8 iddia 3 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
162. İddia: Yeşaya 8:14’teki tökezleme taşı İsa’dır
Yeşaya 8’de İsrael’in iki evi için bir tökezleme taşı anlatılır. Tökezlemek, ayağın bir şeye takılıp dengenin bozulmasıdır. Peygamber bu görüntüyü bir benzetme olarak kullanır. Taşın kimi anlattığını, hemen önce kimin adının geçtiğine bakarak anlayabiliriz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 8’de İsrael’in iki evi için bir tökezleme taşı anlatılır. Tökezlemek, ayağın bir şeye takılıp dengenin bozulmasıdır. Peygamber bu görüntüyü bir benzetme olarak kullanır. Taşın kimi anlattığını, hemen önce kimin adının geçtiğine bakarak anlayabiliriz.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 8:14’te İsrael’in tökezleyeceği taşı Maşiah, yani Mesih olarak okurlar ve bu kişinin İsa olduğunu söylerler. Bazı Hristiyan yorumları, ayeti İsa’nın Tanrı olduğu iddiasına da dayanak gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 8:13–14’te tökezleme taşıyla anlatılan açıkça Tanrı’dır. Önce halka Haşem Tsevaot’u, yani Orduların Haşem’ini kutsal sayması söylenir; hemen ardından O’nun iki İsrael evi için tökezleme taşı ve sürçme kayası olacağı bildirilir. Metin burada İsa’yı veya Maşiah’ı adlandırmaz.
13. ayette אֶת־יְהוָה צְבָאוֹת אֹתוֹ תַקְדִּישׁוּ וְהוּא מוֹרַאֲכֶם וְהוּא מַעֲרִצְכֶם denir: “Haşem Tsevaot’u kutsal sayın; korkunuz ve çekineceğiniz O olsun.” 14. ayet, bir önceki ayette adı verilen Haşem’i anlatmayı sürdürür: וְהָיָה לְמִקְדָּשׁ וּלְאֶבֶן נֶגֶף וּלְצוּר מִכְשׁוֹל לִשְׁנֵי בָתֵּי יִשְׂרָאֵל. Tanrı bir kutsal yer olarak betimlenir. İsrael’in iki evi için ise bir tökezleme taşıdır.
Tanah başka yerlerde de Haşem’i kayaya benzetir. Devarim 32:4, 15 ve 18’de Tanrı “Kaya” diye anılır. Tehilim 18:3’te de O, konuşan kişinin kayası ve kurtarıcısıdır. Yeşaya’nın Tanrı’yı taş ve kaya imgeleriyle anlatması, insan bedenine girecek yeni bir kişiyi tanıttığı anlamına gelmez.
Tehilim 118:22’deki רֹאשׁ פִּנָּה, taşın yapıda hangi yere geldiğini bildirir. Yeşaya 8:14’teki אֶבֶן נֶגֶף ise yolda çarpılan bir taşı anlatır. Biri yapıcıların değersiz görüp ayırdığı bir parçanın baş yere yükselmesini, öteki karşısına çıkanların tökezlemesini resmeder. Yeşaya, iki İsrael evinin tökezlediği taşın kim olduğunu 13. ayette Haşem Tsevaot’un adını vererek belirler. (Yeşaya 8:11–15).
Bölüm, Yeşaya’nın yaşadığı dönemdeki korkular ve siyasi baskılar karşısında Tanrı’ya güvenme çağrısıdır (8:11–13). 8:15’te tökezleyenlerin karşılaşacağı yargı, 8:18’de ise peygamberin ve çocuklarının İsrael’de birer işaret olduğu anlatılır. Raşi ve Radak da pasajı kendi dönemindeki olaylarla ilişkilendirir; ayrıntıları açıklayışları birbirinden farklıdır.
Tehilim 118:22’de yapıcıların reddettiği taşın köşe başı olması, Yeşaya 28:16’da ise Siyon’a konulan temel taşı anlatılır. Bunlar ayrı bağlamlardaki taş benzetmeleridir. Aynı kelimenin kullanılması, her ayetin aynı kişiden söz ettiğini göstermez. Yeşaya 8:13–14’te imgenin öznesi zaten adlandırılmıştır.
Romalılar 9:32–33 ve I. Petrus 2:8, taş imgesini daha sonraki Hristiyan metinlerinde kullanır. Bu uygulama, Yeşaya’nın kendi cümlesinde Tanrı yerine İsa’nın adının bulunduğu anlamına gelmez. Bir kişinin reddedilmesi de onun Maşiah veya Tanrı olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 8:11–18; Devarim 32:4, 15, 18; Tehilim 18:3; Yeşaya 28:16; Tehilim 118:22. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Romalılar 9:32–33; I. Petrus 2:8.
52. İddia: Yeşaya 7:14 yüzyıllar sonra gerçekleşecek bakire doğumunu haber verir
Ahaz, Yehuda kralıydı. İki komşu kral onu tahtından indirmek isteyince Yeşaya, tehdidin ne zaman sona ereceğini anlamasına yardımcı olacak bir işaret verdi. İşaret bir çocuğun doğumu, adı ve büyümesiyle ilgiliydi.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Ahaz, Yehuda kralıydı. İki komşu kral onu tahtından indirmek isteyince Yeşaya, tehdidin ne zaman sona ereceğini anlamasına yardımcı olacak bir işaret verdi. İşaret bir çocuğun doğumu, adı ve büyümesiyle ilgiliydi.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yeşaya 7:14’ün İsa’nın yüzyıllar sonra bakireden doğacağını bildirdiğini söylerler. Bazıları, sözün önce Ahaz döneminde doğan bir çocukla gerçekleştiğini, İsa’nın doğumuyla ise daha büyük bir anlamda gerçekleştiğini savunur. İşaretin David’in ailesine verilmesini, İbranice sözcüğün eski Grekçe çeviride “bakire” diye karşılanmasını ve İmmanuel adının “Tanrı bizimle” anlamını taşımasını dayanak gösterirler. Onlara göre sıradan bir doğum işaret olamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Ahaz’a verilen işaret
Aram Kralı Retsin ile Kuzey İsrael Kralı Pekah, Yehuda’ya saldırıp Ahaz’ın yerine Taveal’ın oğlunu geçirmek istedi. David’in soyundan olan Ahaz devrilirse, Yeruşalayim’in tahtına iki düşman kralın seçtiği kişi oturacaktı. Haşem, Yeşaya’yı Ahaz’a gönderip bu tasarının gerçekleşmeyeceğini bildirdi. Ahaz derinlerde veya göklerde bir işaret istemeye çağrıldı ve bunu reddetti. Bunun üzerine Yeşaya David’in evine seslendi. Yeşaya 7:1–14.
Yeşaya 7:14’teki לָכֶם (lahem) sözü “size” demektir. David’in evine çoğul olarak seslenilir çünkü tehdit hanedanı ilgilendirir. 16. ayette hitap değişir. אַתָּה (ata) tekil “sen”dir. Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi, çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçmeyi öğrenmeden terk edilecektir. İşaret David’in evine verilmiştir ve doğrulanacağı zamanı Ahaz’ın yaşadığı kriz belirler. Yeşaya 7:13–17.
Melahim, kuşatmanın Yeruşalayim’i ele geçiremediğini bildirir. Hoşea, Pekah’ı öldürüp onun yerine geçer. Asur kralı Şam’ı alır ve Retsin’i öldürür. Böylece Ahaz’ı devirmeye çalışan iki kral ortadan kalkar. Yeşaya 7:17’de, bu tehlikenin geçmesinin ardından Asur’un Yehuda’nın başına getireceği sıkıntı da aynı konuşmada bildirilir. Melahim Bet 15:29–30 ve 16:5–9.
İbranice cümle hangi bilgileri verir?
הִנֵּה הָעַלְמָה הָרָה וְיֹלֶדֶת בֵּן וְקָרָאת שְׁמוֹ עִמָּנוּ אֵל. הָעַלְמָה (ha-alma) “o genç kadın” demektir. Cümle belirli bir genç kadına dikkat çeker, onun adını vermez. הָרָה (hara) gebe olma durumunu, וְיֹלֶדֶת בֵּן (ve-yoledet ben) bir oğul doğurmasını anlatır. Cümle kadının gebe olduğu veya gebelikle doğumun yakın olduğu biçiminde okunur. Her iki okumada da oğlun büyümesi, iki kralın sonuna kadar geçen süreyi ölçer. Yeşaya 7:14–16.
Bereşit, alma sözcüğüyle bakirelik bilgisinin farkını aynı kadın üzerinden gösterir. Avraam’ın hizmetkarı kuyuda karşılaşacağı Rivka için alma der. Rivka’nın bakire olduğu ve hiçbir erkeğin onunla birlikte olmadığı ise ayrı bir ayette açıkça belirtilir. Burada kadının yaşı ve cinsel geçmişi için ayrı sözler kullanılır. Bir kadın hakkında “bakire” denmesi de sonradan gebe kaldığında gebeliğin nasıl başladığını tek başına açıklamaz. Yeşaya, genç kadını ve doğuracağı çocuğu anlatır. Gebeliğin nasıl meydana geldiğine dair ayrı bir bilgi vermez. Bereşit 24:16 ve 24:43.
Çocuğun adı ve büyümesi
Ahaz’la görüşmeye götürülen Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek” demektir. İmmanuel de “Tanrı bizimle” anlamını taşır. Yeşaya 8:10’da aynı söz bir cümle olarak düşmanlara karşı kullanılır. Onların tasarısı gerçekleşmeyecektir çünkü Tanrı halkıyla beraberdir. İmmanuel adı, Ahaz dönemindeki çocuğun taşıdığı bu güvenceyi ifade eder. Yeşaya 7:3, 14–16 ve 8:8–10.
Bir sonraki bölümde Yeşaya kadın peygamberle birleşir ve bir oğlu olur. Maher Şalal Haş Baz adı yaklaşan yağmayı haber verir. Çocuk “babam” ve “annem” demeyi öğrenmeden Şam’ın servetiyle Şomron’un ganimeti Asur kralının önüne götürülecektir. Yeşaya kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler olduğunu açıkça söyler. İşaretin gücü, çocuğun yaşıyla önceden bildirilmiş siyasi olayın birbirine bağlanmasından gelir. Bu yapı, İmmanuel ile Maher Şalal Haş Baz’ın kimliği hakkındaki yorumdan bağımsız olarak iki bölümde de görülebilir. Yeşaya 8:1–4, 18.
Kumran, Grekçe Yeşaya ve Matta
Hristiyanlıktan önce yazılmış Büyük Yeşaya Parşömeni’nde 7:14’te העלמה bulunur. Masoretik metindeki הָעַלְמָה aynı ünsüzleri taşır. Parşömen, “genç kadın” okumasının İsa’ya karşı sonradan üretildiği savını tarih bakımından çürütür. Ad koyma fiilindeki nüsha farkı bu kelimenin tanıklığını değiştirmez. Büyük Yeşaya Parşömeni, İsrael Müzesi.
Eski Grekçe Yeşaya’nın yayımlanan metninde ἡ παρθένος bulunur. Parthenos bakire anlamında kullanılabilir. Aynı çeviri geleneği, Şehem’in saldırısı anlatıldıktan sonra Dina için de bu sözcüğü kullanır. Dolayısıyla terimin kullanıldığı her yerde kadının bütün cinsel geçmişi kelimenin kendisinden öğrenilemez. Ayrıca çevirinin kökeninin tarihlendirilmesi ile Yeşaya 7:14’ü koruyan fiziksel Grekçe nüshaların tarihi iki ayrı bilgidir. Eski Grekçe Yeşaya, 16. ayette çocuğun gelişimini yine Ahaz’ın korktuğu iki krala bağlar. Bereşit 34:1–3, Grekçe Bereşit 34 ve Grekçe Yeşaya 7.
Matta 1:23, Grekçe Yeşaya’daki kadın, doğum ve İmmanuel adını kendi anlatısına aktarır. Grekçe Yeşaya’nın καλέσεις sözü “sen adını koyacaksın”, Matta’nın καλέσουσιν sözü “onlar adını koyacaklar” demektir. Matta’da Yosef çocuğa İsa adını verir. İki krala ilişkin süre ise alıntıda yer almaz. Böylece Matta’nın kullandığı sözler ile Yeşaya’nın işaretini oluşturan bütün cümleler karşılaştırılabilir. Matta 1:18–25.
David’in evi ve “ikinci gerçekleşme” savı
İkinci gerçekleşme yorumuna göre Yeşaya’nın sözü önce Ahaz döneminde, daha sonra İsa’nın doğumuyla gerçekleşir. Bu yorumu savunanlar, David’e verilen vaadin bir oğuldan başlayıp hanedanın geleceğine uzanmasını örnek gösterir. Şemuel Bet 7, gerçekten hem David’in ardından gelecek oğlun yapacağı evden hem de hanedanın geleceğinden söz eder. Divre HaYamim, evi yapacak oğlun Şelomo olduğunu söylemektedir. Yeşaya 9 ve 11 de David soyunun daha geniş geleceğini ele alır. Hanedanın geleceğinden söz edilmesi, 7:16’da çocukla iki kral arasında kurulan ilişkiyi veya işaretin tarihini değiştirmez. Şemuel Bet 7:12–16, Divre HaYamim Alef 22:9–10 ve Yeşaya 7–11.
Moşe gibi bir peygamber çıkarılmasını bildiren Devarim 18 de ikinci gerçekleşme savında örnek olarak kullanılır. Bu vaadin Yehoşua’ya veya başka bir kişiye nasıl uygulandığı, Ahaz’a verilen işarete ikinci bir çocuk eklemez. Matta’nın “gerçekleşti” sözünün nasıl kullanıldığını ise kendi kitabındaki bir başka alıntı gösterir. Hoşea 11:1, Haşem’in oğlu diye andığı İsrael’i geçmişte Mısır’dan çıkarmasını anlatır. Matta 2:15, aynı sözü İsa’nın çocukluğuna uygular. Hoşea’nın anlattığı olayı, Matta’nın onunla ilişkilendirdiği olaydan ayırt ettiğimizde Yeşaya 7’de de aynı farkı görebiliriz. Devarim 18:15–18, Hoşea 11:1–2 ve Matta 2:13–15.
Yeşaya’nın verdiği işarette bir genç kadın bir oğul doğurur, çocuğa İmmanuel adı verilir ve Ahaz’ın karşısındaki iki kral çocuk henüz küçükken ortadan kalkar. Matta bu kelimeleri kendi doğum anlatısına uygular. Bu uygulamadan Yeşaya’nın ikinci bir kadın, erkek olmadan başlayan bir gebelik ve yüzyıllar sonra doğacak ikinci bir çocuk bildirdiği sonucu çıkmaz. İsa’nın bakireden doğacağını Yeşaya’ya dayandıran iddia, peygamberin verdiği işaretin kadını, çocuğu ve süresini değiştirir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:1–17; Melahim Bet 15; Melahim Bet 16; Yeşaya 8:1–18; Bereşit 24; Bereşit 34; Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Devarim 18; Bereşit 24:16; Bereşit 34:1–3.
54. İddia: Doğum ‘işaret’ olduğuna göre doğaüstü olmak zorundadır
Bir işaret, insanın başka bir şeyi anlamasını sağlar. Yeşaya’nın Yehuda kralı Ahaz’a verdiği işarette bir çocuğun doğumu ve büyümesi, iki düşman kralın tehdidiyle bağlantılıdır. Buradaki soru, bir doğumun işaret sayılması için doğaüstü olması gerekip gerekmediğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir işaret, insanın başka bir şeyi anlamasını sağlar. Yeşaya’nın Yehuda kralı Ahaz’a verdiği işarette bir çocuğun doğumu ve büyümesi, iki düşman kralın tehdidiyle bağlantılıdır. Buradaki soru, bir doğumun işaret sayılması için doğaüstü olması gerekip gerekmediğidir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 7:14’teki doğumu Haşem’in verdiği bir işaret olduğu için olağanüstü sayarlar. Ahaz’a derinlerde veya göklerde bir işaret isteme imkanı verilmesini de bu görüşe dayanak gösterirler. Onlara göre Ahaz zamanında bir çocuk doğmuş olsa bile işaret asıl ve daha büyük anlamıyla İsa bakireden doğduğunda gerçekleşmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in Ahaz’a sözü, iki komşu kralın Yeruşalayim’i ele geçirip David’in tahtını değiştiremeyeceğidir. Ardından Ahaz, bu sözün doğruluğunu gösterecek bir işaret istemeye çağrılır. 7:11’de “derinleştir” ve “yükselt” denilmesi Ahaz’a geniş bir seçim alanı verildiğini gösterir. Ahaz işaret istemeyi reddeder. 7:14–16’da verilen işaretin ne olduğunu bundan sonra Haşem’in söylediği cümleler belirler. Yeşaya 7:11–16.
Aram Kralı Retsin ile İsrael Kralı Pekah, Yehuda’ya saldırıp tahta kendi seçtikleri kişiyi geçirmek ister. Haşem bu tasarının gerçekleşmeyeceğini bildirir. Ahaz kendisine sunulan işareti istemeyince David hanedanına seslenilir ve çocuğa İmmanuel, yani “Tanrı bizimle” adı verileceği söylenir. Çocuğun adı güvenceyi taşır; büyümesi ise iki kralın tehdidinin sonuna kadar geçecek süreyi gösterir (Yeşaya 7:1–16).
Yeşaya’nın çocukları da adlarıyla mesaj taşır. Ahaz’la görüşmeye götürülen Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek” demektir. Diğer oğlu Maher Şalal Haş Baz’ın adı yaklaşan yağmayı bildirir. Yeşaya’nın kadın peygamberle birleşmesi ve çocuğun doğumu anlatıldıktan sonra, çocuk daha “babam” ve “annem” demeden Şam’ın servetiyle Şomron’un ganimetinin Asur kralına götürüleceği söylenir. Yeşaya kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler ve belirtiler olduğunu açıklar (Yeşaya 7:3; 8:1–4; 8:18).
İbranice אוֹת (ot), yani “işaret”, bir şeyin başka bir gerçeği göstermesi için kullanılır. Bir yol levhasının değeri metalinden değil, gösterdiği yoldan gelir. Tora sünneti Haşem’le yapılan antlaşmanın işareti olarak adlandırır (Bereşit 17:11). Şabat, Haşem ile İsrael arasında O’nun halkını kutsal kıldığını bildiren bir işarettir (Şemot 31:13). El üzerine konan işaret de Mısır’dan kurtuluşla ilişkilidir. Tefilin, içinde Tora’dan bölümler bulunan ve kola ve başa bağlanan küçük deri kutulardır. Bu emir, Haşem’in yaptığını hatırlatır (Şemot 13:9, 13:16).
Tora’da gökkuşağı da bir אוֹת (ot) olarak tanımlanır. Bulutlarda göründüğünde tufandan sonra verilen antlaşmayı hatırlatır. Gökkuşağı, berit mila ve Şabat aynı şeyi göstermez. Üçünde ortak olan, işaretin Tanrı’nın belirttiği bir söz veya antlaşmayla ilişkilendirilmesidir. Bu kullanım, bir olayı işaret yapan şeyin yalnız doğaüstülük olduğu iddiasını baştan çürütür. Bereşit 9:12–17.
Bir peygamberin davranışı da işaret olabilir. Yeşaya üç yıl çıplak ve yalınayak yürür; Haşem bunu Mısır ve Kuş halklarının Asur tarafından aynı durumda sürgüne götürüleceğinin işareti ve belirtisi olarak gösterir (Yeşaya 20:3–4). Peygamber, gelecekte yaşanacak aşağılanmayı davranışıyla gösterir.
Tanah’ta olağanüstü işaretler de vardır. Moşe’ye verilen işaretlerde asa yılana dönüşür ve hastalanan eli iyileşir (Şemot 4:1–9). Hizkiyahu’ya verilen işarette gölge geri döner (Yeşaya 38:7–8). Şemot 3’te çalının yanıp tükenmediği anlatılır; 12. ayette işaret sözüyle, halkın kurtarıldıktan sonra o dağda Tanrı’ya hizmet edeceği bildirilir. Her örnekte olayın niteliği anlatının kendisinden anlaşılır.
Ahaz’a derinlerde veya yüksekte bir işaret isteme imkanı verilmiştir; o bunu reddeder. Ardından verilecek işareti Haşem bildirir ve çocuğun büyümesini iki kralın sonuna bağlar. Ahaz’a çok farklı türde işaretler isteyebilme olanağı verilmesi, sonradan verilen işaretin gebelik biçimini belirlemez.
Yeşaya, ilan ettiği olayın hangi sürede gerçekleşeceğini çocuğun büyümesine bağlar. Çocuğun doğumu başlangıcı, büyümesi de son sınırı gösterir. İmmanuel adı verilen sözün içeriğini taşır. İki kralın bu süre dolmadan iktidardan düşmesi, adla duyurulan güvencenin o tarihsel durumda karşılık bulduğunu gösterir. Melahim bu iki kralın sonunu kaydeder. Melahim Bet 15:29–30 ve 16:5–9.
Olağanüstü bir doğum da insan babasının bulunmamasıyla aynı şey değildir. Sara ileri yaşında Haşem’in sözüyle Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–2). Gölgenin geri dönmesi veya bir ordunun yenilmesi ise başka türlü olaylardır. “İşaret” sözü, bunlardan hangisinin gerçekleşeceğini tek başına söylemez.
İşaretin daha büyük bir anlam taşıdığı iddia edildiğinde bu yeni anlamın metinde nerede bildirildiğine bakılır. Ayet bir çocuğun erken gelişimini Retsin ile Pekah’ın tehdidine bağlar. Matta’nın yüzyıllar sonra anlattığı doğum, 7:16’da ölçülen süreyi yerine getiren ikinci bir olay olarak Yeşaya’da yer almaz. Bir işaretin ilahi olması, ona ayette bildirilmeyen bir gebelik biçimi ekleme hakkı vermez.
Tanah kaynakları: Bereşit 21:1–2; Yeşaya 7:1–16, 8:1–4, 8:18, 20:3–4, 38:7–8; Bereşit 17:11 (İbranice metin); Şemot 31:13 (İbranice metin), 13:9, 13:16, 3:1–12, 4:1–9.
56. İddia: Çocuğun adının İmmanuel olmaması sorun değildir çünkü bu yalnız unvandır
Yehuda kralı Ahaz, iki düşman kralın tehdidi altındayken Yeşaya bir çocuğun doğacağını ve adının İmmanuel olacağını söyledi. İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Bir adın taşıdığı mesaj, o adın kime ve hangi olay sırasında verildiğiyle birlikte okunur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehuda kralı Ahaz, iki düşman kralın tehdidi altındayken Yeşaya bir çocuğun doğacağını ve adının İmmanuel olacağını söyledi. İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Bir adın taşıdığı mesaj, o adın kime ve hangi olay sırasında verildiğiyle birlikte okunur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın günlük adının İmmanuel olmamasını bir engel saymazlar. Yeşaya 9’daki çocuk için “Harika Danışman”, “Güçlü Tanrı”, “Ebedi Baba” ve “Barış Prensi” gibi birden fazla ad veya unvan kullanıldığına dikkat çekerler. Onlara göre İmmanuel adı, İsa’nın kimliğini ve Tanrı’nın onun aracılığıyla insanlar arasında bulunmasını anlatır. İsa’yı Tanrı kabul eden öğretide bu söz, Tanrı’nın insan bedeninde bulunması olarak anlaşılır.
Tanah’ın Cevabı:
İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya bu sözle düşmanların tasarısının neden boşa çıkacağını açıklar: “Bir söz söyleyin, gerçekleşmeyecek, çünkü Tanrı bizimle.” Ad, Haşem’in halkını yalnız bırakmayacağı güvencesini taşır. Sözü oluşturan cümle, çocuğun kimliğinden önce Haşem’in halkına ne yaptığını anlatır. Buradan adı taşıyan çocuğun Tanrı olduğu sonucu çıkmaz (Yeşaya 8:10).
Tanah’ta bir kişinin birden fazla adı bulunabilir. David’in oğluna Şelomo adı verilmiş, Natan aracılığıyla ona Yedidya, yani “Haşem’in sevgilisi” adı da konmuştur. Daniel’e Babil sarayında Belteşatsar denir (Şemuel Bet 12:24–25; Daniel 1:6–7). Bu örnekler, bir kişinin farklı adlarla da anılabildiğini gösterir. Ancak bir adın anlamını başka bir kişiye uygulamak, iki kişinin aynı olduğunu tek başına göstermez.
Bir adın mesaj taşıması ile gerçekten verilmiş olması da birlikte mümkündür. Hoşea’nın çocuklarına verilen Yizreel, Lo-Ruhama ve Lo-Ammi adları, İsrael’e yöneltilen yargı ve uyarıları anlatır (Hoşea 1:3–9). Yeşaya’nın oğlu Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek”, diğer oğlu Maher Şalal Haş Baz’ın adı ise yaklaşan yağma anlamını taşır. Yeşaya, kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler olduğunu söyler (Yeşaya 7:3–16; 8:3–18).
Hoşea 1’de Lo-Ammi adı İsrael’in duyduğu hükmü taşır. Yeşaya’da Şear Yaşuv ve Maher Şalal Haş Baz da aile içindeki gerçek adlar olarak bildirilen mesajla birlikte durur. İmmanuel’in anlam taşıması da ad olma işlevini kaldırmaz. Yeşaya 7:14, bir çocuğun doğmasıyla ona verilecek adı aynı cümlede bildirir. Hoşea 1:3–9 ve Yeşaya 7:14.
İmmanuel adı da doğum ve ad verme cümlesi içinde yer alır. Yeşaya, Ahaz’ın Aram Kralı Retsin ile İsrael Kralı Pekah’tan korktuğu sırada bir çocuğun doğacağını bildirir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Adın taşıdığı güvence, bu tarihsel olayla birlikte verilir (Yeşaya 7:14–16).
Tanrı hakkında bir cümle taşıyan başka insan adları da vardır. Daniel, “Tanrı benim yargıcımdır”; Eliyahu, “Tanrım Haşem’dir” anlamını taşır. Yeşaya ve Yehoşua adları da Haşem’in kurtarmasını anlatır. Eliyahu duasında Haşem’e, “Sen İsrael’de Tanrı’sın, ben de Senin kulunum” der. Adında Tanrı’ya yer vermesi, kendisini Tanrı yaptığı anlamına gelmez (Melahim Alef 18:36–37; Bamidbar 13:16).
Yeşaya 9:5–6’daki adlandırmalar, bir kişiye birden fazla ad veya niteleme verilebileceği savında kullanılır. Bu, Yeşaya 7’deki çocuğun kim olduğunu ayrıca göstermez. İmmanuel için verilen tarihsel bağ Ahaz’ın karşısındaki iki kral ve çocuğun büyüme süresidir. Yeşaya 9:5, birçok Hristiyan baskısında 9:6 olarak numaralanır.
İmmanuel’in ailesi konusunda farklı yorumlar vardır. Ayet çocuğun babasının adını vermez; bazı açıklamalar onu peygamberin ailesiyle, bazıları Ahaz’ın sarayı veya ailesiyle ilişkilendirir. Maher Şalal Haş Baz’la aynı çocuk olup olmadığı da tartışılır. Maher Şalal Haş Baz, Yeşaya’nın yaklaşan yağmayı bildiren adı taşıyan oğludur. Kimliği hakkındaki bu sorular, iki kralın sonuna bağlanan süreyi değiştirmez.
Masoretik ayette וְקָרָאת שְׁמוֹ ifadesi çocuğun adını koymayı aynı cümledeki genç kadınla ilişkilendirir. Büyük Yeşaya Parşömeni’nde וקרא biçimi bulunur. Eski Grekçe Yeşaya’nın καλέσεις biçimi “sen adını koyacaksın”, Matta’nın καλέσουσιν biçimi “onlar adını koyacaklar” demektir. Bu okumalar arasında ad koyan kişi değişebilir. Adın kendisi İmmanuel’dir. Yüzyıllar sonra doğan bir çocuğa aynı adın verildiği bu nüshalardan çıkmaz. Yeşaya 7:14 ve Grekçe Yeşaya 7.
Matta 1:21’de Yosef’e çocuğun adını İsa koyması söylenir. 1:25’te Yosef bu adı verir. 1:23’te ise İmmanuel adının anlamı aktarılır. Matta böylece anlatıda verilen kişi adıyla Yeşaya’dan aldığı sözün anlamını ayrı biçimde kullanır. Hristiyan yorumun “unvan” diye açıkladığı ilişki Matta’nın bu kullanımına aittir. Yeşaya’nın işaretinde ise adı alan çocuk, Ahaz’ın iki düşmanı ortadan kalkarken büyüyen çocuktur. Matta 1:21–25.
İmmanuel, Tanrı’nın halkıyla beraber olduğunu bildiren bir kişi adıdır. Yeşaya 8:10, sözün hangi güvenceyi taşıdığını açıklar. 7:16 ise o adı alan çocuğun yaşını iki kralın sonuyla birleştirir. Matta’nın aynı anlamı İsa’ya uygulaması, iki çocuğun aynı kişi olduğunu göstermez. İmmanuel’i bir unvan diye açıklamak bu tarihsel bağı ortadan kaldırmadığı için, İsa’yı Yeşaya’nın sözünü ettiği çocuk yapmaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:3–16; 8:3–18; 9:5–6; Hoşea 1:3–9; Şemuel Bet 12:24–25; Daniel 1:6–7; Melahim Alef 18:36–37; Bamidbar 13:16. Metin karşılaştırması: Yeşaya 7 Grekçe; Matta 1:21–25.
55. İddia: Tanah’ın eski Grekçe çevirisi Septuaginta’nın parthenos kullanması, İbranice ayetin bakire doğumu anlattığını kanıtlar
Yeşaya kitabı önce İbranice yazıldı. Daha sonra Grekçeye, yani eski Yunancaya çevrildi. Septuaginta adı verilen eski çeviri derlemesinde Yeşaya 7:14’teki kadın için parthenos kullanılır. Tartışma, çevirmenin bu kelimeyi seçmesinden doğum hakkında ne öğrenilebileceğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya kitabı önce İbranice yazıldı. Daha sonra Grekçeye, yani eski Yunancaya çevrildi. Septuaginta adı verilen eski çeviri derlemesinde Yeşaya 7:14’teki kadın için parthenos kullanılır. Tartışma, çevirmenin bu kelimeyi seçmesinden doğum hakkında ne öğrenilebileceğidir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Hristiyanlıktan önce yapılan Grekçe Yeşaya çevirisindeki parthenos sözcüğünü “bakire” diye okurlar. Buradan, Yahudi çevirmenlerin İsa’dan önce de Maşiah’ın, yani Mesih’in bakireden doğacağını bildikleri sonucunu çıkarırlar. Daha sonraki Yahudi çevirilerinin “genç kadın” karşılığını seçmesini ise eski anlamdan uzaklaşma olarak görürler.
Tanah’ın Cevabı:
Eski Grekçe Yeşaya’nın bugün yayımlanan metninde ἡ παρθένος (he parthenos) bulunur. Aynı metin 7:16’da, çocuğun büyümesini Ahaz’ın korktuğu iki krala bağlar. 14. ayetteki sözcük, 16. ayetteki zaman sınırıyla birlikte okunur. Çeviri, ikinci bir çocuğu veya yüzyıllar sonraki bir doğumu bildirmez. Yeşaya 7:1–16 ve Grekçe Yeşaya 7.
İbranice ayetteki הָעַלְמָה (ha-alma) genç kadını anlatır. Rivka da aynı sözcükle anılır; onun bakire olduğu ve hiçbir erkekle birlikte olmadığı ise başka bir cümlede ayrıca belirtilir (Bereşit 24:16, 43). Yeşaya 7:14 bir genç kadın ve doğacak oğuldan söz eder; gebeliğin erkek olmadan meydana geldiğini açıklamaz.
Septuaginta, Tanah kitaplarının eski Grekçe çevirilerine verilen addır. Yetmiş iki bilgenin çevirisini anlatan eski gelenek Tora’nın beş kitabıyla ilgilidir. Tanah’ın öteki iki bölümü olan Peygamberler ve Yazılar ise farklı dönemlerde çevrilmiştir. Grekçe Yeşaya, Yeşaya peygamberin yaşadığı dönemden yüzyıllar sonra yapılmıştır. Çeviri eski bir Yahudi okuyucunun kelime için seçtiği karşılığı gösterir; İbranice metnin kendisinden ayrıdır.
Grekçe Yeşaya’nın çevirisinin kökenini tarihlendirmek ile bu ayeti taşıyan bir yazmayı tarihlendirmek ayrı işlerdir. İsa’nın doğumundan önceye ait ve Yeşaya 7:14’ün Grekçesini koruyan bir elyazması günümüze ulaşmamıştır. Eski Grekçe metin, daha sonra korunmuş nüshalar karşılaştırılarak yayımlanır. İbranice tarafta ise aynı ayeti taşıyan Hristiyanlık öncesi bir parşömen vardır. Bir elyazması, ayetteki sözcüğün hangi tarihte yazılı olarak kullanıldığını doğrudan gösterir.
Parthenos birçok yerde “bakire” anlamına gelir. Ancak aynı Grekçe Tanah, Şehem’in Dina’ya cinsel saldırısını anlattıktan hemen sonra Dina için de bu sözcüğü kullanır (Bereşit 34:2–3; Grekçe Bereşit 34). Bu örnek, sözcüğün her kullanımda kadının hiç cinsel ilişki yaşamadığını zorunlu olarak söylemediğini gösterir. Modern biyolojide döllenme olmadan gelişmeyi anlatan partenogenez terimi de eski Grekçe sözcüğün bütün kullanımlarını belirlemez.
Bir kadına “bakire” denmesi, onun daha sonra bir erkekle birlikte olmadan gebe kalacağını tek başına söylemez. Grekçe Yeşaya’da böyle bir gebelik şartı yoktur. Matta’nın anlatısında Miryam’ın Yosef’le birlikte olmadan gebe kaldığı söylenir; ardından Yeşaya’nın sözü bu doğuma uygulanır. Özel doğum biçimi, Grekçe çevirideki tek sözcükten değil, Matta’nın kendi anlatısından gelir.
Matta 1:18 ve 1:25, Yosef ile Miryam henüz birlikte olmadan gebeliğin başladığını kendi anlatısında bildirir. 1:23’te Grekçe ayeti aktarırken ad koyma fiili de değişir. Yeşaya’daki καλέσεις “sen adını koyacaksın”, Matta’daki καλέσουσιν “onlar adını koyacaklar” demektir. Gebeliğin biçimini bildiren cümleler Matta’nın öyküsündedir. Yeşaya’dan aktarılan tek bir Grekçe isim bunların yerine geçmez. Matta 1:18–25.
Grekçe Yeşaya’nın devamında çocuk iyiyi ve kötüyü öğrenmeden Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesinin terk edileceği bildirilir. Yeşaya 8:3–4 de başka bir çocuğun henüz “babam” ve “annem” demeyi öğrenmeden Şam’ın ve Şomron’un ganimetlerinin alınacağını söyler. Bu çocuğun doğumu öncesinde Yeşaya’nın kadın peygamberle birleşmesi de anlatılır. Her iki olayda çocuğun büyümesi, belirli bir siyasi gelişmenin süresini gösterir (Yeşaya 7:14–16).
Hristiyanlıktan önce yazılmış Büyük Yeşaya Parşömeni’nin 7:14. ayetinde העלמה sözcüğü yazılıdır. Bu parşömen, eldeki eski el yazmalarından biridir. İbranice metindeki bu okumanın, Hristiyanlığa karşı daha sonra oluşturulduğu iddiası bu el yazmasıyla uyuşmaz. Büyük Yeşaya Parşömeni, sütun VI
Kumran’daki okuma, Masoretik metindeki הָעַלְמָה sözcüğünün ünsüzlerini taşır. Ad koyma fiilinde ayrıntı farkı vardır. Bu fark, parşömendeki kadın için העלמה yazdığı gerçeğini değiştirmez. Sonradan ortaya çıktığı ileri sürülen İbranice okumanın Hristiyanlıktan önce bir elyazmasında bulunması, bu iddiayı çürütür. Büyük Yeşaya Parşömeni, İsrael Müzesi.
Daha sonraki bazı Grekçe çevirilerde “genç kadın” anlamındaki neanis kullanılır. İki çevirmenin farklı karşılıklar seçmesinden, ilk çevirmenin erkek olmadan doğacak bir Maşiah öğretisine inandığı sonucu çıkmaz. Bir kelime çevirmenin kadını nasıl nitelediğini gösterebilir. Çevirmenin bir Maşiah öğretisini benimsediğini söylemek için ise çocuğu Maşiah olarak tanımlayan ve gebeliğin nasıl gerçekleşeceğini açıklayan bir kaynak gerekir.
Bir çevirmenin kadını parthenos diye nitelemesi, ona hangi özelliği yüklediği sorusuyla ilgilidir. Babasız gebelik ve Maşiah kimliği ise iki ayrı iddiadır. Grekçe Yeşaya’da bu iki bilgi için ayrıca bir ifade yoktur. Çocuk, hem İbranice hem Grekçe metinde, Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlanır. Eski bir Grekçe kelime tercihinden İsa’nın bakireden doğumunun Yeşaya tarafından önceden bildirildiği sonucu çıkmaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:1–16, 8:3–4; Bereşit 24:16, 43 (İbranice metin); Bereşit 34:2–3. Tanah metin tanıkları: Yeşaya 7 Grekçe; Bereşit 34 Grekçe; Büyük Yeşaya Parşömeni, 1QIsa-a, sütun VI, Yeşaya 7:14. Karşı iddianın metni: Matta 1:18–23.
74. İddia: “Yapıcıların reddettiği taş” İsa’dır
Tehilim 118’de bir taşın yapıya yerleştirilmesiyle ilgili bir benzetme vardır. Ustaların işe yaramaz diye ayırdığı taş, sonunda yapının en önemli yerlerinden birine konur. Bu görüntü, küçümsenen birinin Haşem’in yardımıyla yükselmesini anlatır. Taşın kimi veya neyi gösterdiği ise sözün geçtiği yere göre anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 118’de bir taşın yapıya yerleştirilmesiyle ilgili bir benzetme vardır. Ustaların işe yaramaz diye ayırdığı taş, sonunda yapının en önemli yerlerinden birine konur. Bu görüntü, küçümsenen birinin Haşem’in yardımıyla yükselmesini anlatır. Taşın kimi veya neyi gösterdiği ise sözün geçtiği yere göre anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 118:22’de ustaların reddettiği ve köşenin başı olan taşı Maşiah, yani Mesih olarak okurlar. Onlara göre İsrael’in önderleri İsa’yı reddetti, Tanrı ise onu diriltip yüceltti. Bereşit 49, Daniel 2, Zekeriya 3 ve Yeşaya’daki taş benzetmelerini de aynı Maşiah’a bağlarlar. Bu ayetler birlikte okunduğunda reddedilen taşın İsa olduğunun anlaşıldığını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 118’de insanların değersiz saydığı şey, Haşem’in sağladığı kurtuluşla onurlu bir yere yükselir: “Yapıcıların reddettiği taş köşenin başı oldu” (118:22). Yapıcılar taşı işe yaramaz görmüş, fakat o taş yapıda başlıca yeri almıştır. Benzetmenin gücü, insanın verdiği hükmün Haşem’in hükmü karşısında boşa çıkmasındadır. Hemen öncesinde kurtuluş için şükredilir; ardından “Bu Haşem’den oldu” denir ve sevince çağrılır. İsa’nın adı bu benzetmeye sonradan yerleştirilir. Matta 21:42 ve Elçilerin İşleri 4:11’de yapılan uygulama, Hristiyan iddiasının kendisidir; Tanah’ın bu kimliği önceden belirlediğinin ayrı bir kanıtı olarak kullanılamaz.
Talmud’un Pesahim 119a bölümü, bu ilahinin sözlerini David ve ailesiyle ilişkilendirir: Şükür sözünü David’in, reddedilen taş sözünü babası Yişay’ın, sonraki övgüyü kardeşlerinin söylediği anlatılır. Bu açıklamada taşın yükselişi David’in seçilmesiyle birlikte düşünülür.
Tehilim 118’de kullanılan רֹאשׁ פִּנָּה, yapının köşesinde baş yeri alan taşı anlatır. Aynı kelimeler Yeşaya 28:16’daki “sağlam temel” ifadesini içermez. Mezmurun imgesi, değersiz görülen birinin Haşem’in yardımıyla en önemli yere gelmesidir. Şemuel, Yişay’ın büyük oğullarını birer birer gördüğünde aradığı kralı aralarında bulmadı. Ailenin başlangıçta çağırmadığı, sürünün başındaki David getirildiğinde Haşem onun meshedilmesini buyurdu. Targum’un taş benzetmesini David’le ilişkilendirmesi, bu seçilişin sırasını izler. (Şemuel Alef 16:6–13).
Şiirdeki kurtuluşun nasıl gerçekleştiği de açıktır. Konuşan, “Ölmeyeceğim; yaşayacağım ve Haşem’in yaptıklarını anlatacağım” der. Sonraki ayet bunu daha da belirginleştirir: “Haşem beni ağır biçimde terbiye etti, fakat ölüme teslim etmedi” (118:17–18). Ardından doğruluk kapılarından girip şükretmek ister. Burada ölümün eline bırakılmamış bir hayat için sevinilir. Bu sözleri önce öldürülme, sonra dirilme şeklinde açıklamak, “ölüme teslim etmedi” ifadesini “ölüme teslim etti ve sonra geri getirdi” haline çevirir. İsa’nın dirilişine ilişkin inanç, bu değişikliği mezmurun kendi anlamı yapmaz.
Şükrana çağrılanlar İsrael, Aharon evi ve Haşem’den korkanlardır. Kuşatma anlatısında ise “Bütün uluslar beni kuşattı” sözü ve düşman çemberinin yarılması yer alır (118:1–4, 10–12). Kurtuluş İsrael’in ibadet hayatının içindedir; şiir Haşem’in evi, bayram sevinci ve sunakla devam eder (118:26–27). Bu bağlamdan bütün Yahudi halkını taşı reddeden yapıcılarla özdeşleştiren bir hüküm üretilemez. Sav daha dar tutulup yapıcıların yalnız İsa’ya karşı çıkan önderler olduğu söylendiğinde de onların kimliğini mezmurdan göstermek gerekir. Metin kuşatan ulusları adlandırır, fakat yapıcıları belirli bir dönemin Yahudi önderleri diye tanıtmaz. Birinin önderler tarafından reddedilmiş olması, onun Haşem tarafından seçildiğini kanıtlamaz; yanlış kişilerin de reddedilmesi mümkündür.
Bu eksik kimlik bilgisi, başka kitaplardaki her taş sözcüğünü aynı kişinin adı sayarak tamamlanamaz. Taş, içinde bulunduğu anlatıya göre sağlam bir dayanağı, yapının önemli bir parçasını veya yolda karşılaşılan engeli anlatabilir. Yeşaya 8:13–14’te kutsal sayılması istenen Haşem’dir; İsrael’in iki evi, yani İsrael ve Yehuda için çarpma taşı ve tökezleme kayası olacak olan da aynı öznedir. Yeşaya 28:16–17’de ise Haşem Siyon’a güvenilir bir temel taşı koyar ve adaletle doğruluğu ölçü yapar. Birinde Haşem taşa benzetilir, diğerinde taşı koyan O’dur.
Bereşit 49:22–26’da Yosef’e verilen bereket anlatılır. “İsrael’in taşı” sözü de ona güç veren Yaakov’un Kudretlisi’nin ve babasının Tanrısı’nın anıldığı bu bölümde geçer. Bu kullanımların her birine dışarıdan İsa adı konulduğunda, ortak sözcükten yararlanılmış olur; ortak bir kişi kanıtlanmış olmaz. Haşem’e ait bir benzetmenin İsa’ya temsil yoluyla uygulandığı veya İsa’nın Tanrısal kimliğini gösterdiği savı da önce bu bağı kanıtlamak zorundadır. Bağı baştan kabul edip ayeti onun doğrulaması saymak, aynı iddiayı iki kez kullanmaktır.
Taşın krallıkla ilişkilendirildiği yerlerde de benzetmenin açıklaması göz ardı edilemez. Daniel 2:34–45’te insan eli değmeden kopan taş heykeli parçalar; Daniel bunun, göklerin Tanrısı’nın kuracağı ve yok olmayacak krallıkla ilişkisini açıklar. Midraş Tanhuma, Daniel’deki taşı Kral Maşiah’a da uygular. Bu yorumda kral krallığı temsil eder; yine de bütün taş ayetleri aynı kişinin hayatını anlatmaz. Bu görümde verilen bilgi, önceki krallıkları sona erdirecek ve yıkılmayacak bir krallıktır.
Zekeriya 3:8–9’da da getirilecek kul, “Filiz” diye anılır; ardından kohen, yani kutsal hizmette görevli Yehoşua’nın önüne konulmuş taş tanıtılır. İki imge yan yana bulunduğu için taşın doğrudan o kulun başka adı olduğu söylenemez. Devam eden görümde Zerubavel’in elleriyle Tapınağın temelinin atılması ve yine onun elleriyle tamamlanması anlatılır (4:6–10). Buradaki yapı ve yeniden kuruluş bağını silip yalnız taş sözcüğünü almak, taşın anlatıdaki görevini kaybettirir.
Bir kişinin önce küçümsenip sonra yükselmesi, gelecekteki kralın kimliğini tek başına belirlemez. Tanah’ın bu kral için verdiği görevler somuttur. Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın, yani David’in babasının kökünden çıkacak yönetici adaletle hükmeder; İsrael’in dağılmışları toplanır ve yeryüzü Haşem bilgisiyle dolar. Yeremya 23:5–8’de David için yetiştirilecek doğru kralın günlerinde Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar ve halk ülkesine getirilir. Reddedilmiş olmak bu işleri gerçekleştirmek değildir. Bunların ileride yapılacağını söylemek de reddedilme olayını gerçekleşmiş krallık kanıtı yapmaz. Tehilim 118’in taşını İsa diye tanımlayan sav, Tanah’ın açıkça verdiği görevleri bir benzetmeyle değiştirdiği için yanlıştır.
Tanah kaynakları: Tehilim 118:1–24 ve 118:25–29; Bereşit 49:22–26; Daniel 2:34–45; Zekeriya 3:8–9 ve 4:6–10; Yeşaya 8:13–14, 28:16–17 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.
Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.
Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.
Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.
Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.
Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.
Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.
Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
51. İddia: Maşiah’ın aynı anda hem Tanrı hem insan olması gerekir
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bu öğretiyi benimseyen Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in aynı anda hem tam Tanrı hem tam insan olması gerektiğini savunurlar. İsa’nın insan doğasını annesi Miryam’dan aldığını, başlangıcı olmayan Tanrı’nın Oğlu olduğunu ve insan babası olmadan doğduğunu söylerler. David soyuna verilen oğulluk sözünü, İmmanuel adını ve Yeşaya 9’daki “Güçlü Tanrı” ifadesini buna dayanak gösterirler. David’le soy bağını açıklamak için iki yol önerirler. Birinde Yosef’in biyolojik baba olmadan baba sayıldığını, diğerinde Miryam’ın soyunun David’e uzandığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 34:23–24’te Haşem, İsrael’in başına getireceği yöneticiyi “kulum David” diye adlandırır: “Ben onların Tanrısı olacağım, kulum David de aralarında önder olacak.” Yehezkel 37:24–27’de halk bu kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerini yerine getirir; Haşem de kutsal yerini halkın arasında kurar. Tanrı halkının Tanrısıdır; görevlendirdiği kral ise O’nun kuludur.
Hristiyan açıklaması, İsa’nın insan doğasıyla kul, Tanrısal doğasıyla Tanrı olduğunu söyler. Bu açıklamada aynı kişiye iki ayrı nitelik yüklenir. Yehezkel ise kralı halkın arasındaki kul ve önder, Haşem’i de halkın Tanrısı olarak tanıtır. Kralın aynı zamanda Tanrı olduğunu söylemez. Hoşea 11:8–9’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim; senin ortandaki Kutsal Olan’ım” der. Bamidbar 23:19’da da Tanrı’nın yalan söyleyen veya sözünden dönen bir insan olmadığı belirtilir. Halkının arasında bulunan ve sözünü yerine getiren Haşem’dir.
Krala “oğul” denmesi de onu Tanrı yapmaz. Şemuel Bet 7:12–14’te Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söyler. Divre HaYamim Alef 22:9–10 bu sözü Şelomo’ya bağlar. Şelomo, David ile Batşeva’nın oğludur (Şemuel Bet 12:24). Tehilim 2:6–8’de oğul ilanı kralın Siyon’a yerleştirilmesiyle birlikte gelir. Aynı aile dili Mısır’dan çıkarılan İsrael halkı için de kullanılır (Şemot 4:22–23; Devarim 14:1–2).
Yeşaya 7’de Ahaz döneminde bir çocuk işaret olarak verilir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Çocuğa verilen İmmanuel adı “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya 8:8–10’da aynı söz, düşmanların planlarının boşa çıkmasıyla ilişkilendirilir. Çocuğun adı Tanrı’nın halkıyla birlikte olduğunu bildirir; Tanrı’nın onun insan babasının yerini aldığını söylemez.
Tanah, Haşem’in çocuk sahibi olamayan veya yaşlanmış kadınlara çocuk verdiğini de anlatır. Sara, Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–3); Haşem Hanna’yı hatırlar ve Şemuel doğar (Şemuel Alef 1:19–20); Manoah’ın eşine de bir oğul doğuracağı bildirilir (Şofetim 13:2–5). Bu olaylarda Tanrı’nın yardımı ile insanın soy bağı ayrı şeylerdir.
Yeşaya 9:5–6’daki “Güçlü Tanrı” sözü daha doğrudan bir kanıt olarak gösterilir. Aynı ifade Yeşaya 10:20–21’de Haşem için kullanılır. Yeşaya 9’daki adların nasıl gruplandırılacağı konusunda farklı okumalar vardır. Sorulardan biri, hangi sözlerin çocuğun adı olarak okunacağıdır. Ayetteki adların tümü çocuğa ait kabul edildiğinde de adın içindeki sözlerin kimi anlattığı ayrıca incelenmelidir. Yeremya 23:5–6’da David için çıkacak kral “Haşem doğruluğumuzdur” adıyla anılır; Yeremya 33:15–16’da aynı ad Yeruşalayim’e verilir. Ad, şehrin Tanrı olduğunu söylemez.
Yeşaya 9’da çocuk David’in tahtında adaletle yönetecektir; bunu gerçekleştirecek olanın Haşem olduğu söylenir. Yeşaya 9:3’teki Midyan benzetmesi 10:26’da Asur’un yenilgisi için de kullanılır. Haşem’in gayretinin bunu gerçekleştireceği sözü ise Yeruşalayim’in Asur’dan kurtuluşu anlatılırken yeniden geçer (Yeşaya 37:31–32). Kralın yönetimi, Haşem’in halkını kurtarmasıyla birlikte anlatılır.
David’in tahtına oturacak kralın soyu da önemlidir. Yeşaya 11:1–3 onu Yişay’ın kökünden çıkan bir filiz olarak anlatır; Haşem’in ruhu onun üzerindedir. Yeremya onu David için çıkarılacak doğru dal olarak adlandırır. David’e verilen vaat onun evini, soyunu ve tahtını kapsar (Şemuel Bet 7:12–16).
Tora’da halk ailelerine ve baba evlerine göre kaydedilir (Bamidbar 1:18). Bir kişinin Yahudi olması, hangi kabileden geldiği veya David’in krallık ailesine bağlı olup olmadığıyla aynı soru değildir. Hristiyan anlatısında Yosef’in David soyundan geldiği, fakat İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Tanah’ta, David soyundan bir erkeğin kendisinden doğmayan bir çocuğu evlat edinmesiyle David’in krallık soyunun o çocuğa geçtiğini bildiren bir hüküm gösterilmez. Yosef’in biyolojik baba sayılması ise insan babası olmadan doğum iddiasıyla çelişir.
Luka’daki soy listesinin Miryam’a ait olduğu ve onun David soyundan geldiği de ileri sürülür. Anne tarafından akrabalık gerçektir ve Tanah’ta kaydedilir. Şeşan’ın kızı Mısırlı Yarha’dan Attay’ı doğurur; sonraki kuşaklar listelenir. Böyle bir listenin anneden gelen akrabalığı göstermesi, taht hakkını da o yolla verdiği anlamına gelmez.
Yair, Hetsron’un ailesinde sayılırken babasının annesi üzerinden bağlı olduğu Menaşe’nin adıyla da anılır. Huram’ın annesinin Dan soyundan, babasının Sur’lu olduğu bildirilir (Divre HaYamim Alef 2:21–23, 34–41; Bamidbar 32:41; Divre HaYamim Bet 2:13). Bu kayıtlar anne tarafından bağı gösterir; David’in tahtının o bağ yoluyla aktarıldığını söylemez. Kohenlikte de sunak görevi Aharon’a ve oğullarına verilmiştir (Bamidbar 18:7).
Tselofhad’ın kızları babalarının toprağını miras alır (Bamidbar 27:6–11). Miras başka bir kabileye geçmesin diye kendi babalarının kabilesi içinde evlenmeleri istenir; toprak babalarının kabilesinde kalır (Bamidbar 36:6–12). Bir kızın mülk alabilmesi, David’in krallık soyunun anne çizgisinden aktarıldığını göstermez.
Yeşaya 7’de çocuğun adıyla Haşem’in yaptığı iş birlikte okunur. İmmanuel “Tanrı bizimle” demektir. 8:10’da, düşmanların planının başarısız olması aynı sözle açıklandığında Tanrı’nın kim olduğu ve kimin yanında bulunduğu cümlenin içinden anlaşılır. Çocuğun adı bu desteği hatırlatır. 7:16’da verilen süre, çocuğun erken gelişimini Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlar. Adın taşıdığı ilahi mesaj, çocuğun Tanrısal bir doğaya sahip olduğunu veya insan babası olmadan doğduğunu bildiren bir söz içermez. Yeşaya 7:13–16 ve 8:8–10.
Matta’nın anlatısı İsa’nın gebeliğine dair özel iddiayı kendisi anlatır ve İmmanuel sözünü o anlatıya uygular. Yeşaya, Ahaz döneminde bir çocuğun doğumunu ve iki kralın sonunu anlatır. Bu iki cümle biçimi arasındaki fark, adın anlamıyla çocuğun doğasının aynı şey sayılmasına engeldir. Tanah’ın gelecekteki kralı için verdiği bilgi, kralın David soyundan çıkacağı ve Haşem’in onu halkının başına getireceğidir. Matta 1:18–25 ve Yehezkel 37:24–28.
Tanah, Haşem’i İsrael’in Tanrısı; David soyundan getireceği kralı da O’nun kulu olarak tanıtır. Oğulluk dili, Tanrı’nın halkıyla ve seçtiği kralla ilişkisini anlatır. Bu sözlerden hem Tanrı hem insan olan bir Maşiah sonucu çıkmaz.
Yeşaya 9 için Masoretik ayet numaraları kullanılmıştır. Buradaki 9:3 ve 9:5–6, birçok Hristiyan baskısında 9:4 ve 9:6–7 olarak geçer.
Tanah kaynakları: Yehezkel 34:23–24; Yehezkel 37:24–27; Hoşea 11:8–9; Bamidbar 23; Şemuel Bet 7:12–14; Şemuel Bet 12:24; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Tehilim 2:6–8; Şemot 4; Devarim 14; Yeşaya 7; Yeşaya 8; Bereşit 21; Şemuel Alef 1:19–20; Şofetim 13; Yeşaya 9:5–6; Yeşaya 9; Yeşaya 10; Yeşaya 37; Yeremya 23; Yeremya 33; Yeşaya 11; Şemuel Bet 7:12–16; Bamidbar 1:18; Divre HaYamim Alef 2; Bamidbar 32; Divre HaYamim Bet 2; Bamidbar 18; Bamidbar 27:6–11; Bamidbar 36; Şemot 4:22; Devarim 14:1; Bamidbar 23:19.
İlgili Makaleler
Immanuel Ne Demek? Yeşayahu 7–8’de İsmin Anlamı
Immanuel ne demek? Yeşayahu 7–8’de “Tanrı bizimle” anlamındaki ismin Ahaz dönemi, çocuk işaretleri ve tarihsel bağlam içindeki işlevini açıklayan inceleme.
Matta, hamileliğin zaman dilimini neden değiştirdi?
Yeşaya 7:14, Hristiyanlığın İsa’nın bakireden doğduğunu Tanah’tan kanıtlamak için kullandığı başlıca ayetlerden biridir. Matta kitabı, Meryem’in gebe kalışını anlattıktan sonra Yeşaya’dan alıntı yapar ve bu olayın peygamber tarafından önceden bildirildiğini ileri sürer.…
Yeşaya 9:1–7 Kimden Bahsediyor? Hizkiya, Asur Krizi ve Hristiyan Mesih Okuması
Yeşaya 9:1–7’yi Yeşaya 7–10’un Asur krizi bağlamında, Hizkiya, Sanhedrin 94a ve klasik Yahudi yorumları üzerinden inceliyoruz; Hristiyan İsa ve Tanrılık okumasının neden metinden çıkmadığını gösteriyoruz.
