Misyoner İddiaları Arşivi

17 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

3. İddia: Yeni antlaşma, Sinay’ın buyruklarını geçersiz kılan yasalar getirecektir

Bir buyruğun yüreğe yazılması, insanın onu içten benimsemesini anlatır. Yeremya bu ifadeyi, atalarının antlaşmayı çiğnediği halka verilen yeni antlaşma sözünde kullanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir buyruğun yüreğe yazılması, insanın onu içten benimsemesini anlatır. Yeremya bu ifadeyi, atalarının antlaşmayı çiğnediği halka verilen yeni antlaşma sözünde kullanır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora’nın Tanrı tarafından verildiğini ve İsa’nın onu tamamladığını söylerler. Onlara göre yeni antlaşmada esas olan yürekteki bağlılıktır. Bundan, Sinay emirlerinin bağlayıcılığını yitirdiği, yerlerine yeni hükümlerin geldiği ve Sinay’daki ibadetlerin artık zorunlu olmadığı sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yazılır: “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım.” Bu sözün verildiği İsrael ve Yehuda’nın ataları önceki antlaşmayı bozmuşlardı. Gelecekte ise halk Haşem’i tanıyacak, günahları bağışlanacak ve Tora’yı içtenlikle benimseyecektir (Yeremya 31:30–33). Bir emir bilindiği halde çiğnenebilir. Yüreğe yazıldığında ise istekle yerine getirilir. Haşem’in vaadi, geçmişte çiğnenen Tora’nın içtenlikle benimsenmesidir. Bu vaadi emirlerin kaldırılması diye okumak, peygamberin söylediğini tersine çevirmektir.

Yehezkel, yeni yürek ve yeni ruh verildiğinde bu bağlılığın nasıl yaşanacağını açıkça anlatır: “Ruhumu içinize koyacağım; kurallarıma göre yürümenizi, hükümlerimi koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım” (Yehezkel 36:26–27). Halk Haşem’e bağlandığında O’nun emirlerine uyarak yaşayacaktır. David soyundan hükümdarın yönetiminde de halk bu hükümleri koruyup uygulayacaktır (Yehezkel 37:24). Yeni yürek verilmesinin sonucu, mitsvaların, yani Haşem’in emirlerinin yerine getirilmesidir.

Yerine getirilecek emirler arasında Şabatı kutsal tutmak, bayramları korumak ve Tapınakta hizmet etmek de vardır. Tapınağın kutsal hizmetini yürüten kohenler, halka kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecektir. Buradaki temiz ve kirli sözleri, Tapınak ve ibadet için gereken durumu anlatır. Bu ayrım, günlük dilde bedensel temizlikten veya kirden söz etmekle aynı değildir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülecek; O’nun bayramlarına ilişkin kurallar korunacak ve Şabatları kutsal tutulacaktır (Yehezkel 44:23–24). Haşem’e içten bağlılık insanın davranışlarında görülür. Hangi günün kutsal tutulacağı ve ibadetin nasıl yerine getirileceği de bu yaşama dahildir.

Haşem’e içten bağlılık ile bedene ilişkin emirler birlikte korunur. Tapınağa giriş konusunda hem yürek hem beden bakımından sünnetsizlik anılır; İsrael arasında bulunan böyle bir yabancının kutsal yere girmesi yasaklanır (Yehezkel 44:7–9). İçten bağlılığın aranması, bedensel sünnet şartını ortadan kaldırmamıştır. İçten bağlılığı bedenle ilgili şartın yerine koyan yorum ise ayette birlikte aranan iki şarttan birini kaldırır.

Bayramların gelecekteki yeri, başka milletlerin Yeruşalayim’e gelişiyle daha da belirginleşir. Yeruşalayim’e karşı gelen milletlerden sağ kalanlar, her yıl Haşem’e ibadet etmek ve Sukkot’u, yani Çardaklar Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkacaktır. Gelmeyen topluluklara yağmur verilmeyecek; Mısır ve bayrama katılmayan diğer milletler için ceza olacaktır (Zekeriya 14:16–19). Zekeriya, Sukkot’u adıyla anıp ne zaman ve nerede kutlanacağını söyler. Gelmeyenlerin cezalandırılması da bayrama katılmanın o gelecekte bir yükümlülük olduğunu gösterir.

Haşem’in sözleri de kuşaklar boyunca yaşamaya devam edecektir. Yeşaya’da antlaşma, Haşem’in ruhuyla ve ağızlara koyduğu sözlerle birlikte anılır; bu sözlerin halkın, çocuklarının ve torunlarının ağzından sonsuza dek ayrılmayacağı vaat edilir (Yeşaya 59:21). Yürekte benimsenen öğreti, konuşulan ve sonraki kuşaklara aktarılan öğreti olarak kalır. Malaki, gelecekte yaşanacak olayları anlatırken halka Moşe’nin Tora’sını hatırlamasını buyurur: “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın; bütün İsrael için Horev’de ona emrettiğim kuralları ve hükümleri” (Malaki 3:22). Haşem’in büyük günü öncesinde Eliyahu’nun gönderileceği sözüyle birlikte, halka Horev’de, yani Sinay’da verilmiş Tora hatırlatılır (3:23–24).

Tanah’ta vaat edilen değişim, insanların Haşem’e bağlılığında gerçekleşir. Şabat tutulur, bayramlar kutlanır ve kohenler hizmet eder. Bu ibadetleri uygulayacak halka yeni bir yürek verilmesi, Sinay’ın hükümlerinden muafiyet diye sunulamaz. İddia, peygamberlerin yerine getirileceğini söylediği emirleri geçersiz sayar.

Yeni antlaşmada değişen, halkın buyruklara bağlılığıdır. Peygamberlerin o gelecek için tarif ettiği Şabat, bayram ve kohenlik görevleri, Sinay’ın buyruklarının geçersiz kaldığı iddiasıyla çelişir.

Tanah kaynakları: Yeremya 31:30–33; Yehezkel 36:26–27, 37:24, 44:7–9 ve 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Yeşaya 59:21; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Malaki 3:22–24, Hristiyan bölümlemesinde 4:4–6 olarak numaralandırılır.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

14. İddia: Tora’nın buyrukları daha sonraki vahiy ile kalıcı olarak kaldırılabilir

Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.

Sinay Tora’sını veren Haşem’in daha sonra bazı emirleri kaldırabileceği, bu Hristiyan iddiasının temelidir. Görüşü savunanlar Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. İsa bu görevi tamamladıktan sonra, daha sonraki bir vahiy yoluyla bazı emirlerin bağlayıcılığının kalıcı biçimde sona erdiğini ileri sürerler. Onlara göre değişikliğe karar veren, yasayı ilk başta veren Haşem’dir.

Tanah’ın Cevabı:

İsrael Horev’de toplanmış, Haşem’in sözünü orada işitmişti. Moşe, o gün yaşananların unutulmamasını, çocuklara ve torunlara öğretilmesini ister. Ardından bir sınır konur. “Size buyurduğum söze eklemeyin ve ondan eksiltmeyin.” Emirlerin korunması için verilen bu talimat, bütün buyrukların yerine getirilmesi istenirken tekrarlanır. Daha sonra bir kişi çıkıp Haşem’in artık başka türlü buyurduğunu söylediğinde, halkın önünde verilmiş olan hüküm o kişinin kendi sözüyle değişmez. (Devarim 4:2, 9–10, Devarim 13:1, bazı çevirilerde 12:32) Bir topluluğa açıklanan sözleşmenin hükümleri, sonradan gelen bir kişinin sözleşme sahibinden farklı bir mesaj aldığını söylemesiyle değişmez. Yeni iddianın yetkisi, önceden verilmiş ölçüyle sınanır.

Moşe, Haşem’in göndereceği peygamberin dinlenmesini de emreder. Bu yetkinin kapsamı bellidir. Peygamber kendisine buyurulan sözü iletir. Haşem adına haber verilip o haber gerçekleşmezse sözün Haşem’den gelmediği anlaşılır. Tora, bildirilen işaretin gerçekleştiği durumu da ele alır. Bir peygamber ya da rüya gören kişi bir işaret bildirir ve işaret gerçekleşir. Ardından halkı başka ilahlara çağırırsa sözü dinlenmez. O sırada sınanan şey, halkın Haşem’i bütün yüreğiyle sevip sevmediğidir. İsrael’e O’na bağlı kalması, O’nun sesini dinlemesi ve emirlerini koruması buyurulur. Bir işaretin gerçekleşmesi, o kişinin ardından söylediği her sözün doğru olduğunu garanti etmez. Mucize veya diriliş iddiası da Tora’nın koyduğu sınırı kaldıracak bir yetki vermez. (Devarim 18:15–22, Devarim 13:2–6)

“Yasayı veren Haşem, yasayı değiştirebilir” denildiğinde, değişikliğin gerçekten Haşem tarafından buyurulduğunun gösterilmesi gerekir. Bu akıl yürütmede önce İsa’nın yetkisi Tora’ya dayanılarak savunulur. Ardından aynı yetki, Tora’nın koyduğu sınırı kaldırmak için kullanılır. Böylece kanıtlanması gereken sonuç daha başlangıçta doğru sayılmış olur. Devarim’in peygamberlik hakkında verdiği hüküm bu akıl yürütmeye izin vermez. Haşem’in buyurmadığı bir sözü O’nun adına söylemek aynı bölümde mahkum edilir. (Devarim 18:18–20)

Eliyahu’nun Karmel’de yaptığı şey, geçici bir talimatın kapsamını gösterir. Yakmalık sunular için Haşem’in seçeceği yer belirlenmiştir. Eliyahu ise o gün Karmel’de on iki kabileyi temsil eden taşlarla Haşem’in yıkılmış sunağını onarır. Duasında yaptıklarını Haşem’in sözüyle yaptığını söyler ve halkın O’nu tanımasını, yüreğiyle O’na dönmesini ister. Olay halkın “Haşem Tanrı’dır” diye seslenmesiyle sona erer. Karmel’deki sunu, o gün yapılan eyleme verilen iznin örneğidir. O günden sonra herkese dilediği yerde sunu yapma yetkisi verilmiş olsaydı, Tora’nın yer hakkındaki hükmü değiştirilmiş olurdu. Eliyahu böyle bir yetki vermez. (Devarim 12:13–14, Melahim Alef 18:30–39)

Rambam, Hilhot Yesode HaTora 9:1 ve 9:3’te kalıcı değişiklikle bu geçici talimatı birbirinden ayırır. Tora’daki bir emrin yalnız eski bir dönem için verildiğini söyleyen peygamberlik iddiası reddedilir. Eliyahu’nun uygulaması ise horaat şaa, yani belirli bir durum için verilen geçici talimattır. İzin o olayla sınırlıdır. Putlara tapınmak içinse geçici izin de verilemez. (Hilhot Yesode HaTora 9)

Zor bir davada yeni bir karar verilmesi de Tora’nın öngördüğü bir durumdur. Dava yerinde çözülemezse yetkili kohenlere, yani kutsal hizmetle görevli kişilere ve yargıca götürülür. Onların verdiği karara uyulması Tora’nın kendi emridir. Böyle bir kararın bağlayıcı olması, Tora’nın o makama verdiği yetkiye dayanır. Bir davada hangi hükmün nasıl uygulanacağını belirlemek, o hükmün bundan böyle uygulanmayacağını ilan etme yetkisi vermez. (Devarim 17:8–11) Mişna Avot 1:1’deki aktarım da Moşe’den Yehoşua’ya, ileri gelenlere ve peygamberlere uzanır. Peygamberler Sinay’dan başlayan bu aktarımın içindedir. (Avot 1:1)

Emirlerin geleceği de açıkça gösterilmiştir. Yeremya’nın yeni antlaşmasında Haşem kendi Tora’sını halkın yüreğine yazar. Yehezkel’de halka yeni bir yürek ve ruh verilmesinin sonucu, Haşem’in hükümlerinin uygulanmasıdır. Gelecekteki Tapınak’ta halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmek öğretilir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramlar gözetilir ve Şabat kutsal tutulur. Peygamberlerin vaat ettiği yenilenme, halkın bu emirleri günlük yaşamında yerine getirmesini sağlar. (Yeremya 31:32, Yehezkel 36:26–27, Yehezkel 44:23–24)

Malaki, Haşem’in büyük günü gelmeden önce bütün İsrael için Horev’de verilmiş olan Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla hatırlanmasını ister. Hemen ardından Eliyahu’nun gelişi haber verilir. Böylece peygamberin geleceğe ilişkin çağrısı, halkı yeniden Moşe’nin Tora’sına yöneltir. Sinay’da koruma altına alınan, gelecekte de uygulanacağı bildirilen bu emirlerin İsa aracılığıyla kalıcı olarak kaldırıldığı iddiası Tanah’a aykırıdır. (Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6)

Bir peygambere belirli bir olay için verilen görev, Sinay emirlerini kalıcı biçimde kaldırma yetkisi vermez. Gelecek için aynı emirleri koruyan peygamberlik sözleri de kalıcı ilga iddiasıyla çelişir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 9–10, 12:13–14, 13:1–6 (13:1 bazı çevirilerde 12:32), 17:8–11, 18:15–22; Melahim Alef 18:30–39; Yeremya 31:32 (Masoretik numaralandırma; bazı çevirilerde 31:33; İbranice bölüm); Yehezkel 36:27 ve 36:26, 44:23–24; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Devarim 4:2, 13:1–6.

Bu iddianın sayfası

131. İddia: İsrael Tora’ya ancak yeni antlaşmayla verilen özel yardımla itaat edebilir

Tora, insana kötülükten dönmesini ve Haşem’in buyruklarını yerine getirmesini söyler. Peygamberler ayrıca Haşem’in İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, Tanrı’nın yardımı ile insanın kendi seçiminin nasıl ilişkilendirildiği anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, insana kötülükten dönmesini ve Haşem’in buyruklarını yerine getirmesini söyler. Peygamberler ayrıca Haşem’in İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, Tanrı’nın yardımı ile insanın kendi seçiminin nasıl ilişkilendirildiği anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın günah işlemeye zorlanmadığını kabul ederler. Bununla birlikte İsrael’in günaha yatkın doğası nedeniyle, halkın Tora’ya gerçekten uyabilmesi için Haşem’in yeni antlaşmayla vereceği özel yardımı beklemesi gerektiğini söylerler. Devarim 30 ve Yehezkel 36’daki yüreğin değişeceğine dair sözleri bu düşünceye dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Tanrı’nın yardımı ile insanın seçimi birbirini dışlamaz. Tanah, insana kötülükten dönmesini ve buyrukları yerine getirmesini söyler. Aynı zamanda Tanrı’nın insanı yönlendirdiğini, bağışladığını ve İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Tartışılan iddia daha özeldir: Bu yardımın ancak İsa’yla ilişkilendirilen yeni antlaşma üzerinden geldiği ve ondan önce gerçek itaatin mümkün olmadığı ileri sürülür.

Devarim 30:11’de Moşe şöyle der: כִּי הַמִּצְוָה הַזֹּאת אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם לֹא־נִפְלֵאת הִוא מִמְּךָ וְלֹא רְחֹקָה הִוא. Yani “Bugün sana emrettiğim bu mitsva senin için erişilmez değildir, uzakta değildir.” Birkaç ayet sonra sözün insanın ağzında ve yüreğinde olduğu, לַעֲשֹׂתוֹ (laasoto), yani “onu yerine getirmesi için” yakın bulunduğu söylenir. Mitsva, burada Haşem’in verdiği buyruktur. Moşe ardından yaşamla ölümü halkın önüne koyar ve “yaşamı seç” der. Devarim 30:11–19.

Bu çağrı, Tanrı’nın yardımını gereksiz saymaz. Fakat buyruğu, İsrael’in o anda yerine getirmesi mümkün olmayan ve ancak gelecekte İsa’yla kurulacak bir ilişkiyle yapılabilecek bir görev olarak da tanımlamaz. Metin, Moşe’nin “bugün” verdiği buyruğun halka yakın olduğunu söyler.

Bereşit 4:6–7’de Tanrı, öfkelenen Kayin’i uyarır. Günahın ona yöneldiğini söyler ve וְאֵלֶיךָ תְּשׁוּקָתוֹ וְאַתָּה תִּמְשָׁל־בּוֹ sözleriyle onun günaha egemen olmasından söz eder. Günahın çekimi gerçektir; buna rağmen Kayin doğru davranma konusunda sorumlu tutulur. Bu uyarı, Kayin’in gelecekte başka bir insanın ölümünü beklemesini gerektirmez. Bereşit 4:6–7.

Yehezkel 18:21–23, kötülük yapan kişinin günahlarından dönmesi, Tanrı’nın yasalarını gözetmesi ve adaletle davranması halinde yaşayacağını bildirir. Aynı bölüm halka “Kendinize yeni bir yürek ve yeni bir ruh edinin” diye seslenir. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişiyi yolunu bırakmaya ve bağışlayan Tanrı’ya dönmeye çağırır. Bu çağrılar günaha yönelmiş insanlara yapılır. Yehezkel 18:21–23, 18:30–32, Yeşaya 55:6–7.

Devarim 30:2’de İsrael’in Tanrı’ya dönmesi ve O’nun sesini dinlemesi anlatılır. 30:6’da Tanrı’nın halkın yüreğini değiştireceği, 30:8’de ise halkın yeniden O’nun buyruklarını yerine getireceği söylenir. İsrael önce döner ve dinler. Haşem halkın yüreğini değiştirir, halk da yeniden buyruklara uyar. Bu sıralama Tanrı’nın dönüşten önce yardım etmediğini kanıtlamaz; fakat İsrael’in dönmesini yalnız gelecekteki bir antlaşmadan sonra başlayan bir eylem olarak da sunmaz. Devarim 30:1–10.

Yehezkel 36:26–27’de Tanrı halka yeni bir yürek ve ruh vereceğini, buyruklarını yerine getirmelerini sağlayacağını bildirir. Yehezkel 18’de ise insanlara kendilerine yeni bir yürek ve ruh edinmeleri söylenir. Bir ayet, Tanrı’nın halkın yüreğini değiştireceğini söyler. Diğeri, insanın kötülükten dönme sorumluluğunu anlatır. Yehezkel 36 bu Tanrısal yardımı İsa’nın ölümüne veya onun Maşiah olarak kabul edilmesine bağlamaz. Yehezkel 36:26–27.

İnsanın kötülüğe eğilimi de Tanah’ta saklanmaz. Bereşit 8:21 insan yüreğinin eğiliminden söz eder. Bu eğilimin varlığı, her durumda günah işlemeye zorlanmakla aynı şey değildir. Kayin’e yapılan uyarı ve peygamberlerin dönüş çağrıları, insanı yaptığı seçimlerden sorumlu tutar. Bereşit 8:21.

Rabbinik kaynakta da Tanrı’nın yardımı ile insanın seçimi birlikte anlatılır. Talmud’un Kiduşin 30b bölümü, kötü eğilime karşı Tanrı’nın yardımından söz eder; aynı tartışmada Bereşit 4:7’ye dayanarak insanın ona hükmetmeyi seçebileceğini de söyler. Bu açıklama, Tanrısal yardım ve insan seçiminin birlikte ele alındığını gösterir. Kiduşin 30b.

Tanah’ın verdiği dönüş yolu Tanrı’ya yönelmek, kötülükten vazgeçmek ve O’nun buyruklarını yerine getirmektir. Tanrı’nın yeni yürek verme vaadi bu yolu güçlendirir. Bu vaadi İsa’ya iman etme şartına bağlayan söz, ilgili ayetlerde bulunmaz.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–19; Bereşit 4:6–7, 8:21; Yehezkel 18:21–23, 18:30–32, 36:26–27; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası

134. İddia: Yehezkel’deki gelecekteki korbanlar yalnız İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatacaktır

Yehezkel, gelecekte kutsal yerde yapılacak hizmeti anlatır. Korbanların kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla sunulacağını da belirtir. Bir sununun geçmişi anmak için mi, yoksa o gün yapılacak bir arınma için mi getirildiği ayetin verdiği amaca bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yehezkel, gelecekte kutsal yerde yapılacak hizmeti anlatır. Korbanların kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla sunulacağını da belirtir. Bir sununun geçmişi anmak için mi, yoksa o gün yapılacak bir arınma için mi getirildiği ayetin verdiği amaca bakılarak anlaşılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, İsa’dan önceki korbanların onun ilerideki ölümüne işaret ettiğini söylerler. Yehezkel’in gelecekte yapılacağını bildirdiği korbanlara ise aynı olayın anısını canlı tutma görevi verirler. Onlara göre bu sunuların tek amacı İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatmaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel 45:15–17, gelecekteki sunuların İsrael halkı için kapara sağlama amacını açıkça bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Yönetici bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunuları sağlayacaktır. 45:18–20, kutsal yerin arındırılmasını; 45:22, yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu getirmesini anlatır.

Yehezkel 45:17’de yöneticinin görevleri הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל sözleriyle belirlenir: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını sağlayacaktır.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Le-khapper (לְכַפֵּר), metnin gelecekteki sunulara açıkça verdiği kapara işlevini gösterir.

45:22’de de וְעָשָׂה הַנָּשִׂיא בַּיּוֹם הַהוּא בַּעֲדוֹ וּבְעַד כָּל־עַם הָאָרֶץ פַּר חַטָּאת denilerek yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu olarak bir boğa sağlayacağı bildirilir. Yalnız geçmişteki başka bir insanın ölümünü hatırlatma işlevi, ayetin bu somut ifadelerinde yer almamaktadır.

Yehezkel 45:20’de arındırma, yanılarak ya da bilmeden hareket eden kişiye de bağlanır. Ayetin kullandığı שֹׁגֶה sözü, kişinin yanılmasını anlatır. Kutsal yer, içinde yaşayan halkın yaptığı bu tür eylemlerle ilgili olarak arındırılır. Belirli bir tarihte, belirli bir kutsal yerde ve o dönemde yaşayan kişilerin hatalarıyla ilgili yapılan iş, peygamberin verdiği amaçla değerlendirilir. (Yehezkel 45:18–20).

Yehezkel 43:18–27’de sunak işlemleri, 45:19’da kanın uygulanması ve 46:13–15’te günlük sunular da açıklanır. Bunlar gelecekte kutsal yerde yapılacak ibadetin somut adımlarıdır. Peygamber “Önce ölmüş bir insanı hatırlamak için yapılacaktır” demez.

Yehezkel 45:18–20’de kutsal mekanın arındırılması için kan uygulanır; 45:22’de yönetici kendisi ve ülke halkı için hatat (günah kurbanı) sağlar. Yehezkel 43:20 sunağın arındırılmasını, 45:19 kohenin kanı kutsal mekana uygulamasını, 45:15–17 ise sunuların halk için kapara görevini bildirir.

Hristiyanların Yehezkel’deki kurbanların yalnız İsa’nın geçmişteki ölümünü anacağını söylemeleri, peygamberin açıkça verdiği arınma ve günahların giderilmesi görevini değiştirir. Yehezkel 45:17–22, sununun kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla yapılacağını açıkça söyler: İsrael için gerçek arınma ve kapara.

Yehezkel 43:20’de kanın sunağa uygulanması, 45:19’da kohenin kanı kutsal yerin belirli bölümlerine sürmesi ve 46:13–15’te günlük hizmetin sürmesi anlatılmaktadır. İşlemi kimin yapacağı, kanın nereye sürüleceği ve işlemin amacı belirtilmiştir. Korbanı yalnız hatırlatma ayinine çevirmek için peygamberin ifade ettiği kapara ve arınma işlevini başka bir işleve dönüştürmek gerekir; bu dönüşümün gerekçesi ise Yehezkel’in kendi metninde bulunmaz.

Kapara sözcüğü her kullanımda yalnız bir insanın işlediği suçun bağışlanmasını anlatmaz; kutsal mekanın ve sunağın arındırılması için de kullanılır. Yehezkel hem halk için kaparadan hem kutsal yerin arındırılmasından söz eder. Hangi işlevin anlatıldığı ilgili ayetin kendi bağlamında görülür. Her iki durumda da metin, sunuyu yalnız geçmişteki bir ölümü hatırlatan tören olarak tanımlamaz.

Yehezkel 36:26–27 ve 37:24’te halkın Tanrı’nın hükümlerini yerine getireceği bildirilir. Sonraki bölümlerde kutsal mekan, kohenler ve sunular anlatılır. Bu bölümlerde korbanların geçici bir eğitim döneminden sonra İsa’nın ölümü nedeniyle kaldırılacağı söylenmez. Yehezkel, gelecekteki sunulara arınma ve kefaret görevi verir. Bu görevleri yalnız İsa’nın ölümünü anmaya çevirmek, peygamberin verdiği amacı değiştirmektir. Yehezkel 36:26–27, 37:24.

Tanah kaynakları: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25 ve 46:13–15; özellikle 45:17, 45:22.

Bu iddianın sayfası

141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.

Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.

Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.

Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.

Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.

Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.

Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.

Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.

Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.

Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.

Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.

Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.

Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.

Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.

İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.

“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.

Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.

Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.

Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

221. İddia: Devarim 30’da Tora’ya tam itaat ancak yeni antlaşmayla mümkün olacaktır

Devarim 30, sürgüne giden İsrael’in Tanrı’ya dönmesini ve Tanrı’nın halkın yüreğini değiştirmesini anlatır. Moşe aynı bölümde karşısındaki insanlara buyruğun kendilerine yakın olduğunu ve onu uygulayabileceklerini söyler. Bölüm, insandan beklenen davranışla Tanrı’nın gelecekte yapacağı değişikliği ayrı ayrı gösterir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Devarim 30, sürgüne giden İsrael’in Tanrı’ya dönmesini ve Tanrı’nın halkın yüreğini değiştirmesini anlatır. Moşe aynı bölümde karşısındaki insanlara buyruğun kendilerine yakın olduğunu ve onu uygulayabileceklerini söyler. Bölüm, insandan beklenen davranışla Tanrı’nın gelecekte yapacağı değişikliği ayrı ayrı gösterir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora’ya tam olarak uymanın mümkün olduğunu, fakat insanın günaha eğilimi yüzünden bunu başaramadığını söylerler. Devarim 30’daki vaadi yeni antlaşmayla ilişkilendirir ve Tanrı’nın İsrael’e bu antlaşma altında yardım edeceğini ileri sürerler. Onlara göre halk ancak bu yardımdan sonra Tora’ya itaat edebilir.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 30, Tanrı’nın gelecekte İsrael’in yüreğini değiştireceğini söyler. Fakat buradan, o zamana kadar insanın Tanrı’ya dönemeyeceği veya emirlerini yerine getiremeyeceği sonucu çıkmaz. Aynı bölüm, Moşe’nin karşısındaki halka emrin yakın olduğunu ve yapılabileceğini bildirir.

Bölümün başında İsrael’in sürgündeyken yaşadıklarını hatırlayıp bütün yüreğiyle Tanrı’ya döneceği ve O’nun sesini dinleyeceği anlatılır (Devarim 30:1–2). Ardından Tanrı’nın halkı toplayacağı, ülkeye getireceği ve yüreğini sünnet edeceği bildirilir (30:3–6).

Yüreğin sünnet edilmesi, halkın Tanrı’yı bütün yüreği ve canıyla sevmesi için iç dünyasında gerçekleşecek değişimi anlatır. Metin insanın dönüşünü 2. ayette, Tanrı’nın yürek üzerindeki eylemini 6. ayette anlatır. Ayette halk önce Tanrı’ya döner. Yürekteki daha derin değişim bundan sonra anlatılır. İlk dönüşün ancak o değişimden sonra mümkün olduğu iddiası ayetlerin sırasıyla uyuşmaz.

Devarim 30:8, gelecekte halkın Tanrı’nın sesini dinleyeceğini ve “bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları” yapacağını söyler. 30:10, bunları “bu Tora kitabında” yazılı hükümler olarak tanımlar. Ayetteki mitsvalar, Moşe’nin o gün verdiği Tora buyruklarıdır. Gelecekteki değişimin sonucu, halkın bu buyrukları uygulamasıdır.

Moşe daha sonra şöyle der: “Bu emir senin için fazla zor ve senden uzak değildir.” Emir gökte veya denizin ötesinde değildir. כִּי־קָרוֹב אֵלֶיךָ הַדָּבָר מְאֹד בְּפִיךָ וּבִלְבָבְךָ לַעֲשֹׂתוֹ: “Söz sana çok yakındır; onu yapman için ağzında ve yüreğindedir” (30:11–14). “Onu yapmak için” ifadesi, Moşe’nin hitap ettiği halkın sorumluluğunu da açıklar.

Ramban, 30:11’deki “bu emir”i teşuva, yani Tanrı’ya dönüş olarak yorumlar. Ona göre bölüm İsrael’in gelecekte gerçekten döneceğini vaat ederken, dönüşün uzak bir ülkede bile yapılabilecek kadar yakın olduğunu da söyler. Ramban, bir yandan halkın gelecekte topluca döneceğini, öte yandan bir insanın bulunduğu yerde bugün de Tanrı’ya dönebileceğini açıklar.

Devarim 10:16’da halka “Yüreğinizin sünnetsizliğini giderin” buyurulur. 30:6’da ise Tanrı, gelecekte halkın yüreğini sünnet edeceğini bildirir. İlk ayet, insanın kendi tutumunu değiştirmesini ister. İkinci ayet Tanrı’nın gelecekte yapacağını bildirir. Tanrı’nın yardım edeceğini bildirmesi, insanın kendi tutumundan sorumlu olduğu gerçeğini değiştirmez.

Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın içeriği de açıktır: Tanrı “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Yehezkel 36:26–27’de yeni yürek ve yeni ruh, Tanrı’nın kurallarında yürümek ve hükümlerini yapmakla ilişkilendirilir. Bu vaatler, Tora’nın yerine başka bir öğreti konacağını söylemez.

Tora’ya itaat edebilmek ile hayat boyunca hiç günah işlememek aynı şey değildir. Tora, insanın hata edebileceğini hesaba katar. Yanlışın türüne göre suçu itiraf etmeyi, verilen zararı karşılamayı veya belirli durumlarda korban sunmayı düzenler. Yehezkel 18:21–23, kötülüklerinden dönen, Tanrı’nın yasalarını gözeten ve adaletle davranan kişinin yaşayacağını bildirir.

Tanrı’nın insana yardım etmesi, insanın seçimiyle birlikte anlatılır. Kiduşin 30b, kötü eğilime karşı Tanrı’nın yardımından söz eder ve Tora’yı bu eğilime karşı bir çare olarak anlatır. Bu açıklamada insan, Tora’yı öğrenip doğru olanı yapmaktan yine sorumludur.

Devarim 30 hem insanı şimdi dönüşe çağırır hem de gelecekte daha derin bir dönüşüm vaat eder. Moşe, karşısındaki insanlara buyrukları uygulayabileceklerini söyler. Aynı bölümde, gelecekte de bu buyrukları yerine getirecek bir halk tarif edilir. Devarim 30, itaatin ancak yeni antlaşmayla mümkün olacağı iddiasına dayanak vermez.

Kaynaklar: Devarim 30:1–14, 30:19 ve 10:16; Ramban, Devarim 30:11; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 18:21–23, 36:24–28; Kiduşin 30b.

Bu iddianın sayfası

234. İddia: Sinay antlaşmasının sona ermesi için bütün İsrael’in yeniden toplanması gerekmez

Tora, Tanrı’nın Sinay’da bütün İsrael’in işitebildiği bir konuşmayla antlaşmayı bildirdiğini anlatır. Peygamberler, halkın antlaşmaya uymadığı dönemleri ve gelecekte Tanrı’ya nasıl döneceğini de açıklar. Antlaşmanın sürüp sürmediği bu sözlerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, Tanrı’nın Sinay’da bütün İsrael’in işitebildiği bir konuşmayla antlaşmayı bildirdiğini anlatır. Peygamberler, halkın antlaşmaya uymadığı dönemleri ve gelecekte Tanrı’ya nasıl döneceğini de açıklar. Antlaşmanın sürüp sürmediği bu sözlerden anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora bütün İsrael’in önünde verilmiş olsa da, sona ermesi için halkın yeniden toplanmasını gerektiren bir ayet bulunmadığını söylerler. Antlaşmanın sona ermesi için aynı yerin, aynı günün veya Moşe’nin yeniden bulunmasını şart saymadıkları gibi, bütün halkın yeniden toplanmasını da gerekli görmezler.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da, bütün İsrael’in aynı yerde ve aynı tarihte yeniden toplanarak antlaşmayı sona erdireceği bir tören tarif edilmez. Fakat böyle bir tören şartının bulunmaması, Tora’nın sona erdiğini göstermez. Antlaşmanın akıbetini anlamak için, Tanah’ın Tora hakkında geleceğe yönelik ne söylediğine bakılır.

Sinay’da antlaşmanın bütün halkın önünde yapılması, antlaşmaya kimin tanık olduğunu gösterir. Şemot 19:9’da Tanrı, halkın O’nun Moşe ile konuşmasını işiteceğini bildirir. Devarim 4:10–14, İsrael’in işittiği sözleri, antlaşmayı ve hükümleri hatırlatır. Sinay’daki antlaşmanın kurulmasına bütün halk tanık oldu. Daha sonra yalnız bir kişinin anlattığı deneyimde ise bütün halkın tanıklığı bulunmaz. Sinay’da halk Tanrı’nın Moşe’yle konuşmasına birlikte tanık olur.

Devarim 4:2 ve 13:1, Tanrı’nın verdiği sözlere ekleme ve onlardan çıkarma yapılmasını yasaklar. Devarim 13:2–6, gösterdiği işaret gerçekleşen bir kişi halkı başka ilahlara yönelttiğinde ona uyulmamasını emreder.

Tora ayrıca zor meselelerde yetkili yargı kurumuna başvurulmasını da düzenler (17:8–13). Bu kurumun yetkisi, Tora’da verilmiş bir hükmün bir davaya nasıl uygulanacağını açıklamaktır. Ayet kuruma Tora’yı sona erdirme yetkisi vermez.

Devarim 30:1–10, sürgünde yaşayan İsrael’in Tanrı’ya dönüşünü ve yeniden toplanmasını anlatır. 30:8’de halkın Tanrı’nın sesini dinleyip וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְו‍ֹתָיו, “O’nun bütün mitsvalarını yapacağı” söylenir. Moşe, gelecekte dönecek insanların aynı buyrukları yerine getireceğini söyler.

Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşma İsrael ve Yehuda ile yapılır. Tanrı אֶת־תּוֹרָתִי, Torati, “Tora’mı” onların içlerine koyacağını ve yüreklerine yazacağını bildirir. Yehezkel 36:26–27 de yeni yürek ve ruhun sonucunu Tanrı’nın kurallarında yürümek ve hükümlerini yapmak olarak açıklar. Malaki 3:22, Moşe’nin Horev’de bütün İsrael için aldığı Tora’nın hatırlanmasını ister.

Hristiyan yorum, İsrael’in antlaşmayı bozduğunu ve yeni antlaşmanın eski düzenin yerini aldığını savunur. Yeremya da önceki antlaşmanın bozulduğunu söyler. Yeremya, Tanrı’nın yeni antlaşmada Tora’yı halkın yüreğine yazacağını da açıkça söyler. İlk cümle halkın antlaşmaya uymadığını, ikincisi Tanrı’nın buyruklarını halka nasıl yerleştireceğini anlatır.

Tanah, gelecekte İsrael’in Tanrı’ya ve O’nun emirlerine döneceğini bildirir. Sinay’daki törenin tekrarlanması için açık bir şart olmaması, bu emirlerin kaldırıldığına dair kanıt oluşturmaz.

Kaynaklar: Şemot 19:9; Devarim 4:2, 10–14, 13:1–6, 17:8–13, 30:1–10; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:24–28; Malaki 3:22; Rambam, Mişne Tora, Tora’nın Temelleri 9:1.

Bu iddianın sayfası

237. İddia: Yeremya 3’te antlaşma sandığının artık anılmayacak olması Sinay düzeninin değiştirildiğini kanıtlar

Antlaşma sandığının nasıl yapılacağı Tora’da anlatılır. Tanıklık levhaları bu kutsal sandığın içine konur. Yeremya, bir gün bu sandığın artık anılmayacağını söyler. Aynı bölümde Yeruşalayim’in Tanrı’nın tahtı olarak adlandırılacağı ve ulusların orada toplanacağı da bildirilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Antlaşma sandığının nasıl yapılacağı Tora’da anlatılır. Tanıklık levhaları bu kutsal sandığın içine konur. Yeremya, bir gün bu sandığın artık anılmayacağını söyler. Aynı bölümde Yeruşalayim’in Tanrı’nın tahtı olarak adlandırılacağı ve ulusların orada toplanacağı da bildirilir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeruşalayim’in Tanrı’nın tahtı olmasını sandığın yerini alan bir değişiklik olarak okurlar. Onlara göre yeni antlaşma döneminde ulusların Yeruşalayim’e yönelmesi ve sandığın artık anılmaması, Sinay’da kurulan düzenin yerini yeni bir antlaşmanın aldığını gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya 3:16 gelecekte antlaşma sandığıyla ilgili bir değişim bildirir. Sandık artık anılmayacak, akla gelmeyecek, aranmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Fakat ayet bu değişimden Tora’nın bütün hükümlerinin sona erdiği sonucunu çıkarmaz.

Ayetin hemen devamında Yeruşalayim’in כִּסֵּא יְהוָה, “Tanrı’nın tahtı” diye adlandırılacağı ve bütün ulusların Tanrı’nın adına orada toplanacağı söylenir (Yeremya 3:17). 3:18’de İsrael ve Yehuda’nın birlikte atalarına verilen ülkeye döneceği bildirilir. Sandıkla ilgili söz, halkın dönüşünü ve ulusların Tanrı’ya yönelişini anlatan bu gelecek tasvirinin içindedir.

Sandığın anılmayacağı vaadinin hemen öncesinde Haşem halkına, kendilerini bilgi ve anlayışla güdecek önderler vereceğini söyler. Ardından Yeruşalayim bütün ulusların Haşem’in adı için toplandığı yer olur. Şemot’ta Moşe Tanrı’nın sesini sandığın örtüsü üzerinden işitir. Yeremya’nın daha sonra Tora’nın halka verileceğini anlattığı vaatte de konuşan aynı Haşem’dir. Yeremya’da yeni olan, şehir ve halkın Tanrı’ya yönelişinin kazandığı genişliktir. (Yeremya 3:14–18).

Şemot 25:10–22, sandığın yapımını ve tanıklık levhalarının içine konulmasını emreder. Sandığın kutsal hizmetteki görevlerinden biri bu levhaları taşımaktır. Tora aynı zamanda adalet ve Şabat gibi, uygulanması sandığın orada bulunmasına bağlı olmayan buyruklar verir. Sandığın gelecekte artık anılmaması ile Tora’nın kaldırılması ayrı iddialardır.

Nitekim aynı Yeremya kitabı yeni antlaşmayı anlatırken Tanrı’nın אֶת־תּוֹרָתִי, Torati, “Tora’mı” halkın içine koyacağını ve yüreğine yazacağını söyler (31:31–34). Antlaşmanın tarafları yine İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya, sandık hakkındaki değişimi bildirdiği gibi, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın yüreğine yazılacağını da bildirir.

Yeremya, Tapınağın yıkılması ve sürgün konusunda uyarırken de halkı adalete, Şabat’a ve Tanrı’ya dönüşe çağırır (Yeremya 7:1–15; 17:19–27). Bir kutsal eşyanın veya hizmetin belirli tarihsel koşullarda bulunmaması, bütün Tora’nın geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz.

Yehezkel 40–48’in gelecek tasvirinde Mikdaş, kohenler, sunak, korbanlar, Şabatlar ve belirlenmiş zamanlar da vardır. Yehezkel’in verdiği ayrıntıların Tora’daki uygulamalarla nasıl ilişkilendirildiği ayrıca yorumlanır. Fakat Yeremya’da sandığın artık anılmayacak olması, Yehezkel’in bildirdiği bütün kutsal hizmetlerin de ortadan kalkacağı anlamına gelmez.

Yehezkel 36:26–27, Tanrı’nın yeni yürek ve ruh vererek halkı kendi hükümlerinde yürüteceğini söyler. 37:21–28’de İsrael’in birleşmesi ve kutsal yerin halkın arasında bulunması vaat edilir.

Yeremya sandık hakkında gerçek bir değişim bildirir. Aynı peygamber, Tanrı’nın Tora’sını İsrael ve Yehuda’nın yüreğine yazacağını da söyler. Sandığın artık anılmayacağını söyleyen ayet, Sinay’da verilen Tora’nın kaldırıldığını söylemez. Yeni antlaşma hakkındaki açık söz, Tanrı’nın kendi Tora’sını halkına benimseteceğidir.

Kaynaklar: Yeremya 3:14–18, 7:1–15, 17:19–27 ve 31:31–34; Şemot 25:10–22; Yehezkel 36:24–28, 37:21–28 ve 40–48.

Bu iddianın sayfası

120. İddia: İsrael ancak İsa’yı kabul ederek Tanrı’ya geri dönebilir

Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in Maşiah’ı öldürdüğü için tövbe etmesi gerektiğini söylerler. Onlara göre Haşem, İsrael’i ancak İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak tanıdığında yeniden kabul edecektir. Daniel 9’daki antlaşma sözünü de İsa’nın ölümü ve dirilişiyle ilişkilendirirler.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 30:1–3, sürgüne düşen İsrael’in Tanrı’ya nasıl döneceğini açıkça anlatır: Tanrı’nın sözlerini yüreğine alacak, O’na dönecek ve sesini dinleyecektir. 30:4–10, Tanrı’nın halkını yeniden toplayacağını ve buyruklarına uymasını sağlayacağını bildirir. Bu dönüşün şartları arasında İsa’ya iman etmek yoktur.

Devarim 30:2’nin özgün hükmü וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם אַתָּה וּבָנֶיךָ בְּכָל־לְבָבְךָ וּבְכָל־נַפְשֶׁךָ şeklindedir: “Tanrın Haşem’e dönecek, bugün sana emrettiğim her şey doğrultusunda O’nun sesini dinleyeceksin; sen ve çocukların, bütün yüreğiniz ve bütün canınızla.” Ve-şavta (וְשַׁבְתָּ) dönüşü, ve-şama’ta be-kolo (וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ) Tanrı’nın sesine itaati ifade eder. Dönmesi istenen halk yine İsrael’dir. Halkın nasıl döneceğini ise Moşe’nin “bugün” verdiği buyruklar gösterir. Ayet, İsa’ya iman etme veya onu Maşiah olarak kabul etme şartını belirtmez.

Hoşea 14:2–5, halkın günahını itiraf edip Tanrı’ya yönelmesini, Asur’a ve putlara güvenmeyi bırakmasını anlatır. Tanrı onların dönekliğini iyileştireceğini ve onları seveceğini söyler. Yeşaya 55:6–7, kötülüğünden dönenin bağışlanacağını; Yehezkel 18:21–23, doğru yaşayışa dönene yaşam verileceğini bildirir.

Yehezkel 36:25–27’de halkı temizleyen, ona yeni yürek veren ve buyruklarını yapmaya yönelten yine Tanrı’dır. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın tarafları İsrael ve Yehuda olarak adlandırılır.

Devarim 4:30–31, son günlerde sıkıntı içindeki İsrael’in Tanrı’ya döneceğini ve O’nun sesini dinleyeceğini bildirir. Gerekçe de açıklanır: Tanrı merhametlidir; halkını bırakmaz, atalarıyla yaptığı antlaşmayı unutmaz. Dönüşün yolu ve dayanağı Moşe’nin kendi sözlerinde verilmiştir. Buna İsa’yı kabul etme şartı eklemek, antlaşmayı hatırlayan Tanrı’nın açık çağrısını değiştirir.

Melahim Alef 8:46–50’de Şelomo, Haşem’den sürgündeki halkın duasını işitmesini ve itiraf ettikleri günahları bağışlamasını ister. Yeremya 3:12–14 de İsrael’e doğrudan “Geri dön” çağrısı yapar. Tanah, İsrael’e Tanrı’ya dönmesini ve O’nun buyruklarını korumasını emreder. Bu dönüşün yerine İsa’yı Maşiah olarak kabul etme şartı koymak, Tora’nın belirlediği yolu değiştirmektir.

Devarim 30:8, gelecekte dönüşten sonra וְאַתָּה תָשׁוּב וְשָׁמַעְתָּ בְּקוֹל יְהוָה וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְוֺתָיו אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם der: “Yeniden dönüp Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları yerine getireceksin.” Geleceğe ilişkin bu vaat, Haşem’e dönüş ile Moşe’nin mitsvalarına, yani Tora’nın buyruklarına yeniden uyulmasını birlikte anlatır. Hoşea 14:2–5 ve Yehezkel 18:21–23 aynı dönüşü ve merhameti tamamlar. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda ile yapılması, Tora’nın onların yüreğine yazılması vaadi de bu süreklilikle uyumludur.

Hoşea 3:5, İsrael oğullarının dönüp Tanrıları Haşem’i ve kralları David’i arayacağını söyler. Ayette Tanrı ile kral ayrı ayrı anılır. Kralın adı David soyundan gelecek Maşiah’a işaret edecek biçimde okunsa da ayet onun İsa olduğunu söylemez. İsa’nın Maşiah olduğu önce varsayılıp sonra bu ayetteki kralın adı onun kanıtı olarak kullanılamaz. Hoşea 3:5.

İddianın dayandığı Daniel 9:26–27’de bir maşiahın, yani meshedilmiş kişinin ortadan kaldırılması, ardından kentin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 27. ayette birçok kişiyle bir hafta için güçlendirilen antlaşmadan ve sunuların durdurulmasından söz edilir. Ayet, İsa’nın adını vermez; onun dirildiğini veya İsrael’in Tanrı’ya dönmek için ona iman etmesi gerektiğini söylemez. Bu sonuçlar Daniel’in sözlerine eklenmiştir. Daniel 9:26–27.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10, özellikle 30:2 ve 30:8; 4:30–31; Hoşea 14:2–5 (Masoretik); Yehezkel 18:21–23, 36:25–27; Yeremya 31:31–34 ve 3:12–14; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50.

Bu iddianın sayfası

1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 31’de yeni bir antlaşma vaat edilmesinden Sinay’da verilen Tora’nın geçici bir görevi olduğu sonucunu çıkarırlar. Tora’nın Haşem (Tanrı) tarafından verildiğini, doğru ve kutsal olduğunu kabul ederler. Onlara göre İsa Tora’yı tamamlamış, ölümüyle yeni antlaşmayı başlatmış ve Moşe’nin Tora’sının Sinay antlaşmasından doğan bağlayıcılığı sona ermiştir. Bu görüşte ahlaki emirler sürer. Şabat, bayramlar, kohenlik görevi ve kurbanlar ise İsa’da asıl anlamlarına ulaşır. Kohenler, Tapınakta kutsal hizmeti yerine getiren görevlilerdir. Yeni antlaşmanın bütün sonuçlarının gelecekte ortaya çıkması beklenir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşma, geçmişte ikiye ayrılan halkın iki kesimi olan İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılacaktır. Bu antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yerleşecektir: “Tora’mı onların içine yerleştireceğim ve yüreklerine yazacağım” (Yeremya 31:30–33). İnsan bir buyruğu bildiği halde ona karşı gelebilir. Buyruk yüreğine yerleştiğinde hayatını ona göre düzenler. Yeni antlaşmada insanlar Tora’ya içten ve kalıcı biçimde bağlanacaktır. Önceki antlaşmada halk emirleri biliyor, ama onlara her zaman uymuyordu. Yeni antlaşmada ise Haşem’in emirleriyle halkın yaşadığı hayat arasındaki bu kopuş giderilecektir.

Mısır’dan çıkarılan atalar antlaşmayı çiğnemişti. Sinay’da verilen hükümler doğru, buyruklar iyiydi. Buna rağmen halk, Tora’ya dönmesi için yapılan uyarılara direnmişti (Nehemya 9:13–14, 29). Ülkenin uğradığı felaketin nedeni de halkın önüne konulan Tora’nın terk edilmesi ve Haşem’in sesinin dinlenmemesiydi (Yeremya 9:12–13). İtaatsizliğin ardından halk sürgüne gönderildi. Haşem, düşmanlarının ülkesindeki İsrael’i bütünüyle reddetmeyeceğine, antlaşmasını bozmayacağına ve Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağına söz vermişti (Vayikra 26:44–45).

Haşem’e dönüşe bağışlanma da eşlik eder. İstemeden işlediği günah için sunu getiren kişi bağışlanır (Vayikra 4:27–31). Kötü kişinin yolunu, haksız kişinin düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmesi istenir; O bolca bağışlayacaktır (Yeşaya 55:6–7). Yeremya 31:33’te de Haşem, “Suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını bir daha anmayacağım” der. Hristiyan iddiasında geçmişteki bağışlanmaların bile İsa’nın ölümüne ve dökülen kanına bağlı olduğu söylenir. Böylece Hristiyan öğretisinden alınan ve ayetlerde bulunmayan bir koşul, bütün bu bağışlanma vaatlerine eklenir.

Yehuda’nın günahı yüreğine kazınmıştı; gelecekte aynı yüreğe Haşem’in Tora’sı yazılacaktır (Yeremya 17:1). Buyrukların yürekte tutulması daha önce de istenmişti. Devarim 6:6’da o gün verilen sözlerin yürekte olması emredilir; Yeşaya 51:7’de Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenilir. Yeni antlaşmada bu bağlılık bütün halka yerleşecek ve kalıcı olacaktır. Haşem, kendisinden ayrılmamalarını sağlayan saygıyı yüreklerine koyacaktır (Yeremya 32:37–40). Yeremya 31:33’teki “Küçüklerinden büyüklerine kadar hepsi Beni tanıyacak” sözü bütün antlaşma halkını kapsar. Artık kardeşini Haşem’i tanımaya çağırması gereken bir kesim kalmayacaktır. Yehezkel 44:23’te ise kutsal hizmetle görevli kohenler, kutsal ile sıradanın, temiz ile kirlinin ayırt edilmesini öğretir. İnsan Haşem’i tanıyıp O’na bağlı yaşayabilir ve aynı zamanda bu ayrıntıları öğrenebilir.

Moşe, sürgünden dönecek halkın nasıl yaşayacağını da anlatmıştır. Devarim 30:1–14’te İsrael dağıldığı ülkelerden toplanır ve atalarının ülkesine getirilir. Haşem, halkın ve çocuklarının yüreğini sünnet ederek kendisini bütün yürekleriyle sevmelerini sağlayacaktır. Sevgiyi engelleyen iç direnç giderildiğinde halk yeniden itaat edecektir: “Yeniden Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum O’nun bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” (Devarim 30:8). Tora’da yerine getirilmesi istenen buyruğa mitsva denir. “Bugün sana buyurduğum” diyen Moşe’dir; gelecekte yapılacak olanlar, onun o gün verdiği emirlerdir. Birkaç ayet sonra bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler ve hükümler olarak yeniden belirtilir (Devarim 30:10).

Bir emri yerine getirmek, onun istediği davranışı yapmaktır. Şabat buyruğu insana Haşem’e güvenmeyi öğretebilir. Fakat Haşem’e güvenmek, belirlenmiş günde Şabatı koruma emrinin yerine geçmez. Emrin öğrettiği düşünce ile istediği davranış birlikte bulunur.

Hristiyan iddiasında, Tora’nın İsa aracılığıyla bir ahlaki rehber olarak okunması eski emirleri yerine getirmek sayılır. Bu iddia, emrin anlamını benimsemekle emri uygulamayı birbirine karıştırır. Şabatı koruma yükümlülüğünün İsa’nın gelişiyle sona erdiği söylenirse, artık o günün korunması emredilmiyor demektir. Moşe ise yüreği değişen halkın yapacağı şeyleri belirli bir kitaba, o gün kendilerine verdiği emirlere bağlamıştır.

Bu emirleri yerine getirme sorumluluğu çocuklara ve sonraki kuşaklara da geçer. Devarim 29:28’de gizli şeyler Haşem’e, açıklanmış olanlar ise Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmek üzere İsrael’e ve çocuklarına sonsuza kadar aittir. Şabat da İsrael oğullarının kuşakları boyunca koruyacakları kalıcı antlaşma ve Haşem ile aralarındaki kalıcı işarettir (Şemot 31:16–17). Halktan, emirleri ekleme veya eksiltme yapmadan koruması istenir (Devarim 4:2). Şabatın görevinin bittiğini söylemek, sonraki kuşaklara açıkça verilen koruma emrini geçersiz saymaktır.

Yehezkel, Haşem’in sözünü dinlemeye direnen insanın nasıl değişeceğini anlatır. Taşlaşmış yürek çıkarılacak, yerine canlı ve karşılık verebilen bir yürek verilecektir. Uluslar arasına dağılmış İsrael kendi ülkesine getirilecek; Haşem’in ruhu halkın içine konulacak ve halk O’nun hükümlerinde yürüyüp kurallarını koruyacaktır (Yehezkel 36:24–28). Aynı kitaptaki “hükümlerim” ve “kurallarım” sözleri, Mısır’dan çıkan halka verilen emirler için de kullanılır; Şabatlar da bunlarla birlikte anılır (Yehezkel 20:10–13). Geçmişte bu buyrukları çiğnemiş olan insanlar, yeniden birleşmiş bir halk olarak yaşayacaktır. Yehuda ile Yosef’in temsil ettiği İsrael kendi ülkesinde, David soyundan hükümdarın yönetimi altında toplanacak; Haşem’in hükümlerine uyacak ve kurallarını uygulayacaktır. Kendileriyle kalıcı bir barış antlaşması yapılacak, kutsal yer halkın ortasında bulunacaktır (Yehezkel 37:15–28).

Ülkeye dönecek olanlar, yeni antlaşmanın tarafları olan İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya 31:34–36’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdürmesi güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır. Hemen ardından Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu, belirli yerlerin adlarıyla anlatılır. Yeremya 32:37–40’ta Haşem, aynı halkı sürgünden toplayıp kendi ülkesine getireceğini söyler. Kendisinden ayrılmasınlar diye yüreklerine Kendisine karşı saygı yerleştirecektir. İsrael’in yerine başka bir topluluğu koymak, antlaşmanın taraflarını değiştirir. Peygamberlerin sözünü ettiği İsrael, ülkeye döndüğünde Moşe’nin emirlerini uygulayacaktır. İsrael’in dönüşünü kabul edip dönen halkın Tora’ya karşı yükümlülüğünü kaldırmak, aynı vaadin bir bölümünü alıp diğerini reddetmektir.

İsrael’le birlikte başka uluslardan insanlar da Haşem’e yönelecektir. Haşem’i seven, Şabatı koruyan ve antlaşmasına tutunan yabancılar kutsal dağa getirilecek, sunuları kabul edilecektir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evidir (Yeşaya 56:6–8). Ulusların katılımıyla İsrael’in varlığı ve Şabatı koruma yükümlülüğü birlikte sürer. İnsanların Haşem’e bağlanarak birleşmesi, Tora’nın öğrettiği ibadet içinde gerçekleşir.

Tapınakta Tsadok soyundan kohenler kutsal yerde yağ ve kan sunacak, kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek, bayramlarla Şabatları koruyacaktır (Yehezkel 44:15–24). Yeni aylarda, Şabatlarda ve bayramlarda sunular getirilecek; Pesah kutlanacak ve yedi gün mayasız ekmek yenilecektir (Yehezkel 45:15–25). Uluslardan sağ kalanlar da her yıl Yeruşalayim’e Sukkot, yani Çardaklar Bayramı için çıkacak; gelmeyenler cezalandırılacaktır (Zekeriya 14:16–19). Sevgi ve adaletle birlikte, belirli kişilerin belirli günlerde yapacağı bu ibadetler de korunur. Şabatın, bayramların ve kurbanların İsa’yla birlikte görevini tamamladığı iddiası, peygamberlerin gelecekte yapılacağını söylediği ibadetleri sona ermiş sayar. Bu iddia Tanah’ın açık hükmüne aykırıdır.

Tapınaktaki hizmet yeniden başladığında, onu yerine getirecek kişilerin de arındırılacağı vaat edilmiştir. Malaki 3:3–4’te Levi oğulları arıtılır ve yeniden doğrulukla sunu getirir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunuları eski günlerde olduğu gibi hoş karşılanır. Kitabın sonundaki çağrı bütün İsrael’e yöneliktir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını, Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum hükümleri ve kuralları hatırlayın.” Ardından Haşem’in büyük gününden önce Eliyahu’nun gönderilmesi gelir (Malaki 3:22–23). Halk o güne hazırlanırken Moşe’nin Tora’sını hatırlayacak, arıtılan kohenler sunularını doğru biçimde getirecektir.

Tapınağın planı ve hükümleri, halk yaptıklarından utanınca kendilerine gösterilecektir. Yehezkel 43:11’de halk yaptıklarından utanırsa yapının biçimi ve hükümleri kendilerine açıklanacak, bunları koruyup uygulamaları istenecektir. Buna göre peygamberin yapıyı ve hükümlerini açıklaması, halkın yaptıklarından utanmasına bağlıdır. Tapınağı geçmişte gerçekleşmemiş bir koşula bağlı sayan Hristiyan yorumunda, gelecekteki bütün kutsal hizmet de kaldırılır. Oysa Yehezkel 37’de kutsal yerin halkın ortasındaki kalıcılığı, David yönetimi ve barış antlaşmasıyla birlikte ayrıca vaat edilmiştir. Haşem’in yeni yürek vereceği halk, O’nun hükümlerini yapabilecek duruma gelecektir; pişmanlık ve itaat, vaat edilen dönüşün içindedir.

Bu ibadetlerin İsa’da sembolik olarak sürdüğü ileri sürülür. Oysa peygamberlikte krallıkla kohenlik ayrı soylara ve ayrı görevlere bağlanır. Yeremya 33:17–22’de David soyundan bir yönetici, Levi soyundan da yakmalık sunu, tahıl sunusu ve kurban getirenler bulunacaktır. Onlara verilen sözün kalıcılığı gündüz ve gecenin düzenine bağlanır. Levi soyundan kohenlerin sunu getirmesi ile İsa’nın kurban sayılması farklı olaylardır. Peygamberin anlattığı kişileri ve görevleri İsa’yla özdeşleştiren yorum, İsa hakkındaki öğretiyi önce doğru kabul eder; sonra da bu kabulle yorumladığı ayeti aynı öğretinin kanıtı olarak sunar.

Levi soyunun bu görevi, kendilerine verilen antlaşmaya da dayanır. Pinhas’a ve ondan sonra gelen soyuna kalıcı kohenlik antlaşması verilmiştir (Bamidbar 25:10–13). Tehilim 110:4’te Malkitsedek’le ilişkilendirilen kalıcı kohenlik sözü, başka bir soyun görevini kaldırmaz. Bir kişiye kohenlik verilmesi, Pinhas’ın soyuyla yapılan antlaşmanın sona erdiği anlamına gelmez. Ayette bu antlaşmanın sona erdiği söylenmemiştir. Yeremya ve Yehezkel’de Levi soyundan gelenler gelecekteki hizmetlerini kendi adlarıyla sürdürür.

Gerçek kurbanların gelecekte yeniden sunulacağını kabul eden Hristiyan yorumunda ise bunlar İsa’nın ölümünü anma törenleri veya kutsal yeri arındıran uygulamalar sayılır. Yehezkel 45:15–20’de kefaret sağlama ve kutsal yerin arındırılması vardır. Kefaret burada kutsal yerin arındırılmasını da kapsar; her sunuda aynı tür kişisel günah bağışlanması kastedilmez. Peygamberin saydığı amaçlar arasında İsa’nın ölümünü anmak yoktur. Bu amaç, Hristiyan öğretisinden alınarak metne eklenir.

Bu ibadetlerin gelecekte başka bir antlaşmanın hükümleri olarak döneceği de ileri sürülür. Fakat Devarim 30 onları Moşe’nin emirlerine bağlar: Yüreği değişen halk, Moşe’nin verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirleri yerine getirecektir.

Gelecekte nelerin değişeceği de açıkça söylenmiştir. Antlaşma sandığı artık anılmayacak, hatırlanmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Yeruşalayim Haşem’in tahtı diye adlandırılacak, uluslar oraya toplanacak, İsrael ile Yehuda birlikte ülkeye dönecektir (Yeremya 3:16–18). Sandığın artık yapılmamasıyla Tora’nın yüreklere yazılması aynı peygamberin vaatleridir. Sandık hakkında söylenenleri bütün emirlerin kaldırılacağı şeklinde yorumlamak, peygamberin sözünü ettiği değişimi başka bir şeye dönüştürür.

Hristiyan iddiasında yeni antlaşma İsa’nın ölümüyle başlamış, bütün sonuçlarının gerçekleşmesi ise geleceğe bırakılmıştır. Bir vaadin başlaması ile bütün sonuçlarının gerçekleşmesi farklı zamanlarda olabilir. Ancak Yeremya, yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle başladığını söylemez. Vaatlerin tamamlanacağı gün gelecekte olsa da o gün halkın yerine getireceği emirler değişmez. Moşe’nin emirlerinin yapılacağı, yeni yürek verilen halkın bu hükümlere göre yaşayacağı vaat edilmiştir. Araya Tora’yı uygulama yükümlülüğünün sona erdiği bir dönem koymak, Yeremya’nın sözlerine ayrıca eklenen bir iddiadır. Tanah, Moşe’nin emirlerinin yerine getirileceğini vaat ederken bu emirlerin görevinin bittiğini söyleyen Hristiyan iddiası, yeni antlaşmanın vaadini tersine çevirir.

Yeremya’nın tarif ettiği yenilik, dışarıdan verilen Tora’nın halkın yüreğine yerleşmesidir. Halk ve Tora aynı kalırken bağlılığın değişmesi, Sinay’da verilen Tora’nın yetersizliğine kanıt sayılamaz. İsa’nın ölümüyle Tora’nın görevinin bittiği iddiası, vaadin tarif ettiği yeniliğin yerine başka bir sonuç koyar.

Tora kaynakları (ToraOku): Şemot 31:16–17; Vayikra 4:27–31; Vayikra 26:44–45; Bamidbar 25:10–13; Devarim 4:2; Devarim 6:6; Devarim 29:28; Devarim 30:1–14.

Diğer Tanah kaynakları (Sefaria): Yeremya 31:30–39; Yeremya 9:12–13; Yeremya 17:1; Yeremya 3:16–18; Yeremya 32:37–40; Yeremya 33:17–26; Yehezkel 20:10–13; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 37:15–28; Yehezkel 43:7–12; Yehezkel 44:15–24; Yehezkel 45:15–25; Malaki 3:3–4; Malaki 3:22–23; Yeşaya 51:7; Yeşaya 55:6–7; Yeşaya 56:6–8; Zekeriya 14:16–19; Tehilim 110:4; Nehemya 9:13–14, 29.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

97. İddia: İsrael gelecekte büyük askeri felaket yaşayacak ve bunun sonucunda İsa’yı kabul edecektir

Tanah, İsrael’in başına gelecek savaşlardan ve ağır sıkıntılardan söz eder. Aynı anlatılarda halkın kime döneceği ve onu kimin kurtaracağı da açıklanır. Bir savaşın ardından yaşanan dönüşün ne anlama geldiği, bu açıklamalardan anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, İsrael’in başına gelecek savaşlardan ve ağır sıkıntılardan söz eder. Aynı anlatılarda halkın kime döneceği ve onu kimin kurtaracağı da açıklanır. Bir savaşın ardından yaşanan dönüşün ne anlama geldiği, bu açıklamalardan anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika’nın anlattığı Aşur saldırısını çağdaş Arap güçlerinin İsrael’e karşı girişeceği büyük bir savaş olarak yorumlarlar. Onlara göre İsrael ağır bir felakete uğrayınca İsa’yı reddettiği için pişman olup tövbe edecektir. Ardından İsa tekrar gelecek, halkı kurtaracak ve krallığını kuracaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Moşe, İsrael’in sürgünden sonra kime döneceğini açıkça söyler. Halk Tanrısı Haşem’e dönecek, Moşe’nin o gün verdiği buyrukları yeniden dinleyecek ve Haşem onu dağıldığı ülkelerden toplayacaktır. Hoşea da İsrael’i suçundan dönüp Haşem’e yönelmeye çağırır. İsa’yı reddetmenin bu felakete yol açtığını ve İsa’yı kabul etmenin kurtuluş getireceğini söylemek, halkın hangi davranıştan döndüğünü ve kime yöneldiğini değiştirir. Tora halkın Haşem’e yönelip O’nun buyruklarına döneceğini söyler. (Devarim 30:1–3, Hoşea 14:2–4)

Tanah ağır sıkıntılardan da söz eder. Daniel benzeri görülmemiş bir sıkıntı zamanı anlatır. Zekeriya’da Yeruşalayim ele geçirilir, halkın bir bölümü sürgüne gider ve ardından Haşem savaşa çıkar. Şehrin uğradığı felaket, yardımın kimden geldiğini belirsiz bırakmaz. Zekeriya’nın anlatısı Haşem’in bütün yeryüzünün kralı olarak tanınmasıyla sonuçlanır. O gün Haşem bir, adı bir olacaktır. (Daniel 12:1, Zekeriya 14:1–3, 14:9)

Bu sav için en çok öne sürülen olaylardan biri Yeruşalayim’deki yastır. Zekeriya 12’de Haşem şehri savunur, David evine ve şehir halkına yakarış ruhu verir. Ardından aileler ayrı ayrı yas tutar. Ayet, bakışın yönünü Haşem’in ağzından “Bana” diye verir, delip geçilen kişi için tutulan yası ise “onun için” sözleriyle anlatır. Bu iki ifade tek başına yas tutulan kişiyi tanıtmaz. Talmud’un Sukka 52a bölümü, yas hakkında iki açıklama aktarır: biri öldürülen Maşiah ben Yosef’le, diğeri insanı kötülüğe çeken eğilimin ortadan kaldırılmasıyla ilgilidir. Sonraki bölüm yasın ardından David evi ve Yeruşalayim halkı için bir arınma kaynağının açılacağını, putların ülkeden kaldırılacağını söyler. Yas, ayetin adını vermediği bir kişiyi Tanrı ya da Maşiah olarak kabul etme sahnesine çevrilemez. (Zekeriya 12:2–14, 13:1–2)

Yehezkel, Gog’un saldırısının ardından İsrael’in ve ulusların kimi tanıyacağını ayrıca söyler. Uluslar Haşem’in kutsallığını görecek ve İsrael evi o günden sonra Haşem’in kendi Tanrısı olduğunu bilecektir. Haşem sürgündekileri toplayacak, artık yüzünü onlardan gizlemeyecek ve ruhunu onların üzerine dökecektir. Haşem’in ruhunu halka vermesiyle gerçekleşen değişimin sonucu, halkın Haşem’in hükümlerini yeniden yerine getirmesidir. David soyundan kralın yönetimindeki birleşme de aynı bağlılıkla anlatılır. İsrael ülkesine döner, tek halk olur ve Haşem’in kutsal yeri aralarında bulunur. Bu ayetleri İsa’ya bağlayan yorum, Haşem’e dönüşün İsa’yı kabul etmek anlamına geldiğini baştan varsayar. İspatlanması gereken bağı ayetin içine önceden koyar. (Yehezkel 38:23, 39:21–29, 36:24–28, 37:21–28)

Mika, ülkeye giren düşmanı Aşur adıyla anarken Şoftim’de Yiftah Ammonlularla, Şemuel’de David Peliştilerle karşılaşır. Tanah bu farklı halkları tek bir çağdaş taraf olarak tanımlamaz. Pelişti ile Filistin adları arasındaki bağ da bir halkın başka bir çağda kiminle savaşacağını ve o savaştan sonra kimi kral seçeceğini belirlemez. Eski savaşların taraflarını bugünkü halklarla özdeşleştirip bu senaryodan İsa’nın dönüşünü çıkarmak, peygamberliğe baştan sona yeni bir olay sırası ekler. Tanah’ın bildirdiği dönüşün ölçüsü Moşe’nin verdiği buyruklara yeniden bağlılıktır. (Mika 5:4–5, Şoftim 11:29–33, Şemuel Alef 18:5–16)

Bu iddianın sayfası