Misyoner İddiaları Arşivi

21 iddia 9 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

138. İddia: İsa’nın tek ölümü sonraki günahlar için de yeterli korban sağlar

Tora, belirli bir günah işlendikten sonra o günahın nasıl itiraf edileceğini ve hangi durumda sunu getirileceğini açıklar. Bir kişi daha sonra yeniden günah işlerse o yeni davranışın nasıl bağışlanacağı ayrı bir sorudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, belirli bir günah işlendikten sonra o günahın nasıl itiraf edileceğini ve hangi durumda sunu getirileceğini açıklar. Bir kişi daha sonra yeniden günah işlerse o yeni davranışın nasıl bağışlanacağı ayrı bir sorudur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın bir kez ölmesinin daha sonra işlenecek günahlar için de yeterli olduğunu söylerler. Onlara göre günah işleyen kişi yeni bir hayvan korbanı getirmek yerine İsa’nın geçmişteki sunusuna yönelerek bağışlanabilir. Bu görüş, kişinin kötülüğünden dönmeden sonraki tüm günahlarının kendiliğinden bağışlanacağını ileri sürmez.

Tanah’ın Cevabı:

Vayikra 5:5–13, günah işleyen kişinin suçunu itiraf etmesini ve durumuna uygun sunu getirmesini emreder. Yoksul bir kişi için kan içermeyen un sunusu da kabul edilir ve “bağışlanacaktır” denir. Tora, işlenmiş günahın nasıl ele alınacağını somut olarak anlatır. Kişinin bağışlanması için geçmişte ölmüş bir insanla ilişki kurmasını emretmez.

Vayikra 5:5’te וְהִתְוַדָּה אֲשֶׁר חָטָא עָלֶיהָ, “İşlediği günahı itiraf edecek” emri verilmektedir. Günahın itirafı, kişinin ne yaptığını kabul etmesi ve davranışını düzeltmek için ilk adımı atmasıdır. 5:13’te belirli suçlar için uygun korban işlemi ardından וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Ayet, kişi daha sonra günah işlediğinde geçmişteki bir insan ölümüyle ilişki kurması gerektiğini bildirmez. Hangi suçun işlenmiş olduğu ve yükümlülüğün hangi yolla yerine getirileceği metinde açıkça ele alınmaktadır.

Yehezkel 18:21–28, insanın doğru yoldan sapabileceğini, kötülüğünden dönebileceğini ve o andaki davranışından sorumlu olduğunu bildirir. Yeşaya 55:6–7, kötü kişiye yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini söyler ve dönen kişiye bağışlanma vaat eder. Melahim Alef 8:46–50’de halk sürgünde suçunu itiraf edip Tanrı’nın merhametine yönelir.

Vayikra 5 ve 16 hangi suç için, hangi zamanda ve nasıl arınma yapılacağını ayrı ayrı düzenler.

Yehezkel 33:13, doğru kişinin kendi doğruluğuna güvenerek kötülük işlemesi halinde önceki doğru davranışlarının onu kurtarmayacağını bildirir. Geçmişteki kabul, gelecekteki her suçu önceden kapatan bir güvence değildir. Tanrı insanın her dönemdeki yönelişini ve davranışını değerlendirir; daha önce gerçekleşmiş bir olay, sonra işlenen kötülükten dönüş sorumluluğunu kaldırmaz.

Yeremya 31:31–34, yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda’yla yapılacağını, Tanrı’nın yasasının yüreklerine yazılacağını ve günahların bağışlanacağını açıklar. Bu ayetlerde bağışlanmanın geçmişteki tek bir insan ölümüne bağlandığı söylenmez.

Yehezkel 33:13’te Tanrı’nın doğru kişiye yaşam vaat etmesi, o kişinin daha sonra kendi doğruluğuna güvenip kötülük işlemesi durumunda onu o yeni kötülüğün sonucundan korumaz. Ayet şöyle der: וּבָטַח עַל־צִדְקָתוֹ וְעָשָׂה עָוֶל כָּל־צִדְקֹתָיו לֹא תִזָּכַרְנָה, “Kendi doğruluğuna güvenip kötülük işlerse, bütün doğrulukları anılmayacaktır.” Bu hüküm, kişinin daha sonraki eylemlerinin de değerlendirildiğini gösterir. Yeremya 31:31–34’ün yeni antlaşmasında Tora’nın İsrael’in yüreğine yazılması ve bağışlanma vaadi de eylem ve sorumluluktan ayrılmamaktadır.

İddia, kişinin yeni bir günah işledikten sonra bağışlanmak için İsa’nın geçmişteki ölümüne yönelmesini öngörür. Bu görüş, herkesin gelecekte yapacağı her şeyin dönüş gerekmeksizin otomatik olarak bağışlanacağını söylemez. Yehezkel 18 ve Yeşaya 55, günahkarı kötülüğünden dönmeye ve Tanrı’ya yönelmeye çağırır; geçmişte ölmüş bir insana bağlanmayı şart koşmaz.

Rabbinik kaynaklarda doğruların ölümünün kapara sağlamasıyla ilgili açıklamalar da vardır. Talmud’un Moed Katan 28a bölümü, Miriam ve Aharon’un ölümleri üzerinden bu dili kullanır. Bu açıklama, bütün çağlarda bağışlanmanın tek zorunlu temeli olarak bir insanın ölümünü belirleyen bir Tora hükmü vermez. Tanah, sonradan günah işleyen insanı işlediği suçu kabul etmeye, kötülüğü bırakmaya ve Haşem’e dönmeye çağırır.

Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13 ve 16; Yehezkel 18:21–28, 33:13; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50; Yeremya 31:31–34.

Bu iddianın sayfası

16. İddia: Günahın bağışlanması için mutlaka kan gerekir

Vayikra’da günah işleyen bir insanın getireceği sunu, suçun türüne ve kişinin imkanına göre belirlenir. Sunakta kanın kullanıldığı durumlar ile bağışlanmanın gerçekleştiği bütün durumlar bu yüzden aynı kapsamda incelenemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra’da günah işleyen bir insanın getireceği sunu, suçun türüne ve kişinin imkanına göre belirlenir. Sunakta kanın kullanıldığı durumlar ile bağışlanmanın gerçekleştiği bütün durumlar bu yüzden aynı kapsamda incelenemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bir günahın bağışlandığı her durumda kan dökülmüş olması gerektiğini söylerler. Tora’daki kanlı sunuları, İsa’nın ölümüyle sağlanacak bağışlanmanın habercisi olarak görürler. Tövbe ve duanın ardından gelen ve görünüşte kan dökülmeden gerçekleşen bağışlanmaları da ya sunağa dökülen kana ya da İsa’nın ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Vayikra’da, işlediği suçu itiraf eden kişinin imkanına göre bir sunu getirmesi istenir. Koyun ya da keçi alamayan kişi iki kuş getirir. Kuşlara da gücü yetmiyorsa bir tahıl ölçüsünün onda biri kadar ince un getirir. Una yağ ya da günlük eklenmez. Buradaki günlük, güzel kokulu bir reçinedir. Tora bu unu günah sunusu olarak adlandırır. Sunak, ibadette sunuların sunulduğu yerdir. Sunağın hizmetinden sorumlu kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, bir avuç unu alıp sunakta yakar. Ardından hem kohenin o kişi için kefaret yapacağı hem de kişinin günahının bağışlanacağı yazılıdır. Kefaret, burada günahın giderilmesi için yerine getirilen hizmeti anlatır. Bu hüküm, yoksulluk durumunda ve o bölümde sayılan belirli suçlar için verilmiştir. (Vayikra 5:1–13) Sifra’nın Vayikra 5:11 açıklamasında da yoksulun ileride zenginleşip hayvan getirmeyi beklemesi istenmez. Kişi, o günkü imkanına göre emredilen sunuyu getirir.

Un sunusu, yoksulun maddi gücüne göre belirlenmiş bir hatattır. Vayikra 5:13, işlemden sonra kalan unun da tıpkı minha sunusunda olduğu gibi kohene ait olacağını söyler. Kan şartı ileri süren yorumun açıkladığı varsayımsal bir işlem yerine Tora, yoksulun getirdiği unun nasıl kullanıldığını ve kalanının kime verildiğini baştan sona düzenler. (Vayikra 5:11–13).

Un, Haşem’e ateşte sunulan sunuların üzerinde yakılır. Buna dayanılarak, yoksulun başka bir sununun kanı sayesinde bağışlandığı ileri sürülür. Oysa Tora, kuş getirildiğinde kanla ne yapılacağını ayrıntısıyla söyler. Kanın bir bölümü sunağın duvarına serpilir, kalanı dibine akıtılır. Un getirildiğinde ise bir avuç unun yakılması yeterlidir. Un sunusuyla ilgili hüküm, başka bir kurbanın kanının kullanılmasını emretmez. Sunağın geçmişte kanla arındırılıp kutsanması ayrı bir işlemdir. Sunak için yapılan o işlemle, daha sonra orada sunu getiren yoksulun günahı için konmuş hüküm birbirine karıştırılamaz. Kuşla yapılan hizmetin ardından da un sunusunun ardından da bağışlayan Haşem’dir. (Vayikra 5:9–13, 8:15)

Kanın sunaktaki görevi Vayikra’nın başka bir bölümünde açıklanır. Can kanla ilişkili olduğu için kanın yenmesi yasaktır. Haşem kanı, sunakta kefaret yapılması için vermiştir. Böylece kanın hangi iş için ayrıldığı belirlenir. Tora’nın emrettiği yerde kan kullanılır, yoksula ince un getirmesi buyurulduğunda ise bu sunuyla kefaret yapılır. İki hükmün kapsamı kendi bağlamında bellidir. Kanın sunakta kefaret için verilmiş olması, Tora’nın un sunusuna bağladığı bağışlanmayı ortadan kaldırmaz. (Vayikra 17:10–14) Ramban 17:11’i açıklarken kanın hayvanın canıyla ilişkisini ve sunakta kefaret için nasıl kullanıldığını birlikte ele alır. Hayvanın canının insanın canı karşılığında kabul edilmesi de bu açıklamanın parçasıdır. Bu yorum, Tora’nın başka bir yerde açıkça buyurduğu un sunusunu kanlı bir sunuya dönüştürmez.

Peygamberlerin anlattığı bağışlanma, insanın yaptıklarını değiştirmesini gerektirir. Yeşaya’da elleri kanla dolu insanların hem sunuları reddedilir hem duaları işitilmez. Kötülüğü bırakmaları, adaleti aramaları, yetimin ve dulun hakkını korumaları istenir. Kızıl günahların beyazlaşacağı vaadi bu çağrıyla birlikte gelir. Yehezkel, işlediği suçlardan dönüp Haşem’in hükümlerini uygulayan kişinin suçlarının artık ona karşı anılmayacağını söyler. Bağışlanma vaadi, kötülükten dönüp doğru olanı yapan kişiye verilmiştir. (Yeşaya 1:11–18, Yehezkel 18:21–23)

Hoşea’da İsrael’e Haşem’e dönmesi ve suçunun kaldırılmasını sözlerle dilemesi öğretilir. Putlara ve yabancı güçlere bel bağlamaktan vazgeçilir. Haşem’in öfkesi yatışır. Halkının dönekliğini iyileştireceğini ve onu gönülden seveceğini söyler. Şelomo’nun duasında da halk sürgündeyken suçunu kabul eder, bütün yüreğiyle Haşem’e döner ve bağışlanma diler. Haşem’in cevabında, alçakgönüllülükle dua edip kötü yollarından dönen halkın günahlarının bağışlanacağı vaat edilir. (Hoşea 14:2–5, Melahim Alef 8:46–50, Divre HaYamim Bet 7:14)

Rabbi Hananel, Yoma 86b açıklamasında Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısını, Haşem’e yönelen kişinin sunu getirmiş gibi kabul edilmesiyle ilişkilendirir. Beit Elohim’in Teşuva bölümünde de dönüşle yeniden kabul arasındaki bağ anlatılır. Menorat HaMaor, Ninova örneğinde Haşem’in gördüğü şeyin oruç ya da yas giysisiyle sınırlı olmadığını, insanların kötü yollarını bırakması olduğunu vurgular. Dışarıdan görülen hareketin insanın davranışında karşılık bulması gerekir.

Yona, Ninova’da bu dönüşün sonucunu gösterir. Halk zorbalığı ve kötü yollarını bırakır. Haşem onların yaptıklarını görür ve bildirdiği felaketi gerçekleştirmez. Bu sonucun İsrael’de sunulan kana bağlı olduğu da ileri sürülür. Ancak Şemot’ta İsrael’e “kohenler krallığı” denmesi, başka ulusların bağışlanmasını İsrael’in sunularına bağlayan bir hüküm getirmez. Yona, felaketin geri alınmasını Ninovalıların kötülükten dönmesine bağlar. David’in durumunda da suçunu itiraf ettiğinde günahı kaldırılır. Bağışlandığı halde yaptığının ağır sonuçlarına katlanır. (Yona 3:5–10, Şemot 19:5–6, Şemuel Bet 12:13–14)

Suçun bağışlanması, bütün sonuçlarının aynı anda ortadan kalkması değildir. David’in yaşadıkları bu ayrımı gösterir. Rambam, Hilhot Teşuva 1’de tövbeyi ve günahın sözle itirafını temel alır; suçun türüne göre Yom Kippur, çekilen acılar ve belirli durumlarda ölüm de kefaretin tamamlanmasında yer alır. Başkasına verilen zarar ayrıca giderilir. Bir sununun getirilmesi, bunları yapmadan sorumluluktan çıkma yolu değildir. (Hilhot Teşuva 1)

Bu bağışlanmaları İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlamak, Tanah’ın verdiği hükme yeni bir şart ekler. Haşem, yoksula un sunusuyla bağışlanacağını söyler. Şelomo’ya, kötülükten dönüp dua eden halkı bağışlayacağını vaat eder. Her günahın bağışlanması için kan dökülmesi gerektiği ve bu yüzden İsa’nın ölümü olmadan bağışlanma olamayacağı iddiası Tanah’a aykırıdır.

Tora, belirli suçlar için kuş almaya gücü yetmeyen kişiye un sunusu getirttiği halde onun bağışlanacağını söyler. Bütün bağışlanmaları kana bağlamak, Tora’nın verdiği bu açık hükme aykırıdır.

Tanah kaynakları: Vayikra 8:15; Şemot 19:5–6; Vayikra 5:1–13, 17:10–14; Şemuel Bet 12:13–14; Melahim Alef 8:46–50; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 1:11–18; Hoşea 14:2–5; Divre HaYamim Bet 7:14; Yona 3:5–10. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 5:1–13, 17:10–14, 8:15 ve Şemot 19:5–6.

Açıklamalarda anılan eserler: Sifra, Vayikra 5:11 açıklaması; Ramban, Vayikra 17:11; Rabbi Hananel, Yoma 86b; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva 2; Menorat HaMaor, Teşuva bölümü, Yona 3:10 açıklaması; Rambam, Hilhot Teşuva 1:1–4.

Bu iddianın sayfası

56. İddia: Çocuğun adının İmmanuel olmaması sorun değildir çünkü bu yalnız unvandır

Yehuda kralı Ahaz, iki düşman kralın tehdidi altındayken Yeşaya bir çocuğun doğacağını ve adının İmmanuel olacağını söyledi. İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Bir adın taşıdığı mesaj, o adın kime ve hangi olay sırasında verildiğiyle birlikte okunur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yehuda kralı Ahaz, iki düşman kralın tehdidi altındayken Yeşaya bir çocuğun doğacağını ve adının İmmanuel olacağını söyledi. İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Bir adın taşıdığı mesaj, o adın kime ve hangi olay sırasında verildiğiyle birlikte okunur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın günlük adının İmmanuel olmamasını bir engel saymazlar. Yeşaya 9’daki çocuk için “Harika Danışman”, “Güçlü Tanrı”, “Ebedi Baba” ve “Barış Prensi” gibi birden fazla ad veya unvan kullanıldığına dikkat çekerler. Onlara göre İmmanuel adı, İsa’nın kimliğini ve Tanrı’nın onun aracılığıyla insanlar arasında bulunmasını anlatır. İsa’yı Tanrı kabul eden öğretide bu söz, Tanrı’nın insan bedeninde bulunması olarak anlaşılır.

Tanah’ın Cevabı:

İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya bu sözle düşmanların tasarısının neden boşa çıkacağını açıklar: “Bir söz söyleyin, gerçekleşmeyecek, çünkü Tanrı bizimle.” Ad, Haşem’in halkını yalnız bırakmayacağı güvencesini taşır. Sözü oluşturan cümle, çocuğun kimliğinden önce Haşem’in halkına ne yaptığını anlatır. Buradan adı taşıyan çocuğun Tanrı olduğu sonucu çıkmaz (Yeşaya 8:10).

Tanah’ta bir kişinin birden fazla adı bulunabilir. David’in oğluna Şelomo adı verilmiş, Natan aracılığıyla ona Yedidya, yani “Haşem’in sevgilisi” adı da konmuştur. Daniel’e Babil sarayında Belteşatsar denir (Şemuel Bet 12:24–25; Daniel 1:6–7). Bu örnekler, bir kişinin farklı adlarla da anılabildiğini gösterir. Ancak bir adın anlamını başka bir kişiye uygulamak, iki kişinin aynı olduğunu tek başına göstermez.

Bir adın mesaj taşıması ile gerçekten verilmiş olması da birlikte mümkündür. Hoşea’nın çocuklarına verilen Yizreel, Lo-Ruhama ve Lo-Ammi adları, İsrael’e yöneltilen yargı ve uyarıları anlatır (Hoşea 1:3–9). Yeşaya’nın oğlu Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek”, diğer oğlu Maher Şalal Haş Baz’ın adı ise yaklaşan yağma anlamını taşır. Yeşaya, kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler olduğunu söyler (Yeşaya 7:3–16; 8:3–18).

Hoşea 1’de Lo-Ammi adı İsrael’in duyduğu hükmü taşır. Yeşaya’da Şear Yaşuv ve Maher Şalal Haş Baz da aile içindeki gerçek adlar olarak bildirilen mesajla birlikte durur. İmmanuel’in anlam taşıması da ad olma işlevini kaldırmaz. Yeşaya 7:14, bir çocuğun doğmasıyla ona verilecek adı aynı cümlede bildirir. Hoşea 1:3–9 ve Yeşaya 7:14.

İmmanuel adı da doğum ve ad verme cümlesi içinde yer alır. Yeşaya, Ahaz’ın Aram Kralı Retsin ile İsrael Kralı Pekah’tan korktuğu sırada bir çocuğun doğacağını bildirir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Adın taşıdığı güvence, bu tarihsel olayla birlikte verilir (Yeşaya 7:14–16).

Tanrı hakkında bir cümle taşıyan başka insan adları da vardır. Daniel, “Tanrı benim yargıcımdır”; Eliyahu, “Tanrım Haşem’dir” anlamını taşır. Yeşaya ve Yehoşua adları da Haşem’in kurtarmasını anlatır. Eliyahu duasında Haşem’e, “Sen İsrael’de Tanrı’sın, ben de Senin kulunum” der. Adında Tanrı’ya yer vermesi, kendisini Tanrı yaptığı anlamına gelmez (Melahim Alef 18:36–37; Bamidbar 13:16).

Yeşaya 9:5–6’daki adlandırmalar, bir kişiye birden fazla ad veya niteleme verilebileceği savında kullanılır. Bu, Yeşaya 7’deki çocuğun kim olduğunu ayrıca göstermez. İmmanuel için verilen tarihsel bağ Ahaz’ın karşısındaki iki kral ve çocuğun büyüme süresidir. Yeşaya 9:5, birçok Hristiyan baskısında 9:6 olarak numaralanır.

İmmanuel’in ailesi konusunda farklı yorumlar vardır. Ayet çocuğun babasının adını vermez; bazı açıklamalar onu peygamberin ailesiyle, bazıları Ahaz’ın sarayı veya ailesiyle ilişkilendirir. Maher Şalal Haş Baz’la aynı çocuk olup olmadığı da tartışılır. Maher Şalal Haş Baz, Yeşaya’nın yaklaşan yağmayı bildiren adı taşıyan oğludur. Kimliği hakkındaki bu sorular, iki kralın sonuna bağlanan süreyi değiştirmez.

Masoretik ayette וְקָרָאת שְׁמוֹ ifadesi çocuğun adını koymayı aynı cümledeki genç kadınla ilişkilendirir. Büyük Yeşaya Parşömeni’nde וקרא biçimi bulunur. Eski Grekçe Yeşaya’nın καλέσεις biçimi “sen adını koyacaksın”, Matta’nın καλέσουσιν biçimi “onlar adını koyacaklar” demektir. Bu okumalar arasında ad koyan kişi değişebilir. Adın kendisi İmmanuel’dir. Yüzyıllar sonra doğan bir çocuğa aynı adın verildiği bu nüshalardan çıkmaz. Yeşaya 7:14 ve Grekçe Yeşaya 7.

Matta 1:21’de Yosef’e çocuğun adını İsa koyması söylenir. 1:25’te Yosef bu adı verir. 1:23’te ise İmmanuel adının anlamı aktarılır. Matta böylece anlatıda verilen kişi adıyla Yeşaya’dan aldığı sözün anlamını ayrı biçimde kullanır. Hristiyan yorumun “unvan” diye açıkladığı ilişki Matta’nın bu kullanımına aittir. Yeşaya’nın işaretinde ise adı alan çocuk, Ahaz’ın iki düşmanı ortadan kalkarken büyüyen çocuktur. Matta 1:21–25.

İmmanuel, Tanrı’nın halkıyla beraber olduğunu bildiren bir kişi adıdır. Yeşaya 8:10, sözün hangi güvenceyi taşıdığını açıklar. 7:16 ise o adı alan çocuğun yaşını iki kralın sonuyla birleştirir. Matta’nın aynı anlamı İsa’ya uygulaması, iki çocuğun aynı kişi olduğunu göstermez. İmmanuel’i bir unvan diye açıklamak bu tarihsel bağı ortadan kaldırmadığı için, İsa’yı Yeşaya’nın sözünü ettiği çocuk yapmaz.

Tanah kaynakları: Yeşaya 7:3–16; 8:3–18; 9:5–6; Hoşea 1:3–9; Şemuel Bet 12:24–25; Daniel 1:6–7; Melahim Alef 18:36–37; Bamidbar 13:16. Metin karşılaştırması: Yeşaya 7 Grekçe; Matta 1:21–25.

Bu iddianın sayfası

70. İddia: “Soyunu görecek” ifadesi İsa’nın manevi çocuklarını anlatır

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, “soy görecek, günlerini uzatacak” sözünü İsa’nın ölümden sonra dirilip sonsuza dek yaşamasına bağlarlar. Onlara göre kul önce öldürüldüğü için sonradan soyunu görebilmesi ancak dirilişle mümkündür. Soy ve çocuk sözlerinin peygamberlerin dilinde bazen sembolik kullanıldığını hatırlatarak İsa’nın biyolojik çocuklarının olmamasını bir engel saymazlar. Ayetteki soyun, İsa’ya iman eden manevi çocuklar olduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:10’da “soy görecek” ve “günlerini uzatacak” vaatleri yan yanadır. Yeşaya 54:1–3’te Siyon çocukları çoğalan bir kadın gibi anlatılır. Çadırına artık sığamaz ve soyu yıkılmış kentleri yeniden doldurur. Sürgünde yok olacağı sanılan halk, çocuklarını ve gelecek kuşaklarını görecektir. Yeşaya 41:8’de İsrael Avraam’ın soyudur. 43:5–6 doğu ve batıdan toplanacak oğulları ve kızları, 48:19 çoğalan çocukları, 59:21 ise sözün kalacağı ardışık kuşakları anlatır.

זֶרַע (zera) “tohum” ve insan için “soy” demektir. Bereşit 15:3–4 bunun açık bir örneğini verir. Avraam, kendi soyundan çocuğu olmadığı için evinden birinin mirasçı olacağını düşünür. Haşem, mirasçının kendi bedeninden geleceğini söyler. Öğrenci veya bir gruba bağlı kişi için kullanılabilen (Melahim Bet 2:3–7) “oğul” anlamındaki ben ile zera’nın işlevi burada farklıdır.

Yeşaya 1:4’te “kötülük yapanların soyu”, 57:3–4’te “yalanın soyu” denmesi, halkı yaptığı işlerle nitelendirir. 53:10’da ise “soy görme” bir ödüldür ve hemen sonraki bölüm bu soyu gerçek kuşaklarla açıklar. Sözcüğün başka yerlerde aşağılama amacıyla kullanılması, buradaki çocukları sonradan bir dine katılan kişilere çevirmez.

Aynı ayrım, Hristiyan savında yanına getirilen Tehilim ayetlerinde de korunmalıdır. Tehilim 45:17’de krala, atalarının yerini oğullarının alacağı ve onları ülkenin her yanında yöneticiler yapacağı söylenir. Burada anlatılan, yönetimin bir kuşaktan sonrakine geçmesidir. Bu söz çocuksuz birinin ölümünden sonra imanlılar edinmesini anlatmaz. 22:31–32’de ise Haşem’e hizmet edecek bir kuşak ve O’nun doğruluğunun kendisine anlatılacağı, henüz doğacak bir halk vardır. Gelecek kuşağın Haşem’e hizmet etmesiyle, o kuşağın İsa’nın ölümü sayesinde manevi olarak doğması aynı iddia değildir. İkincisi bu ayetlere Hristiyan öğretisinden eklenir.

“Günlerini uzatmak” da Tanah’ın yaşam ve süreklilik dilidir. Şemot 20:12’de anne ve babaya saygı gösteren kişiye, Haşem’in verdiği toprakta günlerinin uzaması vaat edilir. Devarim 17:18–20’de Tora’yı okuyup emirlerinden ayrılmaması gereken kral için, kendisinin ve oğullarının İsrael içindeki krallığında uzun günler sürmesi istenir. Yeşaya 65:20–23’te aynı gelecek, uzun ömür, insanların oturacağı evler, meyvesini yiyeceği bağlar ve yanlarında bulunacak çocuklarıyla anlatılır. “Halkımın günleri ağacın günleri gibi olacak” sözü, halkın güven içinde süren hayatını somutlaştırır.

Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak adlandırır. 53:10’daki açıklamasında ise halkın kalanlarının Maşiahlarının krallığını göreceğini, oğullarının ve kızlarının çoğalacağını ve günlerinin uzayacağını söyler. Bu yorumda gelecek, halkın devam eden kuşaklarıyla anlatılır.

Zohar’ın Vayeşev bölümünde aynı söz, ruhun başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesi ve üreme bağlamında ele alınır. Bu, ayetin kabalistik bir yorumudur; kelimenin soyla ilgili temel anlamını silmez.

Hristiyan okuması mezar sözlerinden ölüm, uzun günler sözünden diriliş ve zera’dan manevi izleyiciler çıkarır. Fakat Tanah, halkın sürgünden dönüşünü de mezarlardan çıkış diliyle anlatır. Yehezkel 37:11–14’te bu mezarların kime ait olduğu söylenir: İsrael evine. 53:10’dan 54:1–3’e geçen soy, uzun yaşam ve yeniden yerleşme vaatleri de aynı ölçekte işler. Uzayan günler, sonlu bir yaşamın ya da kuşaklar boyunca süren bir halkın ömrüdür. 53:10’da suç sunusu imgesinden sonra gelen vaat, ölümden sonraki üçüncü günden söz etmez. Diriliş savı ileri sürüldüğünde de fiziksel soyun manevi takipçiler olarak çevrilmesi başlı başına bir anlam değişikliğidir. Böylece kulun acısının sonu, kendi halkının yeryüzündeki devamıyla görülür.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10 ve 53:8–12; 41:8; 43:5–6; 48:19; 54:1–3; 59:21; 65:20–23; 1:4; 57:3–4; Bereşit 15:3–4 (İbranice metin); Şemot 20:12; Devarim 17:18–20 (17:20 İbranice metin); Yehezkel 37:11–14; II Melahim 2:3–7; Tehilim 45:17; 22:31–32.

Bu iddianın sayfası

110. İddia: İki bin yıllık inanç ve fedakarlık İsa’nın yaşadığını gösterir

Bir inanç kuşaktan kuşağa aktarılabilir. İnsanlar onun uğruna baskıya dayanabilir ve hayatlarını tehlikeye atabilir. Bir topluluğun inancına ne kadar bağlı olduğu, o inancın merkezindeki kişinin yaşayıp yaşamadığından ve ona verilen görevin gerçekleşip gerçekleşmediğinden ayrı bir sorudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir inanç kuşaktan kuşağa aktarılabilir. İnsanlar onun uğruna baskıya dayanabilir ve hayatlarını tehlikeye atabilir. Bir topluluğun inancına ne kadar bağlı olduğu, o inancın merkezindeki kişinin yaşayıp yaşamadığından ve ona verilen görevin gerçekleşip gerçekleşmediğinden ayrı bir sorudur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, milyonlarca insanın iki bin yıl boyunca İsa’ya inandığını, baskıya rağmen bu inancı yaydığını ve uğrunda hayatını tehlikeye attığını hatırlatırlar. Bu kadar çok insanın hiç yaşamamış birine bağlanıp onun uğruna tehlikeyi göze almasını inandırıcı bulmazlar. İnancın uzun sürmesini ve gösterilen fedakarlığı İsa’nın yaşadığına kanıt sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir inancın iki bin yıl boyunca sürmesi, o inançla ilişkilendirilen kişinin gerçekten yaşayıp yaşamadığı sorusunu doğurur. Bu sorunun cevabı için tarihsel kayıtlar incelenir; inananların sayısı veya inançlarını sürdürmeleri tek başına kişinin yaşamış olduğunu kanıtlamaz. Bir kişinin yaşamış olması ile onun Maşiah olduğu iddiası da ayrı sorulardır. İsrael’in seçilmesi, halkın sayıca üstünlüğüne bağlanmamıştır. Tora bunun nedenini Haşem’in sevgisinde ve atalara verdiği sözü tutmasında gösterir; halkın kalabalık oluşunda aramaz. Aynı yerde İsrael’den beklenen de Haşem’i sevmesi ve mitsvalarını, yani buyruklarını yerine getirmesidir. Böylece bir topluluğun Tanrı’yla bağı, büyüklüğünden önce hangi söze bağlı olduğuyla anlaşılır. Hristiyanlığın kaç yüzyıldır var olduğu ve kaç kişiye ulaştığı, öğretisinin Tora’ya uygunluğunu belirleyen bu ölçünün yerine konulamaz. Devarim 7:7–9.

Kalabalığın nasıl yanılabildiği, altın buzağının çevresinde toplanan halkta görülür. Toplanan altınlar, sunulan kurbanlar ve yapılan kutlama, Haşem’in bu tapınmayı onaylamasını sağlamamıştır. Bu olay, emredilen yoldan sapma olarak mahkum edilir. Karmel’de ise Eliyahu’nun karşısında dört yüz elli Baal peygamberi vardır. Sabah başlayıp uzun süre devam eden çağrıları, gösterdikleri coşku ve kendilerini yaralamaları bir cevap getirmez. Haşem’e yönelen Eliyahu’nun duasına cevap verilir. Kalabalık, çaba ve çekilen acı aynı anlatıda bulunur; hiçbiri yanlış tapınmayı doğruya dönüştürmez. Şemot 32, Melahim Alef 18:19–40.

Birinci Korintliler 15’te Pavlus, cemaatten öğrendiğini söylediği ölüm, gömülme ve diriliş inancını kendi mektubunda aktarır. Bu erken belge, inancın o tarihte ne biçimde anlatıldığını gösterir. Daha geç Roma yazılarında aynı topluluğun varlığı ve ibadeti hakkında başka bilgiler bulunur. Bu belgelerin her birini kendi anlattığı olay üzerinden okumak, bir gelenek için fedakarlık yapılmasından olayın doğruluğuna geçerken neyin eksik kaldığını gösterir. (Birinci Korintliler 15:3–8).

Üstelik Tora, bir işaretin gerçekten gerçekleştiği durumu da ele alır. Böyle bir işaret karşısında bile hangi öğretinin kabul edileceğini Tora belirler. Bir peygamber veya düş gören kişi böyle bir işaretten sonra başka ilahlara kulluğa çağırırsa ona uyulması yasaktır. Haşem’e bağlılık ve O’nun mitsvalarını yerine getirme yükümlülüğü sürer. Gerçekleşen işaretin bile değiştiremediği bu hüküm, bir dinin yayılmasıyla değişmez. Azlık veya çokluk kendi başına doğruluğu belirleyemez; öğretinin yönelttiği kulluk ve Tanrı’nın buyruğuyla ilişkisi sınanır. Devarim 13:2–6.

İnancı uğruna acı çeken kişinin bağlılığı ile inandığı şeyin doğruluğu da bu yüzden ayrı değerlendirilir. Böyle bir hareketin ortaya çıkması, tarihsel bir kurucu hakkında soru sormayı gerektirir. Fakat birbirine karşıt inançları savunan insanlar da aynı kararlılığı gösterebilir. İki kişi birbirine zıt iddialara aynı içtenlikle inanabilir. İçtenlik, bu iki iddiadan hangisinin doğru olduğunu göstermez. İsa’ya bağlı bir hareketin tarihini araştırmak, hareketin nasıl doğduğu ve yayıldığı hakkında bilgi verir. Kurucunun gerçekten yaşadığı gösterildikten sonra da onun Maşiah olduğu iddiası ayrıca sınanmalıdır. Yüzyıllar boyunca yeni takipçilerin eklenmesi, eksik kalan bu adımı tamamlamaz.

Maşiah’ın döneminde gerçekleşecek olanlar, insan sayısındaki artıştan çok daha belirgindir. Yeşaya’da Haşem’in bilgisiyle dolan dünya, adaletli yönetim ve dağılmış İsrael’in toplanmasıyla birlikte anlatılır. Uluslar Tora’yı öğrenmeye gelir ve savaşmayı bırakır; Mika aynı barışın içinde insanların korkusuzca yaşayacağını söyler. Yeremya’da Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel’de halk kendi toprağında tek kralın yönetiminde birleşir, Haşem’in hükümlerine uyar ve kutsal yer aralarında bulunur. Hristiyanlığın başka halklara yayılması, bu vaatlerin gerçekleşmesi değildir. Bu görevlerin İsa’nın ikinci gelişinde tamamlanacağı savı, bir dinin uzun ömürlü olmasını görevin İsa’ya verildiğine dair kanıta dönüştürmez. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.

İtiraz eden kişinin tepkisine gizli bir suçluluk yüklenmesi de bu somut vaatlerden uzaklaşır. Bir kimsenin İsa’nın yaşadığını kabul etmesi tarihsel varlığa, reddetmesi ise Maşiah iddiasından kaçışa delil sayılırsa, o kişinin her cevabı baştan aynı sonuca bağlanmış olur. Oysa öğretinin doğru olup olmadığı, tartışanın öfkesinden veya sakinliğinden anlaşılamaz. Tora’nın buyruğuna aykırı bir öğreti, milyonlarca kişi tarafından benimsenince doğru hale gelmez. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası da Hristiyanlığın yayılmasıyla doğrulanamaz; Tanah’ın vaat ettiği kurtuluşun yerine bir dinin büyümesi geçirilmiştir.

Tanah kaynakları · Şemot 32 (Sefaria özgün metin) · Devarim 7:7–9, 13:2–6 · Melahim Alef 18:19–40 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4 · Mika 4:1–4 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

163. İddia: Zekeriya 12–13 İsa’nın el yaralarını ve İsrael’in onu öldürdüğünü bildirir

Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişiyle 13:6’da yaraları sorulan kişiyi İsa olarak tanımlarlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael onun ellerindeki çarmıh izlerini görecek ve onu öldürdüğü için yas tutacaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Zekeriya 12:10’da delinen biri için yas tutulur. 13:6’da ise yaraları sorulan bir kişi bulunur. Hristiyan iddiası bu iki kişiyi ve 13:6’daki yaraları İsa’nın çarmıhıyla özdeşleştirir. Ancak 12:10 ellerden söz etmez; 13:6’daki kişi de yalancı peygamberlik hakkındaki sahnenin içindedir.

12. bölüm, Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı Tanrı’nın müdahalesini anlatır (12:2–9). Ardından David evine ve Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verileceği, halkın yas tutacağı bildirilir (12:10–14). 13:1 günahtan arınmayı, 13:2 ise putların ve yalancı peygamberliğin ülkeden kaldırılmasını anlatır.

12:10’daki וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו ifadesinde elai “bana”, alav “onun için” demektir. Daqaru ise delip yaralamayı anlatır. “Bana”dan “onun için”e geçiş ve delinen kişinin kimliği yorumlarda tartışılır. Bu geçiş tek başına ne Tanrı’nın insan olarak delindiğini ne de İsa’nın kastedildiğini kanıtlar. Ayette İsa’nın adı, ikinci geliş, çarmıh veya el yaraları yazmaz.

13:3–5’te anne ve babasının karşı çıktığı yalancı peygamberden, peygamberlik edenlerin utanmasından ve bir kişinin “Ben peygamber değilim, çiftçiyim” demesinden söz edilir.

Hemen sonra ona şu soru sorulur: מָה הַמַּכּוֹת הָאֵלֶּה בֵּין יָדֶיךָ, “Ellerinin veya kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” (mah ha-makkot ha-elleh bein yadekha). Kişi, bunların kendisini sevenlerin evinde aldığı yaralar olduğunu söyler. Ayette “avuç içindeki çivi delikleri” denmez. Bazı yorumcular yaraları göğüs veya gövdeyle, bazıları da kollarla ilişkilendirir.

Yalancı peygamberlik bağlamında bu yaralar eski dini uygulamaların izleri olarak anlaşılabilir. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberlerinin kendilerini kılıç ve mızraklarla yaraladığı anlatılır. Bu paralel, Zekeriya’daki yaraların ne olabileceğini açıklar; metnin onların kesin sebebini ayrıca bildirdiği anlamına gelmez.

Zekeriya 12:10’daki yas sahnesiyle 13:6’daki soruyu “aynı kişi çarmıh yaralarını gösteriyor” diye bağlayan bir cümle yoktur. 13:7’de ise “Kılıç, çobanıma karşı uyan” sözleriyle yeni bir hitap başlar. Bu sonraki sahne, 13:6’nın öncesindeki yalancı peygamberler bağlamını silmez.

Talmud’un Sukka 52a bölümünde 12:10’daki yas için iki rabbinik açıklama aktarılır: Maşiah ben Yosef’in ölümü veya kötü eğilimin ortadan kaldırılması. Aynı tartışmada Maşiah ben David ve Maşiah ben Yosef ayrı kişilerdir. Bu yorum, ayetin Maşiah ile ilişkilendirildiğini gösterir; 13:6’daki kişiyi İsa’yla aynı kişi olarak tanımlamaz.

Tanah, vaat edilen kralı adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenli yaşamasıyla anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Zekeriya’daki iki sahneyi birleştirip bunlara çarmıh ve ikinci geliş ayrıntılarını eklemek, ne bu vaatleri yerine getirir ne de ayetlerin İsa’yı adlandırdığını gösterir.

Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14; 13:1–7; Melahim Alef 18:28; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Sukka 52a.

Bu iddianın sayfası

182. İddia: Hristiyanlığın iki bin yıldır var olması İsa’nın tarihsel kişi olduğunu ve iddialarının ciddiye alınması gerektiğini gösterir

Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa hiç yaşamamışsa milyonlarca insanın iki bin yıl boyunca ona inanmasının ve inançlarını dünyaya yaymasının açıklanmasının güç olacağını söylerler. Hristiyanlığın bu kadar uzun süre var olmasını, İsa’nın tarihsel bir kişi olduğunu ve onun hakkındaki Hristiyan iddialarının dikkate alınması gerektiğini gösteren bir neden sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hristiyanlığın ortaya çıkışı ve yayılması, tarihçilerin açıklaması gereken gerçek bir olaydır. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ise eski kayıtlar incelenerek araştırılır. Tarihçilerin çoğu, Nasıralı İsa’nın birinci yüzyılda yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. Bu sonuç, ilk yüzyıllardan kalan farklı kaynakların birlikte incelenmesine dayanır. Daha sonra kaç kişinin İsa’ya inandığı, bu kayıtların yerini tutmaz.

Erken Hristiyan yazıları ile Yosefus ve Tacitus gibi daha sonraki tarihçilerin metinleri bu araştırmada kullanılır. Bu kaynakların her biri ne zaman yazıldığı, ne söylediği ve o bilginin ne kadar güvenilir olduğu bakımından ayrı ayrı değerlendirilir. Bir kişinin yaşamış olması, onun hakkında sonradan anlatılan her olayın doğru olduğunu kendiliğinden göstermez.

Yahudi tarihçi Joseph Klausner de Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı tarihsel bir kişi olarak incelemiştir. Bir kişinin yaşamış olması, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevleri yerine getirdiğini göstermez.

Bir inancın uzun süre yaşaması ve geniş kitlelere yayılması, o inancın tarihsel etkisini gösterir. Taraftar sayısı veya inananların inançları uğruna fedakarlık yapması, öğretinin bütün iddialarını kendi başına doğrulamaz. Şemot 32’de büyük bir topluluk altın buzağıya yönelir. Melahim Alef 18’de Baal peygamberleri sayıca çoktur. Bu iki olayda da sayı, izlenen yolun doğruluğunu sağlamaz. Devarim 7:7’de İsrael’in sayıca büyük olduğu için seçilmediği söylenir.

Devarim 13:2–6, bir kişinin söylediği işaret gerçekleştiğinde de, o kişi halkı başka ilahlara yöneltiyorsa çağrısına uyulmamasını emreder. Tora, etkileyici bir olayın veya geniş desteğin Tanrı’ya bağlılığın ölçüsü yerine geçmesine izin vermez.

Maşiah kimliği ise Tanah’ın bildirdiği vaatlerle değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. İsa’nın tarihsel varlığına ilişkin kayıtlar bu olayların gerçekleştiğini göstermez. Hristiyanlığın iki bin yıl sürmesi de bu vaatlerin yerine geldiğine kanıt olamaz.

Tanah kaynakları: Devarim 7:7; 13:2–6; Şemot 32; Melahim Alef 18; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; E. P. Sanders, The Historical Figure of Jesus; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament.

Bu iddianın sayfası

201. İddia: Yair, Şeşan ve Hiram örnekleri David soyunun anne üzerinden geçebileceğini kanıtlar

Tanah, ailelerin kaydını tutarken bazı kişilerin annelerini ve annelerinin hangi aileye bağlı olduğunu da belirtir. Yair, Şeşan’ın ailesi ve Hiram hakkında böyle bilgiler vardır. Bu kayıtların anlamı, her birinde bir akrabalığın mı, bir mirasın mı, yoksa bir yönetim hakkının mı söz konusu olduğuna bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, ailelerin kaydını tutarken bazı kişilerin annelerini ve annelerinin hangi aileye bağlı olduğunu da belirtir. Yair, Şeşan’ın ailesi ve Hiram hakkında böyle bilgiler vardır. Bu kayıtların anlamı, her birinde bir akrabalığın mı, bir mirasın mı, yoksa bir yönetim hakkının mı söz konusu olduğuna bakılarak anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yair’in Menaşe’yle akrabalığını, Şeşan’ın ailesinin kızı üzerinden sürmesini ve Hiram’ın annesinin kabilesiyle tanıtılmasını örnek gösterirler. Bu örneklerden bir kişinin soyunun anne üzerinden de belirlendiği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre bu kayıtlar, İsa’nın David soyuna ilişkin itirazları geçersiz kılar.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, anne tarafından akrabalığı, kadınların miras almasını ve ailelerin kızları üzerinden devamını anlatır. Bir kadının çocuğuyla akrabalığının kaydedilmesi, bir kızın toprak mirası alması ve birine taht hakkının verilmesi farklı hukuki sonuçlar doğurur. İddiadaki örnekler, David tahtının anne üzerinden nasıl aktarılacağına ilişkin bir hüküm vermez.

Divre HaYamim Alef 2:21–23’te Yehuda soyundan Hetsron, Menaşe soyundan Mahir’in kızıyla evlenir. Oğulları Seguv’un da Yair adında bir oğlu olur. Böylece Mahir’in kızı, Yair’in babaannesidir.

Bamidbar 32:41’de Yair “Menaşe oğlu” olarak anılır. Yair’in Menaşe bağlantısı babaannesi üzerinden kurulur. Buna rağmen soy listesi babası Seguv’u ve babasının babası Hetsron’u da kaydeder. Radak bu kaydın nasıl anlaşılacağına dair farklı açıklamalar aktarır. Yair’in anılma biçimi, David krallığının anne üzerinden aktarılacağına ilişkin bir kural koymaz.

Divre HaYamim Alef 2:34–35, Şeşan’ın oğulları olmadığını, kızını Mısırlı hizmetkarı Yarha ile evlendirdiğini ve onlardan Atay’ın doğduğunu söyler. Aynı bölümde 2:31’de Şeşan ve Ahlay da soy listesinde anılır. Soy listesi Şeşan’ın kızından doğan torununu kaydeder. Ayet, bu akrabalığın torunlara bir kabile üyeliği veya krallık makamı verdiğini söylemez.

Hiram’ın annesi Melahim Alef 7:13–14’te Naftali ile, Divre HaYamim Bet 2:13–14’te ise Dan ile ilişkilendirilir. Bu iki ifadenin ve aile bağlarının nasıl anlaşılması gerektiği ayrıca tartışılır. Her iki kayıtta da Hiram tunç işleyen bir ustadır. Tanıtıldığı görev krallıkla ilgili değildir. Annesinin kökeninin belirtilmesi tahtın kimden kime geçtiği hakkında tek başına bir hüküm oluşturmaz.

Tselofhad’ın kızları, oğul bulunmadığında babalarının mirasını alır (Bamidbar 27:1–11). Bamidbar 36:6–9, kabile toprağının başka kabileye geçmemesiyle ilgili evlilik düzenini açıklar. Bu olay mülk ve kabile mirasına ilişkindir. Rabbinik kaynaklar, kuralın kime uygulandığını ve belirli bir kuşakla sınırlı olup olmadığını ayrıca tartışır.

Bamidbar 1:18’de kayıtlar “babalarının evlerine göre” düzenlenir. Bava Batra 109b bu sözü aile ve miras hukuku bağlamında ele alır. Rabbinik hukuk, bir çocuğun Yahudi sayılıp sayılmadığını da anneyle ilişkilendirir. Yahudi sayılmak, annenin kabilesine kaydolmak ve bir ailenin taht hakkını almak farklı hükümlere bağlıdır.

Şemuel Bet 7:12–16, David’den çıkacak soy ve krallık hakkında söz verir. Yeremya 23:5–6 David’e çıkarılacak adil kralı anlatır. Yair, Şeşan ve Hiram’ın aile kayıtları, bu krallığın anne hattından aktarılacağını söylemez. Dolayısıyla bu aile kayıtları İsa’nın David soyundan geldiğini veya taht hakkı kazandığını kanıtlamaz.

Tanah kaynakları: Bamidbar 1:18, 27:1–11, 32:41 ve 36:6–9; Divre HaYamim Alef 2:21–23 ve 2:31, 34–35; Melahim Alef 7:13–14; Divre HaYamim Bet 2:13–14; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–6. Yorum: Radak, Divre HaYamim Alef 2:22; Bava Batra 109b ve 120a–121a.

Bu iddianın sayfası

32. İddia: Başkohenin kutsal bölüme girip çıkması İsa’nın göğe yükselip dönmesini haber verir

Başkohen, Yom Kippur’da Tapınağın en iç bölümü olan Kutsallar Kutsalı’na belirli işlemler için girer. Yılın bu gününde içeride ve dışarıda yapılacak işlemler bir hizmet dizisi oluşturur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Başkohen, Yom Kippur’da Tapınağın en iç bölümü olan Kutsallar Kutsalı’na belirli işlemler için girer. Yılın bu gününde içeride ve dışarıda yapılacak işlemler bir hizmet dizisi oluşturur.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde, başkohenin Kutsallar Kutsalı’na girişini İsa’nın göğe çıkıp insanlar için bağışlanma sağlamasının habercisi sayarlar. Başkohenin dışarı çıkıp halkın karşısına gelmesini de İsa’nın kendisini bekleyenlere ikinci kez görünerek bağışlanmayı bildirmesiyle ilişkilendirirler. Onlara göre yeryüzündeki kutsal yer, göksel huzurun bir örneğidir. Kendi günahları için de sunu getirmek zorunda olan eski kohendeki eksikliklerin, günahsız İsa’nın daha üstün saydıkları kohenliğinde ortadan kalktığını söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yom Kippur’da başkohenin, yani kutsal hizmetteki baş görevlinin giriş ve çıkışları, aynı gün yerine getirilen arınma hizmetinin parçalarıdır. İçeriye tütsü ve kan götürülür; dışarıda sunak işlemleri ve başka sunularla hizmet sürdürülür. Bu hareketlerden İsa’nın göğe yükselişini ve çağlar sonra dönüşünü çıkarmak, Tora’daki ibadeti Hristiyan anlatısına göre yeniden kurmaktır.

Hizmetin yapılacağı yer Vayikra 16:2’de tanımlanır: Perdenin iç tarafında, Antlaşma Sandığı’nın üzerindeki örtünün önüdür. Kutsal çadırın ve daha sonra Tapınağın en içteki bölümü olan Kutsallar Kutsalı’na Aharon’un her istediğinde girmesine izin verilmez. Giriş için gereken sunuların yanında, tütsü bulutunun sandığın örtüsünü kaplaması da emredilir; Aharon’un ölmemesi buna bağlanır (16:3, 12–13). Yer, hizmeti yapan kişi ve uygulanacak işlemler aynı buyruğun içindedir.

Hristiyan yorumun gökle kurduğu ilişki, Tanah’ta kutsal yer ile göğün birlikte anılmasına dayanır. Tehilim 11:4’te Haşem’in kutsal sarayı ve göklerdeki tahtı birlikte anılır. Tehilim 20:3, 7’de yardım kutsal yerden ve Siyon’dan istenir; Haşem’in kutsal göklerinden cevap vereceği söylenir. Yeryüzündeki ibadet Haşem’e yönelir, yardım da O’ndan gelir.

Şelomo’nun duasında bu ilişki daha açık kurulur: Gökler bile Haşem’i içine alamaz; halk Tapınağa doğru dua eder, Haşem göklerden işitir ve bağışlar (Melahim Alef 8:27–30). Böylece kutsal yere yönelmek ile gökten gelen ilahi cevap birbirine bağlanır.

Bu ilişki, kutsal yere giren kişinin göğe yükseldiği anlamını taşımaz. David de Sandık’ın Yeruşalayim’e geri götürülmesini isterken, Haşem’in kendisini yeniden oraya getirip Sandık’ı ve bulunduğu yeri göstereceğini umar (Şemuel Bet 15:24–29). Söz konusu dönüşün yeri Yeruşalayim’dir. Bir mekanın Haşem’in huzuruyla ilişkilendirilmesinden, o mekana girip çıkmanın İsa’nın gelecekteki yaşamını anlattığı sonucu doğmaz. Kutsal çadır Mişkan’ın, Moşe’ye gösterilen örneğe uygun yapılması emri de binanın ve eşyalarının nasıl hazırlanacağını belirler (Şemot 25:9, 40). Bu örnekten İsa’nın göğe yükselişi ve ikinci gelişi hakkında bir yaşam öyküsü çıkarabilmek için yine Hristiyan anlatısını ayete eklemek gerekir.

Başkohenin gün içindeki hareketleri de kendi görevleriyle açıklanır. Önce tütsü perdenin iç tarafına götürülür; ardından boğanın kanıyla ve halk için kesilen keçinin kanıyla gereken işlemler yapılır (Vayikra 16:12–16). Halk için ayrılan keçi, boğanın kanıyla içerde yapılan işlemden sonra kesilir; onun kanı da perdenin içine götürülür.

İçeri giriş ve dışarı çıkış, hizmetin farklı aşamalarında tekrarlanır. Kohen dışarı çıktığında hizmete devam eder; 16:18’de sunağa yönelir ve onu arındırır. Canlı keçiyle ilgili işlemlerin ardından keten giysilerini çıkarır, yıkanır, diğer giysilerini giyer ve kendisiyle halk için yakılan sunuları getirir (16:20–25).

Bu hareketin tek bir yükselişi, gökte uzun bekleyişi ve tarihin sonunda dönüşü temsil ettiği söylenirken, aynı günün işlemlerine metinde verilmeyen başka bir zaman dizisi yerleştirilir.

Tapınak hizmetinin geleneksel anlatımında başkohen aynı gün Kutsallar Kutsalı’na dört kez girer. İlkinde tütsüyü içeri götürür. Sonra kendi boğasının kanıyla, ardından halkın keçisinin kanıyla ayrı ayrı girer. Daha sonra tütsü için kullandığı kapları almak üzere yeniden içeri girer. Dört girişin her biri aynı günün hizmetindeki bir göreve aittir. Bu sıralama, bir kez göğe çıkıp uzun zaman sonra yeryüzüne dönme öyküsü vermez. Mişna Yoma 5:1–4; 7:4; Tosefta Kelim Kamma 1:7

Mişna, başkohenin perdenin ardından içeri girip tütsüyü közlerin üzerine koyduğunu, ardından geldiği yoldan çıktığını anlatır. Sandık’ın bulunmadığı dönemde tütsü kabı, onun yerindeki Even Şetiya, yani Temel Taşı üzerine konurdu. Mişna Yoma 5:1–2

Giysi değişimi de eski kohenliğin kusuru olarak sunulur. Oysa iç hizmet için giyilecek keten tunik, pantolon, kuşak ve sarık hakkında Tora’nın hükmü açıktır: “Bunlar kutsal giysilerdir” (Vayikra 16:4). Aharon bu giysilerle Haşem’in verdiği görevi yerine getirir; hizmetin devamında başka giysiler giymesi de aynı emre uymasıdır. Giysi değişimiyle emredilen hizmetin bir sonraki aşamasına geçilir. Bu değişime, Aharon’un kohenliğinin gelecekte İsa tarafından aşılacağı anlamını Hristiyan yorum ekler.

Vayikra Rabba, içeri girilirken altın giysiler kullanılmaması için farklı açıklamalar verir. Bunlardan biri, altının Altın Buzağı günahını hatırlatmasıdır. Bir diğeri bunun Tanrı’nın önünde gösterişten uzak durmayla ilişkili olduğunu söyler. Midraş ayrıca halkın malını gözetme açıklamasını da aktarır. Vayikra Rabba 21:10

Hizmeti yapan Aharon’un kendisi ve evi için de arınma sağlaması gerekir (16:6, 11, 17). Hristiyan savı bu farkı kabul eder, fakat İsa’nın günahsız olduğu için böyle bir sunuya ihtiyacı bulunmadığını ileri sürer. Böylece benzer hareketler İsa’yı önceden gösteren işaretler, farklılıklar ise onun üstünlüğünün kanıtları sayılır. Bu seçimde ölçü Tora’nın verdiği görev değil, önceden kabul edilen İsa tasviridir. Tora, Aharon’un ve evinin arınmasını yerine getirilecek bir sorumluluk olarak verir; bu sorumluluğu, gelecekte başka birinin aynı kohenliği kaldıracağına ilişkin haber olarak sunmaz.

Sifra, Aharon’un kendisi ve evi için yaptığı bu hizmette sözlü itirafa da yer verir. Başkohen, kendi ve evinin suçlarını Haşem’in önünde dile getirir. Böylece başkohenin kendi adına arınma araması, yerine getirdiği görevin bir parçasıdır. Sifra, Ahare Mot, 2. parça 4

Kohenin kim olduğu da görev kadar belirgindir. Şemot 29:9, Aharon ile oğullarının kohenliğini sürekli bir düzen olarak belirler. Vayikra 16:32’de aynı hizmetin, babasının yerine kohen olmak üzere atanmış kişi tarafından sürdürüleceği söylenir. Hristiyanlık ise İsa’yı David soyundan gelen ve Malkitsedek’le ilişkilendirilen başka bir kohenliğin sahibi olarak sunar. Dayanak gösterilen Tehilim 110:4, Yom Kippur’daki giriş ve çıkışları göğe yükseliş ile ikinci geliş diye açıklamaz. Başka bir kohenlik iddiasını kabul edip Aharon’a verilen işlemleri ona aktarmak, bu bağlantıyı Tora’dan kanıtlamak yerine baştan varsaymaktır.

Üstelik gelecekte de Sadok soyundan kohenler Haşem’in kutsal yerine girecek, O’na hizmet edecek ve sunularını getirecektir (Yehezkel 44:15–16). Vayikra 16:29–34’teki yıllık arınma hizmetiyle birlikte okunduğunda, kohenin kutsal yere girişinin ne için olduğu açıktır: Kendisine verilen ibadeti yerine getirmek. İsa’nın göğe yükseldiği ve geri döneceği inancı bu girişten öğrenilmez; Hristiyan yorum bu inancı önceden kabul ederek başkohenin hareketlerine yerleştirir.

Tora’nın tarif ettiği hareketler, Aharon soyundan bir görevlinin aynı gün yürüttüğü arınma hizmetine aittir. Bu giriş ve çıkışları İsa’nın göğe yükselmesi ve çağlar sonra geri dönmesi olarak okumak, metindeki görevliyi, yeri ve zaman düzenini değiştirir.

Tanah kaynakları: Vayikra 16:1–34, özellikle 2–4, 6, 11–25 ve 29–34 (özgün metin); Şemot 25:9, 40 ve 29:9; Tehilim 11:4, 20:3, 7 (bazı çevirilerde 20:2, 6) ve 110:4; Melahim Alef 8:27–30; Şemuel Bet 15:24–29; Yehezkel 44:15–16.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Gerçek Peygamber Nasıl Tanınır? Tora’nın Ölçüleri

Tora’nın gerçek navi ile sahte peygamberi nasıl ayırdığını Devarim 13 ve 18 ile Rambam’ın Hilhot Yesodei HaTora 7–10 hükümleri üzerinden açıklıyoruz: mucize tek başına kanıt değildir; Tora’yı kalıcı biçimde değiştiren vahiy iddiası…

Betulah (בְּתוּלָה) kelimesinin anlamı nedir?

Yeşaya 7:14 üzerindeki Hristiyan tartışması çoğu zaman tek bir soruyla başlar: Peygamber gerçekten bakireden doğacak bir çocuğu haber verseydi, neden İbranicede bakirelikle doğrudan ilişkili olan betulah (בְּתוּלָה) yerine almah (עַלְמָה) kelimesini kullandı?…

Peygamberlik (Nevuah) Nedir?

Nevuahın niteliği, Moşe’nin benzersiz peygamberliği, peygamberlik iddiasının sınanması, geçici talimatın sınırları ve Tora’nın kalıcılığı; Tanah, Rambam ve Ramhal’ın özgün kaynaklarıyla açıklanmaktadır.

Matta, Yeşaya 7:14’ü Nasıl Dönüştürdü?

Ha-Alma, Parthenos ve İmmanuel Yeşaya 7:14, Hristiyan bakireden doğum öğretisinin Tanah'taki haberi olarak gösterilir. Matta 1:22-23'te Meryem'in gebeliğinin Yeşaya'nın sözlerini 'yerine getirdiği' ileri sürülür. Ancak İbranice Yeşaya, Grekçe Yeşaya ve Matta yan…

Tapınak Kurbanları: Kan, Teşuva ve Kappara

Tora’da kappara, yalnız kan dökülmesine bağlanmamaktadır. Vayikra 5:11–13’teki kansız hatat sunusu, korbanın Mizbeah üzerindeki işlevi, teşuva, vidui, Yom Kippur ve Mabet bulunmadığında geçerli olan hükümler özgün Tanah ve Rambam kaynaklarıyla incelenmektedir.