19 iddia 16 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
14. İddia: Tora’nın buyrukları daha sonraki vahiy ile kalıcı olarak kaldırılabilir
Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.
Sinay Tora’sını veren Haşem’in daha sonra bazı emirleri kaldırabileceği, bu Hristiyan iddiasının temelidir. Görüşü savunanlar Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. İsa bu görevi tamamladıktan sonra, daha sonraki bir vahiy yoluyla bazı emirlerin bağlayıcılığının kalıcı biçimde sona erdiğini ileri sürerler. Onlara göre değişikliğe karar veren, yasayı ilk başta veren Haşem’dir.
Tanah’ın Cevabı:
İsrael Horev’de toplanmış, Haşem’in sözünü orada işitmişti. Moşe, o gün yaşananların unutulmamasını, çocuklara ve torunlara öğretilmesini ister. Ardından bir sınır konur. “Size buyurduğum söze eklemeyin ve ondan eksiltmeyin.” Emirlerin korunması için verilen bu talimat, bütün buyrukların yerine getirilmesi istenirken tekrarlanır. Daha sonra bir kişi çıkıp Haşem’in artık başka türlü buyurduğunu söylediğinde, halkın önünde verilmiş olan hüküm o kişinin kendi sözüyle değişmez. (Devarim 4:2, 9–10, Devarim 13:1, bazı çevirilerde 12:32) Bir topluluğa açıklanan sözleşmenin hükümleri, sonradan gelen bir kişinin sözleşme sahibinden farklı bir mesaj aldığını söylemesiyle değişmez. Yeni iddianın yetkisi, önceden verilmiş ölçüyle sınanır.
Moşe, Haşem’in göndereceği peygamberin dinlenmesini de emreder. Bu yetkinin kapsamı bellidir. Peygamber kendisine buyurulan sözü iletir. Haşem adına haber verilip o haber gerçekleşmezse sözün Haşem’den gelmediği anlaşılır. Tora, bildirilen işaretin gerçekleştiği durumu da ele alır. Bir peygamber ya da rüya gören kişi bir işaret bildirir ve işaret gerçekleşir. Ardından halkı başka ilahlara çağırırsa sözü dinlenmez. O sırada sınanan şey, halkın Haşem’i bütün yüreğiyle sevip sevmediğidir. İsrael’e O’na bağlı kalması, O’nun sesini dinlemesi ve emirlerini koruması buyurulur. Bir işaretin gerçekleşmesi, o kişinin ardından söylediği her sözün doğru olduğunu garanti etmez. Mucize veya diriliş iddiası da Tora’nın koyduğu sınırı kaldıracak bir yetki vermez. (Devarim 18:15–22, Devarim 13:2–6)
“Yasayı veren Haşem, yasayı değiştirebilir” denildiğinde, değişikliğin gerçekten Haşem tarafından buyurulduğunun gösterilmesi gerekir. Bu akıl yürütmede önce İsa’nın yetkisi Tora’ya dayanılarak savunulur. Ardından aynı yetki, Tora’nın koyduğu sınırı kaldırmak için kullanılır. Böylece kanıtlanması gereken sonuç daha başlangıçta doğru sayılmış olur. Devarim’in peygamberlik hakkında verdiği hüküm bu akıl yürütmeye izin vermez. Haşem’in buyurmadığı bir sözü O’nun adına söylemek aynı bölümde mahkum edilir. (Devarim 18:18–20)
Eliyahu’nun Karmel’de yaptığı şey, geçici bir talimatın kapsamını gösterir. Yakmalık sunular için Haşem’in seçeceği yer belirlenmiştir. Eliyahu ise o gün Karmel’de on iki kabileyi temsil eden taşlarla Haşem’in yıkılmış sunağını onarır. Duasında yaptıklarını Haşem’in sözüyle yaptığını söyler ve halkın O’nu tanımasını, yüreğiyle O’na dönmesini ister. Olay halkın “Haşem Tanrı’dır” diye seslenmesiyle sona erer. Karmel’deki sunu, o gün yapılan eyleme verilen iznin örneğidir. O günden sonra herkese dilediği yerde sunu yapma yetkisi verilmiş olsaydı, Tora’nın yer hakkındaki hükmü değiştirilmiş olurdu. Eliyahu böyle bir yetki vermez. (Devarim 12:13–14, Melahim Alef 18:30–39)
Rambam, Hilhot Yesode HaTora 9:1 ve 9:3’te kalıcı değişiklikle bu geçici talimatı birbirinden ayırır. Tora’daki bir emrin yalnız eski bir dönem için verildiğini söyleyen peygamberlik iddiası reddedilir. Eliyahu’nun uygulaması ise horaat şaa, yani belirli bir durum için verilen geçici talimattır. İzin o olayla sınırlıdır. Putlara tapınmak içinse geçici izin de verilemez. (Hilhot Yesode HaTora 9)
Zor bir davada yeni bir karar verilmesi de Tora’nın öngördüğü bir durumdur. Dava yerinde çözülemezse yetkili kohenlere, yani kutsal hizmetle görevli kişilere ve yargıca götürülür. Onların verdiği karara uyulması Tora’nın kendi emridir. Böyle bir kararın bağlayıcı olması, Tora’nın o makama verdiği yetkiye dayanır. Bir davada hangi hükmün nasıl uygulanacağını belirlemek, o hükmün bundan böyle uygulanmayacağını ilan etme yetkisi vermez. (Devarim 17:8–11) Mişna Avot 1:1’deki aktarım da Moşe’den Yehoşua’ya, ileri gelenlere ve peygamberlere uzanır. Peygamberler Sinay’dan başlayan bu aktarımın içindedir. (Avot 1:1)
Emirlerin geleceği de açıkça gösterilmiştir. Yeremya’nın yeni antlaşmasında Haşem kendi Tora’sını halkın yüreğine yazar. Yehezkel’de halka yeni bir yürek ve ruh verilmesinin sonucu, Haşem’in hükümlerinin uygulanmasıdır. Gelecekteki Tapınak’ta halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmek öğretilir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramlar gözetilir ve Şabat kutsal tutulur. Peygamberlerin vaat ettiği yenilenme, halkın bu emirleri günlük yaşamında yerine getirmesini sağlar. (Yeremya 31:32, Yehezkel 36:26–27, Yehezkel 44:23–24)
Malaki, Haşem’in büyük günü gelmeden önce bütün İsrael için Horev’de verilmiş olan Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla hatırlanmasını ister. Hemen ardından Eliyahu’nun gelişi haber verilir. Böylece peygamberin geleceğe ilişkin çağrısı, halkı yeniden Moşe’nin Tora’sına yöneltir. Sinay’da koruma altına alınan, gelecekte de uygulanacağı bildirilen bu emirlerin İsa aracılığıyla kalıcı olarak kaldırıldığı iddiası Tanah’a aykırıdır. (Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6)
Bir peygambere belirli bir olay için verilen görev, Sinay emirlerini kalıcı biçimde kaldırma yetkisi vermez. Gelecek için aynı emirleri koruyan peygamberlik sözleri de kalıcı ilga iddiasıyla çelişir.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 9–10, 12:13–14, 13:1–6 (13:1 bazı çevirilerde 12:32), 17:8–11, 18:15–22; Melahim Alef 18:30–39; Yeremya 31:32 (Masoretik numaralandırma; bazı çevirilerde 31:33; İbranice bölüm); Yehezkel 36:27 ve 36:26, 44:23–24; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Devarim 4:2, 13:1–6.
94. İddia: Eliyahu’nun göğe alınması ve tekrar gönderilecek olması İsa’nın iki gelişini kanıtlar
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
Bu görüşü benimseyen Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk hizmetinde İsrael’in günahlarını kınadığı için zulüm gördüğünü ve ardından göğe alındığını söylerler. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah bayramında da dile getirilen beklentiye göre halkın onu geri geldiğinde kabul edeceğini savunurlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın reddedildikten sonra göğe çıkmasını ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edilmesini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Eliyahu ile Elişa konuşarak yürürken ateşten bir araba ile ateşten atlar onları birbirinden ayırır. Eliyahu bir kasırga içinde göğe yükselir ve Elişa onu bir daha görmez. Malaki’de Haşem, büyük ve korkunç gününden önce peygamber Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Malaki’nin adıyla tanıttığı peygamber, Elişa’nın yanında göğe yükselen Eliyahu’dur. Eliyahu için verilen bu sözü İsa’nın ikinci gelişine kanıt göstermek, vaadin kimin hakkında olduğunu değiştirmektir. (Melahim Bet 2:11, 2:12, Malaki 3:23–24)
İddianın Eliyahu’nun ilk yılları hakkında kurduğu sıra da eksiktir. Karmel’de Haşem’in ateşi sunuyu yakıp tükettiğinde bütün halk yüzüstü düştü ve “Haşem, O Tanrı’dır” dedi. Eliyahu’nun çağrısına verilen bu cevap, göğe alınmasından önce yaşandı. Daha sonra onu ölümle tehdit eden İzevel’di. Eliyahu, İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden ve peygamberleri öldürdüğünden de yakındı. Tanah aynı dönemde hem halkın Karmel’deki cevabını hem Eliyahu’nun karşılaştığı düşmanlığı anlatır. İlk dönemde yalnız reddedildiğini, ancak geri geldiğinde kabul edileceğini söylemek Karmel’de olanları dışarıda bırakır. Hristiyan anlatısındaki ölüm, gömülme ve diriliş de Eliyahu’nun kasırgada göğe yükselişinde yer almaz. (Melahim Alef 18:36–39, 19:1–10)
Eliyahu’nun gelecekteki görevi de kendi adı kadar belirgindir. Babaların yüreğini çocuklarına, çocukların yüreğini de babalarına döndürecektir. Malaki, bunun hemen öncesinde bütün İsrael’e Sinay’ın diğer adı olan Horev’de Moşe’ye verilen hükümleri hatırlamalarını emreder. Gelecek için verilen söz böylece İsrael’de aile bağlarının düzeltilmesiyle ve halkın Tora’yı uygulamayı sürdürmesiyle ilişkilendirilir. Mişna Eduyot 8:7’de bilgeler, Malaki’nin sözlerine dayanarak Eliyahu’nun dünyada barış kurmaya geleceğini söyler. Pesah’ta Eliyahu’nun beklenmesi de bu peygambere verilmiş sözle ilgilidir. Bu beklentiden bir başka kişinin yeniden gönderileceği sonucu çıkmaz. (Malaki 3:22–24)
David soyundan kral farklı bir görevle tanıtılır. Yoksulların hakkını koruyarak adaletle yönetecek, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael ülkesinde güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel, dağılmış İsrael’in toplanacağını, tek kral altında birleşeceğini ve Haşem’in hükümlerine uyacağını söyler. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği açıkça yazılmıştır. Kral hakkında vaat edilen işler onun yönetimi altında gerçekleşecektir. Bu ayetler kralın ölüp sonra döneceği bir sıra vermez. Eliyahu’nun adıyla verilen sözü İsa’nın dönüşüne taşımak, Tanah’ın kralı tanımak için verdiği ölçüleri karşılamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 olarak numaralanır.
104. İddia: David soyu anne üzerinden aktarılabilir
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın annesi Meryem David’in soyundan geliyorsa İsa’nın da David’in gerçek soyundan olduğunu söylerler. Tanah anne tarafından gelen akrabalığı tanıdığı için Maşiah’ın, yani Mesih’in David tahtına çıkma hakkını da Meryem’den alabileceğini savunurlar. Bu savda Luka’daki soy listesi, Meryem’in soy kaydı olarak okunur.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, David’e kendisinden doğacak bir oğlun krallığını sağlamlaştıracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Oğlu Şelomo’nun tahta çıkmasıyla bu vaadin ilk adımı gerçekleşti. Yeşaya’nın Yişay’ın kökünden çıkan filizi ve Yeremya’nın David’den çıkacak adil kralı anlatması da gelecekteki hükümdarı aynı aileye bağlar. Burada söz konusu olan, bir insanın ataları arasında David’in bulunmasından daha belirli bir haktır. Vaadin konusu David’in ailesinde sürdürülen krallıktır. Şemuel Bet 7:12–16, Melahim Alef 1:30, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
İsrael’de bir kimsenin hangi kabileye bağlı olduğu belirlenirken babasının ailesi esas alınırdı. Nüfus sayımında insanlar babalarının ailesine göre kaydedildi ve kabileler çölde aynı düzene göre yerleştirildi. Bir kimsenin Yahudi halkına aidiyeti ile o halk içinde hangi kabileye kaydedildiği ayrı konulardır. Mişna Kiduşin 3:12, geçerli ve yasak olmayan evliliklerde çocuğun aile statüsünün babayı izlediğini belirtir.
Toprak mirası bu farkın pratik sonucunu gösterir. Bir baba oğul bırakmadan öldüğünde toprağı kızına kalırdı. Buna rağmen o kızın, babasının kabilesi içinden evlenmesi gerekiyordu. Bunun nedeni toprağın başka bir kabileye geçmesini önlemektir. Kız babasının toprağını alabiliyor, fakat evlilikten doğan ailenin kabile bağı babanın evi üzerinden yürüdüğü için toprağın kendi kabilesinde kalması ayrıca güvenceye alınıyordu. Bir kızın toprağı devralması, David tahtının anne yoluyla aktarılabileceğini göstermez. Bamidbar 1:2–18, 2:2, 27:7–11, 36:6–9.
Tanah’ta anne tarafından gelen akrabalığın kayda geçirildiği örnekler vardır. Yair, Bamidbar’da Menaşe’nin oğlu diye anılır. Divre Hayamim bu bağın nereden geldiğini gösterir. Babaannesi, Menaşe soyundan Mahir’in kızıydı. Babasının ailesi ise Yehuda’nın soy kaydında yer alır.
Divre Hayamim’deki aynı aile kaydında, oğlu olmayan Şeşan’ın kızını Mısırlı Yarha ile evlendirdiği ve bu evlilikten Atay’ın doğduğu da yazılıdır.
Hiram’ın babası Surluydu. Hiram’dan söz eden iki kayıtta ailesinin Naftali ve Dan ile bağları da anılır.
Bu insanların anne tarafından akrabalarının tanınması, David’in krallık hakkının o yoldan geçtiğine örnek oluşturmaz. Kayıtlarda aile bağları gösterilir. David’e verilen vaat ise bir kralın ardından kimin tahta çıkacağıyla ilgilidir. Bamidbar 32:41, Divre Hayamim Alef 2:21–23 ve 2:34–35, Melahim Alef 7:13–14, Divre Hayamim Bet 2:12–13.
Bir kadının soyundan söz edilmesi de aynı ayrımı korur. Yılana söylenen sözlerde kadının soyundan bahsedilir. Hagar’a ise soyunun çoğalacağı bildirilir ve aynı bölümde doğan oğlun babası olarak Avram’ın adı verilir. Yişmael, Hagar’ın soyudur ve Avram’ın oğludur. Bu iki bağ birlikte vardır. Annenin çocuğuyla gerçek soy bağı bulunması, çocuğun o bağ üzerinden bir krallığın varisi olması için yeterli değildir. Bereşit 3:15, 16:10–15.
Hristiyan anlatısında David’e bağlanan kişi Yosef’tir. Aynı anlatıda İsa’nın biyolojik babası olarak Yosef gösterilmez. Bir soy listesi Yosef’in kimlerden geldiğini gösterebilir. Yosef ile İsa arasında biyolojik baba ve oğul bağı kurulmadıkça bu liste İsa’nın David’le kan bağını kanıtlamaz. Luka 3:23’te Heli’nin adı Yosef’le birlikte geçer. Heli’nin Meryem’in babası olduğu orada yazılı değildir. Meryem’in David’in soyundan geldiği iddiası, İsa’yı ona anne tarafından bağlayan bir akrabalık iddiasıdır; bu bağın kendisi de gösterilmelidir. Meryem üzerinden kurulan iddia, anne tarafından akrabalık ile tahta çıkma hakkını birbirine karıştırır. David’in tahtı, Haşem’in oğulları arasından seçtiği Şelomo’ya geçti. Tanah’ta anne tarafından bir akrabalığa dayanarak David’in tahtına çıkıldığına örnek yoktur. Divre Hayamim Alef 28:5–7.
Tanah kaynakları · Bereşit 3:15, 16:10–15 · Bamidbar 1:2, 1:18, 2:2, 27:7–11, 32:41, 36:6–9 (İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Melahim Alef 1:30, 7:13–14 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5–6 · Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35, 28:5–7 · Divre Hayamim Bet 2:12–13. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:16–24, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23.
194. İddia: Maşiah’ın barış sözleri ile İsa’nın bölünme sözleri iki geliş sayesinde uzlaşır
Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, ailelerdeki bölünmeyi İsa’nın ilk gelişine, Tanah’ın vaat ettiği barışı ise ikinci gelişine bağlarlar. Onlara göre Maşiah ilk geldiğinde reddedilip öldürülecek, daha sonra dönerek barış krallığını kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Bu açıklama barışın geleceğe ertelendiği iki aşamalı bir anlatı kurar. Tanah’ın bu konudaki ayetlerinde, aynı Maşiah’ın önce öldürüleceği ve sonra dönüp yarım kalan işleri tamamlayacağı yazmaz. İleri sürülen çözümün kendisi, Tanah’tan gösterilmesi gereken ayrı bir iddiadır.
Zekeriya 9:9’da Siyon’a gelen kral alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak anlatılır. Hemen sonraki ayette Efrayim’deki savaş arabalarının, Yeruşalayim’deki savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kaldırılacağı söylenir. Kral וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “uluslara barış bildirecek” ve egemenliği denizden denize uzanacaktır. Metin, geliş ile barış arasına bir ölüm ve yüzyıllar sonra ikinci geliş yerleştirmez.
Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yönetici adaletle hükmeder. Kötülük yargılanır, yeryüzü Tanrı bilgisiyle dolar ve İsrael’in dağılmışları toplanır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunması birlikte anlatılır.
Yeşaya 2:2–4 ve Mika 4:1–4’te uluslar Siyon’dan Tora öğrenir ve artık savaş öğrenmez. Savaş eğitiminin sona ermesi, uluslar arasında yaşanacak bir değişikliktir. Ayetler barışı toplumların nasıl yaşayacağı üzerinden anlatır.
Matta 10:34’teki “barış değil kılıç getirdim” sözü, devamındaki aile içi ayrışmayla birlikte okunmalıdır. Oğul ile baba, kız ile anne ve gelin ile kayınvalide arasındaki çatışma Mika 7:6’da anlatılan, aynı evde bile güvenin bozulduğu dönemi hatırlatır. Mişna Sota 9:15 de bu ayeti Maşiah öncesindeki çözülmeyle ilişkilendirir. Fakat bir dönemden önce çatışma yaşanması, aynı Maşiah’ın önce gelip öleceğini ve sonra geri döneceğini söylemez.
Sanhedrin 98a, Daniel’deki bulutlarla geliş ile Zekeriya’daki eşeğe binmiş kralı iki ayrı geliş olarak açıklamaz. İsrael’in durumuna göre tek gelişin iki farklı biçimde olabileceğini anlatır. Sukka 52a’da öldürülen Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David ayrı kişilerdir. Bu yorumlar da Hristiyan öğretisindeki aynı kişinin ölümünden sonra ikinci kez gelişiyle aynı anlatıyı kurmaz.
Rambam, Maşiah adayının Tora’yı güçlendirmesi ve görevlerinde başarılı olması gerektiğini yazar. Bet HaMikdaş’ın, yani kutsal tapınağın kurulması ve sürgündekilerin toplanmasıyla Maşiah’ın kimliğinin kesinleşeceğini açıklar. Bu rabbinik açıklama da görevlerin gerçekleşmesine önem verir.
Gerçekleşmeyen vaatlerin ileride tamamlanacağı beklentisi, görevlerin gerçekleştiğini veya Tanah’ın iki geliş öğrettiğini kanıtlamaz. Peygamberler barışı, adaleti ve halkın toplanmasını vaat eder. İkinci geliş iddiası bu vaatleri geleceğe erteler. Zekeriya’nın kralın gelişiyle birlikte anlattığı barışın gerçekleştiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Zekeriya 9:9–10; Yeşaya 2:2–4 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Mika 4:1–4 ve 7:6. Rabbinik yorumlar: Mişna Sota 9:15; Sanhedrin 98a; Sukka 52a; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:3–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 10:34–37; Luka 12:51–53.
159. İddia: Yeşaya 53:9 Maşiah’ın kusursuz olduğunu ve suçlularla öldüğünü bildirir
Yeşaya 53:9, kulun şiddet işlemediğini ve ağzında hile bulunmadığını söyler. Aynı ayette kötüler, bir zengin ve mezar da anılır. Kul hakkında söylenen bu sözlerle bir infazın kimlerle, nasıl ve neden gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 53:9, kulun şiddet işlemediğini ve ağzında hile bulunmadığını söyler. Aynı ayette kötüler, bir zengin ve mezar da anılır. Kul hakkında söylenen bu sözlerle bir infazın kimlerle, nasıl ve neden gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:9’u İsa’nın hayatı boyunca hiç günah işlemediğinin, sonra suçlularla birlikte öldürülüp mezara konduğunun haberi olarak okurlar. Onlara göre bu kusursuzluk, İsa’nın bütün insanlığın günahı için sunulabilecek tek kurban olduğunu gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 53:9, şiddet uygulamamış ve ağzında hile bulunmamış kulun kötülerle anılmasını haksızlık olarak gösterir. Sefanya 3:12–13, İsrael’in içinde kalacak sadık topluluğu aynı iki çizgiyle tanıtır. Haksızlık yapmayacak, yalan söylemeyecek ve ağızlarında hile bulunmayacaktır. Yeşaya’nın sözleri, haksız yere zulme uğrayan bir kulun davranışını anlatır. Bir insanın bütün hayatı boyunca her günahtan uzak kalmasına ilişkin bir öğreti kurmaz.
Yeşaya 53:9’un İbranicesi וַיִּתֵּן אֶת־רְשָׁעִים קִבְרוֹ וְאֶת־עָשִׁיר בְּמֹתָיו עַל לֹא־חָמָס עָשָׂה וְלֹא מִרְמָה בְּפִיו şeklindedir. Cümle mezar ile kötüler, ölüm ile zengin kişi ve ardından şiddetle hile işlememe ifadelerini yan yana getirmektedir. Lo hamas asa (לֹא־חָמָס עָשָׂה) “şiddet/haksızlık yapmadı”, ve-lo mirma be-fiv (וְלֹא מִרְמָה בְּפִיו) “ağzında hile bulunmadı” demektir. Bu sözler haksızlık ve hile bakımından kulun suçlanamayacağını anlatır; bütün hayatı boyunca hiçbir tür günah işlemediğine ve dolayısıyla onun tüm insanların suçları için bir korban olarak kabul edildiğine ilişkin ayrı bir yasa değildir. Mezarla ilgili şiirsel ifadenin çözümlenmesi de tartışılabilir; ayet iki suçlu, Roma infazı ve belirli bir zengin mezar sahibinin adını vermemektedir.
Sefanya 3:12–13, İsrael’in sadık kalıntısının yalan söylemeyeceğini ve ağzında hile bulunmayacağını bildirir. Yeşaya 41:8–9 ve 49:3 de kulu İsrael diye tanımlar. Tehilim 44:23 (bazı Hristiyan baskılarında 44:22), Tanrı uğruna öldürülme tehlikesi yaşayan doğru topluluğu anlatır. Bu örnekler, şiddet ve hileden uzaklığın, zulüm görmüş tek bir kişiye özgü olmadığını gösterir.
Tanah, insanın günah işleyebileceğini açıkça söyler. Şelomo, “Günah işlemeyen insan yoktur” der (Melahim Alef 8:46). Kohelet 7:20 de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insan bulunmadığını bildirir. Yeşaya 53:11’de kula “doğru” denmesi de bu ifadeleri değiştirmez. Tanah, Noah ve İyov gibi başka insanlara da doğru der; doğruluk sözcüğü tek başına hayatı boyunca hiç günah işlememiş bir kişiyi anlatmaz.
Yeşaya 53:8’deki lamo genellikle “onlara” veya “onlar için” diye çevrilen bir biçimdir; şiirde kimin kastedildiği tartışılır. İnsanların bir mağdura haksızlık etmiş olmasıyla o mağdurun onların bütün suçlarından sorumlu tutulması aynı şey değildir (Yehezkel 18:20).
Tehilim 69:5’te (bazı Hristiyan baskılarında 69:4) David, kendisinden sebepsiz yere nefret edenlerden yakınır; hemen sonraki ayette kendi suçlarının Tanrı’dan gizli olmadığını söyler (69:6; bazı Hristiyan baskılarında 69:5). Kendi günahını itiraf etmesi, düşmanlarının ona yönelttiği haksız suçlamaları doğru yapmaz. Yeşaya 53:9’daki şiddet ve hileden uzaklık da kulun uğradığı zulmü hak etmediğini gösterir; bu cümleden hayatı boyunca hiçbir konuda hata yapmamış bir kişi şartı çıkarılamaz.
Yeşaya 53:9 mezarı kötülerle, בְּמֹתָיו (be-motav), yani “ölümlerinde” biçimini ise zenginle yan yana koyar. Masoretik metinde “zengin” tekil, “ölümler” çoğul biçimdedir. Bağlacın ilişkisi farklı biçimlerde çevrilse de ayet, “önce suçlularla öldürüldü, sonra bir zenginin mezarına gömüldü” diye iki evre anlatmaz. Bazı çeviriler, kötülerle gömülmesi tasarlanan kulun bir zenginin mezarına konmasını okur. Tasarlanan ile gerçekleşen arasındaki o ayrım bir yorumdur. Radak çoğul ölüm biçimini topluluğun farklı ölümleriyle ilişkilendirir. Yehezkel 28:10’da tek bir hükümdara hitap edilirken de çoğul ölüm biçimi kullanılır. Bu yüzden topluluk okumasının dayanağı, tek başına bu kelime değil Yeşaya’nın kula verdiği İsrael adı ve şiirin devamıdır. Tanah’ın bir topluluğun sık sık öldürülmesini tekil bir kişilik altında anlatmasına Tehilim 44:23 de örnektir.
Hristiyan anlatısında İsa’nın iki suçlunun arasında idam edilmesi ile gömülmesi ayrı olaylardır. Luka 23:53’te daha önce kimsenin yatırılmadığı bir mezara yerleştirilir. Matta 27:57–60, mezarı veren Aramatyalı Yosef’i zengin diye tanıtır. Markos ve Luka onun kurul üyeliğini anlatır. Matta’daki zengin ayrıntısı, Yeşaya’daki “kötülerle mezar” ile “ölümlerinde” ifadelerinin tamamını karşılamaz.
Bir sonraki ayet aynı kula soy ve uzun günler vaat eder (Yeşaya 53:10). 54:1–3’te yeni kuşakların çoğalması ve şehirlerin yeniden dolması bu geleceği açıklar. Bir mezar ayrıntısını seçip geri kalan vaatleri dışarıda bırakmak, şiirin tanıttığı İsrael’in tarihini tek bir idam anlatısına sığdırmaz.
Sefanya 3:13’te שְׁאֵרִית יִשְׂרָאֵל לֹא־יַעֲשׂוּ עַוְלָה וְלֹא־יְדַבְּרוּ כָזָב וְלֹא־יִמָּצֵא בְפִיהֶם לְשׁוֹן תַּרְמִית, “İsrael’in kalıntısı haksızlık yapmayacak, yalan konuşmayacak, ağızlarında aldatıcı dil bulunmayacak” denir. Buradaki hileden uzaklık dili de topluluğa uygulanır. Yeşaya 49:3’te kulun açıkça İsrael diye adlandırılmasıyla birlikte, Yeşaya 53:9’da geçen doğruluk ifadesi tek bir kişinin kimliğini belirlemez. Metnin mezar ve ölüm imgeleriyle ardından gelen soy ve uzun günler vaadi birlikte okunmalıdır. Şiddet ve hileden uzak olmak, kulun bütün hayatı boyunca hiç günah işlemediğini veya insanların günahı için sunulacak tek kurban olduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Yeşaya 53:8–12, özellikle 53:9–10; Sefanya 3:12–13; Yeşaya 49:3; Tehilim 69:5–6; Yehezkel 18:20; Melahim Alef 8:46; Kohelet 7:20; Yehezkel 28:10. Çeviri karşılaştırması: NET, Yeşaya 53:9. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Luka 23:53.
192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı
Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.
Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.
Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.
Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.
Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.
İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.
“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.
Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.
Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.
Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.
61. İddia: Maşiah’a “Haşem bizim doğruluğumuzdur” denmesi onun Tanrısal niteliğini gösterir
Yeremya, David’in soyundan gelecek bir kralın adaletle yöneteceğini söyler. Kralın taşıyacağı ad, “Haşem bizim doğruluğumuzdur” anlamına gelir. Tanah’ta aynı sözün kimler ve neler için kullanıldığı, bu adın kral hakkında ne söylediğini anlamaya yardım eder.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya, David’in soyundan gelecek bir kralın adaletle yöneteceğini söyler. Kralın taşıyacağı ad, “Haşem bizim doğruluğumuzdur” anlamına gelir. Tanah’ta aynı sözün kimler ve neler için kullanıldığı, bu adın kral hakkında ne söylediğini anlamaya yardım eder.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya 23:6’da Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adının verilmesinden David soyundan gelecek kralın Tanrı olduğu sonucunu çıkarırlar. Başka bir Hristiyan yorumunda kral insandır, ancak kusursuz olduğu için Tanrı’nın doğruluğunun halka sayılmasını sağlar. Bu yorumlarda Targum’un, yani Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamasının, kralı Maşiah olarak tanımlaması da dayanak gösterilir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya 23:3–8’de Haşem, dağılmış halkını geri getireceğini ve David için “doğru bir Dal” çıkaracağını söyler. Bu kral adaletle yönetecek; onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. Ona verilen ad יְהוָה צִדְקֵנוּ (Haşem Tsidkenu), yani “Haşem bizim doğruluğumuzdur” sözüdür.
Yeremya aynı vaadi yeniden anlattığında, Yehuda’nın kurtulacağını ve Yeruşalayim’in güven içinde yaşayacağını söyler. Ardından şehrin “Haşem bizim doğruluğumuzdur” diye anılacağını bildirir. Yeremya 33:16’daki “ona” sözü İbranicede dişil biçimdedir. Cümlede Yeruşalayim şehrini gösterir. Bu söz bir şehrin adı olarak da kullanıldığı için, adı taşıyanın Tanrı olduğu sonucuna varılamaz.
Bir adın içinde Haşem’in adının bulunması, adı taşıyanı Haşem yapmaz. Moşe yaptığı sunağa “Haşem sancağımdır” adını verir (Şemot 17:15). Avraam, Yitshak’ın yerine sunacağı koçu bulduğu yere “Haşem görür” adını koyar; daha önce sunuyu Tanrı’nın sağlayacağını söylemiştir (Bereşit 22:8–14). Yehezkel 48:35’te şehrin adı “Haşem oradadır” olur. Bu adlar, Haşem’in yaptığı işi veya varlığını bildirir.
Yeremya 33:15–16, David için çıkarılacak “doğru Dal”ı andıktan sonra Yeruşalayim’in güven içinde yaşayacağını söyler. Sonraki וְזֶה אֲשֶׁר־יִקְרָא־לָהּ, “ona şu ad verilecek” ifadesindeki לָהּ, dişil biçimiyle şehre döner. Böylece aynı adın bir şehir için kullanılabildiği, metindeki zamirden de anlaşılır. Şehir bu adı, Haşem’in sağladığı kurtuluşun ve doğruluğun anısı olarak taşır. (Yeremya 33:14–16).
Targum Yonatan, Yeremya 23:5–6, doğru Dal’ı açıkça Maşiah olarak yorumlar. Targum, adın geçtiği sonraki ayeti açıklarken, onun günlerinde Haşem’in katından halk için doğruluk sağlanacağını söyler. Targum’un Maşiah okuması, doğruluğun kaynağı olan Haşem ile gelecekteki kralı ayırır. Bava Batra 75b de Maşiah’ın ve Yeruşalayim’in Tanrı’nın adıyla anılacağını söyler.
Şelomo’nun yaşlılığında başka tanrıların ardına gitmesi Tanah’ta anlatılır (Melahim Alef 11:4–10). Yeremya ise kendi zamanından sonra gelecek doğru kralı ve halkın sürgünden dönüşünü bildirir. Bu vaadi Şelomo’nun hayatına bağlamak gerekmez: Peygamber, gelecekte David soyundan adaletle yönetecek bir kralı anlatır.
Bu iddianın diğer biçimine göre Tanrı, başkalarını doğru sayarken kralın doğru davranışlarını o insanların kendi davranışları gibi kabul eder. Yeremya kralın ülkede adalet ve doğrulukla hükmedeceğini söyler. Yehezkel 18:20–22 ise doğru kişinin doğruluğunun kendisine, kötülük yapanın kötülüğünün kendisine ait olduğunu; kötülük yapan kişi dönüp doğru davranırsa yaşayacağını bildirir. Kralın adil yönetiminden halk yararlanır. Yeremya’nın verdiği ad, kralın kişisel doğruluğunun başkalarının yerine sayıldığını söylemez.
Yeremya’nın vaadinde doğru kral yönetir, halk güvene kavuşur ve sürgündekileri Haşem geri getirir. Kralın ve Yeruşalayim’in taşıdığı söz, kurtuluşun kaynağını bildirir: “Haşem bizim doğruluğumuzdur.”
Tanah kaynakları: Yeremya 23:3–8 (23:5–8), Yeremya 33:14–16, Bereşit 22:8–14 (Sefaria, 22:14), Şemot 17:15, Yehezkel 48:35, I Melahim 11:4–10, Yehezkel 18:20–22.
İlgili Makaleler
Ben Noah Yasaları
Yedi Ben Noah Mitsvasını Sanhedrin 56a ve Rambam üzerinden açıklıyor; Ben Noah ile giur arasındaki farkı, dinim–Şehem tartışmasını, hasidei umot ha-olam statüsünü ve Bene Noah öğretisinin neden ayrı bir Hristiyanlık biçimi olmadığını…
Bereşit 15:6: Avraam’ın İmanı ve Tsedaka Ne Anlama Geliyor?
Bereşit 15:6’daki Avraam’ın imanı ve tsedaka kavramını Raşi, Ramban ve Tanah’ın bütünü içinde inceler; Pavlusçu yalnız iman okumasının neden zorunlu olmadığını gösterir.
Malaki 3:1 İsa’dan mı Bahsediyor?
Malaki 3:1, Hristiyan yorumunda İsa’yla ilişkilendirilen önemli ayetlerden biridir. Hristiyan İncili bu bağlantıyı açık biçimde kurar. Matta 11:10 ve Luka 7:27, “İşte elçimi gönderiyorum; o senin önünde yolunu hazırlayacak” sözünü Vaftizci Yahya’ya…
Targum Yonatan ve Yeşaya 53
Targum Yonatan ve Yeşaya 53 Yeşaya 53 hakkında yürütülen Hristiyan misyonerlik tartışmalarında Targum Yonatan’dan sık sık tek bir cümle aktarılır. Yeşaya 52:13’ün Aramice Targumunda gerçekten şu söz yer alır: “İşte kulum Maşiah…
Sonradan Yahudi olunabilir mi?
Sonradan Yahudi olunabilir mi? Yevamot 47, Rambam ve Şulhan Aruh üzerinden giurun halahik şartlarını, Bet Din–kabbalat mitsvot–mila–tevila düzenini, “üç kez reddetme” efsanesini, Rut örneğini ve giur sonrası tam Yahudi statüsünü açıklıyoruz.
Yahudiler, Yeşaya 53'ün Sinagoglarda Okunmasını Yasakladı mı?
Yeşayahu 53 yasaklanmış veya gizlenmiş değildir. Aftara seçiminin yapısı, yedi teselli okuması, rabbinik kaynaklar ve 4Q176 belgesi, “yasak bölüm” iddiasının neden yanlış olduğunu gösterir.
Maşiah Dönemi'nden Sonra Ne Olacak?
Maşiah dönemi, diriliş ve Olam HaBa; Talmud, Rambam, Brit Menuha, Leşem ve Ramhal’da sonraki aşamalar.
Son Günler ve Kıyamet İnançlarının Karşılaştırılması
Tanah’ın son günler öğretisini İsrael’in dönüşü, Maşiah’ın görevleri, Tora’nın yayılması ve dünya barışı üzerinden açıklar; Hristiyan ikinci geliş ve İslami kıyamet sistemlerinin Tanah’a eklediği yeni varsayımları karşılaştırır.
