Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorum kendisine yöneltilen iki ayrı itirazı ele alır. İlk itiraz, eşeğe binmenin genel bir davranış olduğu ve İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girmiş olmasının tek başına onun Maşiah olduğunu gösteremeyeceğidir. İkinci itiraz ise Sanhedrin 98a’ya dayanır: orada Daniel 7:13’teki bulutlarla geliş ile Zeharya 9:9’daki eşek üzerinde geliş, İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklanır. Hristiyan yorum ilk itiraza karşı, aynı rabbinik kaynağın Zeharya 9:9’u zaten Maşiah ile ilgili gördüğünü söyler. Ayrıca Hristiyan metinleri anlatısında İsa eşek üzerinde Yeruşalayim’e girdiğinde halkın onu “David’in oğlu” diye karşılamasını, Zeharya’daki işaretin o dönemde Maşiah ile ilgili olarak tanındığının göstergesi sayar.⁸³⁰ Zeharya 9:9, Yahudi yorum geleneğinde Maşiah ile ilişkilendirilir. Zeharya şöyle der: גִּילִי מְאֹד בַּת־צִיּוֹן הָרִיעִי בַּת יְרוּשָׁלַם הִנֵּה מַלְכֵּךְ יָבוֹא לָךְ צַדִּיק וְנוֹשָׁע הוּא עָנִי וְרֹכֵב עַל־חֲמוֹר וְעַל־עַיִר בֶּן־אֲתֹנוֹת “Çok sevin, ey Tsion kızı; sevinçle haykır, ey Yeruşalayim kızı. İşte kralın sana geliyor; doğru ve kurtarılmıştır, alçakgönüllüdür, eşeğe, dişi eşeğin yavrusuna binmiştir.” Raşi bu ayet konusunda olağanüstü derecede açıktır:⁸³¹ אִי אֶפְשָׁר לְפוֹתְרוֹ אֶלָּא עַל מֶלֶךְ הַמָּשִׁיחַ Yani sözleri Maşiah kralına uygular. Üstelik bunun gerekçesini 9:10’da geçen, kralın egemenliğinin “denizden denize” uzanacağı sözüne bağlar. Raşi için eşeğe binmek de kralın alçakgönüllülüğünün işaretidir. Sanhedrin 98a da Zeharya 9:9’daki kişiyi açıkça Maşiah tartışması içinde okur. Rabbi Yehoşua ben Levi, Daniel’deki “göğün bulutlarıyla” gelen figür ile Zeharya’daki “alçakgönüllü ve eşeğe binen” kral arasındaki görünür farkı sorar. Cevap, İsrael layıksa bulutlarla, layık değilse eşek üzerinde geleceği şeklindedir. Midraş Tanhuma da Zeharya’daki eşeği doğrudan Maşiah ben David ile ilişkilendirir.⁸³² “Bu ayetin Maşiah’la hiçbir ilgisi yoktur, herhangi bir eşek binicisinden söz etmektedir” biçimindeki cevap Yahudi kaynaklarına uymaz. Yahudi kaynakları ayeti gerçekten Maşiah’la ilişkilendirmiştir. Hristiyan yorumun başvurduğu rabbinik veri budur; fakat bu veri Maşiah’tan İsa’ya geçişi sağlamaz.

Fakat ayetin Maşiah hakkında olması, eşeğe binen belirli bir kişinin Maşiah olduğunu tek başına göstermez. Zeharya 9:9’un Maşiah hakkında olması ile:⁸³³ “Bu nedenle eşeğe binen İsa Maşiah’tır” sonucu aynı şey değildir. Ayet bize yalnız bir ulaşım aracı vermez. Bir kralın nasıl bir kral olduğunu ve gelişiyle ne meydana geleceğini anlatar. Bu nedenle eşek, tek başına kişiyi tanıtan bağımsız bir işaret gibi okunamaz. Radak bu ilişkiyi güzel açıklar. Maşiah’ın eşeğe binmesini yoksulluk veya başka bir bineğe sahip olamamakla açıklamaz. Bütün dünyanın onun egemenliği altında olmasına rağmen alçakgönüllülüğü nedeniyle eşeğe bineceğini söyler. Sonra çok önemli bir bağlantı kurar: bu eşek görüntüsü, hemen sonraki ayette İsrael’in artık savaş atlarına ihtiyaç duymayacağı gerçeğini de gösterir. Çünkü 9:10 doğrudan savaş araçlarının ortadan kaldırılmasını anlatar.⁸³⁴ Böylece eşeğin anlamı daha açık hale gelir. Görüntü yalnız: “Gelecekteki kral şu hayvana binecek.” demez. Daha geniş bir düşünceyi taşır. Maşiah, askeri gösterişle gelen bir fatih değildir. Onun alçakgönüllülüğü ile krallığının barış niteliği birbirine bağlıdır. Zeharya bu nedenle kralı tanıttıktan hemen sonra şöyle devam eder: וְהִכְרַתִּי־רֶכֶב מֵאֶפְרַיִם וְסוּס מִירוּשָׁלַם וְנִכְרְתָה קֶשֶׁת מִלְחָמָה וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם וּמָשְׁלוֹ מִיָּם עַד־יָם וּמִנָּהָר עַד־אַפְסֵי־אָרֶץ “Efrayim’den savaş arabasını, Yeruşalayim’den atı kaldıracağım; savaş yayı ortadan kalkacak. O uluslara barış bildirecek; egemenliği denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanacak.” Eşeğin gerçek anlamı bu cümlenin ışığında anlaşılır. Savaş arabası gider. Savaş atı gider. Savaş yayı gider. Kral uluslara barış getirir. Egemenliği geniş bir dünyaya ulaşır. Raşi’nin 9:9’u Maşiah olarak okurken 9:10’daki “denizden denize egemenlik” sözünü kanıt göstermesi bundan dolayı belirleyicidir. Raşi, eşek ayrıntısını bütün betimlemeden koparıp Maşiah kimliğinin tek işareti haline getirmez. Kralın dünya çapındaki egemenliği, 9:9’daki kişinin kim olduğunun anlaşılmasında doğrudan rol oynar.⁸³⁵ Radak da aynı şekilde eşek ile hemen ardından gelen savaş araçlarının kaldırılması arasında doğrudan bağ kurar. Eşeğe binmek yalnız alçakgönüllülük değil, savaş atlarının artık gereksiz hale geldiği krallık düzeninin işaretidir.

Hristiyan yorum, Zeharya’nın bütün tasvirinden İsa’nın yaşamıyla ilişkilendirebildiği bir ayrıntıyı öne çıkarır: eşeğe binmek. Sonra bu ayrıntının gerçekleşmiş olması, kişinin kimliğini doğrulayan işaret olarak kullanılmaktadır. Fakat Zeharya’nın işareti yalnız eşek değildir. Bir kralın sarayına ait mühürde bir aslan bulunması, aslan resmi taşıyan herkesin o kral olduğu anlamına gelmez. Aslan, krallık kimliğinin bir simgesi olabilir; fakat kişinin gerçekten kral olup olmadığını başka gerçekler belirler. Zeharya’daki eşek de buna benzer. Maşiah’ın krallığının niteliğini gösterir; fakat eşek üzerine oturan her insanı Maşiah yapacak bir kimlik mührü değildir. İsa’nın Yeruşalayim’e girişinin Zeharya 9:9’a bilinçli bir gönderme olması başka, bu hareketin onun gerçekten Maşiah olduğunu kanıtlaması başkadır. Hristiyan metinleri anlatısı ilkini açıkça kurar. Eşek üzerinde Yeruşalayim’e giriş Zeharya 9:9’a bilinçli bir gönderme olarak sunulur; halkın tepkisi de sahnenin Maşiah iddiası taşıdığını gösterir. Bu tarihsel ve edebi bağlantı, Zeharya 9:9’un İsa’yı önceden bildirdiğini tek başına kanıtlamaz.

Eşeğe binmek, Zeharya 9:10’daki barış ve egemenlik hükümlerinin gerçekleştiğini kanıtlamaz. Hristiyan İncillerinin anlatısını olduğu gibi aldığımızda İsa Yeruşalayim’e eşek üzerinde girer ve sahne Zeharya 9:9 ile bilinçli biçimde ilişkilendirilir.⁸³⁶ Bütün bunlar yine de yalnız şunu gösterir: İsa, Zeharya 9:9’daki Maşiah imgesini kendisine uygulamıştır. Bir iddiada bulunmak ile iddianın doğrulanması aynı şey değildir. Eşeğe binmek kişinin kendisinin seçebileceği bir davranıştır. Bir insan belirli bir peygamberlik işaretini bildiğinde o işareti bilinçli biçimde uygulayabilir. Bu nedenle eşek ayrıntısı, kişinin denetiminin dışında meydana gelmesi gereken bir tarihsel sonuçla aynı kanıt ağırlığına sahip değildir.⁸³⁷ Zeharya 9:10 tam da böyle sonuçlar verir. Bir kişi eşek bulup üzerine binebilir. Fakat kendi eylemiyle uluslararası savaşı sona erdiremez. Efrayim ile Yeruşalayim’den savaş araçlarını kaldırmak yalnız sembolik bir hareket değildir. Savaş yayının ortadan kalkması kişisel bir jest değildir. Uluslara barış bildirmek ve egemenliğin “denizden denize” uzanması da Yeruşalayim kapısında sahnelenebilecek bir davranış değildir. Bunlar kralın dünyada meydana getireceği durumun tarifidir.

Bu nedenle Zeharya’nın Maşiah tanımı iki farklı türden bilgi içerir. İlki simgeseldir: kral alçakgönüllüdür ve eşeğe biner. İkincisi tarihsel sonuçtur: savaş düzeni sona erer, uluslarla barış kurulur ve kralın egemenliği büyük bir genişliğe ulaşır. İkinci tür, kişinin kimliğini sınamak için çok daha güçlüdür. Bir kralı yalnız tacının biçiminden tanımak mümkün değildir. Tacı başına başkası da koyabilir. Fakat kralın gerçekten ülke üzerinde egemenlik sürmesi başka bir şeydir. Eşek işarettir; 9:10 ise krallığın gerçekleşen içeriğidir. Eski Yahudi yorumunun kendisi bu ayrımı korur. Sanhedrin 98a eşek üzerindeki kişiyi Maşiah olarak görür. Raşi ayetin ancak Maşiah kralıyla açıklanabileceğini söyler ve bunun için hemen sonraki dünya çapındaki egemenlik sözünü kullanır. Radak eşeği alçakgönüllülükle açıklar ve bunu savaş atlarının ortadan kalkacağı sonraki ayete bağlar. Midraş Tanhuma eşeği Maşiah ben David ile ilişkilendirirken, başka bir rabbinik gelenek Maşiah’ın görevinin İsrael’in sürgünlerini toplamak olduğunu da açıkça söyler.⁸³⁸

⁸³⁹

Zeharya 9:9’daki Maşiah, aynı pasajın verdiği krallık görevleriyle tanımlanır. Evet, Zeharya 9:9 Maşiah’a uygulanmıştır. Fakat bu Maşiah nasıl tanınacaktır? Yalnız eşeğe binmesiyle değil. Aynı metinde kendisine verilen krallık sonuçlarıyla. Hristiyan yorumun “Peygamberlik bu kadar belirsizse Zeharya neden bunu yazdı?” sorusunun cevabı da aynı bağlantıda bulunur. Ayetin amacı gelecekteki kral için bir çeşit kişisel seri numarası vermek zorunda değildir. Eşek, kralın krallık tarzını anlatmaktadır. Gücüne rağmen alçakgönüllüdür. Savaş atına değil eşeğe biner. Bunun ardından savaş araçları kaldırılır. Rabbinik ve klasik yorumlar bu simgesel yapıyı açıkça görmüştür. Hristiyan metinleri anlatısı İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girişini Zeharya 9:9’daki imgeyle bilinçli biçimde eşleştirir. Fakat benzerlik henüz kimlik değildir. Zeharya’nın kralı yalnız “eşek üzerinde gelen adam” değildir. O, Tsion’un kralıdır; alçakgönüllüdür; savaş arabalarının, savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kalktığı bir düzenle birlikte gelir; uluslara barış getirir ve egemenliği geniş bir dünyaya ulaşır. 9:9 ile 9:10’un birbirine bağlanması, Raşi ile Radak’ın yorumlarında da açıkça korunmaktadır.⁸⁴⁰ Zeharya 9:9’un Maşiah hakkında olması, İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz. İsa’nın eşeğe binmesi onun Zeharya’daki Maşiah imgesini kendisine uyguladığını gösterebilir; fakat Zeharya’nın verdiği kimlik, eşeğin üzerinde başlayıp orada bitmez. Kralı belirleyen asıl tablo, eşekle birlikte gelen barış, savaşın sona erişi ve geniş egemenliktir. Bu sonuçlar gerçekleşmeden yalnız eşek ayrıntısını gerçekleşmiş saymak, Maşiah’ın işaretini Maşiah’ın görevlerinin yerine koymaktır.⁸⁴¹

Kaynaklar

829. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

830. Kaynaklar: Daniel 7:13; Zeharya 9:9; Bavli, Sanhedrin 98a. ↩

831. Kaynak: Raşi. ↩

832. Kaynaklar: Zeharya 9:9; Bavli, Sanhedrin 98a; Raşi, Zeharya 9:9 yorumu; Midraş Tanhuma. ↩

833. Kaynak: Zeharya 9:9. ↩

834. Kaynak: Radak. ↩

835. Kaynak: Raşi. ↩

836. Kaynak: Zeharya 9:9. ↩

837. Kaynak: Zeharya 9:9. ↩

838. Kaynaklar: Bavli, Sanhedrin 98a; Raşi; Radak; Midraş Tanhuma. ↩

839. Kaynak: Zeharya 9:9. ↩

840. Kaynaklar: Zeharya 9:9; Raşi, Zeharya 9:9 yorumu; Radak, Zeharya 9:9 yorumu. ↩

841. Kabalat.com, “İsa, kaç tane eşeğe bindi?”. ↩

Hristiyan yorumun Zeharya 9 için ileri sürdüğü görüş, önceki iddiadan daha kapsamlıdır. Eşeğe binmenin tek başına Maşiah kimliğini kanıtlamayabileceğini kabul etmeye hazırdır; fakat ona göre Tanah’taki bütün Maşiah ile ilgili metinler yan yana getirildiğinde başka bir sonuç ortaya çıkar. Maşiah’ın bir taraftan alçakgönüllü biçimde gelip İsrael tarafından reddedileceğini, başka taraftan büyük güç ve egemenlikle gelip krallığını kuracağını düşünür. Bu iki tablo aynı gelişte gerçekleşemeyeceğine göre Maşiah’ın iki kez gelmesi gerektiği sonucuna ulaşır. Zeharya 9:9’u ilk gelişe, 9:10’daki dünya çapındaki krallık ve barışı ise ikinci gelişe yerleştirir.⁸⁴³ Hristiyan yorum bu görüşünü Sanhedrin 98a ile de desteklemeye çalışır. Ona göre Yahudi Bilgeler Daniel 7’deki bulutlarla geliş ile Zeharya 9’daki eşek üzerinde gelişin aynı anda gerçekleşemeyeceğini zaten kabul eder. Eğer Tanrı’nın sözü sonunda mutlaka gerçekleşecekse, iki tasvirin de gerçekleşmesinin tek yolu Maşiah’ın iki kez gelmesidir. Hristiyan yorum bunu açıkça şöyle temellendirir: iki farklı gelişten söz eden peygamberliklerin her ikisi de gerçekleşmelidir ve bunun ancak iki gelişle mümkün olduğunu söyler.⁸⁴⁴ Sanhedrin 98a ise iki geliş öğretmez. Gemara önce Yeşaya 60:22’deki iki ifadeyi yan yana getirir. Bir tarafta be-ita — “vaktinde”; diğer tarafta ahişena — “onu hızlandıracağım” vardır. Rabbi Yehoşua ben Levi bunu şöyle açıklar: İsrael layıksa kurtuluş hızlandırılır; layık değilse belirlenen zamanda gelir. Hemen ardından aynı yorum kalıbı Daniel 7:13 ile Zeharya 9:9’a uygulanır:⁸⁴⁵ זָכוּ — עִם עֲנָנֵי שְׁמַיָּא; לֹא זָכוּ — עָנִי וְרוֹכֵב עַל חֲמוֹר “Layıklarsa göğün bulutlarıyla; layık değillerse alçakgönüllü, eşeğe binmiş olarak.” İki ayrı geliş yoktur; aynı gelişin iki şartlı biçimi vardır.

Gemara Maşiah’ın önce eşek üzerinde gelip daha sonra bulutlarla yeniden geleceğini, ilk gelişte İsrael’in layık olmayıp ikinci gelişte layık olacağını veya iki tasvirin sırayla gerçekleşeceğini söylemez. Kullandığı yapı açıktır: zahu — layıklarsa bir biçim; lo zahu — layık değillerse başka bir biçim. Bu iki şart aynı olayın iki ayrı ihtimalidir. Basit bir örnek bunu açıklamaya yeter. Birine, “Hava açık olursa yürüyerek geleceğim; yağmur yağarsa arabayla geleceğim” denildiğini düşünelim. Bu sözün doğru olabilmesi için kişinin önce yürüyerek, yıllar sonra da arabayla ikinci kez gelmesi gerekmez. Şartlardan hangisi gerçekleşirse ona bağlı geliş biçimi gerçekleşir. Sanhedrin’in cümlesi de aynı mantıksal yapıdadır. Bunu kesinleştiren şey, hemen önceki be-ita / ahişena açıklamasıdır. İsrael layıksa kurtuluşun hızlanması, layık değilse belirlenmiş zamanda gelmesi söylenir. Hristiyan yorumun mantığı bu örneğe uygulanırsa Tanrı’nın sözünün doğru çıkması için kurtuluşun hem erken hem de belirlenen zamanda iki kez gerçekleşmesi gerekirdi. Oysa Gemara böyle bir sonuç çıkarmaz. İki ifade şartlara bağlı iki ihtimal olarak uzlaştırılır. Ardından bulut ve eşek karşıtlığı aynı kalıpla açıklanır.

Hristiyan yorum böylece Sanhedrin 98a’nın şartlı açıklamasını ardışık iki gelişe çevirir. Rabbinik kaynak iki geliş değil, bir gelişin iki muhtemel biçimini öğretir.⁸⁴⁶ Dahası, Zeharya 9:9 ile 9:10 kendi içinde okunduğunda da iki geliş ayrımı görülmez. 9:9 şöyle başlar:⁸⁴⁷ “İşte kralın sana geliyor; doğru ve kurtarılmıştır, alçakgönüllüdür, eşeğe binmiştir.” Sonraki cümle ise devam eder: “Efrayim’den savaş arabasını, Yeruşalayim’den atı kaldıracağım; savaş yayı ortadan kalkacak. O uluslara barış bildirecek ve egemenliği denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanacak.” İki cümle arasında kralın ayrıldığı, öldürüldüğü, uzun bir sürenin geçtiği veya aynı kralın daha sonra yeniden geldiği söylenmez. 9:9 kralı tanıtır; 9:10 onun krallığının niteliğini anlatır. Raşi’nin yorumu özellikle önemlidir. Raşi 9:9’daki kralın Melekh HaMaşiah olduğunu söylerken gerekçe olarak tam olarak sonraki ayetteki dünya çapındaki egemenliği gösterir:⁸⁴⁸ “Bunu Maşiah kralından başkasıyla açıklamak mümkün değildir; çünkü onun hakkında ‘egemenliği denizden denize olacak’ denmiştir.” Raşi’ye göre 9:9’un Maşiah olduğunu gösteren şeylerden biri 9:10’dur. Yani iki ayeti iki ayrı gelişe bölmez; ikinci ayeti birinci ayetteki kralın kimliğini açıklamak için kullanır.⁸⁴⁹

Raşi’nin okumasında 9:9’da Maşiah kralı gelir; 9:10’da aynı kralın egemenliği denizden denize uzanır. İki ayet iki ayrı gelişe bölünmez. Raşi 9:10’daki savaş arabalarının kaldırılmasını da:⁸⁵⁰ שֶׁלֹּא יִהְיוּ צְרִיכִין לָהּ “Buna ihtiyaçları olmayacağı için” diye açıklar. Yani Maşiah’ın düzeninde askeri araçlara artık gerek kalmayacaktır. Radak’ın açıklaması aynı bütünlüğü daha da belirgin hale getirir. Zeharya 9:9’daki eşeği Maşiah’ın yoksulluğunun değil, alçakgönüllülüğünün göstergesi sayar. Bütün dünya onun egemenliği altında olacağı halde alçakgönüllülükle eşeğe bineceğini belirtir. Bu açıklama Yahudi kaynaklarında doğrudan aktarılmıştır.⁸⁵¹ 9:10’a geldiğinde Radak aynı krallığın sonuçlarını açıklar. Efrayim ile Yeruşalayim’in artık ayrı krallıklar olmayacağını, Maşiah döneminde birleşeceklerini söyler. “Uluslara barış bildirecek” sözünü, uluslar arasında savaş olduğunda onları barıştıracağı ve bütün ulusların kendisini dinleyeceği şeklinde açıklar. “Denizden denize” ve “yeryüzünün uçlarına kadar” sözlerini ise onun bütün dünyadaki egemenliğiyle ilişkilendirir. Aynı Maşiah kralının alçakgönüllülüğü, egemenliği, savaşın sona ermesi, uluslar arasındaki barış ve dünya çapındaki yönetimi tek portrede birleşir. Eşek ile barış birbirinden koparılmış iki dönem değildir. Eşek, bu barış kralının nasıl bir kral olduğunu gösteren ilk görüntüdür. Hristiyan yorumun temel itirazı yine de ciddiye alınmalıdır. Bir kralın hem alçakgönüllü biçimde eşeğe binmesi hem de görkemli biçimde göğün bulutlarıyla gelmesi nasıl mümkün olabilir? Sanhedrin’in kendisi de görünürde bir gerilim gördüğüne göre iki ayrı olay düşünmek neden yanlış olsun? Çünkü mümkün olması ile metnin bunu öğretmesi aynı şey değildir. Hristiyan iki-geliş öğretisi önceden kabul edildiğinde Daniel 7 ikinci gelişe, Zeharya 9 ilk gelişe yerleştirilir. Bu, kendi teolojik sistemi içinde kurulabilecek bir yorumdur. Fakat Hristiyan yorumun yapmak istediği bundan daha fazlasıdır. Tanah’ın ve Sanhedrin’in iki geliş öğretisini kanıtladığını söyler.⁸⁵²

Sanhedrin ise kendisine sorulan soruya zaten başka bir cevap vermiştir: Layıklarsa bulutlarla; layık değillerse eşek üzerinde. Bu cevabı bırakıp: “İkisi de mutlaka ayrı zamanlarda gerçekleşecektir” demek artık Gemara’nın açıklaması değil, Hristiyan yorumun açıklamasıdır. Hristiyan yorum bunun Tanrı sözünün güvenilirliği bakımından gerekli olduğunu düşünür. Bir tasvir gerçekleşmezse peygamberlik sözünün doğru olmayacağını ileri sürer. Fakat kendisi hemen ardından Yunus örneğine başvurarak insanların ruhsal durumunun peygamberliğin gerçekleşme biçimini etkileyebileceğini kabul eder. Yunus’un Ninova’ya söylediği söz açıktır: “Kırk gün daha, Ninova devrilecek.” Ninova halkı davranışını değiştirince Tanrı onların yaptıklarını görür ve üzerlerine getireceğini söylediği felaketi gerçekleştirmez. Bu olayda peygamberlik sözünün güvenilirliğini korumak için şöyle denmez: “Ninova ilk kırk günde kurtuldu; fakat Tanrı’nın sözü doğru kalabilsin diye ikinci bir gelişte aynı kehanet mutlaka gerçekleşmelidir.” İnsan davranışı ile peygamberlik arasındaki şart ilişkisi kabul edilir. Hristiyan yorumun bizzat başvurduğu örnek, onun Sanhedrin’e yönelttiği itirazı çözer. Sanhedrin 98a da zaten bunu yapar. İsrael’in ruhsal durumuna göre kurtuluşun zamanı ve görünüşü farklılaşabilir. Bu, Tanrı’nın sözünün başarısız olduğu anlamına gelmez; çünkü rabbinik yorumun kendisi iki ifadeyi şartlı biçimde anlar.⁸⁵³

Zeharya 9:9–10’a dönüldüğünde Hristiyan yorumun iki geliş modeli ancak önceden kabul edilirse ayetlere dağıtılabilir: 9:9 — İsa’nın ilk gelişi. 9:10 — gelecekteki ikinci gelişi. Fakat bu ayrımın kendisi Zeharya’da bulunmaz. Ayetlerin doğal akışı tam karşıt yöndedir. Aynı kral gelir; savaş araçları ortadan kalkar; barış uluslara ulaşır; egemenliği genişler. Raşi birinci ayetin Maşiah olduğunu ikinci ayetten kanıtlar. Radak eşek üzerindeki alçakgönüllü kralı dünya çapında egemenlik süren ve ulusları barıştıran aynı kişi olarak açıklar.⁸⁵⁴ Peygamberlik metinlerinde uzak zamanların aynı görüntü içinde verilmesi bilinen bir özelliktir. Bu ihtimal baştan reddedilemez. Fakat zamanların ayrılabileceğini söylemek, bu ayetlerde gerçekten ayrıldıklarını göstermek değildir. İki geliş iddiasının Tanah’tan çıkması için metnin kendisinde kralın ilk gelişinin sona erdiğini ve daha sonra ikinci kez döndüğünü gösteren bir bağlantı gerekir. Zeharya 9:9–10’da böyle bir bağlantı yoktur. Sanhedrin 98a’da da yoktur. Aksine, Sanhedrin’in verdiği açıklama iki gelişten farklıdır: aynı Maşiah gelişinin İsrael’in durumuna bağlı iki muhtemel biçimi. Bu nedenle Hristiyan yorumun kullandığı rabbinik kaynak iki geliş görüşünün kanıtı değildir. Zeharya 9:9 ile 9:10 aynı Maşiah kralının tek portresini oluşturur; Sanhedrin 98a ise eşek ve bulut tasvirlerini ardışık iki geliş olarak değil, şartlara bağlı iki alternatif olarak açıklar. İlk geliş ve ikinci geliş ayrımı bu metinlerden çıkmamakta, İsa’nın ilk yaşamında gerçekleşmeyen Maşiah ile ilgili sonuçları gelecekteki başka bir gelişe taşıyabilmek için onların üzerine yerleştirilir.⁸⁵⁵

Kaynaklar

842. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

843. Kaynaklar: Zeharya 9; Zeharya 9:9. ↩

844. Kaynaklar: Daniel 7; Zeharya 9; Bavli, Sanhedrin 98a. ↩

845. Kaynaklar: Yeşaya 60:22; Daniel 7:13; Zeharya 9:9. ↩

846. Kaynak: Bavli, Sanhedrin 98a. ↩

847. Kaynak: Zeharya 9:9. ↩

848. Kaynak: Raşi. ↩

849. Kaynak: Raşi. ↩

850. Kaynak: Raşi. ↩

851. Kaynaklar: Zeharya 9:9; Radak, Zeharya 9:9 yorumu. ↩

852. Kaynaklar: Daniel 7; Zeharya 9. ↩

853. Kaynak: Bavli, Sanhedrin 98a. ↩

854. Kaynaklar: Raşi; Radak. ↩

855. Kaynaklar: Zeharya 9:9–10; Zeharya 9:9; Bavli, Sanhedrin 98a. ↩

Hristiyan yorumun iki geliş öğretisi burada yardımcı bir ayrıntı değildir; İsa’nın Maşiah kimliğini koruyan temel açıklamadır. Tanah’ın barış, İsrael’in toplanması, David krallığı ve evrensel Tanrı bilgisi gibi sonuçlarının İsa’nın ilk yaşamında gerçekleşmediğini kabul eder ve bunları ikinci gelişe yerleştirir.¹⁷⁰²

Maşiah’ın barışı ise Tanah’ta tali bir ayrıntı değildir. Yeşaya 11’de Yişay’ın kökünden çıkan filiz adaletle hükmeder; kötülük yenilir; yeryüzü HaŞem bilgisiyle dolar; uluslar köke yönelir ve İsrael’in dağılmışları toplanır.¹⁷⁰³ Aynı bölümde barış, kralın kimliğinden koparılmış başka bir çağın eki değildir.

Yirmiyahu 23 daha da doğrudan bir zaman ifadesi kullanır. David için doğru bir filiz çıkar; kral bilgelikle hükmeder; Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Metin bunu “onun günlerinde” diye bağlar.¹⁷⁰⁴ Kimlik yalnız soydan veya unvandan değil, kralın günlerinde ortaya çıkan tarihsel sonuçlardan tanınır.

Zeharya 9 da iki geliş ayrımını metnin içine koymaz. 9:9’da kral “tsadik ve kurtarılmış/kurtarıcı, alçakgönüllü ve eşeğe binmiş” olarak gelir. Bir sonraki ayet savaş arabalarını ve yayı kaldırır, uluslara barış konuşur ve egemenliğini denizden denize genişletir.¹⁷⁰⁵ Dokuzuncu ayeti ilk gelişe, onuncu ayeti ikinci gelişe ayıran bir zaman işareti yoktur.

Sorun burada kimlik ölçüsünün yön değiştirmesidir. Tanah önce ölçüyü verir, aday o ölçüyle sınanır. Hristiyan yorumun sisteminde ise önce İsa’nın Maşiah olduğu kabul edilir; gerçekleşen benzerlikler “ilk geliş”, gerçekleşmeyen görevler “ikinci geliş” sayılır. Böyle olunca gerçekleşmeyen hiçbir Maşiah görevi adayın kimliğine karşı kanıt olamaz.

Dünya barışı, İsrael’in toplanması, David krallığının kurulması, Bet HaMikdaş’ın yeniden inşası ve HaŞem bilgisinin yeryüzünü doldurması gerçekleşmediyse hepsi ikinci gelişe taşınabilir. Bu imkan kabul edildiği anda Maşiah kriterlerinin kimlik belirleme gücü azalır; gerçekleşmeyen her görev geleceğe ertelenebilir.

Hristiyan yorum, Daniel 7’deki “göğün bulutlarıyla” geliş ile Zeharya 9’daki eşek üzerinde geliş arasındaki rabbinik tartışmayı iki geliş lehine kullanır. Sanhedrin 98a’nın verdiği çözüm ise iki ardışık geliş değildir:

“Hak ederlerse, göğün bulutlarıyla; hak etmezlerse, alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak.”¹⁷⁰⁶

Sugyanın yapısı “önce eşekle gelir, ölür; sonra bulutlarla geri gelir” değildir. Zekhu, yani liyakat varsa, “göğün bulutlarıyla”; lo zekhu, yani liyakat yoksa, “alçakgönüllü ve eşeğe binmiş” geliş vardır. Bunlar aynı geliş için iki alternatif biçimdir.

Bu nedenle Sanhedrin 98a, “Yahudi kaynakları Maşiah peygamberliklerinin tek gelişte gerçekleşemeyeceğini kabul ediyor” iddiasını desteklemez. Sugya iki metni iki ayrı tarihe bölmez; İsrael’in liyakatine bağlı iki olasılık olarak uzlaştırır.¹⁷⁰⁷ İki olasılık, iki geliş değildir.

Sukka 52a da aynı kişinin iki kez gelişi için delil oluşturmaz. Zeharya 12’deki yasın nedeni tartışılırken bir görüş öldürülen Maşiah ben Yosef’i, başka bir görüş öldürülen yetser ha-ra’yı söyler.¹⁷⁰⁸ Aynı sugyanın devamında Maşiah ben David, Maşiah ben Yosef’in öldürüldüğünü görür. Metnin kendisi iki Maşiah figürünü ayırır. “Bir figür ölür, başka bir figür nihai kurtuluşla ilişkilendirilir” düşüncesi, “aynı kişi ölür ve yüzyıllar sonra ikinci kez gelir” öğretisi değildir.

Hristiyan yorum, Maşiah metinleri bir arada düşünüldüğünde iki gelişin zorunlu olduğunu savunur: reddedilen ve acı çeken Maşiah ile görkemle hükmeden Maşiah aynı gelişte gerçekleşemez.¹⁷⁰⁹ Fakat bu çıkarım, önce başka öncüllerin kabulüne bağlıdır. Yeşaya 53 bireysel Maşiah yapılmalı, bu kişi İsa olarak tanımlanmalı, ölüm ve diriliş ona bağlanmalı ve tamamlanmayan görevlerin ölümden sonraki başka bir gelişe taşınabileceği kabul edilmelidir.

İki geliş öğretisi bu öncülleri Tanah’tan bağımsız biçimde kanıtlamaz. Önceden kabul edilmiş İsa kimliğini, gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş metinlerle bir arada tutan çerçevedir. Zeharya 9 bunun açık örneğidir: eşeğe binme İsa’ya uygulanır; hemen ardından gelen barış gerçekleşmediği için başka gelişe taşınır.

Hristiyan yorum Yonah’ı da gecikme örneği olarak kullanır. Ninova teşuva ettiğinde ilan edilen yıkım gerçekleşmez; buradan Maşiah’ın görkemli gelişinin İsrael’in ruhsal durumuna bağlı olarak gecikebileceğini söyler.¹⁷¹⁰ Şartlı peygamberlik ve gecikme Tanah’a yabancı değildir. Fakat bir olayın şartlara göre ertelenmesi ile bir adayın Maşiah görevlerini yerine getirmeden ölmesi, yine de Maşiah kabul edilmesi ve görevlerini yüzyıllar sonra ikinci gelişte tamamlayacağının söylenmesi aynı şey değildir.

Sanhedrin 98a’nın hemen önceki tartışması da aynı ayrımı korur. Yeşaya 60:22’deki “vaktinde” ve “onu hızlandıracağım” ifadeleri İsrael’in liyakatine göre zamanlama bakımından uzlaştırılır.¹⁷¹¹ Sugya, başarısız olup ölen bir Maşiah adayının daha sonra geri geleceği bir model kurmaz.

Miha 5 de barışı Maşiah kimliğinden ayırmaz. David soyundan gelecek yönetici İsrael’i güder, büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşır ve “bu kişi barış olacaktır.”¹⁷¹² Bir adayın ilk yaşamında barış yoksa, metin bunu “barış ikinci gelişe aittir” diye açıklamaz.

Daha sonraki halahik sistemleştirme de Maşiah kimliğini tarihsel sonuçlarla sınanabilir bırakır. Rambam, Hilkhot Melakhim 11:4’te David soyundan, Tora’ya bağlı ve İsrael’i Tora’ya yönelten bir adayı önce muhtemel Maşiah sayar. Başarılı olması, Bet HaMikdaş’ı kurması ve İsrael’in dağılmışlarını toplaması kimliğini kesinleştirir.¹⁷¹³ Sansürsüz metinde aday bu ölçüye ulaşamaz veya öldürülürse Tora’nın vaat ettiği Maşiah olmadığı açıkça belirtilir.¹⁷¹⁴

Bu, Rambam’ın halahik formülasyonudur; doğrudan Tanah ayeti değildir. Kaynak katmanı böyle tutulduğunda önemi daha iyi anlaşılır. Rambam, tamamlanmayan Maşiah görevlerini belirsiz bir ikinci gelişe taşıyarak adayı kesinleştirmez. Kesinlik, görevlerin gerçekleşmesiyle gelir.

Yeşaya 11, Yirmiyahu 23, Miha 5 ve Zeharya 9 aynı temel noktayı farklı biçimlerde verir: Maşiah yalnız belirli bir soy veya sembolik ayrıntı değildir; onun hükümranlığı dünyada belirli sonuçlar üretir. Barış, adalet, İsrael’in güvenliği ve toplanması, HaŞem bilgisinin yayılması kimlik ölçüsünün kendisidir.

Tanah hiçbir yerde “Maşiah ilk kez gelecek, temel görevlerini gerçekleştirmeden ölecek, buna rağmen kimliği kesin olacak; yüzyıllar sonra ikinci kez gelip eksik görevleri tamamlayacak” diye bir istisna tanımlamaz. Sanhedrin 98a iki geliş değil iki alternatif biçim verir. Sukka 52a aynı Maşiah’ın iki gelişi yerine ayrı Maşiah figürlerini tartışır. Yonah ise şartlı peygamberliğin nasıl işlediğini gösterir; ölen bir Maşiah adayına ikinci geliş kuralı vermez.

İkinci geliş öğretisi kabul edildiğinde İsa’nın gerçekleştirmediği bütün Maşiah görevleri geleceğe taşınabilir. Fakat tam da bu esneklik öğretinin Tanah’tan kanıt değerini zayıflatır. Kimlik ölçüsü adaydan bağımsız olmalıdır. Aday ölçüye uymadığında ölçü iki ayrı döneme bölünüyorsa, artık Tanah adayı sınamıyor; Tanah’ın ölçüsü önceden kabul edilmiş adayın kimliğine göre yeniden düzenleniyor.

Kaynaklar

1702. Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 13-14 ve 35-36; barış Maşiah kimliği itirazını ve “iki geliş” çözümünü tartıştığı bölümler. ↩

1703. Yeşaya 11:1-12. ↩

1704. Yirmiyahu 23:5-8; özellikle “be-yamav - onun günlerinde”. ↩

1705. Zeharya 9:9-10. ↩

1706. Bavli, Sanhedrin 98a: Daniel 7:13 ile Zeharya 9:9, “zekhu - im ananei şemaya; lo zekhu - ani ve-rokhev al hamor” şeklinde İsrael’in liyakatine bağlı alternatif geliş biçimleri olarak uzlaştırılır; sugya iki ardışık geliş kurmaz. ↩

1707. Bavli, Sanhedrin 98a; Daniel 7:13 ile Zeharya 9:9 aynı Maşiah’ın İsrael’in liyakatine bağlı iki alternatif geliş biçimi olarak uzlaştırılır. Bu passage iki ayrı geliş tarihi vermez. ↩

1708. Bavli, Sukka 52a. Zeharya 12:10’daki yas için “öldürülen Maşiah ben Yosef” ve “öldürülen yetser ha-ra” görüşleri verilir; aynı sugyanın devamında Maşiah ben David, Maşiah ben Yosef’in öldürüldüğünü görür. Kaynak iki ayrı Maşiah figürünü ayırır. ↩

1709. Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 35-36; acı çeken/reddedilen Maşiah ile görkemli hükümdar tasvirlerinin iki geliş gerektirdiği savı. ↩

1710. Yonah 3:4-10; Heaster’ın şartlı peygamberlik ve gecikme örneği olarak Ninova’yı kullanması, Jesus for Jews, PDF s. 35-36. ↩

1711. Bavli, Sanhedrin 98a; Yeşaya 60:22’deki “be-itta / ahişena” gerilimi İsrael’in liyakatine göre zamanlama bakımından açıklanır. ↩

1712. Miha 5:1-5. ↩

1713. Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 11:4, sansürsüz metin geleneği; David soyundan, Yazılı ve Sözlü Tora’ya bağlı aday için hezkat Maşiah ile Maşiah vadai ölçütleri; Bet HaMikdaş’ın kurulması ve İsrael’in dağılmışlarının toplanması kesinleşme kriterleri arasındadır. ↩

1714. Rambam, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 11:4’ün sansürsüz metni: aday gereken ölçüde başarılı olmaz veya öldürülürse Tora’nın vaat ettiği kişi olmadığı belirtilir. Metin geleneği ve bu bölümün tarihsel alımlanışı için bkz. David Berger, “Maimonides’s Mishneh Torah on the Messianic Age: Reactions and Controversies through the Ages,” Emet le-Ya‘akov: Facing the Truths of History, ed. Zev Eleff ve Shaul Seidler-Feller (Academic Studies Press, 2023), s. 25-47. ↩

Hristiyan yorumun çözümü açık ve tutarlıdır: Maşiah’ın ilk gelişinde reddedilmesi ve öldürülmesi bölünmeye yol açar; ikinci gelişinde ise Yeşaya’nın barış krallığı kurulur. Bu model kabul edilirse İsa’ya atfedilen “barış değil kılıç getirmeye geldim” türü sözlerle Maşiah çağının barış kehanetleri arasında mantıksal bir çelişki kalmaz. Sorun, modelin kendi içinde tutarlı olup olmaması değil, Tanah’ın bu iki aşamayı gerçekten öğretip öğretmemesidir.²¹³⁵

Tanah Maşiah’ın görevlerini aynı eskatolojik tabloda verir. Yeşaya 11’de David soyuna ilişkin filiz adaletle hükmeder, kötülüğü yargılar, dünya YHWH bilgisiyle dolar ve İsrael’in sürgünleri toplanır. Yeremya 23’te David soyuna ilişkin kral hükmeder ve onun günlerinde Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37’de halk birleşir, ülkesine yerleşir, David soyuna ilişkin kralın yönetimine girer ve kalıcı barış antlaşmasına kavuşur.²¹³⁶

Zeharya 9 da Hristiyan yorumun iki geliş şemasının dayanağı olmaktan çok, şemanın metne nasıl yerleştirildiğini gösterir. Dokuzuncu ayette alçakgönüllü kral Tsion’a gelir; hemen sonraki ayette savaş arabaları ve yay kaldırılır, uluslara barış konuşulur ve egemenliği denizden denize uzanır. Metnin kendi dizisi kralın gelişi ile barış egemenliği arasına yüzyıllarca süren bir ayrılık koymaz.²¹³⁷

Rabbinik kaynaklarda farklı Maşiah’a ilişkin senaryolar bulunması bu boşluğu doldurmaz. Sanhedrin 98a’daki ünlü tartışma, “bulutlarla” ve “eşeğe binmiş alçakgönüllü” imgelerini İsrael’in liyakatine bağlı iki geliş biçimi olarak açıklar: layıksa bulutlarla, değilse alçakgönüllü ve eşeğe binmiş. Bu, aynı Maşiah’ın biri başarısız, biri başarılı iki ayrı tarihsel gelişi değildir.²¹³⁸

Sukka 52a’da Maşiah ben Yosef’in ölümü ve Maşiah ben David’in başka bir figür olarak görünmesi tartışılır. Bu gelenek de Hristiyan “aynı kişi önce ölür, göğe çıkar, yüzyıllar sonra geri gelir” modelini vermez. Yahudi eskatolojisindeki çoğulluk, belirli bir Hristiyan kronolojisinin kanıtı değildir.²¹³⁹

Rambam’ın daha geç halahik sentezi de kimlik ölçütünü gerçekleşen görevlere bağlar. Maşiah adayı Tora’yı güçlendirir, İsrael’i düzene sokar ve Tanrı’nın savaşlarını yürütür; başarılı olup Bet HaMikdaş’ı kurar ve sürgünleri toplarsa kesin Maşiah sayılır. Aday öldürülürse vaat edilen Maşiah olmadığı anlaşılır. Bu yapı, eksik görevleri belirsiz bir ikinci gelişe ertelemez.²¹⁴⁰

İki geliş modeli bu nedenle Tanah’tan çıkarılan bir sonuç değil, İsa’nın ilk yaşamında gerçekleşmeyen Maşiah görevlerini geleceğe aktaran teolojik bir anahtardır. Anahtar önceden kabul edildiğinde çelişki çözülebilir; fakat tam da kanıtlanması gereken şey bu anahtarın Tanah tarafından verilip verilmediğidir. Tanah böyle bir kural vermediği için çözüm döngüsel hale gelir.

Kaynaklar

2135. Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 13. Matta 10:34–37 ve Luka 14:26 gibi sözlerle Yeşaya 11’in barış tasvirlerini “Maşiah’ın iki gelişi” modeliyle uzlaştırır. ↩

2136. Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Metinler aynı Davidik gelecek içinde krallık, adalet, toplama, güvenlik ve barışı birlikte anlatır. ↩

2137. Zeharya 9:9–10. 9:9’daki kralın gelişi ile 9:10’daki savaş araçlarının kaldırılması ve uluslara barış ilanı art arda gelir. “İlk geliş / ikinci geliş” ayrımı ayetin sözcüklerinde bulunmaz. ↩

2138. Bavli Sanhedrin 98a: Daniel 7:13 ile Zeharya 9:9 arasındaki görünür gerilim “zahu — im zakhu… lo zakhu…” biçiminde İsrael’in liyakatine bağlı alternatif geliş kipleri olarak açıklanır. İki ardışık geliş doktrini kurulmaz. ↩

2139. Bavli Sukka 52a, Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David’i ayrı Maşiah’a ilişkin figürler olarak ele alır. Bu kaynak 142. iddianın incelemesinde de belirleyiciydi; burada yalnız kaynak katmanı açısından yeniden kullanılmaktadır. ↩

2140. Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 11:3–4. 11:3 Bar Koziva’nın ölümünden sonra Maşiah olmadığı sonucuna varıldığını örnek verir; 11:4 kesin Maşiah kimliği başarı, Bet HaMikdaş’ın kurulması ve sürgünlerin toplanmasıyla tanımlar. ↩

Sanhedrin 98a, Daniel 7’deki “gök bulutlarıyla” geliş ile Zeharya 9’daki “alçakgönüllü, eşeğe binmiş” kral arasındaki gerilimi şartlı iki tasvir olarak açıklar: İsrael layıksa bulutlarla, layık değilse eşek üzerinde.^{2276 2277} Fakat sonra bu iki koşullu tasviri iki ayrı tarihsel gelişe dönüştürür. Sugyanın söylediği tam olarak bu değildir.

Talmud’un formülü son derece açıktır: zahu - im ananei şemaya; lo zahu - ani verokhev al hamor. “Layık olurlarsa - gök bulutlarıyla; layık olmazlarsa - alçakgönüllü ve eşeğe binmiş.” İki cümle arasında “önce”, “sonra”, “öldükten sonra geri döner” veya “aynı kişi iki kez gelir” diyen hiçbir sözcük yoktur. Bunlar aynı olayın iki koşula bağlı gerçekleşme biçimidir.

Bunu anlamanın en güçlü yolu, sugya içindeki bir önceki satıra bakmaktır. Aynı Rabbi Yehoşua ben Levi, Yeşaya 60:22’deki be-itah, “zamanında” ile ahişena, “onu hızlandıracağım” sözlerini uzlaştırır: layık olurlarsa hızlandırılır, layık olmazlarsa belirlenmiş zamanda olur.²²⁷⁸ Hiç kimse buradan “kurtuluş önce erken, sonra ikinci kez zamanında gerçekleşecektir” sonucunu çıkarmaz. Dilbilgisel yapı aynıdır. Ardından gelen açıklama da aynı koşullu mantığı Daniel 7 ve Zeharya 9’a uygular.

Raşi’nin kısa açıklaması da iki geliş değil, geliş tarzı farkını gösterir. “Gök bulutlarıyla” ifadesini bimheirut, “hızla”; eşeğe binen yoksul kralı ise yavaş gelen fakir birinin yürüyüşü gibi açıklar.²²⁷⁹ Bu yorum kabul edilsin veya edilmesin, Hristiyan yorumun ihtiyaç duyduğu ölüm, göğe çıkış ve yüzyıllar sonra ikinci dönüş şemasını vermez.

Zeharya’nın kendi metni de iki geliş etiketini eklemez. 9:9’da aynı kral alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak gelir; hemen sonraki ayette savaş arabaları ve savaş yayları kaldırılır, kral uluslara barış ilan eder ve egemenliği denizden denize uzanır.²²⁸⁰ Hristiyan yorum bu iki ayeti “ilk gelişte 9:9, ikinci gelişte 9:10” diye ayırmak istiyorsa, araya konan yüzyıllar, ölüm ve dönüş metnin kendisinden gösterilmelidir.

Hristiyan yorum buna “Tanrı’nın sözü mutlaka gerçekleşeceğine göre her iki tasvir de ayrı ayrı gerçekleşmek zorundadır” diye cevap verir ve Nineve örneğinden bir erteleme ilkesi çıkarmaya çalışır. Fakat Yona kitabında anlatı kendi yorumunu verir: kent teşuva eder, Tanrı onların kötü yollarından döndüğünü görür ve ilan edilen felaketi getirmez; Yona da Tanrı’nın merhametli ve kötülükten vazgeçen olduğunu bildiğini söyler.²²⁸¹ Koşula bağlı hüküm ile “aynı Maşiah’ın iki kez gelişi” aynı mantıksal yapı değildir.

Dahası, Sanhedrin 98a’nın hemen kendisi Hristiyan yorumun “bir dal gerçekleşmezse Tanrı’nın sözü yanlış olur” itirazını cevaplamış durumdadır: iki ayeti koşullara bağlayarak ikisini de doğru kabul eder. Bir koşullu önermenin iki kolunun aynı tarih içinde gerçekleşmesi gerekmez. Eğer layıksalar A, değilseler B cümlesi, A ve B’nin peş peşe yaşanacağını söylemez.

Sanhedrin 98a, iki geliş öğretisine Yahudi kaynak desteği sağlamaz. Tam tersine, Hristiyan yorumun iki ayrı geliş diye okuduğu tasvirleri Hazal tek Maşiah gelişi için iki alternatif biçim olarak uzlaştırır.²²⁸² İki geliş öğretisi Hristiyan öncüllerden Sanhedrin 98a’ya geri taşınır; sugya bu öğretinin kanıtı değildir.

Kaynaklar

2276. Heaster, Jesus for Jews, 5-5-2 “Zechariah 9 And The Two Comings Of Messiah”, PDF s. 35–36. Heaster Sanhedrin 98a’daki “layıksalar bulutlarla, değilseler eşek üzerinde” yorumunu aktarır; Tanrı’nın sözünün mutlaka gerçekleşmesi gerektiğinden iki tasvirin iki ayrı Maşiah gelişi olarak gerçekleşmesi gerektiğini savunur. ↩

2277. Bavli Sanhedrin 98a: “זכו – עם ענני שמיא, לא זכו – עני ורוכב על חמור” - “layık olurlarsa gök bulutlarıyla; layık olmazlarsa alçakgönüllü ve eşeğe binmiş.” Sugya Daniel 7:13–14 ile Zeharya 9:9’u koşullu iki geliş tarzı olarak uzlaştırır. ↩

2278. Bavli Sanhedrin 98a, hemen önceki öğreti: Yeşaya 60:22’deki “zamanında” ve “onu hızlandıracağım” ifadeleri “layık olurlarsa hızlandırırım; layık olmazlarsa zamanında” diye uzlaştırılır. Aynı koşullu formül, iki ayrı kurtuluş değil tek kurtuluşun farklı şartlarını anlatır. ↩

2279. Raşi, Bavli Sanhedrin 98a. “Gök bulutlarıyla bir insan oğlu geliyor” sözünü “hızla”; “alçakgönüllü ve eşeğe binen” sözünü ise “eşeği üzerinde yavaşça gelen yoksul gibi” açıklar. Raşi’nin açıklaması gelişin hız ve tarz farkına yöneliktir. ↩

2280. Zeharya 9:9–10. 9. ayette aynı kral eşeğe binmiş olarak gelir; 10. ayette savaş arabaları ve yaylar kaldırılır, kral uluslara barış ilan eder ve egemenliği denizden denize uzanır. Metin iki ayrı geliş etiketi koymaz. ↩

2281. Yona 3:4–10; 4:2. Nineve ilan edilen yıkım karşısında teşuva eder; Tanrı yaptıklarını görüp felaketi getirmez. Yona da Tanrı’nın merhametli, öfkesi geç ve kötülükten vazgeçen olduğunu bildiğini söyler. Anlatı, koşula bağlı hükmün değişmesini kendi içinde açıklar. ↩

2282. Sanhedrin 98a’nın koşullu okuması iki Tanah tasvirini reddetmez; her birinin hangi şart altında gerçekleşeceğini açıklar. Sugyada Maşiah’ın ölmesi, göğe çıkması ve tarih içinde ikinci kez dönmesi öğretisi bulunmaz. ↩