Misyoner İddiaları Arşivi

Vayikra belirli günah korbanlarının sonucunu tekrar tekrar aynı kelimelerle verir: ve-khipper alav ha-kohen... ve-nislah lo — “kohen onun için kapara sağlayacak... ve o bağışlanacaktır.” Aynı ifade sıradan İsraellinin hatatında yeniden gelir ve bir koyun getirildiğinde yine tekrarlanır. Tora “sembolik olarak bağışlanmış sayılacak” veya “gerçek bağışlanma yüzyıllar sonra gerçekleşecek” demez. Ve-nislah lo, “ve o bağışlanacaktır” der.^137138139

Akedat Yitshak, Vayikra’daki korban türlerini açıklarken günahla ilgili korbanların sonunda bu formülün tekrar tekrar kullanıldığına dikkat çeker. Daha sonraki Hristiyan teolojisi “eski korban gerçek bağışlanma sağlamadı” dediğinde, Tora’nın kullandığı “bağışlanacaktır” kelimesine iki ayrı düzey yüklemek zorunda kalır: görünürdeki eski bağışlanma ve gelecekteki gerçek bağışlanma. Vayikra böyle bir ayrım kurmaz.

Vayikra 5 bu noktayı daha da belirginleştirir. Maddi gücü hayvana yetmeyen kişi kuş, iki kuşa da yetmeyen kişi onda bir efa ince un getirir. Son durumda hayvan, ölüm ve kan yoktur. Buna rağmen Tora yine “Kohen işlediği günah nedeniyle onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” der. Eğer korban sisteminin gerçek etkisi yalnız gelecekteki günahsız insanın ölümünden geliyorsa, kansız un sunusunun aynı kapara ve bağışlanma diline nasıl girdiği sorusu açıkta kalır.¹⁴⁰

Korbanın gerçek kapara işlevi, günahkarın ahlaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Vayikra 5:5 günahın itirafını ister; Sifra ve-hitvada, “itiraf edecek” sözünü gerçek viduy (itiraf) yükümlülüğü olarak okur. Rambam da hatat ve aşam getiren kişinin yalnız hayvanı sunmakla yetinemeyeceğini, teşuva edip sözlü viduyda bulunması gerektiğini belirtir. İnsanlar arası zarar söz konusu olduğunda maddi telafi de ayrıca yerine getirilir.

Bu nedenle Yahudi korban düzeni “hayvan benim yerime öldü, ben artık hiçbir şey yapmadan temizim” biçiminde işlemez. Korban teşuvanın, itirafın veya çalınanı geri vermenin yerine geçmez. HaŞem’in belirlediği avoda, insanın sorumluluğu ve dönüşüyle birlikte işler. Bir tedavide ilaçla yaşam biçimi değişikliğinin birlikte istenmesi, ilacın etkisiz olduğunu göstermez. Aynı şekilde teşuva ve viduyun gerekli olması da korbanın gerçek kapara işlevini hayali hale getirmez.

Tora günah türlerini de birbirinden ayırır. Vayikra 4 boyunca bi-şegaga, yani istemeden işlenen ihlaller öne çıkar. Bamidbar 15 şegaga ile be-yad rama, “yüksek elle” yapılan başkaldırıyı ayırır; Sifrei de korban yükümlülüğünün sınırını bu ayrımla birlikte korur. Korban sistemi “her günahın tek çözümü bir hayvanın ölmesidir” biçiminde tek tip değildir. Günahın niteliği, kast, ekonomik durum, zarar verilen kişi ve gereken teşuva süreci önem taşır.

Hristiyan tipolojide korban hayvanının tamim olması da çoğu zaman gelecekteki günahsız insanla eşitlenir. Oysa hayvan ahlaki bir fail değildir; onun “günahsız” olması anlamlı bir kategori değildir. Vayikra 22’de tamim şartı mum, yani bedensel kusur bağlamında ele alınır. Kör, yaralı veya sakatlanmış hayvanın korban uygunluğu tartışılır. Sifra da tamim ölçüsünü fiziksel ve ritüel uygunluk olarak işler ve kuş korbanlarının ölçülerinin aynı olmadığını belirtir. “Bedensel kusuru olmayan hayvan” ile “ahlaki günah işlememiş insan” arasındaki eşitlik Tora’nın kurduğu bir eşitlik değildir.¹⁴¹

Korbanların sembolik ve ruhsal anlamları bulunabilir; Yahudi geleneğinde gerçekten vardır. Beit Elohim de “kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” formülünü gerçek İlahi bağışlanma dili içinde okur. Fakat sembolizm gerçek işlevi silmez. Şabat yaratılışı hatırlattığı için gerçek mitsva olmaktan çıkmadığı gibi, Pesah Mısır’dan çıkışı temsil ettiği için matsa hayali bir ritüele dönüşmez. Korbanın daha derin anlamları olması, Tora’nın ona verdiği kapara işlevini geçersiz kılmaz.¹⁴²

Korbanların tekrar edilmesi de önceki korbanın sahte olduğunu göstermez. İnsan yeniden günah işleyebilir. Geçen yıl Yom Kippur’da bağışlanan kişi sonraki yıl yaptığı yeni yanlışlar için yeniden teşuvaya ihtiyaç duyabilir. Yeni günahın yeni bir kapara süreci doğurması, önceki bağışlanmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez.

Tora’nın cümlesi bu nedenle kendi ağırlığıyla bırakılmalıdır. Günahkar gerekli dönüşü yapar, gerekiyorsa itirafta bulunur, gerekli korbanı getirir; kohen avodayı yerine getirir ve Tora “bağışlanacaktır” der. Hristiyanlık bunun üzerine “aslında gerçek bağışlanma değildi; gerçek olan ancak İsa’nın ölümüyle gelecekti” diye başka bir kategori ekleyebilir. Fakat bu kategori Vayikra’nın içinde değildir.

Hayvan korbanı günahkarın sorumluluktan kaçış yolu değil, HaŞem’in belirlediği gerçek avoda biçimidir. Teşuva ve viduyla birlikte çalışır; farklı günahlarda farklı şartları vardır; kimi durumda ekonomik imkanlara göre biçimi değişir. Bütün bu ayrıntıların sonunda Tora’nın tekrarladığı ifade aynıdır: “Kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır.”¹⁴³

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 18, güncel revizyon.
• Tanah, Vayikra 4:26.
• Tanah, Vayikra 4:31.
• Tanah, Vayikra 4:35.
• Tanah, Vayikra 5:13.
• Tanah, Vayikra 22:17–25; 1:14.
• Tanah, Vayikra 4:26, 31, 35; 5:13; Şemot 20:8–11.
• Kabalat.com: “İsa, Nihai Kurban Mıdır?”; “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”

Hristiyan yorumun mantığı burada çok açık olduğu için sınanması da kolaydır. Yıl boyunca hatat korbanları getirildiği halde Yom Kippur’da geçen yılın günahları için yeniden kapara yapılıyorsa, der, demek ki bu korbanlar yeterli değildir. Hayvan kanı gerçek çözüm olamaz; daha üstün bir insan korbanı gerekir.¹⁷⁹³

Fakat Vayikra bu çıkarıma izin vermez. Hatat hukukunda aynı sonuç cümlesi tekrar tekrar gelir:

“Kohen onun için kapara yapacak ve ona bağışlanacaktır.”¹⁷⁹⁴

Tora “bağışlanmış gibi sayılacaktır” demez. “Gelecekte başka bir insan öldüğünde bu kapara geçerli olacaktır” da demez. Kendi korban düzeninin sonucunu bağışlanma diye adlandırır.

Yom Kippur için kullanılan dil daha zayıf değil, daha güçlüdür:

“Bu günde sizin için kapara yapılacak, sizi arındırmak için; HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.”¹⁷⁹⁵

Aynı Tora birkaç ayet sonra bu hizmetin yılda bir kez yapılmasını emreder.¹⁷⁹⁶

Burada iki önerme aynı bölümde yan yana durur: kapara gerçektir ve avoda yıllıktır. Hristiyan yorumun mantığı doğru olsaydı Tora kendi içinde “arınacaksınız” dedikten dört ayet sonra bu arınmanın yetersizliğini ilan etmiş olurdu. Metin böyle konuşmaz.

Bunun nedeni Yom Kippur’un yalnız bireysel günah korbanlarının ikinci kez yapılması olmamasıdır. Vayikra 16 Kodeş’i, Ohel Moed’i, mizbeahı, kohenliği ve bütün topluluğu içine alan geniş bir tahara ve kapara düzeni kurar.¹⁷⁹⁷

Bir ev her gün temizlenebilir; yine de yıl içinde birikmiş kir için daha kapsamlı bir temizlik yapılabilir. İkinci temizlik birincilerin sahte olduğunu göstermez. Buradaki benzetmenin sınırı açıktır: kapara sıradan temizlik değildir. Fakat tekrarın mantığını gösterir. Yeni kir, önceki temizliği geçmişe dönük olarak iptal etmez.

Rabbinik kaynak da Hristiyan yorumun varsayımını paylaşmaz. Mişna Yoma hatat ve kesin aşam korbanlarının kendi günahları için kapara sağladığını açıkça söyler; Yom Kippur’u ise teşuva ve insanlar arası suçlarda mağdurla barışma şartları içinde ele alır.¹⁷⁹⁸

Bu, mekanik bir kan teorisi değildir. Günahın türü, kişinin teşuvası, başka insana verdiği zarar ve kutsal alanın arındırılması birbirinden ayrılır.

Yıllık tekrarın doğal nedeni de vardır: insanlar yeni yıl içinde yeniden günah işler. Yeni suç yeni kapara ihtiyacı doğurur. “Geçen yıl bağışlandın” ile “bu yıl artık hiç günah işleyemezsin” aynı önerme değildir.¹⁷⁹⁹

Hristiyan yorumun asıl sonucu ancak Tora’ya dışarıdan bir öncül getirildiğinde doğar: hayvan korbanı gerçek kapara sağlayamaz. Oysa Vayikra tam bunu reddeder; kendi avodası için kapara, bağışlanma ve arınma kelimelerini kullanır.¹⁸⁰⁰

Yom Kippur’un her yıl gelmesi korbanların başarısızlığının kanıtı değildir. Tora’nın kendi sistemi içinde yıllık yenilenmenin parçasıdır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 151, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 3. Yom Kippur’da önceki yılın günahları için yeniden kapara yapılmasını, o yıl getirilen günah korbanlarının yeterli olmadığının kanıtı sayar; hayvan kanının nihai olarak işe yaramadığını ve insan korbanının gerekli olduğunu ileri sürer.
• Vayikra 4:20, 26, 31, 35. Bireysel hatat korbanları için tekrar tekrar “kohen onun için kapara yapacak ve ona bağışlanacaktır” denir.
• Vayikra 16:30: “Çünkü bu günde sizin için kapara yapılacak, sizi arındırmak için; HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.”
• Vayikra 16:34. Aynı bölüm Yom Kippur kaparasını “yılda bir kez” yapılan hukkat olam olarak emreder. Böylece gerçek kapara ile yıllık tekrar Tora’nın kendi metninde birlikte bulunur.
• Vayikra 16:16, 18-20, 33. Yom Kippur avodası yalnız bireylerin günahlarını değil, Kodeş’i, Ohel Moed’i, mizbeahı, kohenleri ve bütün halkı kapsayan arındırma/kapara düzenidir.
• Mişna Yoma 8:8-9; Bavli, Yoma 85b. Mişna hatat ve kesin aşam korbanlarının ilgili günahlar için kapara sağladığını söyler; Yom Kippur’un kaparası ise teşuva ve insan-insan arası suçlarda mağdurla barışma gibi şartlarla ele alınır.
• Tora’nın korban hukuku belirli bir günah işlendikten sonra getirilen belirli korbanları düzenler. Daha sonra işlenen yeni günahlar için yeni kapara gerekmesi, önceki bağışlanmanın sahte olduğu anlamına gelmez.
• Vayikra 16’nın Yom Kippur açıklaması hiçbir yerde “hayvan korbanı aslında bağışlamaz” veya “gelecekte insan kanı bunun yerini alacaktır” demez; tam tersine mevcut avodanın kapara ve tahara sonucunu açıkça bildirir.

Hristiyan yorumcu bir önceki düşünceyi daha da daraltır. Korbanın “kusursuz” olması yalnız ritüel bir kabul şartı olamaz; fiziksel kusursuzluk gelecekteki temsilcinin ahlaki kusursuzluğunu göstermelidir. Kusursuz hayvan böylece günahsız insan Maşiah’ın modeli olur. Bu bağlantı aynı kelimenin farklı alanlarda “bütünlük” fikrini taşımasına dayanır. Fakat metinde bir benzetme kurulup kurulmadığı ayrıca sorulmalıdır.²²³⁴

Vayikra 1:3 sığırdan getirilen ola için erkek ve tamim, yani kusursuz bir hayvan ister. Aynı kitabın 22. bölümü bu kusursuzluğun ne anlama geldiğini ayrıntılandırır: körlük, kırık, yarık, ur, uyuz ve benzeri bedensel kusurlar korbanı geçersiz kılar. Yakın bağlam bu nedenle tamim sözcüğünün burada ahlaki günahsızlık değil, korban hayvanının fiziksel ve ritüel uygunluğu olduğunu gösterir.^22352236

Tamim sözcüğü Tanah’ın her yerinde yalnız bedensel kusursuzluk anlamına gelmez. Tanrı Avraam’a “önümde yürü ve tamim ol” dediğinde ahlaki ve dini bütünlük söz konusudur. Tam da bu kullanım çeşitliliği, Hristiyan yorumun çıkarımını zayıflatır. Bir sözcük farklı bağlamlarda iki anlam alanına girebilir; bundan birinci bağlamın ikincisini gizlice kehanet ettiği sonucu çıkmaz. Bağlantıyı kuracak olan şey ses veya ortak kelime değil, metnin kendisi olmalıdır.²²³⁷

Korban mevzuatının ayrıntıları bu seçici tipolojiyi daha da görünür kılar. Bireysel hatat için Tora kusursuz bir dişi keçiye izin verir. Aynı şekilde kusursuz bir dişi koyun da getirilebilir. Eğer fiziksel ayrıntıların her biri gelecekteki tek insanın biyografik özelliklerini haber veriyorsa, “kusursuzluk” neden ahlaki günahsızlığa çevrilirken “dişi” özelliği çevrilmez? Tipoloji hangi ayrıntının sembol, hangisinin yalnız ritüel şart olduğunu metinden göstermelidir.^22382239

Daha yoksul kişi için iki kuş, daha da yoksul kişi için un kabul edilmesi aynı soruyu büyütür. Tür, cinsiyet ve hatta canlı olup olmama değişebilirken, Tora her durumda kendi korban düzenini tarif eder. Bu çeşitliliği bir kenara bırakıp yalnız “lekesiz” özelliğini gelecekteki erkek insanın günahsızlığına bağlamak, ayetin içinden değil önceden kabul edilmiş Hristiyan anlatısından seçilen bir eşleştirmedir.²²⁴⁰

Bu, Hristiyanların korban kusursuzluğunu İsa’nın günahsızlığına sembolik olarak bağlayamayacağı anlamına gelmez. Dini gelenekler eski metinleri tipolojik biçimde okuyabilir. Fakat tipoloji ile peşat aynı kanıt türü değildir. Tora Vayikra 1 veya 22’de “bu kusursuz hayvan gelecekte günahsız bir insanın öldürülmesini simgeler” demez.

Fiziksel kusursuzluk şartı gerçektir; Hristiyan yorumun ona verdiği ahlaki Maşiah bağlantısı karşılık ise sonraki yorumdur. Bir sembolün mümkün olması, o sembolün Tanah tarafından önceden kurulmuş olduğu anlamına gelmez.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 207, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 19–20. Kusursuz korban hayvanlarını gelecekteki “perfect human sacrifice”ın tipi olarak yorumlar.
• Vayikra 1:3. Sığırdan ola için “erkek, tamim” şartı verilir.
• Vayikra 22:20–25. Korbanı geçersiz kılan körlük, kırık, yarık, ur, uyuz ve başka bedensel kusurlar sayılır; bu bağlam tamim şartının fiziksel-ritüel yönünü açıklar.
• Bereşit 17:1. Tanrı Avraam’a “önümde yürü ve tamim ol” der. Bu kullanım, tamim sözcüğünün bağlama göre ahlaki/dini bütünlüğü de ifade edebildiğini gösterir; dolayısıyla anlamı bağlam belirler.
• Vayikra 4:27–31, özellikle 4:28. Bireysel hatat için kusursuz bir dişi keçi getirilebilir.
• Vayikra 4:32–35. Aynı işlev için kusursuz dişi koyun da kabul edilir.
• Vayikra 5:7–13. Ekonomik duruma göre kuşlar veya ince un hatat olarak kabul edilir. Korban düzeninin fiziksel özellikleri tek bir biyografik tipe indirgenemez.

Tora’nın korban düzeninde insan henüz işlemediği günah için önceden teşuva yapmaz ve gelecekteki bütün günahları için önceden hayvan korbanı sunmaz. Ardından bunun hayvan korbanlarının geçiciliğini gösterdiğini, kusursuz insan korbanının ise bir kez gerçekleşip daha sonraki günahlar için sürekli geçerli kapara (kefaret) zemini oluşturacağını savunur. İsa’nın ölümünden sonra yeni korban gerekmez; daha sonra günah işleyen kişi bu geçmiş ölümle ilişki kurarak bağışlanabilir.²⁴⁰²

Bu Hristiyan yoruma söylemediği şeyi yüklememek gerekir. O, kişinin gelecekteki her günahının henüz işlenmeden, sonraki davranışından bağımsız biçimde peşinen bağışlandığını söylemez. Hristiyan iddiası şudur: tek tarihsel ölüm bütün gelecek kuşakların günahları için yeterli korban temelini meydana getirmiştir. Tanah, bütün gelecek kuşakların günahları için tek bir insanı korban olarak belirlemez.²⁴⁰³

Hristiyan yorumcu Yeremya 31:34’teki “suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını artık hatırlamayacağım” sözünü kullanır. Ayet gerçekten gelecekteki bağışlanmayı vaat eder. Fakat “Tanrı gelecekte bağışlayacaktır” ile “gelecekte işlenecek günahların kapara temeli daha önce öldürülmüş kusursuz bir insanda tamamlanmıştır” aynı cümle değildir. Yeremya 31’de Maşiah’ın ölümü, insan kanı, çarmıh veya geçmişteki tek korban bu bağışlanmanın sebebi olarak anılmaz.²⁴⁰⁴

Vayikra’nın korban düzeni zaman bakımından ters yönde işler. Önce eylem gerçekleşir; kişi günahının farkına varır; belirlenmiş durumda korban gerekiyorsa onu getirir; kohen kapara sağlar ve bağışlanma ilan edilir. Vayikra 4 bu sıralamayı farklı kişiler için tekrar eder. Gelecekte henüz yapılmamış özgür seçimler için sınırsız bir korban hesabı açılmaz. Yeni bir günah, yeni bir ahlaki olaydır.²⁴⁰⁵

Yehezkel 18 aynı yapıyı korban hukukundan bağımsız biçimde gösterir. Tsadik daha sonra doğruluğundan dönüp kötülük yaparsa yeni davranışı önemlidir; kötü kişi günahlarından dönüp adalet ve doğruluk yaparsa önceki suçları ona karşı hatırlanmaz. Peygamber insanı sabit bir geçmiş hesaba kilitlemez. Bugünkü doğruluk yarınki kötülüğü dokunulmaz kılmaz; bugünkü kötülük de yarınki teşuvayı kapatmaz. HaŞem’in hükmü insanın gerçekten yaptığı seçimlerle ilişkilidir.²⁴⁰⁶

Mişna Yoma 8:9 bu ilkeyi daha da keskin ifade eder: “Günah işleyeceğim ve teşuva yapacağım” diyen kişiye teşuva fırsatı verilmez; “günah işleyeceğim ve Yom Kippur kefaret edecek” diyen için Yom Kippur kefaret etmez. Aynı Mişna kişiler arası suçların zarar verilen kişi razı edilmeden Yom Kippur tarafından giderilmediğini söyler. Kapara, gelecekte günah işleme özgürlüğünü peşinen güvence altına alan soyut bir fon değildir.²⁴⁰⁷

Yahudi kaynaklarında tsadiklerin ölümü kaparayla ilişkilendirilir. Moed Katan 28a, Miryam’ın ölümünün para aduma ile yan yana gelmesinden “tsadiklerin ölümü kapara sağlar” deraşını çıkarır; Aharon’un ölümüyle kohen giysileri arasında da benzer bağ kurar. Bu kaynak Hristiyan yorumun “Yahudilikte bir tsadikin ölümünün hiçbir kefaret anlamı olamaz” şeklindeki muhtemel bir karşı itirazı gerçekten çürütür.²⁴⁰⁸

Fakat Moed Katan’ın söylediği ile Hristiyan yorumun bir-defalık evrensel korban öğretisi aynı değildir. Gemara “bir tsadikin ölümü gelecekte henüz işlenmemiş bütün insanların kişisel günahlarını hukuken üzerine alır”, “bundan sonra Tora korbanlarına gerek yoktur” veya “teşuva geçmişteki bu ölüme iman etmek demektir” demez. Aynı rabbinik gelenek Yom Kippur’u, teşuvayı, kişiler arası düzeltmeyi ve korban hukukunu korur. Agadik kapara benzetmesini Hristiyan vekalet-kurban doktriniyle özdeşleştirmek yeni bir teolojik adımdır.²⁴⁰⁹

Hayvan korbanlarının tekrarlanması da tek başına onların başarısızlığını göstermez. İnsan ahlaki hayatı devam ettiği için yeni eylemler gerçekleşir. Dün bağışlanan kişi bugün yeniden günah işleyebilir; dün doğru olan kişi yarın kötülük seçebilir; kötülük yapan kişi de yarın dönebilir. Tora ile peygamberler bu değişken sorumluluğu ciddiye alır. Hristiyan yorumun tek tarihsel insan ölümünü bütün sonraki kaparanın zorunlu temeli yapan cümlesi ise Tanah’ta kurulmaz. Yeremya gelecekte bağışlanma vaat eder; bu bağışlanmanın mekanizmasını geçmişteki İsa ölümü olarak tanımlamaz.²⁴¹⁰

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 228, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–52. Heaster gelecekteki günahlar için önceden hayvan korbanı/teşuva yapılamayacağını kabul eder; kusursuz İsa korbanının ise bir kez gerçekleşip daha sonraki günahlar için sürekli kapara temeli olduğunu savunur.
• Duncan Heaster’ın savının dar biçimi: gelecekteki günahların davranıştan bağımsız olarak peşinen bağışlandığı değil, tek tarihsel ölümün sonraki bağışlanmalar için yeterli korban zemini olduğudur. Bu ayrım birincil metin s. 52’deki açıklamanın adil temsilidir.
• Yeremya 31:31–34. Gelecekte bağışlanma vaat edilir; pasajda Maşiah ölümü, insan kanı, çarmıh veya geçmişteki tek insan korbanı bu bağışlanmanın nedeni olarak verilmez.
• Vayikra 4:22–35; 5:1–13. Günahın işlenmesi, fark edilmesi, ilgili korbanın getirilmesi, kapara ve bağışlanma sıralaması somut olay üzerinden işler; gelecekteki tüm özgür seçimler için peşin korban hesabı kurulmaz.
• Yehezkel 18:21–24, 30–32. Kötü kişinin daha sonra dönmesi ve tsadikin daha sonra kötülüğe yönelmesi gerçek ahlaki değişiklikler olarak hesaba katılır; kişinin gelecekteki eylemleri önceden hükümsüzleştirilmez.
• Mişna Yoma 8:9. ‘Günah işleyeceğim ve teşuva yapacağım’ diyen kişiye teşuva fırsatı verilmez; ‘günah işleyeceğim ve Yom Kippur kefaret eder’ diyen için Yom Kippur kefaret etmez; kişiler arası suçta mağdurun razı edilmesi gerekir.
• Bavli, Moed Katan 28a. Miryam’ın ölümü para aduma, Aharon’un ölümü kohen giysileriyle ilişkilendirilir; tsadiklerin ölümüne kapara etkisi atfedilir.
• Moed Katan 28a ile Mişna Yoma 8:9’un birlikte değerlendirilmesi: tsadik ölümüne agadik kapara anlamı verilmesi, gelecekteki bütün kişisel günahların bir kez ve herkes için hukuken devredildiği anlamına gelmez; teşuva ve kişisel düzeltme sistemi devam eder.
• Yeremya 31:31–34; Yehezkel 18; Vayikra 4–5. Tanah gelecekte bağışlanma ve devam eden ahlaki sorumluluk öğretir; tek geçmiş insan ölümü bütün çağların zorunlu korban temeli olarak tanımlanmaz.

“Günah korbanı mutlaka dişi hayvan olmalıydı; İsa erkekti; öyleyse korban olamaz” biçimindeki genel itiraz Tora tarafından desteklenmez. Vayikra 4’te kohen maşiahın hatatı boğadır; bütün topluluğun hatatı boğadır; bir nasinin, yani önderin hatatı erkek keçidir. Sıradan kişinin belirli hatatı ise dişi keçi veya dişi koyundur. Vayikra 5’te aşam korbanlarının bazıları koçtur. Vayikra’daki korban cinsiyetleri bu genel itirazı açıkça çürütür.²⁴¹¹

Asıl soru “bütün hatatlar dişi midir?” değildir. Asıl soru, bazı günah korbanlarının erkek hayvan olması erkek bir insanın korban olabileceğini gösterir mi? Tora bir korban için “erkek” dediğinde “erkek olan herhangi bir canlı” dememektedir. “Erkek keçi”, “boğa” veya “koç” gibi belirli bir hayvan sınıfının içindeki cinsiyeti belirler.²⁴¹²

Vayikra 4:23’te önder için “erkek keçi, kusursuz” gerekir. Burada iki şart aynı anda vardır: canlı keçi sınıfına ait olacaktır ve erkek olacaktır. İkinci şart birincinin yerini alamaz. Erkek bir boğa, yalnız erkek olduğu için erkek keçi isteyen kurala uymaz. Aynı nedenle erkek bir insan da yalnız erkek olduğu için koç isteyen aşam kuralının nesnesi haline gelmez.²⁴¹³

Hristiyan yorumcu Vayikra 7:7’deki “Hatat nasılsa aşam da öyledir; ikisi için bir Tora vardır” sözünü de kullanır. Hatat ile aşam arasında birçok ortak avoda kuralı bulunduğu doğrudur. Fakat “bir Tora” bütün fiziksel özelliklerin özdeş olduğu anlamına gelmez. Zaten Vayikra’nın kendisinde hatatın farklı türleri arasında erkek ve dişi hayvanlar, aşamda ise başka tür ve değer şartları bulunur. Ortak hukuk, ayrı korban kimliklerini silmez.²⁴¹⁴

Yeşaya 53:10’daki aşam kelimesinin korban terminolojisiyle ilişkili bir sözcük olması da gerçek bir veridir. Fakat “aşam sözcüğü geçti” cümlesinden “hizmetkar Vayikra 5’teki koçun insan biçimindeki halahik karşılığıdır” sonucu çıkmaz. Peygamberlik ve şiir dilinde korban terimleri mecazi ve teolojik anlamlarla da kullanılabilir. Bir kişinin yaşamının veya acısının aşam diliyle anlatılması, onun fiziksel türünü koç haline getirmez.²⁴¹⁵

Erkeklik ayrıca kimlik belirlemek için çok geniş bir özelliktir. Kohen maşiahın hatatı boğa, topluluğun hatatı boğa, önderin hatatı erkek keçi, aşam koç, birçok ola erkek hayvan ve Yom Kippur keçileri erkektir. “İsa erkekti” bilgisi bu korbanlardan hangisini seçmektedir? Hiçbirini. Ortak bir özellik ne kadar çok kategoriye aitse belirli bir kimliği kanıtlama gücü o kadar düşer.²⁴¹⁶

Hristiyan yorumcu Bereşit 3:15’teki “kadının tohumu” ifadesini de cinsiyet sembolizmine bağlar. Fakat Bereşit 3:15 “kadının tohumu aşam olacaktır”, “korban olacaktır” veya “erkek korbanlar onu gösterecektir” demez. Ayette mizbeah, kohen, kan veya kapara dili yoktur. Bir yandan erkek korbanlar İsa’nın erkekliğine, diğer yandan dişi unsurlar “kadının tohumu”na bağlanırsa herhangi bir korban özelliği sonradan aynı kişiye uyarlanabilir hale gelir.²⁴¹⁷

Bütün günah korbanlarının dişi olduğu iddiası yanlıştır. Fakat Vayikra’daki erkek korbanların hiçbiri insan değildir. Erkeklik korban türü değil, türün bir özelliğidir. Önce Tora’nın insanı hatat veya aşam korbanı olarak kabul ettiğini gösteren bir metin gerekir. Hristiyan yorumun erkeklik düzeltmesi bu eksik metni sağlamaz.²⁴¹⁸

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 229, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52. Heaster ‘bütün günah korbanları dişi olmalıdır’ itirazını doğru biçimde reddeder; Vayikra’daki erkek hatat/aşam örneklerini gösterir.
• Vayikra 4:3–21, 22–35; 5:6, 15–19. Kohen maşiah ve topluluk için boğa, nasi için erkek keçi, sıradan kişi için dişi keçi/koyun; belirli aşamlar için koç düzenlenir.
• Vayikra 4:23: שְׂעִיר עִזִּים זָכָר תָּמִים, ‘kusursuz erkek keçi.’ Cinsiyet, hayvan türünün içinde ayrıca belirlenen şarttır; erkeklik tür şartının yerine geçmez.
• Vayikra 7:7; Sifra, Tsav, ilgili pasaj. ‘Hatat nasılsa aşam da öyledir; ikisi için bir Tora vardır’ ortak avoda hükümlerini gösterir; korbanların bütün tür/cinsiyet şartlarını özdeşleştirmez.
• Yeşaya 53:10: אִם־תָּשִׂים אָשָׁם נַפְשׁוֹ. Aşam kelimesinin korban terminolojisinde teknik kullanımı vardır; kelimenin burada bulunması hizmetkarı Vayikra 5’teki koçun harfi harfine insan karşılığı yapmaz.
• Vayikra 1:3, 10; 4:3, 14, 23; 16:5–10. Erkeklik birçok farklı korban türünün ortak özelliğidir; bu nedenle ‘İsa erkektir’ bilgisi belirli bir korban kimliğini seçmez.
• Bereşit 3:15. Ayet kadının tohumu, yılan ve düşmanlık dilini kullanır; aşam, mizbeah, kohen, kan veya kapara terminolojisi yoktur. Korban cinsiyetlerini bu ayete bağlamak ayrıca tipolojik yorumdur.
• Vayikra 4:3, 4:14, 4:23, 4:28 ve 4:32; 5:15. Hatatın türüne göre boğa, erkek keçi, dişi keçi veya dişi koyun getirilir.