169. İddia: Mezmurlar 34 Maşiah’ın kemiklerinin kırılmayacağını haber verir
Tehilim 34, sıkıntı çeken doğru bir insanın Tanrı tarafından nasıl korunduğunu anlatır. Bu anlatımın bir parçası da kemiklerinin hiçbirinin kırılmayacağı sözüdür. Tanah’ta kemiklerin kırılmaması, Pesah’ta sunulan korbanla ilgili bir buyrukta da geçer.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 34, sıkıntı çeken doğru bir insanın Tanrı tarafından nasıl korunduğunu anlatır. Bu anlatımın bir parçası da kemiklerinin hiçbirinin kırılmayacağı sözüdür. Tanah’ta kemiklerin kırılmaması, Pesah’ta sunulan korbanla ilgili bir buyrukta da geçer.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Yuhanna’da İsa’nın çarmıhta bacaklarının kırılmadığını okur ve bunu Tehilim 34’teki kemiklerin korunmasıyla birleştirirler. Onlara göre mezmurdaki doğru kişi Maşiah’tır ve bu ayrıntı İsa’nın Maşiah olduğunu gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 34:20–21, doğru kişinin sıkıntılarını ve Tanrı’nın onu korumasını anlatır: “Doğru kişinin sıkıntıları çoktur, fakat Haşem onu hepsinden kurtarır. Bütün kemiklerini korur; bir tanesi bile kırılmaz.” İbranice tsadik, doğru davranan insan demektir. Ayet bu sözcüğü bir insanın adı olarak kullanmaz.
İbranice metin şöyledir: רַבּוֹת רָעוֹת צַדִּיק וּמִכֻּלָּם יַצִּילֶנּוּ יְהוָה שֹׁמֵר כָּל־עַצְמוֹתָיו אַחַת מֵהֵנָּה לֹא נִשְׁבָּרָה. Mezmur, Tanrı’ya yönelenlerin yardım görmesini ve doğru kişinin sıkıntılardan kurtarılmasını anlatır. 34:4–7’de konuşan kişi Tanrı’yı aradığını ve korkularından kurtulduğunu söyler; 34:23’te Tanrı’nın kullarını kurtarmasıyla şiir tamamlanır.
Şiir “doğru kişi” derken tekil bir ifade kullanır. Bu söyleyiş, doğru davranan insanları genel olarak anlatabilir. Raşi de mezmurun bu bölümünü doğruların Tanrı tarafından korunması üzerinden açıklar.
Kemiklerin korunması, şiirde kişinin sıkıntı içinde korunmasını anlatan güçlü bir ifadedir. Bu şiirsel sözden, doğru davranan insanların hayatları boyunca kemiklerinin hiç kırılmayacağı sonucu çıkmaz. Şiirde belirli bir Roma infazının ayrıntıları da yer almaz.
Tanah’ta kemiklerin kırılmamasıyla ilgili başka bir ifade daha vardır. Şemot 12:46 ve Bamidbar 9:12, Pesah’ta sunulan hayvanın, yani Pesah korbanının hiçbir kemiğinin kırılmamasını emreder. Bu, belirli bir korbanın hazırlanması ve yenmesi için verilmiş bir mitsvadır, yani Tora buyruğudur. Tehilim 34 ise doğru kişinin Tanrı tarafından korunmasını anlatır. İki metnin bağlamları ayrıdır.
Yuhanna 19:33–36, İsa’nın bacaklarının kırılmadığını anlatır ve hiçbir kemiğin kırılmaması ifadesini kutsal metinle ilişkilendirir. Bu ifade Tehilim 34 ve Pesah korbanıyla ilgili ayetlerle karşılaştırılabilir. Bacakların kırılmaması Yuhanna’daki anlatının ayrıntısıdır. Bu ayrıntı Tehilim’deki doğru kişiyi İsa olarak tanımlamaz. Şemot’taki buyruk da insanı Pesah korbanının yerine koymaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 34, özellikle Masoretik 34:20–23; Şemot 12:46; Bamidbar 9:12. Yorum: Raşi, Tehilim 34:18–21. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Yuhanna 19:33–36. Bazı Hristiyan çevirilerinde Tehilim numaraları bir sayı öncedir.
170. İddia: Mezmurlar 68 Maşiah’ın göğe yükselişini haber verir
Tehilim 68’de Sinay ve kutsal yer anıldıktan sonra birine “Yükseğe çıktın, tutsakları götürdün” diye seslenilir. Aynı dizede armağanlar da geçer. Şiirin anlattığı olayla daha sonra bu sözlerin nasıl kullanıldığını anlamak için hem ayetin öncesine hem de armağanlarla ilgili fiile bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 68’de Sinay ve kutsal yer anıldıktan sonra birine “Yükseğe çıktın, tutsakları götürdün” diye seslenilir. Aynı dizede armağanlar da geçer. Şiirin anlattığı olayla daha sonra bu sözlerin nasıl kullanıldığını anlamak için hem ayetin öncesine hem de armağanlarla ilgili fiile bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, “Yükseğe çıktın” sözünü İsa’nın ölümden dirildikten sonra göğe yükselmesine bağlarlar. Efesliler’de mezmurun İsa’ya uygulanmasını bu okumanın dayanağı olarak kullanırlar. Onlara göre Tehilim 68, İsa’nın göğe yükselişini önceden haber vermiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 68, Tanrı’nın zaferini ve İsrael’i korumasını anlatır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin numaralandırmasıyla 68:18’de Sinay ve kutsal yer anılır. 68:19’da ise yükseğe çıkmaktan, tutsaklardan ve armağanlardan söz edilir. Bu ayet, birçok Hristiyan baskısında 68:18 olarak numaralandırılır. Mezmurda İsa’nın adından, ölümünden veya dirilişinden söz edilmez.
68:19’un İbranice metni עָלִיתָ לַמָּרוֹם שָׁבִיתָ שֶּׁבִי לָקַחְתָּ מַתָּנוֹת בָּאָדָם şeklindedir. Türkçe çevirisi şöyledir: “Yükseğe çıktın, tutsak aldın, insanlar arasında armağanlar aldın.” Buradaki lakakhta “aldın” demektir. Efesliler 4:8 ise aynı sözleri İsa’ya uygularken insanlara armağanlar “verdi” der.
“Armağanları aldın” sözünde armağanlar yükselen kişiye gelir. “Armağanlar verdi” sözünde ise armağanlar o kişiden başkalarına gider. “Vermek” şeklindeki açıklama bir Yahudi yorumunda da bulunur. Tehilim’in Aramice çeviri ve açıklaması olan Targum bu ayeti Moşe’yle ilişkilendirir. Moşe’nin yükseğe çıktığını, Tora sözlerini aldığını ve insanlara armağanlar verdiğini anlatır. Bugün elimizdeki Targumun Efesliler yazarının doğrudan kaynağı olduğu kesin değildir. İki metin arasındaki benzerlik, armağan verme açıklamasının Yahudi yorumunda da bulunduğunu gösterir.
Raşi, ayette yükseğe çıkan kişiyi Moşe, alınan “tutsak”ı da Tora olarak açıklar. Şemot Rabba 28:1 de mezmurun bu sözünü Moşe’nin Tanrı’ya yükselmesi ve Tora’yı almasıyla ilişkilendirir. Bu kaynaklar, ayetin Moşe ile nasıl ilişkilendirildiğini açıklar. Mezmurun kendi sahnesinde ise Tanrı’nın zaferi ve Sinay öne çıkar.
Yükseğe çıkma sözünün Moşe için de kullanılması, bu ifadenin tek başına bir kişiyi tanıtmaya yetmediğini gösterir. Melahim Bet 2:11 ise Eliyahu’nun göğe alınmasını açıkça anlatır. Tehilim 68’deki zafer sözlerini ölümden sonraki bir İsa anlatısına uygulamak, mezmurun kendi başına böyle bir olayı haber verdiğini kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 68, özellikle Masoretik 68:18–20; Melahim Bet 2:11. Yorumlar: Targum Tehilim 68:19; Raşi, Tehilim 68:19; Şemot Rabba 28:1. Karşılaştırılan Hristiyan kaynağı: Efesliler 4:8.
171. İddia: Mezmurlar 80 ve 110’daki sağ el dili İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlar
Tehilim 80’de Tanrı’nın sağındaki bir adam için yardım istenir. Tehilim 110’da ise Tanrı birine “Sağımda otur” der. Her iki şiirde de sağ taraf anılır, ancak kimin konuştuğu ve sağdaki kişiye ilişkin ne söylendiği ayetten ayete değişir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 80’de Tanrı’nın sağındaki bir adam için yardım istenir. Tehilim 110’da ise Tanrı birine “Sağımda otur” der. Her iki şiirde de sağ taraf anılır, ancak kimin konuştuğu ve sağdaki kişiye ilişkin ne söylendiği ayetten ayete değişir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, iki mezmurda da Tanrı’nın sağında bulunan kişinin İsa olduğunu söylerler. Tehilim 80’deki adamı Tehilim 110’da oturmaya çağrılan efendiyle bir tutarlar. Böylece İsa’nın Maşiah olarak Tanrı’nın yanında hüküm sürdüğü sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
“Sağ” sözcüğünün kimi ve neyi anlattığını her mezmurun kendi sahnesi belirler. Tehilim 80, İsrael’in kurtuluşu için edilen bir duadır. Tehilim 110’da ise Tanrı bir efendiye “Sağımda otur” der. Yahudi yorumlarında bu sözler Maşiah ile de ilişkilendirilmiştir. Hiçbiri Nasıralı İsa’yı adlandırmaz.
Tehilim 80, Tanrı’ya “İsrael’in Çobanı” diye seslenir; Efrayim, Binyamin ve Manaşşe için yardım ister. Mısır’dan çıkarılıp ülkeye dikilen asma, yani üzüm bitkisi, İsrael’i anlatır (80:9–16). Halk, zarar görmüş asmanın yeniden korunmasını ve Tanrı’nın yüzünü parlatmasını, yani onlara yeniden iyilik ve yakınlık göstermesini ister.
Masoretik 80:18’de תְּהִי־יָדְךָ עַל־אִישׁ יְמִינֶךָ עַל־בֶּן־אָדָם אִמַּצְתָּ לָּךְ denir: “Elin sağındaki adamın üzerinde olsun, kendin için güçlendirdiğin insan oğlunun üzerinde.” Bu, Tanrı’nın elinin onun üzerinde olması için edilen yardım duasıdır. Tanrı’nın elinin o kişinin üzerinde olması, onu koruması ve güçlendirmesi için edilen duayı anlatır. Ayette kişinin gökte Tanrı’nın sağında bir tahtta oturduğu söylenmez. Hemen ardından topluluk, Tanrı’dan kendisine yeniden yaşam vermesini ister (80:19–20).
Tehilim 80’in Aramice Targumu, 16. ayette Tanrı’nın güçlendirdiği kişi için “Kral Maşiah” der. İbn Ezra da ilgili açıklamasında İsrael ve Maşiah ben Efrayim yorumlarına yer verir. Bu yorumlar ayeti Maşiah’a bağlar. Geleneksel İbranice metin ise burada kişinin adını veya “Kral Maşiah” unvanını vermez. Maşiah’a yapılan bir yorum, onun kimliğini ayrıca İsa olarak belirlemez.
Tehilim 110:1’de נְאֻם יְהוָה לַאדֹנִי שֵׁב לִימִינִי, “Haşem’in efendime sözü: Sağımda otur” denir. 110:2’de yönetim asasının Siyon’dan uzanması anlatılır. Adoni, “efendim”, insanlar için de kullanılan bir saygı ve yetki ifadesidir. “Efendim” ile Tanrı’nın adı İbranice metinde iki ayrı sözcüktür.
Midraş Tehilim, 110. mezmurdaki sözü Avraam’ın savaşıyla ilişkilendirdiği gibi Maşiah hakkında da kullanır. Midraş, ayetler üzerine yapılan Yahudi yorumlarını içeren bir kaynak türüdür. Başka bir midraş açıklaması Kral Maşiah’ın Tanrı’nın sağında oturtulmasından söz eder. Aynı ayetin farklı kişilere uygulanması, her uygulamanın mezmurun tek mümkün anlamı olduğunu göstermez. Bu yorumlarda İsa’nın çarmıhı, dirilişi ve ikinci gelişi de anlatılmaz.
“Sağ” sözü Tanrı’nın yardımını anlatmak için başka yerlerde de kullanılır. Tehilim 16:8 ve 109:31’de Tanrı kişinin sağındadır. Bu örnekler, Tanrı’nın birinin sağında olmasının Tanrı’nın o kişiye desteğini de anlatabildiğini gösterir. Bu yüzden 80. ve 110. mezmurlarda aynı yönün anılması, ikisindeki kişinin de İsa olduğunu kanıtlamaz. Tanah’ın vaat ettiği kral, adalet, barış ve İsrael’in toplanması gibi sonuçlarla tanımlanır (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28). Sağ tarafla ilgili sözler bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Tehilim 80, özellikle Masoretik 80:9–20; Tehilim 110; Tehilim 16:8; 109:31; I Divre HaYamim 29:23; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorumlar: Targum Tehilim 80:16; İbn Ezra, Tehilim 80:18–19; Midraş Tehilim 110:1 ve 2:9.
172. İddia: Mezmurlar 89 Maşiah’ın ulusları yargılayıp sonsuza dek hükmedeceğini bildirir
Tehilim 89, Tanrı’nın David’e ve onun soyuna verdiği sözü anlatır. David’in soyundan gelenlerin kuşaklar boyunca tahtta kalması bu sözün parçasıdır. Mezmur aynı zamanda bu krallığın ne duruma düştüğünü de anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 89, Tanrı’nın David’e ve onun soyuna verdiği sözü anlatır. David’in soyundan gelenlerin kuşaklar boyunca tahtta kalması bu sözün parçasıdır. Mezmur aynı zamanda bu krallığın ne duruma düştüğünü de anlatır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 89’un Maşiah’ın ulusları yargılayacağını ve sonsuza dek hükmedeceğini bildirdiğini ileri sürerler. David’in soyuna verilen taht vaadini İsa’nın sonsuz hükmü olarak okurlar. Onlara göre İsa gökte hüküm sürerek bu vaadi gerçekleştirmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 89, Tanrı’nın David’e verdiği soy ve krallık vaadini anlatır. Ulusların yargılanacağı iddiasına dayanak gösterilen ayetlerin konusu, David’le yapılan antlaşmadır. David’in soyuna verilen kalıcı vaat de tek başına Nasıralı İsa’yı tanımlamaz.
İddianın kaynağında “ulusları yargılayacak” sözü için Tehilim 89:3–5 gösterilir. Bu ayetler Tanrı’nın David’le yaptığı antlaşmadan ve David’in soyuyla tahtının sürmesinden söz eder. Ulusların yargılanması bu ayetlerde yer almaz. İbranice ve bazı Hristiyan baskılarındaki ayet numaraları bir sayı farklı olsa da gösterilen aralık iddiayı karşılamaz.
Masoretik 89:4–5’te כָּרַתִּי בְרִית לִבְחִירִי נִשְׁבַּעְתִּי לְדָוִד עַבְדִּי עַד־עוֹלָם אָכִין זַרְעֶךָ וּבָנִיתִי לְדֹר־וָדוֹר כִּסְאֲךָ denir: “Seçtiğimle antlaşma yaptım, kulum David’e yemin ettim. Soyunu sonsuza dek sürdüreceğim, tahtını kuşaktan kuşağa kuracağım.” Zar’akha “soyun”, le-dor va-dor ise “kuşaktan kuşağa” demektir.
David’in soyuna ve tahtına verilen kalıcı söz, Maşiah beklentisiyle ilişkilidir. İddiada sonsuz hüküm için ayrıca 89:35–37 gösterilir; bu bölüm de antlaşmanın bozulmamasından ve David’in soyunun sürmesinden söz eder. Hanedan, aynı aileden gelen ve birbirinin yerine geçen yöneticilerin soyudur. David’in hanedanının sürmesi için tahtta oturan kişinin hiç ölmemesi gerekmez. Ayetlerde verilen söz David’in soyuyla ilgilidir.
Şemuel Bet 7:12–16 da David’in soyunu ve krallığını anlatır. Tehilim 89:30–33’te oğulları Tora’yı terk ederse cezalandırılacakları, buna rağmen Tanrı’nın bağlılığını bütünüyle kaldırmayacağı söylenir.
Mezmur, vaadin ardından hanedanın yaşadığı krizi de anlatır. 89:39’da Tanrı’nın meshedilmişine öfkelendiğinden, 89:45’te tahtın yere indirildiğinden yakınılır. Şair, kralın ağır yenilgisini anlatırken Tanrı’nın kalıcı vaadine dayanır. Görünmez bir gök tahtından söz etmek, şairin yere indirildiğini söylediği tahtın ve yenilginin yerini tutmaz.
David soyundan gelecek doğru kralın görevleri peygamberlerde açıklanır: Yeremya 23:5–8 adaletli yönetimi ve İsrael’in güvenliğini, Yeşaya 11:1–12 barışı ve sürgünlerin toplanmasını bildirir. Bir kralın bu vaatleri yerine getirdiğini söylemek için halkın güvende yaşadığını, barışın kurulduğunu ve sürgündekilerin toplandığını göstermek gerekir. Tehilim 89, İsa’nın adını veya onun gökte hüküm sürerek bu vaatleri tamamladığını söylemez.
Tanah kaynakları: Tehilim 89, özellikle Masoretik 89:4–5, 30–33 ve 39–45; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12.
173. İddia: Mezmurlar 78 Maşiah’ın benzetmelerle konuşacağını bildirir
Tehilim 78’in başında konuşan kişi, öğretici bir söz olan maşal ile eski zamanların bilmecelerini anlatacağını söyler. Bir maşal, bir durumu başka bir örnekle açıklayan benzetme olabilir. Mezmur hemen ardından anlatılacak sözlerin nereden geldiğini ve kime aktarılacağını belirtir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 78’in başında konuşan kişi, öğretici bir söz olan maşal ile eski zamanların bilmecelerini anlatacağını söyler. Bir maşal, bir durumu başka bir örnekle açıklayan benzetme olabilir. Mezmur hemen ardından anlatılacak sözlerin nereden geldiğini ve kime aktarılacağını belirtir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 78:2’deki benzetmeyle konuşma sözünü Maşiah’ın halka nasıl öğreteceğiyle ilgili bir kehanet olarak okurlar. Matta’nın bu ayeti İsa’nın benzetmelerine uygulamasına dayanırlar. Onlara göre İsa’nın insanlara benzetmelerle öğretmesi, onun Maşiah olduğunu kanıtlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 78’in başlığı mezmuru Asaf’a bağlar. Konuşan kişi bir maşal, yani öğretici bir söz veya benzetme anlatacağını söyler. Hemen ardından atalarından işittiklerini gelecek kuşaklara aktaracağını söyler. Benzetmelerin konusu böylece belirlenir. Konuşan kişi İsrael’in geçmişini ve bu geçmişten alınacak dersi anlatır.
78:2’de אֶפְתְּחָה בְמָשָׁל פִּי אַבִּיעָה חִידוֹת מִנִּי־קֶדֶם denir: “Ağzımı bir maşal ile açacağım, eski zamanların bilmecelerini anlatacağım.” Sonraki ayet bunların אֲשֶׁר שָׁמַעְנוּ וַנֵּדָעֵם וַאֲבוֹתֵינוּ סִפְּרוּ־לָנוּ, “işittiğimiz, bildiğimiz ve atalarımızın bize anlattıkları” olduğunu söyler (78:3).
Mezmurun devamında Mısır’dan çıkış, çöl yolculuğu, halkın başkaldırıları, Tanrı’nın yaptıkları, Şilo ve en sonunda David’in seçilmesi anlatılır (78:12–72). Anlatılan geçmiş, çocukların Tanrı’nın buyruklarını ve halkın tarihini öğrenmesi içindir (78:4–7).
Tanah’ta maşal anlatan başka kişiler de vardır. Bamidbar 23:7’de Bilam’ın sözleri için וַיִּשָּׂא מְשָׁלוֹ, “maşalını söylemeye başladı” denir. Yehezkel 17:2’de peygambere “Bir bilmece söyle ve bir maşal anlat” emri verilir. Tehilim 49:4’te de aynı anlatım dili vardır. Bir kişinin benzetmelerle konuşması onu tek başına Maşiah yapmaz.
Midraş Tehilim 78, bu anlatım biçimini Tora öğretisi ve bilgelik sözleriyle ilişkilendirir. Matta 13:34–35 ise ayeti İsa’nın benzetmelerine uygular. Daha sonraki bir metnin Asaf’ın sözlerini kullanması, mezmurun kendi bağlamında gelecekteki İsa’yı adlandırdığını göstermez. Asaf’ın aktardığı İsrael tarihi, maşalın mezmurda neyi anlatmak için kullanıldığını açıklar. Benzetme kullanmak tek başına İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 78, özellikle 78:2–7 ve 70–72; Bamidbar 23:7; Yehezkel 17:2; Tehilim 49:4. Yorum: Midraş Tehilim 78. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 13:34–35.
174. İddia: Mezmurlar 89 Maşiah’ın fırtınayı sakinleştireceğini bildirir
Tehilim 89’da bir şair, denizin kabardığı ve dalgaların yükseldiği bir sahne anlatır. “Sen onları yatıştırırsın” diye birine seslenir. Bu sözün kime ait bir gücü anlattığını, şairin hemen önce kime seslendiği gösterir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 89’da bir şair, denizin kabardığı ve dalgaların yükseldiği bir sahne anlatır. “Sen onları yatıştırırsın” diye birine seslenir. Bu sözün kime ait bir gücü anlattığını, şairin hemen önce kime seslendiği gösterir.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Tehilim 89:10’daki dalgaları yatıştırma sözünü Maşiah’ın yapacağı bir mucize olarak yorumlarlar. Markos’ta İsa’nın fırtınayı dindirdiğinin anlatılmasını bu ayete bağlarlar. Onlara göre İsa, fırtınayı sakinleştirerek kehaneti gerçekleştirmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 89:9–10 doğrudan Tanrı’ya yöneltilmiş bir övgüdür. “Orduların Tanrısı, senin gibi güçlü kim vardır?” sorusunun ardından “Denizin kabarmasına sen hükmedersin, yükselen dalgaları sen yatıştırırsın” denir. Şair, Tanrı’nın deniz üzerindeki egemenliğini anlatır.
Masoretik 89:10’un İbranicesi אַתָּה מוֹשֵׁל בְּגֵאוּת הַיָּם בְּשׂוֹא גַלָּיו אַתָּה תְשַׁבְּחֵם şeklindedir: “Sen denizin kabarışını yönetirsin. Dalgaları yükseldiğinde sen onları yatıştırırsın.” İki kez kullanılan atta, “sen”, önceki ayette adı geçen Tanrı’ya hitap eder. Sonraki ayet de O’nun Rahav’ı ezdiğini ve düşmanlarını dağıttığını söyler (89:11). Raşi, Rahav’ı Mısır ile ilişkilendirir.
Tehilim 107:23–30’da denizciler fırtınada Tanrı’ya yakarır ve O dalgaları sakinleştirir. Yona 1:4–16’da fırtınayı çıkaran da Tanrı’dır. Her iki anlatıda deniz üzerindeki güç Tanrı’ya aittir. Bu ayetler, gelecek Maşiah’ı bir fırtınayı dindirmesinden tanıyacağımızı söylemez.
Şemot 14:21–31’de Moşe elini uzatır ve denizi ayıran Tanrı’dır. Melahim Bet 2:8 ve 14’te Eliyahu ve Elişa’nın eliyle ırmağın nasıl ayrıldığı anlatılır. Bir insanın aracılığıyla olağanüstü bir olayın gerçekleşmesi, o insanın Tanrı olduğunu göstermez.
Markos 4:35–41’de İsa’nın fırtınayı sakinleştirdiği anlatılır. Her iki metinde de denizin sakinleşmesi anlatılır. Tehilim 89’da şair dalgaları yatıştıran Tanrı’ya seslenir. İki metinde de dalgaların yatışmasından söz edilmesi, bu övgüyü İsa’nın yapacağı bir mucizenin kehanetine dönüştürmez.
Tanah kaynakları: Tehilim 89:8–11, özellikle Masoretik 89:10; Tehilim 107:23–30; Yona 1:4–16; Şemot 14:21–31; Melahim Bet 2:8–14. Yorum: Raşi, Tehilim 89:10–11. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Markos 4:35–41. Masoretik 89:10, bazı Hristiyan çevirilerinde 89:9’dur.
175. İddia: Mezmurlar 118 Maşiah için “Hoşanna” söyleneceğini bildirir
Tehilim 118’in sonunda art arda iki söz yer alır. Önce “Lütfen kurtar” diye dua edilir, ardından “Haşem’in adıyla gelen” kişi kutsanır. İlk sözün kime söylendiği ve ikinci sözle kimin karşılandığı, ayetlerin ne anlattığını belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 118’in sonunda art arda iki söz yer alır. Önce “Lütfen kurtar” diye dua edilir, ardından “Haşem’in adıyla gelen” kişi kutsanır. İlk sözün kime söylendiği ve ikinci sözle kimin karşılandığı, ayetlerin ne anlattığını belirler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Matta ve Markos’ta İsa Yeruşalayim’e girerken kalabalığın “Hoşanna” diye seslenmesini ve “Haşem’in adıyla gelen kutsansın” demesini Tehilim 118’e bağlarlar. Onlara göre mezmur, İsa’nın Maşiah olarak karşılanacağı bu girişi önceden bildirmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 118:25’teki hoşia na, “Lütfen kurtar” demektir. Mezmur bu yakarışı doğrudan Tanrı’ya yöneltir: “Ey Haşem, lütfen kurtar; ey Haşem, lütfen başarı ver.” 26. ayette ise Haşem’in adıyla gelen kişi kutsanır. Bunlar bir kurtuluş duası ve ardından gelen bir kutsamadır.
25. ayetin İbranicesi אָנָּא יְהוָה הוֹשִׁיעָה נָּא אָנָּא יְהוָה הַצְלִיחָה נָּא şeklindedir. “Hoşanna” olarak bilinen söz, הוֹשִׁיעָה נָּא, yani hoşia na ifadesinden gelir. İbranice söz, Tanrı’dan kurtuluş istemek için kullanılır. İsa’nın adı olarak kullanılmaz.
Sonraki ayet בָּרוּךְ הַבָּא בְּשֵׁם יְהוָה בֵּרַכְנוּכֶם מִבֵּית יְהוָה der: “Haşem’in adıyla gelene kutsama olsun; sizi Haşem’in evinden kutsuyoruz.” Raşi bunu Bet HaMikdaş’a, yani Yeruşalayim’deki kutsal tapınağa ilk ürünlerini getirenlerin ve bayram için gelenlerin karşılanmasıyla ilişkilendirir.
Yakarışın iki yarısında da Haşem’in adı tekrar edilir. İlkinde kurtuluş, ikincisinde başarı istenir. Ardından Tapınak’tan verilen berekette kullanılan בֵּרַכְנוּכֶם, “sizi kutsadık” sözü çoğuldur. Bu söz, ilahinin Tapınak’a gelenleri karşılayan bölümüne aittir. Duayı yönelten kişi kurtuluşu Haşem’den ister ve Tanrı’nın adıyla gelenler O’nun evinden bereketle karşılanır. (Tehilim 118:21–27).
Mezmurun önceki bölümünde konuşan kişi sıkıntı içinde Tanrı’ya yakarır; kurtulduğu için şükreder ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” der (118:5–21). Son bölümde kurtuluş duası, kutsama ve Tanrı’ya övgü yer alır. Mezmur, İsrael’in Tanrı’ya övgü için okuduğu Hallel duasının da parçasıdır. Talmud’un Sukka 38b bölümü bu sözlerin Hallel sırasında nasıl okunduğunu ele alır.
Yahudi yorumlarında mezmur David ve Maşiah ile de ilişkilendirilmiştir. Talmud’un Pesahim 119a bölümü, 25–26. ayetlerin sözlerini David’in kardeşleri, Yişay ve Şemuel arasında paylaştıran bir açıklama aktarır. Bu okumalar yakarışı ve kutsamayı başka kişilerle ilişkilendirir. Mezmur kendi sözleriyle İsa’nın adını veya onun Yeruşalayim’e girişini vermez.
Matta 21:9 ve Markos 11:9–10, Yeruşalayim’e giriş anlatısında bu mezmurun sözlerini kullanır. Bir anlatıda tanınan bir duanın tekrarlanması, duanın ilk olarak yalnız o olay için yazıldığını göstermez. Tehilim 118’de kurtuluş için Tanrı’ya seslenilir ve gelen kişi kutsanır. Matta ve Markos’ta bir kalabalığın bu sözleri söylemesi, mezmurun önceden İsa’nın Yeruşalayim’e girişini bildirdiğini kanıtlamaz.
Tanah kaynağı: Tehilim 118:5–29, özellikle 118:25–26. Yorumlar: Raşi, Tehilim 118:26; Sukka 38b; Pesahim 119a. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 21:9; Markos 11:9–10.
176. İddia: Mezmurlar 45 Maşiah’ın sonsuza dek kutsanacağını bildirir
Tehilim 45, bir kralın düğünü için yazılmış bir şiirdir. Şair, kralın sonsuza dek kutsandığını söyler, tahtından ve sonra oğullarından söz eder. Bu sözlerin kimi ve neyi anlattığını, düğünün yanı sıra kral ve ailesi hakkında söylenenler gösterir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 45, bir kralın düğünü için yazılmış bir şiirdir. Şair, kralın sonsuza dek kutsandığını söyler, tahtından ve sonra oğullarından söz eder. Bu sözlerin kimi ve neyi anlattığını, düğünün yanı sıra kral ve ailesi hakkında söylenenler gösterir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, kralın sonsuza dek kutsanmasıyla tahtının kalıcı olması arasında bir bağ kurarlar. Onlara göre bu sözler, ölümden dirilip bir daha ölmeyecek olan Maşiah’ı, yani İsa’yı anlatır.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 45 bir kralı ve kraliyet düğününü anlatan şiirdir. Şair doğrudan krala seslenir. Onun güzelliğinden, nasıl yönettiğinden, tahtından ve Tanrı’nın onu kutsamasından söz eder. Ardından kraliçe, saray ve düğün alayı anlatılır. Sonunda kralın oğullarının atalarının yerini alacağı ve adının kuşaklar boyunca anılacağı söylenir (45:17–18).
Mezmurdaki “sonsuza dek” ifadesi krallık bağlamında kullanılır. Hanedan, aynı aileden gelen ve birbirinin yerine geçen hükümdarların soyudur. Şemuel Bet 7:12–16’da David’in soyuna ve tahtına da kalıcılık sözü verilir. Tahtı bir oğul devraldığında aynı hanedan sürer. Bunu anlatan sözler tek başına bir kralın öldüğünü, dirildiğini veya İsa olduğunu göstermez. Tehilim 45:17’de תַּחַת אֲבֹתֶיךָ יִהְיוּ בָנֶיךָ, “Atalarının yerine oğulların olacak” denir. Devamında bu oğulların ülke çapında yönetici yapılacağı bildirilir.
Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin numaralandırmasıyla 45:7’de כִּסְאֲךָ אֱלֹהִים עוֹלָם וָעֶד שֵׁבֶט מִישֹׁר שֵׁבֶט מַלְכוּתֶךָ ifadesi bulunur. Bazı çeviriler bunu “Ey Tanrı, tahtın sonsuza dek” biçiminde, bazıları ise tahtın Tanrı ile ilişkisini farklı biçimde açıklar. Tartışma, İbranice cümlede “Tanrı” sözcüğünün krala bir hitap mı olduğunu, yoksa taht ile Tanrı arasındaki ilişkiyi mi anlattığını belirlemek üzerinedir.
Hemen sonraki ayet kral hakkında “Tanrı, senin Tanrın, seni sevinç yağıyla meshetti” der (45:8). Birini yağla meshetmek, başına yağ sürerek ona özel bir görev veya onur vermektir. Şiirde Tanrı kralı mesheder ve kral başka insanlarla karşılaştırılır. Yüce krallık dili, kralın yaratıcı Tanrı’nın kendisi olduğunu tek başına göstermez. Divre HaYamim Alef 29:23’te Şelomo’nun Tanrı’nın tahtında oturduğunun söylenmesi de krala verilen yönetme yetkisinin Tanrı’yla nasıl ilişkilendirildiğini gösterir.
Yahudi yorumlarında mezmur Maşiah ile de ilişkilendirilmiştir. Raşi ise şiiri Tora öğretisi ve Tora bilginleri üzerinden yorumlar. Bu yorumlar şiirin farklı yönlerini açıklar. Maşiah’la ilişki kuran okuma da “sonsuza dek” sözü de tek başına İsa’nın kimliğini belirlemez. Düğünü, oğulları ve kuşaklar boyunca anılmayı anlatan şiir, İsa’nın ölümünü ve dirilişini haber vermez.
Tanah kaynakları: Tehilim 45, özellikle Masoretik 45:7–8 ve 17–18; Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 29:23. Yorum: Raşi, Tehilim 45; Bereşit Rabba 99. Bazı Hristiyan çevirilerinde Tehilim numaraları bir sayı öncedir.
177. İddia: Mezmurlar 102 Maşiah’ın son günde görkemle geleceğini bildirir
Tehilim 102, sıkıntı içindeki bir insanın duasıyla başlar. Duada daha sonra Siyon’un, yani Yeruşalayim’in yeniden kurulmasından söz edilir. Bu sırada birinin görkemiyle ortaya çıkacağı söylenir. Ayet, şehri kimin kuracağını ve kimin görüneceğini aynı cümlede açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 102, sıkıntı içindeki bir insanın duasıyla başlar. Duada daha sonra Siyon’un, yani Yeruşalayim’in yeniden kurulmasından söz edilir. Bu sırada birinin görkemiyle ortaya çıkacağı söylenir. Ayet, şehri kimin kuracağını ve kimin görüneceğini aynı cümlede açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, mezmurda Tanrı’nın görkemiyle görünmesini, İsa’nın bir daha geleceğine ilişkin öğretileriyle birleştirirler. Onlara göre ayet, dünyanın sonunda İsa’nın ikinci kez ve görkem içinde ortaya çıkacağını haber verir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 102, sıkıntı içindeki bir insanın duasıyla başlar. Ardından Siyon’un yeniden kurulmasına ve Tanrı’nın halkına merhamet etmesine yönelir. Görkemiyle ortaya çıkanın adı ayette açıkça verilir. Bu ad Haşem’dir. İsa’nın adı veya ikinci gelişi mezmurda geçmez.
Masoretik 102:17’de כִּי־בָנָה יְהוָה צִיּוֹן נִרְאָה בִּכְבוֹדוֹ denir: “Çünkü Haşem Siyon’u kurduğunda görkemiyle görünecektir.” Siyon’u kuran da görkemiyle görünen de Haşem’dir. Bazı Hristiyan çevirilerinde bu ayet 102:16 olarak numaralandırılır.
Devamında Tanrı’nın yoksulların duasını dikkate aldığı, yüksekten bakıp tutsakların iniltilerini işittiği ve halkların Siyon’da O’na kulluk etmek üzere toplanacağı anlatılır (102:18–23). Görkemin ortaya çıkışı, Siyon’un kurulması ve halkın kurtuluşuyla bağlantılıdır. Yeşaya 40:1–11’de de Tanrı’nın görkemi ve halkın kurtuluşu birlikte anılır.
102:19’da bu olayların gelecek kuşak için yazılacağı söylenir. İbranicedeki dor aharon, “sonraki kuşak” anlamına gelebilir. Bu söz tek başına dünyanın sona ereceği kuşağı belirtmez. Nitekim Tehilim 78:6’da aynı ifade henüz doğmamış, sonradan kendi çocuklarına anlatacak kuşak için kullanılır.
Mezmurun sonunda dua eden insan kendi kısa yaşamıyla Tanrı’nın sürekliliğini karşılaştırır: “Ey Tanrım, günlerimin yarısında beni alıp götürme; senin yılların kuşaklar boyuncadır” (102:25). Ardından göklerin ve yerin değişeceği, Tanrı’nın ise varlığını sürdüreceği anlatılır (102:26–28). Kısa ömürlü insan, gökleri ve yeri yaratana dua eder.
Tanrı’nın Siyon’u yeniden kurması ve görkeminin görünmesi geleceğe ilişkin güçlü bir vaattir. Fakat mezmur bunu İsa’nın ölümden dönüşü veya ikinci gelişi olarak adlandırmaz. Haşem’in Siyon’u yeniden kurup görkemini göstermesi, mezmurun söylediği olaydır. Dünyanın sonunda görünecek kişinin İsa olduğu sonucunu çıkarmak için şiirde yer almayan bir kimlik ve zaman eklemek gerekir.
Tanah kaynakları: Tehilim 102, özellikle Masoretik 102:14–28; Tehilim 78:6; Yeşaya 40:1–11.
178. İddia: Rabbinik yorumlar İsa’dan sonra Maşiah anlayışını değiştirdi
Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, hahamların İsa’nın yaşadığı çağdan sonra Maşiah anlayışını değiştirdiğini söylerler. Onlara göre hahamlar önceleri Maşiah’ı tek bir kişi olarak beklerken sonradan onu bir fikir ya da tek bir kişi gibi anlatılan bir topluluk olarak açıklamaya başlamışlardır.
Tanah’ın Cevabı:
İsa’dan sonraki rabbinik kaynaklar Maşiah’ı bir kişi olarak anlatmaya devam eder. Bu kaynaklarda öldürülen Maşiah ben Yosef ile ondan ayrı bir kişi olarak Maşiah ben David anlatılır. Dolayısıyla “Hahamlar İsa’dan sonra kişisel Maşiah inancını bıraktı” iddiası, kendi sözlerine dayanılan kaynaklarla uyuşmaz.
Talmud’un Sukka 52a bölümü, Zekeriya 12:10’daki yas için iki açıklama aktarır. Açıklamalardan biri yası Maşiah ben Yosef’in öldürülmesine, diğeri insanı kötülüğe iten eğilimin ortadan kaldırılmasına bağlar. Aynı tartışma Maşiah ben David’den de söz eder. Bu anlatı İsa’nın ölümünü ve ikinci gelişini anlatmaz. İsa’dan sonra yazıya geçirilen bir Yahudi kaynağında öldürülen bir Maşiah’ın açıkça anlatıldığını gösterir.
Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adlarıyla ilgili bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Targum Yonatan, 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat devamında İsrael evinin aşağılanmasını ve halkın artakalanının Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır (52:14, 53:10). Yahudi yorumlarının İsa’dan sonra acı çeken bir Maşiah düşüncesini tümüyle sildiği iddiasını, bizzat gösterilen metinler böylece çürütür.
Yeşaya 53’ün Aramice aktarımı kulu Maşiah diye adlandırır. Aynı Maşiah’a halk için dua etme, Mabet’i kurma ve sürgünleri toplama görevi verir. Aramice aktarım, eylemleri anlatırken İsrael’i, ulusları ve Maşiah’ı ayrı ayrı adlandırır. İsrael’in çektiği acı ile Maşiah’ın yapacağı işler ayrı özneler üzerinden anlatılır. Dolayısıyla Aramice kaynak, İsa’dan sonra insan Maşiah beklentisinin terk edildiği iddiasını kendi anlattığı hükümdarla çürütür. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya’nın kendi adlandırması, sonraki yorumlardan bağımsızdır. Haşem 41:8–9, 44:1–2, 44:21 ve 49:3’te İsrael veya Yaakov’a kulum diye seslenir. Ulusal okumanın Raşi’den önce bilindiğini üçüncü yüzyılda yazan Origenes de kaydeder. Contra Celsum 1.55’te bir Yahudi muhatap, zulüm görmüş ve uluslar arasına dağılmış Yahudi halkının peygamberlikte tek kişi gibi anlatıldığını söyler. Bu tanıklık, Raşi’nin yorumun ilk sahibi olduğu savıyla bağdaşmaz.
İddianın dayandığı tartışmalarda Raşi, İbn Ezra ve Radak gibi ortaçağ yorumcularından da alıntılar yapılır. Bu yazarlar İsa’dan yaklaşık bin yıl sonra yaşamıştır. Onlardan alınan yorumlar kendi dönemlerindeki görüşleri gösterir. İsa’dan önce insanların genel olarak ne düşündüğünü belirlemek için daha eski kaynaklar gerekir. Yahudi ve Hristiyan yorumcular arasındaki tartışmaların bazı yorumları etkilemiş olması da ayrıca kaynaklarla incelenmesi gereken tarihsel bir sorudur.
Tanah, David soyundan gelecek adil kral ve onun dönemine ilişkin vaatleri Hristiyanlıktan önce bildirmiştir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış, Tanrı bilgisinin yayılması ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşeceğini ve kutsal yerin aralarında bulunacağını söyler. Şemuel Bet 7:12–16 da David’in soyu ve krallığı hakkında söz verir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah bir kişi olarak anlatılır. Aynı yorum geleneğinde Yeşaya’nın kulunu İsrael halkı olarak okuyan açıklamalar da korunmuştur. Bir ayetin Maşiah’a uygulanması, onun İsa’yı tanımladığını tek başına göstermez. Tanah’taki vaatlerin gerçekleştiğini göstermek gerekir. Yahudi kaynaklarında kişisel Maşiah beklentisinin kaybolduğu veya bu kaynakların İsa’yı vaat edilen kral olarak tanıdığı sonucuna varılamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9; 44:1–2, 21; 49:3; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Bet 7:12–16. Yorum ve tarih kaynakları: Sukka 52a; Sanhedrin 98b; Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–53:12; Origenes, Contra Celsum 1.55.
179. İddia: Yeşaya 53’ün haftara okumalarında yer almaması Yahudilerin İsa konusunda vicdan azabını gösterir
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Şoftim’in haftarasının Yeşaya 52’nin ortasında bittiğini ve Ki Tetse’nin haftarasının Yeşaya 54’te başladığını belirtirler. Aradaki Yeşaya 53’ün atlandığını ve ortaçağ Yahudi yorumlarında da yeterince yer bulmadığını söylerler. Onlara göre bu iki durum, Yahudilerin bölümde İsa’yı tanıdıklarını ve bu yüzden vicdan azabı duyduklarını gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Haftara, Tora okumasından sonra peygamberlerden seçilen bölümdür. Haftalık bazı okumalar peraşanın konusunu izler. Noah’ta tufana ilişkin Yeşaya 54:9’un bulunduğu bölüm buna örnektir. Bayramların ayrı okumaları vardır. 9 Av sonrası ise yıkımdan çıkmış Siyon’a verilen teselli sözlerinden yedi parça seçilir. Takvim böylece ayrı görevleri olan okumalar içerir.
Dördüncü teselli haftarası Şoftim’de Yeşaya 51:12–52:12, beşincisi Ki Tetse’de 54:1–10’dur. Arada 52:13–53:12 bulunur. Fakat üçüncü teselli okuması 54:11–55:5’tir ve bu iki okumadan önce gelir. Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8 bu teselli düzenini kaydeder. Dizi kitap sırasını izleseydi Yeşaya 54 önce okunup sonra 51’e geri dönülmezdi. Seçilmeyen başka bölümler de vardır. Hristiyanların kendi öğretileri için başvurduğu Yeşaya 9’daki pasajın bir haftara okumasında yer alması da genel bir gizleme kuralı bulunduğu iddiasına uymaz.
Kumran’daki teselli derlemesi 4Q176’nın korunan parçaları, Yeşaya 40:1–5, 51:22–23, 52:1–2 ve 54:4–10 gibi seçilmiş kesitler içerir. Bu tanık, birbirini izleyen bölümlerin tamamını okumadan Yeşaya’dan teselli ayetleri seçmenin eski bir uygulama olduğunu gösterir. Parçalar, bugünkü yıllık sinagog takviminin o çağdaki tam listesini vermez.
Haftara takvimi, bir şiirin sinagogda seçilmiş haftalık okuma olup olmadığını gösterir. Şiirin Yahudi kaynaklarında nasıl yer aldığını ise metnin kendisi ve yorumları gösterir. Yeşaya 52:13–53:12, Aramice Targum’da başından sonuna aktarılır. Targum, ilk ayette Maşiah adını dahi verir ve ardından İsrael, uluslar ve Maşiah için farklı eylemler anlatır. Şiir, haftalık teselli okumalarının dışında da Yahudi okura açık biçimde ulaşmıştır. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya 52:13–53:12, ulusların bir zamanlar hor gördükleri İsrael hakkında söylediklerini anlatır. Ardından gelen “Ey kısır kadın, sevinçle haykır” sözü, teselliyi doğrudan Siyon’a yöneltir (54:1). Ki Tetse okumasının konusu bu tesellidir. 41:8–9, 44:21 ve 49:3’te İsrael adıyla çağrılan kulun 49:5–6’da halkını toplaması, 53:10’da soyunu görmesi ve 54:1–3’te Siyon’un çocuklarının çoğalması aynı geleceğin parçalarıdır. Raşi, İbn Ezra ve Radak’ın açıkça yorumladığı bir bölümün bu tematik okumada bulunmaması, onu gizlemek için çıkarıldığını ya da bu seçimi yapanların vicdan azabı duyduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Yeşaya 51:12–52:12; 52:13–53:12; 54:1–10; 54:11–55:5; 49:3–6. Okuma düzeni ve yorumlar: Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8; Raşi, İbn Ezra ve Radak, Yeşaya 52:13–53:12.
180. İddia: Yeşaya 53 ortaçağ Yahudi yorumlarında özellikle saklanmıştır
Yeşaya’nın acı çeken kul hakkında söyledikleri 52. bölümün sonunda başlar ve 53. bölümde devam eder. Ortaçağ Yahudi yorumcularının bu bölümü ele alıp almadığı, hangi ayetleri açıkladıklarına bakılarak anlaşılır. Kulun kimliği ise Yeşaya’nın sözlerinden araştırılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya’nın acı çeken kul hakkında söyledikleri 52. bölümün sonunda başlar ve 53. bölümde devam eder. Ortaçağ Yahudi yorumcularının bu bölümü ele alıp almadığı, hangi ayetleri açıkladıklarına bakılarak anlaşılır. Kulun kimliği ise Yeşaya’nın sözlerinden araştırılır.
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, Yeşaya 53’ün ortaçağ Yahudi yorumlarında belirgin biçimde yer almadığını söylerler. Bölümün İsa’yı anlattığını ileri sürer ve Yahudi yorumcuların bu bağlantıyı okuyucudan saklamak için metni özellikle ele almadığı sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Ortaçağ Yahudi yorumcularının kitapları, Yeşaya 53’ün saklandığı savını doğrudan çürütür. Raşi, Yeşaya 52:13’ten başlayarak kulu İsrael içindeki doğru kişilerle ve 53:1’deki konuşmayı uluslarla ilişkilendirir. Radak, 53:2’de kurak yerden çıkan kökü sürgünde beklenmedik biçimde ayağa kalkan halkla açıklar. İbn Ezra da bölümün ayetlerine açıklama yazar. Yorumcular aynı kelime ve konuşmacı konusunda her yerde aynı okumayı seçmeseler de ayetleri açıkça tartışırlar. Abarbanel daha sonraki yorumunda Hristiyan okumasını da ele alır.
Ramban’ın 13. yüzyılda Maşiah’a uyguladığı ve Hristiyan sonucunu reddettiği açıklama da aynı gelenek içinde korunmuştur. Radak, 42:1’deki kulu Maşiah’a uygularken 52:13’te İsrael’in sürgününü anlatır. Moşe Kohen İbn Crispin’in ve Moşe Alşih’in farklı uygulamaları, tartışmanın saklanmadığını gösterir. Bir ayetin Maşiah’a uygulanması tek başına İsa’ya işaret ettiğini kanıtlamaz. Yeşaya’nın kendi metni İsrael ve Yaakov’a “kulum” der (41:8–9, 44:21, 49:3). 49:5–6’da kulun görevi İsrael’i toplamak, 53:10 ile 54:1–3’teki vaadi ise soyun devamı ve Siyon’un toparlanmasıdır. Kulun kimliği için bu açık adlandırma esastır.
Üstelik İsrael okuması Raşi ile başlamaz. Üçüncü yüzyılda Origenes, Contra Celsum 1.55’te görüştüğü Yahudi muhatabın şiiri uluslar arasına dağılmış Yahudi halkına uyguladığını kaydeder. 52:13–53:12’nin Büyük Yeşaya Parşömeni’nde de korunmuş olması, bölümün Ortaçağ’dan önceki İbranice tanığını verir. Hem elyazması hem açık yorum geleneği ortadadır. Hristiyan iddiası, yorumcuların ayetleri gerçekten yazıp tartıştıkları gerçeğiyle çelişir.
Targum, Yahudi okura şiirin tamamını ve her ayet için Aramice açıklamasını verir. Aramice aktarımın ilk ayetinde kul açıkça Maşiah diye adlandırılır. Sonraki ayetlerde aynı hükümdar İsrael’in sürgünlerini toplar ve Mabet’i yeniden kurar. Böylece metni yayımlayan yorum geleneği hem Maşiah okumasını kaydetmiş hem de ona yüklediği görevleri açık biçimde bildirmiştir. (Yeşaya 52:13–53:12).
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9; 44:21; 49:3–6; 52:13–53:12; 54:1–3. Yorum ve tarih kaynakları: Raşi, Yeşaya 53:1–2; Radak, Yeşaya 53:2; İbn Ezra, Yeşaya 52:13–53:12; Ramban’ın Yeşaya 53 açıklaması; Origenes, Contra Celsum 1.55.
