir koşula bağlı sayan Hristiyan yorumunda, gelecekteki bütün kutsal hizmet de kaldırılır. Oysa Yehezkel 37’de kutsal yerin halkın ortasındaki kalıcılığı, David yönetimi ve barış antlaşmasıyla birlikte ayrıca vaat edilmiştir. Haşem’in yeni yürek vereceği halk, O’nun hükümlerini yapabilecek duruma gelecektir; pişmanlık ve itaat, vaat edilen dönüşün içindedir.
Bu ibadetlerin İsa’da sembolik olarak sürdüğü ileri sürülür. Oysa peygamberlikte krallıkla kohenlik ayrı soylara ve ayrı görevlere bağlanır. Yeremya 33:17–22’de David soyundan bir yönetici, Levi soyundan da yakmalık sunu, tahıl sunusu ve kurban getirenler bulunacaktır. Onlara verilen sözün kalıcılığı gündüz ve gecenin düzenine bağlanır. Levi soyundan kohenlerin sunu getirmesi ile İsa’nın kurban sayılması farklı olaylardır. Peygamberin anlattığı kişileri ve görevleri İsa’yla özdeşleştiren yorum, İsa hakkındaki öğretiyi önce doğru kabul eder; sonra da bu kabulle yorumladığı ayeti aynı öğretinin kanıtı olarak sunar.
Levi soyunun bu görevi, kendilerine verilen antlaşmaya da dayanır. Pinhas’a ve ondan sonra gelen soyuna kalıcı kohenlik antlaşması verilmiştir (Bamidbar 25:10–13). Tehilim 110:4’te Malkitsedek’le ilişkilendirilen kalıcı kohenlik sözü, başka bir soyun görevini kaldırmaz. Bir kişiye kohenlik verilmesi, Pinhas’ın soyuyla yapılan antlaşmanın sona erdiği anlamına gelmez. Ayette bu antlaşmanın sona erdiği söylenmemiştir. Yeremya ve Yehezkel’de Levi soyundan gelenler gelecekteki hizmetlerini kendi adlarıyla sürdürür.
Gerçek kurbanların gelecekte yeniden sunulacağını kabul eden Hristiyan yorumunda ise bunlar İsa’nın ölümünü anma törenleri veya kutsal yeri arındıran uygulamalar sayılır. Yehezkel 45:15–20’de kefaret sağlama ve kutsal yerin arındırılması vardır. Kefaret burada kutsal yerin arındırılmasını da kapsar; her sunuda aynı tür kişisel günah bağışlanması kastedilmez. Peygamberin saydığı amaçlar arasında İsa’nın ölümünü anmak yoktur. Bu amaç, Hristiyan öğretisinden alınarak metne eklenir.
Bu ibadetlerin gelecekte başka bir antlaşmanın hükümleri olarak döneceği de ileri sürülür. Fakat Devarim 30 onları Moşe’nin emirlerine bağlar: Yüreği değişen halk, Moşe’nin verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirleri yerine getirecektir.
Gelecekte nelerin değişeceği de açıkça söylenmiştir. Antlaşma sandığı artık anılmayacak, hatırlanmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Yeruşalayim Haşem’in tahtı diye adlandırılacak, uluslar oraya toplanacak, İsrael ile Yehuda birlikte ülkeye dönecektir (Yeremya 3:16–18). Sandığın artık yapılmamasıyla Tora’nın yüreklere yazılması aynı peygamberin vaatleridir. Sandık hakkında söylenenleri bütün emirlerin kaldırılacağı şeklinde yorumlamak, peygamberin sözünü ettiği değişimi başka bir şeye dönüştürür.
Hristiyan iddiasında yeni antlaşma İsa’nın ölümüyle başlamış, bütün sonuçlarının gerçekleşmesi ise geleceğe bırakılmıştır. Bir vaadin başlaması ile bütün sonuçlarının gerçekleşmesi farklı zamanlarda olabilir. Ancak Yeremya, yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle başladığını söylemez. Vaatlerin tamamlanacağı gün gelecekte olsa da o gün halkın yerine getireceği emirler değişmez. Moşe’nin emirlerinin yapılacağı, yeni yürek verilen halkın bu hükümlere göre yaşayacağı vaat edilmiştir. Araya Tora’yı uygulama yükümlülüğünün sona erdiği bir dönem koymak, Yeremya’nın sözlerine ayrıca eklenen bir iddiadır. Tanah, Moşe’nin emirlerinin yerine getirileceğini vaat ederken bu emirlerin görevinin bittiğini söyleyen Hristiyan iddiası, yeni antlaşmanın vaadini tersine çevirir.
Yeremya’nın tarif ettiği yenilik, dışarıdan verilen Tora’nın halkın yüreğine yerleşmesidir. Halk ve Tora aynı kalırken bağlılığın değişmesi, Sinay’da verilen Tora’nın yetersizliğine kanıt sayılamaz. İsa’nın ölümüyle Tora’nın görevinin bittiği iddiası, vaadin tarif ettiği yeniliğin yerine başka bir sonuç koyar.
Tora kaynakları (ToraOku): Şemot 31:16–17; Vayikra 4:27–31; Vayikra 26:44–45; Bamidbar 25:10–13; Devarim 4:2; Devarim 6:6; Devarim 29:28; Devarim 30:1–14.
Diğer Tanah kaynakları (Sefaria): Yeremya 31:30–39; Yeremya 9:12–13; Yeremya 17:1; Yeremya 3:16–18; Yeremya 32:37–40; Yeremya 33:17–26; Yehezkel 20:10–13; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 37:15–28; Yehezkel 43:7–12; Yehezkel 44:15–24; Yehezkel 45:15–25; Malaki 3:3–4; Malaki 3:22–23; Yeşaya 51:7; Yeşaya 55:6–7; Yeşaya 56:6–8; Zekeriya 14:16–19; Tehilim 110:4; Nehemya 9:13–14, 29.
Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.
14. İddia: Tora’nın buyrukları daha sonraki vahiy ile kalıcı olarak kaldırılabilir
Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.
Sinay Tora’sını veren Haşem’in daha sonra bazı emirleri kaldırabileceği, bu Hristiyan iddiasının temelidir. Görüşü savunanlar Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. İsa bu görevi tamamladıktan sonra, daha sonraki bir vahiy yoluyla bazı emirlerin bağlayıcılığının kalıcı biçimde sona erdiğini ileri sürerler. Onlara göre değişikliğe karar veren, yasayı ilk başta veren Haşem’dir.
Tanah’ın Cevabı:
İsrael Horev’de toplanmış, Haşem’in sözünü orada işitmişti. Moşe, o gün yaşananların unutulmamasını, çocuklara ve torunlara öğretilmesini ister. Ardından bir sınır konur. “Size buyurduğum söze eklemeyin ve ondan eksiltmeyin.” Emirlerin korunması için verilen bu talimat, bütün buyrukların yerine getirilmesi istenirken tekrarlanır. Daha sonra bir kişi çıkıp Haşem’in artık başka türlü buyurduğunu söylediğinde, halkın önünde verilmiş olan hüküm o kişinin kendi sözüyle değişmez. (Devarim 4:2, 9–10, Devarim 13:1, bazı çevirilerde 12:32) Bir topluluğa açıklanan sözleşmenin hükümleri, sonradan gelen bir kişinin sözleşme sahibinden farklı bir mesaj aldığını söylemesiyle değişmez. Yeni iddianın yetkisi, önceden verilmiş ölçüyle sınanır.
Moşe, Haşem’in göndereceği peygamberin dinlenmesini de emreder. Bu yetkinin kapsamı bellidir. Peygamber kendisine buyurulan sözü iletir. Haşem adına haber verilip o haber gerçekleşmezse sözün Haşem’den gelmediği anlaşılır. Tora, bildirilen işaretin gerçekleştiği durumu da ele alır. Bir peygamber ya da rüya gören kişi bir işaret bildirir ve işaret gerçekleşir. Ardından halkı başka ilahlara çağırırsa sözü dinlenmez. O sırada sınanan şey, halkın Haşem’i bütün yüreğiyle sevip sevmediğidir. İsrael’e O’na bağlı kalması, O’nun sesini dinlemesi ve emirlerini koruması buyurulur. Bir işaretin gerçekleşmesi, o kişinin ardından söylediği her sözün doğru olduğunu garanti etmez. Mucize veya diriliş iddiası da Tora’nın koyduğu sınırı kaldıracak bir yetki vermez. (Devarim 18:15–22, Devarim 13:2–6)
“Yasayı veren Haşem, yasayı değiştirebilir” denildiğinde, değişikliğin gerçekten Haşem tarafından buyurulduğunun gösterilmesi gerekir. Bu akıl yürütmede önce İsa’nın yetkisi Tora’ya dayanılarak savunulur. Ardından aynı yetki, Tora’nın koyduğu sınırı kaldırmak için kullanılır. Böylece kanıtlanması gereken sonuç daha başlangıçta doğru sayılmış olur. Devarim’in peygamberlik hakkında verdiği hüküm bu akıl yürütmeye izin vermez. Haşem’in buyurmadığı bir sözü O’nun adına söylemek aynı bölümde mahkum edilir. (Devarim 18:18–20)
Eliyahu’nun Karmel’de yaptığı şey, geçici bir talimatın kapsamını gösterir. Yakmalık sunular için Haşem’in seçeceği yer belirlenmiştir. Eliyahu ise o gün Karmel’de on iki kabileyi temsil eden taşlarla Haşem’in yıkılmış sunağını onarır. Duasında yaptıklarını Haşem’in sözüyle yaptığını söyler ve halkın O’nu tanımasını, yüreğiyle O’na dönmesini ister. Olay halkın “Haşem Tanrı’dır” diye seslenmesiyle sona erer. Karmel’deki sunu, o gün yapılan eyleme verilen iznin örneğidir. O günden sonra herkese dilediği yerde sunu yapma yetkisi verilmiş olsaydı, Tora’nın yer hakkındaki hükmü değiştirilmiş olurdu. Eliyahu böyle bir yetki vermez. (Devarim 12:13–14, Melahim Alef 18:30–39)
Rambam, Hilhot Yesode HaTora 9:1 ve 9:3’te kalıcı değişiklikle bu geçici talimatı birbirinden ayırır. Tora’daki bir emrin yalnız eski bir dönem için verildiğini söyleyen peygamberlik iddiası reddedilir. Eliyahu’nun uygulaması ise horaat şaa, yani belirli bir durum için verilen geçici talimattır. İzin o olayla sınırlıdır. Putlara tapınmak içinse geçici izin de verilemez. (Hilhot Yesode HaTora 9)
Zor bir davada yeni bir karar verilmesi de Tora’nın öngördüğü bir durumdur. Dava yerinde çözülemezse yetkili kohenlere, yani kutsal hizmetle görevli kişilere ve yargıca götürülür. Onların verdiği karara uyulması Tora’nın kendi emridir. Böyle bir kararın bağlayıcı olması, Tora’nın o makama verdiği yetkiye dayanır. Bir davada hangi hükmün nasıl uygulanacağını belirlemek, o hükmün bundan böyle uygulanmayacağını ilan etme yetkisi vermez. (Devarim 17:8–11) Mişna Avot 1:1’deki aktarım da Moşe’den Yehoşua’ya, ileri gelenlere ve peygamberlere uzanır. Peygamberler Sinay’dan başlayan bu aktarımın içindedir. (Avot 1:1)
Emirlerin geleceği de açıkça gösterilmiştir. Yeremya’nın yeni antlaşmasında Haşem kendi Tora’sını halkın yüreğine yazar. Yehezkel’de halka yeni bir yürek ve ruh verilmesinin sonucu, Haşem’in hükümlerinin uygulanmasıdır. Gelecekteki Tapınak’ta halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmek öğretilir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramlar gözetilir ve Şabat kutsal tutulur. Peygamberlerin vaat ettiği yenilenme, halkın bu emirleri günlük yaşamında yerine getirmesini sağlar. (Yeremya 31:32, Yehezkel 36:26–27, Yehezkel 44:23–24)
Malaki, Haşem’in büyük günü gelmeden önce bütün İsrael için Horev’de verilmiş olan Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla hatırlanmasını ister. Hemen ardından Eliyahu’nun gelişi haber verilir. Böylece peygamberin geleceğe ilişkin çağrısı, halkı yeniden Moşe’nin Tora’sına yöneltir. Sinay’da koruma altına alınan, gelecekte de uygulanacağı bildirilen bu emirlerin İsa aracılığıyla kalıcı olarak kaldırıldığı iddiası Tanah’a aykırıdır. (Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6)
Bir peygambere belirli bir olay için verilen görev, Sinay emirlerini kalıcı biçimde kaldırma yetkisi vermez. Gelecek için aynı emirleri koruyan peygamberlik sözleri de kalıcı ilga iddiasıyla çelişir.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 9–10, 12:13–14, 13:1–6 (13:1 bazı çevirilerde 12:32), 17:8–11, 18:15–22; Melahim Alef 18:30–39; Yeremya 31:32 (Masoretik numaralandırma; bazı çevirilerde 31:33; İbranice bölüm); Yehezkel 36:27 ve 36:26, 44:23–24; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Devarim 4:2, 13:1–6.
115. İddia: Devarim 17’deki görevliler yalnız yazılı Tora ayetini tekrar ediyordu
Bir dava, taraflar aynı kuralı bildiği halde çözümsüz kalabilir. Örneğin ikisi de hırsızlığın yasak olduğunu bilir, ama eşyanın kime ait olduğu konusunda anlaşamaz. Devarim 17, böyle güç bir mesele çıktığında kime başvurulacağını ve verilen kararla ne yapılacağını açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir dava, taraflar aynı kuralı bildiği halde çözümsüz kalabilir. Örneğin ikisi de hırsızlığın yasak olduğunu bilir, ama eşyanın kime ait olduğu konusunda anlaşamaz. Devarim 17, böyle güç bir mesele çıktığında kime başvurulacağını ve verilen kararla ne yapılacağını açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Devarim 17’deki kohenlerin, yani kutsal hizmet görevlilerinin ve yargıçların, halka yalnızca yazılı Tora’nın ilgili ayetini tekrar ettiklerini söylerler. Hüküm zaten Tora’da bulunduğu için, bu görevlilere kuralı yorumlama veya eldeki dava hakkında karar verme yetkisi verilmediğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 17’de çözülemeyen bir davanın yetkili görevlilere götürülmesi ve onların vereceği hükmün uygulanması emredilir. Görevlilerin yalnızca ayet tekrar ettiği iddiası, bu yargılama emrini ortadan kaldırır. Bir eşyanın çalındığı öne sürüldüğünde, hırsızlığın yasak olduğunu okumakla dava çözülmez. Eşyanın kime ait olduğu, nasıl el değiştirdiği ve tanıkların neyi doğruladığı belirlenmelidir. Aynı olay birden fazla hükmü ilgilendiriyorsa, yargıç, bu kurallardan hangisinin eldeki olaya nasıl uygulanacağına da karar vermelidir. Tora’da başvurulması emredilen görevlilere tam olarak bu iş için gidilir.
Devarim 17:8, כִּי יִפָּלֵא מִמְּךָ דָבָר לַמִּשְׁפָּט, “Yargılanacak bir mesele senin için fazla güç olursa” sözleriyle başlar. Kan dökülmesi, davalar ve yaralanmalar konusunda çözülmesi güç anlaşmazlıklar sayıldıktan sonra, Haşem’in seçeceği yere gidilmesi istenir. Oradaki Levili kohenlere ve o dönemin yargıcına başvurulacak, karar onlardan öğrenilecektir.
17:11’de yükümlülük açıkça belirtilmiştir: “Sana öğretecekleri öğretiye ve sana söyleyecekleri hükme göre davranacaksın; sana bildirecekleri sözden sağa veya sola sapmayacaksın.” יוֹרוּךָ (yoruha), “sana öğretecekler”; הַמִּשְׁפָּט (hamişpat), “hüküm, yargı” demektir. Öğretilecek ve karara bağlanacak mesele, önceki ayetlerde çözülememiş olan davadır. Ardından, orada görev yapan koheni veya yargıcı kasıtlı olarak dinlemeyen kişi için ölüm cezası öngörülür (17:12). Mahkeme kararına uyulması böylece doğrudan Tora’nın emrine bağlanmıştır.
Bu yetkiyi yalnızca okuma hizmeti saymak için, halkın çoğunun kişisel Tora nüshası bulunmadığı ve okuyamadığı öne sürülür. Kohenin yaptığı işin ilgili satırı tomarda göstermek olduğu iddia edilir. Oysa şehirdeki yargıcın çözemediği bir davayı yetkili mahkemeye götürme nedeni ayette zaten verilmiştir: Dava çözülememiştir. Okuryazar bir insanın da mülkiyetin kime ait olduğu veya bir eylemin hangi hükme girdiği konusunda yargıya ihtiyacı vardır. Üstelik şehirlerde yargıçlar bulunması ayrıca emredilmiştir. Devarim 16:18–20’de bu yargıçlardan adaletle hükmetmeleri istenir; taraf tutmak ve rüşvet almak yasaklanır. Şehirde görülen dava ile orada çözülemeyip merkezi kuruma taşınan dava, aynı yargı düzeninin iki aşamasıdır.
Moşe’nin önüne getirilen uyuşmazlıklarda da yalnız emirlerin okunmasıyla yetinilmemiştir. Taraflar arasında hüküm verilmiş, Haşem’in kuralları öğretilmiştir. İş yükü ağırlaşınca güvenilir kişiler yargıç olarak görevlendirilmiş; küçük davaların onlar tarafından görülmesi, güç davaların Moşe’ye getirilmesi kararlaştırılmıştır (Şemot 18:13–26). Öğretimle yargı arasındaki bağ, daha sonra Yehoşafat’ın Yeruşalayim’de görevlendirdiği Leviler, kohenler ve aile başkanlarında da görülür. Şehirlerden gelen kan davaları ve hukuki uyuşmazlıklar onların önüne getirilir; halkın suç işlemesini önlemek için doğru uygulama kendilerine öğretilecektir (Divre Hayamim Bet 19:8–11). Her iki olayda da bir kuralın belirli bir davaya nasıl uygulanacağı karara bağlanır.
“Sağa veya sola sapmamak” ifadesinin başka ayetlerde Tora’ya bağlılık için kullanıldığı da itiraz olarak ileri sürülür. Devarim 5:29, 28:14; Yehoşua 1:7 ve 23:6’da gerçekten bu bağlılık emredilir. Devarim 17:11’de ise aynı ifade, görevlilerin bildirdiği hükme bağlanmıştır. Tora’ya itaatin içinde, Tora’nın kurduğu yargı düzenine itaat de bulunur. Yargıçlara başvurulmasını emredip onların vereceği kararı hükümsüz saymak, aynı emrin iki yarısını birbirinden koparmaktır.
Bir emri bilmekle onu uygulayabilmek arasındaki fark, günlük hayata ilişkin mitsvalarda, yani Tora’nın buyruklarında da görülür. Şabat’ta yapılması yasaklanan işlerin sınırlarının, zarar hukukundaki “göze göz” hükmünün ve tefillinin, yani içinde Tora bölümleri bulunan küçük kutuların nasıl yapılacağının öğrenilmesi gerekir. Şemot 20:10, 21:24 ve Devarim 6:8’de emirler verilmiştir; karşılaşılabilecek her olayın bütün ayrıntıları tek tek sıralanmamıştır. Matematikte bir formülün öğrenilmesi de hangi verinin nerede kullanılacağının öğrenilmesini gerektirir. Açıklama, bilinen kuralın doğru uygulanmasını sağlar. Nehemya 8:1–8’de Tora halka okunurken Leviler tarafından okunanın anlamının açıklanması, bu öğretimin somut bir örneğidir.
Tora’ya ekleme yasağı da yorum ve karar yetkisini reddetmek için kullanılır. Devarim 4:2 ve 13:1’de Haşem’in buyruklarına ekleme ve onlardan çıkarma yapılması yasaklanırken, 17:8–12’de yargıçların öğrettiğine ve hükmettiğine uyulması emredilmiştir. Bu emirler aynı Tora’da yan yana bulunur. Bir mitsvanın eldeki davada nasıl uygulanacağına karar verilmesi, yargıca verilmiş görevin yerine getirilmesidir. Bir anayasanın mahkemeye yetki vermesiyle, mahkemenin her kararında yeni bir anayasa yazılması nasıl ayrıysa, Tora’nın uygulanmasıyla Tora’ya yeni bir buyruk eklenmesi de ayrıdır. Devarim 13:2–6’da başka ilahlara çağıran kişiye karşı konulması emredilir. Böyle bir çağrıda Haşem’in buyruğundan uzaklaşılır; yetkili yargılamada ise o buyruğun gereği belirlenir.
Vayikra 23:40, Sukkot’ta dört tür bitkinin alınmasını emreder. Yargıç, bir bitkinin bu türlerden birine girip girmediğine ilişkin anlaşmazlığı çözebilir. Bir kişinin beşinci bir tür almayı da aynı mitsvanın zorunlu parçası ilan etmesi, Tora’nın verdiği ölçüyü değiştirir. Aynı örnekte Devarim 17’nin verdiği karar yetkisi ile Devarim 4:2’nin koyduğu ekleme yasağının hangi işlere ait olduğu görülür. (Vayikra 23:40).
Karara itaat edilmesi için onun önce yeni bir kutsal metne dönüşmesi gerektiği şartı da ayette bulunmaz. Devarim 17:10–12’de, görevlilerin bildirdiği hükmün uygulanması istenir; yeni bir Tanah kitabının yazılması beklenmez. Yetki, görevli kişilere belirli bir yerde yürüttükleri yargılama için verilmiştir. Bir rabbinin kişisel görüşü, yetkili mahkemenin hükmü ve peygamberlik bu yüzden aynı yetkiyi taşımaz. Vayikra 4:13–14’te bütün İsrael’in yanılarak bir yasağı çiğnemesi ve yanlış öğrenildiğinde gereken kefaret de düzenlenmiştir. Mahkemenin hükmüne uyulması ve bir yanlış ortaya çıktığında onun düzeltilmesi, aynı Tora’nın hükümleridir.
Rabbinik hukukta bu ayrımın nasıl uygulandığı Mişna Sanhedrin 11:2’de görülebilir. Aynı Tora’yı farklı yorumlayan bilgelerin anlaşmazlığı merkezi mahkemeye taşınır. Bir bilgenin önceki görüşünü öğretmeye devam etmesiyle, insanlara mahkemenin kararına aykırı davranmalarını buyurması ayrı değerlendirilir.
Şir Haşirim Rabba 1:2, Devarim 17:11’deki öğretme ve hüküm söyleme işlerinin görevlilere verildiğine dikkat çeker. Sifrei Devarim 154’te de merkezi mahkemenin hükmüne uyma yükümlülüğü açıklanırken, özel cezanın hangi mahkemenin hangi hükmüne karşı gelinmesiyle doğacağı belirtilir. Bir görüşün söylenmesiyle bağlayıcı bir hükmün verilmesi arasındaki fark, bu somut görevler üzerinden korunur.
Bu ayrımlar kuşaktan kuşağa öğretilir. Mişna Avot 1:1’de Moşe’den sonraki aktarım anlatılır; yargıda dikkatli olmak ve Tora’yı koruyacak önlemler almak öğütlenir. Mişna Eduyot 1:4–6 ise farklı görüşlerin neden kaydedildiğini ve bir mahkemenin önceki kararı hangi şartlarla değiştirebileceğini ele alır.
Midraş Tannaim’in Devarim 17:11 açıklaması üç ayrı kaynak gösterir: kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek, Tora’nın sözlerinden belirli yorum kurallarıyla çıkarılan hükümler ve toplum için getirilen düzenlemeler. Sinay’dan aktarılan bir hükümle sonradan konmuş koruyucu bir düzenlemenin dayanağı aynı değildir.
Mişna ve Talmud’daki hukuki tartışmalarla sonraki kararlar, bir davada hangi hükmün uygulanacağını belirlemeye yardımcı olur. Aggada denilen anlatı ve öğretiler, yerel gelenekler ve kişisel yorumlar da bulunur. Bunların her biri kendi dayanağıyla değerlendirilir. Bunların tamamını “yazılı ayetin dışında kalan sözler” diye tek grupta toplamak, Tora’nın emrettiği öğretim ve yargılamayı da göz ardı eder. Devarim 17’nin açık hükmü bunun tersidir: Çözülemeyen dava yetkili görevlilere götürülecek ve verdikleri hüküm uygulanacaktır.
Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Şemot 18 (18:13–26); Devarim 16:18–20; Devarim 4:2; Devarim 13:1–6; Devarim 5:29; 6:8; 28:14; Şemot 20:10; 21:24; Yehoşua 1:7; 23:6; Vayikra 4:13–14; Divre Hayamim Bet 19:8–11; Nehemya 8:7–8 ve 8:1–6. Devarim 5:29, bazı Hristiyan çevirilerinde 5:32 olarak numaralanır.
Yorum tarihi kaynakları: Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; Mişna Sanhedrin 11:2; Şir Haşirim Rabba 1:2; Sifrei Devarim 154; Midraş Tannaim, Devarim 17:11.
117. İddia: Rabbinik görüş ayrılıkları dini hukuk otoritesinin geçersizliğini gösterir
İki yargıç, bir davada aynı kuralı farklı uygulayabilir. Mahkeme bu görüşleri dinler ve uygulanacak kararı verir. Bir hatanın nasıl düzeltileceği de ayrı bir konudur. Tora’nın bu konularda ne dediğine bakarak görüş ayrılığının mahkemenin karar verme yetkisini etkileyip etkilemediği anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İki yargıç, bir davada aynı kuralı farklı uygulayabilir. Mahkeme bu görüşleri dinler ve uygulanacak kararı verir. Bir hatanın nasıl düzeltileceği de ayrı bir konudur. Tora’nın bu konularda ne dediğine bakarak görüş ayrılığının mahkemenin karar verme yetkisini etkileyip etkilemediği anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bet Şammay ile Bet Hillel adlı iki Yahudi okulunun hukuk konularında farklı görüşleri olduğuna dikkat çekerler. Rabbilerin Maşiah, yani Mesih hakkında da farklı açıklamalar yaptığını söylerler. Onlara göre yanılabilen veya birbirine karşı çıkan rabbilerin İsa hakkındaki sözleri Tanrısal ilhama, yani Tanrı’dan gelen bir bilgiye dayanmış sayılamaz. Bu ayrılıklardan, rabbilerin dini hukuk alanındaki yetkisinin de geçersiz olduğu sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tora’da uyuşmazlıkları karara bağlama yetkisi insan yargıçlara verilmiş, insanın yanılması halinde ne yapılacağı da düzenlenmiştir. Görüş ayrılıklarından yargı yetkisinin yokluğuna ulaşılması, bu iki açık hükümle çelişir. Devarim 17:8–13’te güç davaların yetkili kohenlere ve yargıca götürülmesi, verilen kararın uygulanması emredilir. Vayikra 4:13–21’de ise topluluğun yanılarak bir yasağı çiğnemesi ve yanlış öğrenildiğinde günahın giderilmesi için ne yapılacağı, yani kefaret düzenlenir.
Bir borcun ödenip ödenmediği konusunda anlaşmazlık çıktığında, iki tarafın kendi görüşünü söylemesiyle dava çözülmez. Tanıkların ne bildiği, ödemenin yapılıp yapılmadığı ve hangi kuralın uygulanacağı belirlenmelidir. Devarim 17:8 bu ihtiyaçtan başlar: כִּי יִפָּלֵא מִמְּךָ דָבָר לַמִּשְׁפָּט, “Yargılanacak bir mesele sana güç gelirse.” Kan, dava ve deri belirtisiyle ilgili ayrımlar ve şehirlerdeki uyuşmazlıklar sayıldıktan sonra, Haşem’in seçtiği ortak yargı yerine gidilip görevli kohenlere ve o dönemin yargıcına başvurulması istenir. 17:11’de, “Sana öğretecekleri Tora’ya ve bildirecekleri hükme göre yapacaksın” denir. Anlaşmazlık yüzünden yargıya başvurulması emredilmişken, anlaşmazlığın kendisinin yargı yetkisini yok ettiği söylenemez.
Moşe’nin bütün davaları tek başına gördüğü dönemde yük ağırlaşınca başka yargıçlar atanmış, güç meselelerin Moşe’ye getirilmesi kararlaştırılmıştır (Şemot 18:13–26). Devarim 16:18–20’de de şehirlerde yargıçların görevlendirilmesi emredilmiş; rüşvet ve taraf tutma yasaklanmıştır. Atama, yargılama ve yanlış davranışın önlenmesi aynı düzenin içindedir. Tıpta yanlış teşhis konduğunda teşhis yeniden incelenir; mühendislikte hatalı hesap bulunduğunda hesap düzeltilir. Bir hatanın bulunması, ilgili işin bütün uzmanlık ve denetim yollarının geçersiz olduğunu göstermez. Hatanın ne olduğu ve hangi gerekçeyle düzeltilmesi gerektiği gösterilir.
Vayikra 4:13’te וְאִם כָּל־עֲדַת יִשְׂרָאֵל יִשְׁגּוּ, “Bütün İsrael topluluğu yanılırsa” denir. Yapılmaması gereken bir fiil işlenmiş, fakat yapılan hata topluluğun gözünden kaçmıştır. Sonraki ayette günahın öğrenilmesi ve topluluk adına getirilecek sunu belirtilir. Bir davranışta topluca birleşilmiş olması, o davranışı doğruya çevirmemiştir. Hata öğrenildiğinde onun gereği yerine getirilecektir. Devarim 4:2’de de Haşem’in buyruklarına ekleme ve onlardan çıkarma yapılması yasaklanmıştır. Yargıçlara verilen görev, Haşem’in buyruklarını uygulamaktır; yanlış bir kararla yasak fiilin doğruya dönüştürülmesi değildir.
Yanlış bir mahkeme kararına güvenerek hareket eden kişiyle, kararın yanlış olduğunu bildiği halde onu uygulayan kişinin sorumluluğu da rabbinik hukukta ayrılmıştır. Sifra’nın Vayikra Dibbura de-Hovah 4:2 açıklamasında “İsrael topluluğu” Büyük Sanhedrin’le, yani merkezdeki en yetkili mahkemeyle ilişkilendirilir. Mişna Horayot 1:1–2’de mahkemenin kararına güvenen kişi, hatayı bilen ve hüküm verebilecek yeterlikte olduğu halde aynı fiili işleyen kişiden ayrı değerlendirilir. Mahkemenin hatasını fark edip kararından dönmesi de ayrıca ele alınmıştır. Böylece sorumluluk, hem kişinin bildiğine hem de mahkemenin kararına göre belirlenir.
Talmud’un Eruvin 13b bölümü, Bet Şammay ile Bet Hillel’in tartışmasını ve hangi görüşün uygulanacağını ayrı ayrı anlatır. İki okulun üç yıllık tartışmasının ardından göksel sesle iki tarafın sözleri “yaşayan Tanrı’nın sözleri” diye anılır; uygulanacak hüküm ise Bet Hillel’e bağlanır. Bet Hillel’in karşı tarafın görüşünü öğrenmesi ve kendi görüşünden önce aktarması da övülür. Karşı delilin öğrenilmesi, verilecek kararın dayanağını anlamak içindir. Bir görüşün öğrenilmeye değer bulunmasından, birbirine karşıt iki kararın aynı davada birlikte uygulanacağı sonucu çıkmaz.
Uygulanmayan görüşlerin neden korunduğu Mişna Eduyot 1:4–6’da açıklanır. Şammay ile Hillel’in bazı görüşlerinden dönmesi, kendi kanaatinde inat edilmemesi için kaydedilmiştir. Azınlık görüşü, ileride bir mahkeme tarafından değerlendirilebilmesi için saklanır; önceki mahkeme kararının değiştirilmesi de belirli şartlara bağlanır. Rabbi Yehuda tarafından başka bir gerekçe verilir: Bir kişiye belli bir gelenek ulaştığında, bunun kimin görüşü olduğu tanınabilmelidir. Bir hesap dosyasında ara işlemler korunduğunda sonucun nasıl bulunduğu izlenebilir. Bu kayıtlarda da karara ulaşılırken değerlendirilen görüşler korunur.
Devarim bir kentin yargıçlarını tayin etmeyi ve gerektiğinde çözülemeyen davayı ortak yargı yerine taşımayı ayrı ayrı emreder. Birinci aşamada farklı kararlar ortaya çıkabilir. İkinci aşamada taraflar, hangi hükmün uygulanacağını yetkili yerden öğrenir. Bu düzen, farklı görüşlerin hangi noktaya kadar tartışılabileceğini ve hangi noktadan sonra fiili kararın tarafları bağladığını belirler. (Devarim 16:18 ve 17:8–13).
Rabbi Meir’in büyük bilgisine rağmen hükmün neden her zaman onun görüşüne bağlanmadığı da Eruvin 13b’de tartışılır.
Bava Metsia 59b’de Rabbi Eliezer’in görüşüyle diğer bilgelerin kararı birlikte kaydedilir. Eruvin 46b’de ise Rabbi Meir ile Rabbi Şimon arasındaki görüş ayrılığında hangi ilkenin uygulanacağı sorulur. Soru תֵּיקוּ (teyku) sözüyle, yani çözüme bağlanmadan bırakılır. Bu örneklerde kabul edilmiş hükümler, reddedilmiş görüşler ve henüz çözülmemiş sorular vardır. Bunların hepsi aynı anda uygulanması gereken emirler gibi gösterilirse, bir tartışmanın kaydıyla o tartışmada alınmış karar birbirine karıştırılır.
Hukuki açıklamaların tamamının peygamberlik gibi değerlendirilmesi de aynı karışıklığın başka biçimidir. Devarim 17’de davayı inceleyip hükme bağlayan görevliler, 18:15–22’de ise Haşem’in sözünü bildiren peygamber ve O’nun söylemediğini O’nun adına söyleyen kişi ele alınır. Nehemya 8:7–8’de halka okunan Tora’nın anlamı Leviler tarafından açıklanır. Bir davada karar vermek, peygamberlik sözünü aktarmak ve yazılı metni öğretmek ayrı işlerdir. Hepsine “ilham” adı verilip birindeki görüş ayrılığından diğerlerinin geçersizliği çıkarılamaz.
Bava Metsia 59b’de Rabbi Yehoşua’nın “O gökte değildir” sözü de yargılamanın verilmiş Tora üzerinden yürütülmesine bağlanır. Rabbi Yirmeya tarafından Tora’nın Sinay’da verildiği ve Şemot 23:2’deki “çoğunluğa göre yönelme” ifadesi hatırlatılır. Aynı ayette kötülük için çoğunluğun ardından gidilmesi ve davanın eğilip bükülmesi yasaklanmıştır. Çoğunlukla karar verilmesi, bu hukuk içinde uygulanan bir usuldür. Bir fiziksel olay hakkında çok sayıda kişinin aynı kanaatte olması olayın kendisini değiştirmez; mahkemede ise bir uyuşmazlık hakkında hangi hükmün uygulanacağı karara bağlanır.
Tosafot, Bava Metsia 59b’deki göksel ses ile Eruvin’de Bet Hillel hakkında duyulan sesi karşılaştırır. İlkinde ses, Rabbi Eliezer’in görüşünü mahkemedeki çoğunluğa karşı destekler. Bet Hillel ise zaten çoğunluktur.
Maşiah hakkındaki farklı sözlerin aktarılmasında da görüşle ona verilen cevap birlikte korunmalıdır. Sanhedrin 98b–99a’da Rabbi Hillel’in Maşiah’la ilgili beklentinin Kral Hizkiyahu’nun döneminde zaten gerçekleştiğini söyleyen görüşü aktarılır. Rav Yosef tarafından buna Zekeriya 9:9 ile itiraz edilir: Hizkiyahu’dan sonra yaşamış olan peygamber, Yeruşalayim’e kralının geleceğini bildirir. Gelecekteki vaadin daha önce bütünüyle gerçekleştiği söylenirse, peygamberin tarih içindeki yeriyle sözü birbirine aykırı hale getirilir. Rabbi Hillel’in bu sözü, Bet Hillel okulunun kabul edilmiş bir hukuk hükmüyle aynı türden değildir. Hukuki hüküm, aggada denilen anlatı ve öğretiler, ayet yorumu ve geleceğe ilişkin tahminler aynı gerekçelerle doğrulanmaz. Leo Baeck’e atfedilen, Maşiah’ın ideallerin kişileştirilmesi olduğu görüşü de bir yorumcuya atfedilen düşüncedir; Tanah’taki vaadin yerine geçirilemez.
İsa hakkındaki bir iddianın doğruluğu da bir rabbinin unvanıyla belirlenmez; Tanah’ın ifadeleri ve gerçekleşmesi gereken olaylarla belirlenir. Bir rabbinin yanlış görüşü gösterildiğinde o görüş yanlışlanmış olur. Bundan Tora’nın yargıç atama ve yetkili hükme uyma emirlerinin geçersizliğine ulaşılamaz. Görüş ayrılıklarının varlığından bütün rabbinik yetkinin yokluğu sonucunu çıkaran Hristiyan iddiası, uyuşmazlığı çözmek için verilmiş yetkiyi uyuşmazlığın kendisiyle reddeder. Devarim’de ise tam da bu uyuşmazlık ortaya çıktığında yetkili yargıya başvurulması emredilmiştir.
Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Devarim 16:18–20; Devarim 4:2; Devarim 18:15–22; Şemot 18:13–26; Şemot 23:1–3; Vayikra 4:13–21; Nehemya 8:7–8; Zekeriya 1:1 ve 9:9.
Rabbinik açıklama ve tartışma kaynakları: Sifra, Vayikra Dibbura de-Hovah 4:2; Mişna Horayot 1:1–2; Mişna Eduyot 1:4–6; Eruvin 13b ve 46b; Bava Metsia 59b; Tosafot, Bava Metsia 59b, “Lo başamayim hi”; Sanhedrin 98b–99a. Leo Baeck’e atfedilen görüş, aktarıldığı biçimiyle ele alınmıştır.
141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir
Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.
Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.
Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.
Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.
Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.
Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.
Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.
Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.
Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.
Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.
192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı
Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.
Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.
Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.
Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.
Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.
İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.
“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.
Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.
Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.
Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.
230. İddia: Devarim 17 sonraki rabbinik otoriteyi desteklemez; yargıçlar yalnız mevcut Tora’yı tekrarlıyordu
Devarim 17, bir şehirde çözülemeyen zor bir davada ne yapılacağını anlatır. Kişi Tanrı’nın seçeceği yerde görevli kohenlere ve yargıca gider. Bu kişilerin yetkisi, Tora’yı okumalarının yanı sıra önlerine gelen anlaşmazlık hakkında ne yapmalarının istendiğine bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Devarim 17, bir şehirde çözülemeyen zor bir davada ne yapılacağını anlatır. Kişi Tanrı’nın seçeceği yerde görevli kohenlere ve yargıca gider. Bu kişilerin yetkisi, Tora’yı okumalarının yanı sıra önlerine gelen anlaşmazlık hakkında ne yapmalarının istendiğine bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenlerin görevini Moşe’nin Tora’sında zaten yazılı olan ilgili hükmü tekrarlamakla sınırlarlar. Bu yüzden ayetin daha sonraki rabbinik yorumlara veya günümüzdeki rabbilerin İsa hakkındaki görüşlerine herhangi bir yetki vermediğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 17, çözülmeyen bir davada kimin karar vereceğini ve halkın bu karara nasıl uyacağını anlatır. Ayetin verdiği yetki, görev başındaki yargı kurumuna aittir. Metin, çözülmesi güç bir anlaşmazlıkta yetkili kişilerin öğreteceği hükme uyulmasını emreder.
Devarim 17:8’de kan, dava ve yaralanmayla ilgili tartışmalı yargı meselelerinden söz edilir. Sorunu çözemeyen kişi Tanrı’nın seçeceği yere gider; o günlerde görev yapan kohenlere ve yargıca başvurur.
Onlar kararı bildirir. Halkın, עַל־פִּי הַתּוֹרָה אֲשֶׁר יוֹרוּךָ, “sana öğretecekleri Tora’ya göre” ve söyleyecekleri hükme göre davranması istenir (17:9–11).
Taraflar aynı ayeti biliyor olsalar da onun davaya nasıl uygulanacağı konusunda farklı düşünebilir. Devarim 17’de yetkili kişiler bu görüş ayrılığını çözer ve önlerindeki olay hakkında hüküm verir.
Şemot 18:13–26’da Moşe’nin davaları dinlemesi ve yargıçların görevlendirilmesi anlatılır. Devarim 16:18–20 şehirlerde yargıçlar atanmasını ve adaletle hükmedilmesini ister. Nehemya 8:7–8 ise Tora okunurken halka anlamının açıklanmasından söz eder. Tora’nın öğretilmesi ve uygulanması, harflerin seslendirilmesinden daha geniş bir görevdir.
İddiaya göre sonraki rabbiler kohen soyunu gösteremediği için ayetteki yetkiye dayanamaz. Fakat Devarim 17:9, kohenlerin yanında “o günlerde bulunacak yargıç”tan da söz eder. Ayet, kohenliği ve yargıçlığı iki ayrı görev olarak anar. Avot 1:1 de kimlerin bir kohenin soyundan geldiğini sıralamak yerine, öğretinin kimden kime aktarıldığını anlatır.
Rabbinik kaynaklar Devarim 17’yi merkezi mahkemenin karar yetkisiyle ilişkilendirir. Sifrei Devarim 154, mahkemenin öğrettiği ve hükmettiği konularda kararına uyulmasını açıklar. Sanhedrin 88b’de anlaşmazlıkların alt mahkemelerden Büyük Mahkeme’ye taşınması ele alınır.
Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2’de merkezi mahkemenin görevlerini açıklar. Bunlar arasında aktarılan gelenekleri korumak, Tora’nın yorumundan çıkan hükümleri belirlemek ve koruyucu düzenlemeler yapmak vardır. Bunlar ayetin rabbinik yorumlarıdır.
Bu kaynaklardaki Büyük Mahkeme ile günümüzdeki her rabbinin kişisel görüşü aynı yetkiye sahip değildir. Rabbinik gelenekte Tora kaynaklı hükümler ile sonradan getirilen koruyucu düzenlemeler ayrı değerlendirilir. Daha çok yargıcın desteklediği görüş mahkeme kararı olur. Azınlıkta kalan görüş, mahkeme kararıyla aynı yetkiyi taşımaz. Bir rabbinin İsa hakkındaki sözü, sırf o söylediği için Devarim 17’deki mahkeme kararı veya yeni bir peygamberlik kitabı olmaz.
Devarim 4:2, verilen söze ekleme ve ondan çıkarma yapmayı yasaklar. Aynı Tora’nın Devarim 17’de zor davaları karara bağlayacak bir mahkeme öngörmesi bununla çelişmez. Yeni bir ilahi emir ilan etmek ile mevcut hükmün belirli bir olaya nasıl uygulanacağını belirlemek farklı işlemlerdir. Devarim 13 de başka ilahlara yönelten kişiye, gösterdiği işaretler nedeniyle uyulamayacağını söyler.
Devarim 17, zor ve ihtilaflı meselelerde bağlayıcı hüküm verilmesini öngörür. Bu yetkiyi yalnızca yazılı satırın tekrarıyla sınırlamak, ayetin anlattığı öğretme ve karar verme görevini karşılamaz.
Kaynaklar: Devarim 17:8–13, 4:2, 13:1–6, 16:18–20; Şemot 18:13–26; Nehemya 8:7–8; Sifrei Devarim 154; Sanhedrin 88b; Avot 1:1; Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2.
234. İddia: Sinay antlaşmasının sona ermesi için bütün İsrael’in yeniden toplanması gerekmez
Tora, Tanrı’nın Sinay’da bütün İsrael’in işitebildiği bir konuşmayla antlaşmayı bildirdiğini anlatır. Peygamberler, halkın antlaşmaya uymadığı dönemleri ve gelecekte Tanrı’ya nasıl döneceğini de açıklar. Antlaşmanın sürüp sürmediği bu sözlerden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, Tanrı’nın Sinay’da bütün İsrael’in işitebildiği bir konuşmayla antlaşmayı bildirdiğini anlatır. Peygamberler, halkın antlaşmaya uymadığı dönemleri ve gelecekte Tanrı’ya nasıl döneceğini de açıklar. Antlaşmanın sürüp sürmediği bu sözlerden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora bütün İsrael’in önünde verilmiş olsa da, sona ermesi için halkın yeniden toplanmasını gerektiren bir ayet bulunmadığını söylerler. Antlaşmanın sona ermesi için aynı yerin, aynı günün veya Moşe’nin yeniden bulunmasını şart saymadıkları gibi, bütün halkın yeniden toplanmasını da gerekli görmezler.
Tanah’ın Cevabı:
Tora’da, bütün İsrael’in aynı yerde ve aynı tarihte yeniden toplanarak antlaşmayı sona erdireceği bir tören tarif edilmez. Fakat böyle bir tören şartının bulunmaması, Tora’nın sona erdiğini göstermez. Antlaşmanın akıbetini anlamak için, Tanah’ın Tora hakkında geleceğe yönelik ne söylediğine bakılır.
Sinay’da antlaşmanın bütün halkın önünde yapılması, antlaşmaya kimin tanık olduğunu gösterir. Şemot 19:9’da Tanrı, halkın O’nun Moşe ile konuşmasını işiteceğini bildirir. Devarim 4:10–14, İsrael’in işittiği sözleri, antlaşmayı ve hükümleri hatırlatır. Sinay’daki antlaşmanın kurulmasına bütün halk tanık oldu. Daha sonra yalnız bir kişinin anlattığı deneyimde ise bütün halkın tanıklığı bulunmaz. Sinay’da halk Tanrı’nın Moşe’yle konuşmasına birlikte tanık olur.
Devarim 4:2 ve 13:1, Tanrı’nın verdiği sözlere ekleme ve onlardan çıkarma yapılmasını yasaklar. Devarim 13:2–6, gösterdiği işaret gerçekleşen bir kişi halkı başka ilahlara yönelttiğinde ona uyulmamasını emreder.
Tora ayrıca zor meselelerde yetkili yargı kurumuna başvurulmasını da düzenler (17:8–13). Bu kurumun yetkisi, Tora’da verilmiş bir hükmün bir davaya nasıl uygulanacağını açıklamaktır. Ayet kuruma Tora’yı sona erdirme yetkisi vermez.
Devarim 30:1–10, sürgünde yaşayan İsrael’in Tanrı’ya dönüşünü ve yeniden toplanmasını anlatır. 30:8’de halkın Tanrı’nın sesini dinleyip וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְוֹתָיו, “O’nun bütün mitsvalarını yapacağı” söylenir. Moşe, gelecekte dönecek insanların aynı buyrukları yerine getireceğini söyler.
Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşma İsrael ve Yehuda ile yapılır. Tanrı אֶת־תּוֹרָתִי, Torati, “Tora’mı” onların içlerine koyacağını ve yüreklerine yazacağını bildirir. Yehezkel 36:26–27 de yeni yürek ve ruhun sonucunu Tanrı’nın kurallarında yürümek ve hükümlerini yapmak olarak açıklar. Malaki 3:22, Moşe’nin Horev’de bütün İsrael için aldığı Tora’nın hatırlanmasını ister.
Hristiyan yorum, İsrael’in antlaşmayı bozduğunu ve yeni antlaşmanın eski düzenin yerini aldığını savunur. Yeremya da önceki antlaşmanın bozulduğunu söyler. Yeremya, Tanrı’nın yeni antlaşmada Tora’yı halkın yüreğine yazacağını da açıkça söyler. İlk cümle halkın antlaşmaya uymadığını, ikincisi Tanrı’nın buyruklarını halka nasıl yerleştireceğini anlatır.
Tanah, gelecekte İsrael’in Tanrı’ya ve O’nun emirlerine döneceğini bildirir. Sinay’daki törenin tekrarlanması için açık bir şart olmaması, bu emirlerin kaldırıldığına dair kanıt oluşturmaz.
Kaynaklar: Şemot 19:9; Devarim 4:2, 10–14, 13:1–6, 17:8–13, 30:1–10; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:24–28; Malaki 3:22; Rambam, Mişne Tora, Tora’nın Temelleri 9:1.
233. İddia: Pavlus’un görümü dışında da İsa’nın Maşiah olduğuna dair metinsel kanıt vardır
Elçilerin İşleri, Pavlus’un Şam yolunda olağan dışı bir görüntü yaşadığını anlatır. Aynı kitap Pavlus ve Apollos’un bazı insanlara kutsal metinleri açıklayıp onları ikna ettiğinden de söz eder. Bir insanı neyin ikna ettiği ve öne sürdüğü yorumun metne uyup uymadığı ayrı sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Elçilerin İşleri, Pavlus’un Şam yolunda olağan dışı bir görüntü yaşadığını anlatır. Aynı kitap Pavlus ve Apollos’un bazı insanlara kutsal metinleri açıklayıp onları ikna ettiğinden de söz eder. Bir insanı neyin ikna ettiği ve öne sürdüğü yorumun metne uyup uymadığı ayrı sorulardır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bir kişinin İsa’ya inanmak için Pavlus’la aynı deneyimi yaşamasının gerekmediğini söylerler. Elçilerin İşleri’nde kimi Yahudilerin Pavlus ve Apollos’un metinler üzerinden yaptığı açıklamalara inandığını belirtirler. Onlara göre bu olaylar, İsa’nın Maşiah olduğunu göstermek için görüm dışında da metinsel kanıt bulunduğunu gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Pavlus’un yaşadığı söylenen deneyimden, İsa’ya inanan herkesin aynı deneyimi yaşaması gerektiği sonucu çıkmaz. Elçilerin İşleri gerçekten bazı kişilerin metinler üzerine yapılan konuşmalarla ikna olduğunu anlatır. Bir yoruma inanan kişilerin bulunması, yorumun Tanah’ın ne söylediğini doğru yansıttığını kendi başına göstermez.
Elçilerin İşleri 17:1–4, Pavlus’un sinagogda Kutsal Yazılar üzerinden tartıştığını ve bazı dinleyicilerin inandığını söyler. 18:24–28’de Apollos’un da İsa’nın Maşiah olduğunu metinlere dayanarak savunduğu anlatılır.
Pavlus’un mektupları, Hristiyan inancının erken dönemde nasıl aktarıldığına tanıklık eder. Örneğin Birinci Korintliler 15:3–8, Pavlus’un devraldığını söylediği diriliş anlatısını bildirir. Tanah’ın verdiği kimlik ölçütü başka bir veridir. Yehezkel, İsrael’in kendi toprağında tek bir halk olarak toplanmasını ve David soyundan tek bir kralın yönetimini vaat eder. Erken bir inanç aktarımının tarihlenmesi, peygamberin tarif ettiği bu olayların yaşandığını göstermez. (Yehezkel 37:21–28).
Bunlar Hristiyan kitabının kendi anlatısı içindeki bilgilerdir. Bir konuşmacının başarılı olduğunun söylenmesi, kullandığı her ayetin doğru yorumlandığını ayrıca göstermez. Bir ayetin anlamı, dinleyicilerin sayısıyla veya konuşmacının başarısıyla belirlenmez.
Pavlus’un özel deneyimi Elçilerin İşleri 9, 22 ve 26’da anlatılır. Bir kişinin böyle bir olay yaşadığını bildirmesi, neden inandığını açıklayabilir. Fakat deneyimden çıkarılan öğretinin doğruluğu, deneyimin kendisiyle kanıtlanmaz.
Devarim 13:2–6, başka ilahlara çağıran kişinin duyurduğu işaret veya olağanüstü olay gerçekleştiğinde de o kişinin çağrısına uyulmamasını emreder. Devarim 18:20–22 de Tanrı adına konuştuğunu söyleyen kişinin sözlerinin sınanmasını ister. Olağanüstü bir iddia, Tanrı’nın daha önce verdiği ölçülerin yerine geçmez.
Şemot 19:9’da Tanrı, halkın O’nun Moşe ile konuşmasını işiteceğini söyler. Devarim 4:10–14 ve 33–35, İsrael’e Sinay’daki ortak tanıklığını ve aldığı buyrukları hatırlatır. Rambam da Mişne Tora, Tora’nın Temelleri 8:1–2’de Moşe’ye duyulan güveni Sinay’daki tanıklıkla açıklar. Tek bir kişinin sonradan anlattığı deneyim, Sinay’da halkın birlikte tanık olduğu antlaşmanın yerine geçmez.
Bu Hristiyan yorumunda Pavlus’un önceki bağlılığının çok güçlü olduğu ve bu yüzden onu sarsmak için olağanüstü bir olay gerektiği ileri sürülür. Bu, onun düşüncesinin neden değiştiğine dair bir açıklamadır. Bu açıklama, Pavlus’un neden fikir değiştirmiş olabileceğiyle ilgilidir. Onun inanmaya başladığı şeyin doğru olduğunu göstermez.
Maşiah’a ilişkin vaatler Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28’de David soyundan yönetim, adalet, İsrael’in toplanması ve güvenlik gibi sonuçlarla anlatılır. Pavlus’un deneyimi ve bir konuşmaya inananların sayısı, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Özel görüm yaşamadan da bir inanca katılmak mümkündür. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası, Tanah’ın ne söylediğine ve vaat edilen olayların gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılarak sınanır. Elçilerin İşleri, kullanılan yorumların Tanah’ta doğrulandığını sırf bazı dinleyiciler ikna oldu diye göstermez.
Kaynaklar: Devarim 13:2–6, 18:20–22 ve 4:2, 10–14, 33–35; Şemot 19:9; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Rambam, Mişne Tora, Tora’nın Temelleri 8:1–2. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Elçilerin İşleri 9, 17:1–4, 18:24–28, 22 ve 26.
