Misyoner İddiaları Arşivi

Yeşaya 53 dosyası

181. İddia: Yeşaya 53:2 bakire doğumunu anlatır

Yeşaya 53:2’de kul, kuru topraktan çıkan körpe bir filize ve köke benzetilir. Aynı ayet onun dikkat çekecek bir görünüşü olmadığını söyler. Filiz, kök ve kurak toprak, Tanah’ın başka yerlerinde de kullanılan benzetmelerdir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53:2’de kul, kuru topraktan çıkan körpe bir filize ve köke benzetilir. Aynı ayet onun dikkat çekecek bir görünüşü olmadığını söyler. Filiz, kök ve kurak toprak, Tanah’ın başka yerlerinde de kullanılan benzetmelerdir.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, kurak toprağı bir kadınla, oradan çıkan kökü de İsa’yla ilişkilendirirler. Onlara göre bu benzetme, İsa’nın babası olmadan bir bakireden doğacağını haber verir. Bir hahamın bu yorumu kabul ettiğini de ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:2’de bir kök çorak topraktan çıkar. Bir sonraki ayette insanlar, çekici bulmadıkları kulu hor görür. “Kurak toprak” bu zayıflık ve küçümsenme sahnesinin parçasıdır. Peygamber bir kadının hamileliğinden söz etmez. Benzetmeyi bakire doğumuna çevirmek için önce toprağı rahim, kuraklığı cinsel ilişkinin yokluğu, kökü de İsa olarak yeniden adlandırmak gerekir. Ayet bu üç bağı kurmaz.

İbranice cümle וַיַּעַל כַּיּוֹנֵק לְפָנָיו וְכַשֹּׁרֶשׁ מֵאֶרֶץ צִיָּה לֹא־תֹאַר לוֹ וְלֹא הָדָר şeklindedir: “Önünde filiz gibi yükseldi, kurak topraktan çıkan kök gibiydi; görünüşü ve görkemi yoktu.” Yonek körpe filizi, şoreş kökü, erets tsiya ise kurak toprağı anlatır. Kuru toprakta büyüyen filiz, zor koşullarda ortaya çıkar ve dışarıdan bakanın gözüne önemsiz görünür. Benzetmenin anlattığı budur.

İddianın kaynağında, bir rabbinin “sürülmemiş ve tohum ekilmemiş toprak” benzetmesini mucizevi doğumla ilişkilendirdiği aktarılır. Risto Santala’nın anlattığı bu olayda rabbinin adı, eseri ve denetlenebilir bir yazılı kaynağı verilmez.

Santala’nın aktardığı yorum, hahamın İsa’nın bakireden doğduğunu açıkça söylediği bir cümle içermez. “Sürülmemiş” ve “tohum ekilmemiş” sözleri de Yeşaya 53:2’nin İbranicesinde bulunmaz.

Yeşaya 11:1’de Yişay’ın kütüğünden filiz çıkması David’in soyunu anlatır. Yeşaya 37:31, Yehuda’dan kalanların aşağıya kök salıp yukarıda meyve vereceğini söyler. 44:3–4’te su verildiğinde sürgünlerin soyu otların arasındaki söğütler gibi büyür. Hoşea 14:6–8’de İsrael yeniden filizlenir. Yehezkel 19:10–14 ise bir asmanın su kenarından sökülüp kuru toprağa dikilmesiyle yönetici soyunun uğradığı yıkımı anlatır. Dalların yönetim asası olması bu örnekte hangi soyun yıkıma uğradığını gösterir. Radak da Yeşaya 53:2’deki filizi sürgündeki halkın beklenmedik biçimde yükselişi üzerinden okur.

Yeşaya aynı cümlede iki kez benzetme kurar. כַּיּוֹנֵק “körpe bir filiz gibi”, כַשֹּׁרֶשׁ מֵאֶרֶץ צִיָּה “kurak topraktan çıkan kök gibi” demektir. İki ifadenin başındaki ka eki “gibi” anlamı verir. Şair, gördükleri kişiyi insanların beklemediği bir yerden çıkan, göz alıcı olmayan bir bitkiye benzetir. Cümlenin devamındaki görünüş ve görkem sözleri bu görüntüyü açıklar. Cümle, filizin nasıl döllendiğiyle ilgili bir ayrıntı vermez. Yeşaya 53:1–3.

Yeşaya 37:31, Yehuda’dan kalan insanların aşağıya kök salıp yukarıya meyve vereceğini açıkça söyler. Yeşaya 44:3–4, Haşem’in çıkacak soya bereket vermesini, kuru yere su dökülmesine ve su kenarında genç bitkilerin yükselmesine benzetir. Bu örneklerde kök, toprak ve filiz, bir halkın yaşaması ve yeniden güçlenmesi için kullanılır. Yeşaya 53:2’de de bitki benzetmesi, kulun küçümsenen görünüşünü ve beklenmedik yükselişini anlatır. Kurak toprağın yerine bakire bir kadın, kökün yerine babasız bir çocuk koyan okuma, ayetin söylemediği iki şeyi ayete ekler. Yeşaya 37:31 ve 44:3–4.

Yeşaya 53:2’deki kök de çevresindeki şiirle açıklanır. Önce hor görülen kul, ardından ulusların şaşkınlığı ve sonunda Siyon’un çoğalan çocukları anlatılır (52:13–15, 53:2–3, 54:1–3). Yeşaya’nın “İsrael” dediği kul, sürgünde güçsüz görünürken ayakta kalır. Kurak toprak benzetmesi biyolojik bir doğum öğretisi kurmaz.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–3; 11:1; 37:31; 44:3–4; Hoşea 14:6–8; Yehezkel 19:10–14. Yorum: Radak, Yeşaya 53:2. Karşılaştırılan iddia: Risto Santala, The Messiah in the Old Testament in the Light of Rabbinical Writings.

Bu iddianın sayfası

182. İddia: Hristiyanlığın iki bin yıldır var olması İsa’nın tarihsel kişi olduğunu ve iddialarının ciddiye alınması gerektiğini gösterir

Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa hiç yaşamamışsa milyonlarca insanın iki bin yıl boyunca ona inanmasının ve inançlarını dünyaya yaymasının açıklanmasının güç olacağını söylerler. Hristiyanlığın bu kadar uzun süre var olmasını, İsa’nın tarihsel bir kişi olduğunu ve onun hakkındaki Hristiyan iddialarının dikkate alınması gerektiğini gösteren bir neden sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hristiyanlığın ortaya çıkışı ve yayılması, tarihçilerin açıklaması gereken gerçek bir olaydır. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ise eski kayıtlar incelenerek araştırılır. Tarihçilerin çoğu, Nasıralı İsa’nın birinci yüzyılda yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. Bu sonuç, ilk yüzyıllardan kalan farklı kaynakların birlikte incelenmesine dayanır. Daha sonra kaç kişinin İsa’ya inandığı, bu kayıtların yerini tutmaz.

Erken Hristiyan yazıları ile Yosefus ve Tacitus gibi daha sonraki tarihçilerin metinleri bu araştırmada kullanılır. Bu kaynakların her biri ne zaman yazıldığı, ne söylediği ve o bilginin ne kadar güvenilir olduğu bakımından ayrı ayrı değerlendirilir. Bir kişinin yaşamış olması, onun hakkında sonradan anlatılan her olayın doğru olduğunu kendiliğinden göstermez.

Yahudi tarihçi Joseph Klausner de Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı tarihsel bir kişi olarak incelemiştir. Bir kişinin yaşamış olması, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevleri yerine getirdiğini göstermez.

Bir inancın uzun süre yaşaması ve geniş kitlelere yayılması, o inancın tarihsel etkisini gösterir. Taraftar sayısı veya inananların inançları uğruna fedakarlık yapması, öğretinin bütün iddialarını kendi başına doğrulamaz. Şemot 32’de büyük bir topluluk altın buzağıya yönelir. Melahim Alef 18’de Baal peygamberleri sayıca çoktur. Bu iki olayda da sayı, izlenen yolun doğruluğunu sağlamaz. Devarim 7:7’de İsrael’in sayıca büyük olduğu için seçilmediği söylenir.

Devarim 13:2–6, bir kişinin söylediği işaret gerçekleştiğinde de, o kişi halkı başka ilahlara yöneltiyorsa çağrısına uyulmamasını emreder. Tora, etkileyici bir olayın veya geniş desteğin Tanrı’ya bağlılığın ölçüsü yerine geçmesine izin vermez.

Maşiah kimliği ise Tanah’ın bildirdiği vaatlerle değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. İsa’nın tarihsel varlığına ilişkin kayıtlar bu olayların gerçekleştiğini göstermez. Hristiyanlığın iki bin yıl sürmesi de bu vaatlerin yerine geldiğine kanıt olamaz.

Tanah kaynakları: Devarim 7:7; 13:2–6; Şemot 32; Melahim Alef 18; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; E. P. Sanders, The Historical Figure of Jesus; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament.

Bu iddianın sayfası

183. İddia: Bazı Yahudiler İsa’nın varlığını Maşiah iddiasından kaçmak için reddediyor

İsa’nın birinci yüzyılda yaşayıp yaşamadığı, eldeki tarih kayıtlarıyla araştırılır. Bu konuda farklı görüşlerin bulunması, her bir insanın o görüşe hangi nedenle ulaştığını kendiliğinden göstermez. İsa’nın Maşiah olup olmadığı ise Tanah’taki vaatlerle değerlendirilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

İsa’nın birinci yüzyılda yaşayıp yaşamadığı, eldeki tarih kayıtlarıyla araştırılır. Bu konuda farklı görüşlerin bulunması, her bir insanın o görüşe hangi nedenle ulaştığını kendiliğinden göstermez. İsa’nın Maşiah olup olmadığı ise Tanah’taki vaatlerle değerlendirilir.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, bazı Yahudilerin İsa’nın tarihsel varlığını kesin biçimde reddettiğini söylerler. Onlara göre bu reddin nedeni, İsa’nın Maşiah olduğunu göstermek için öne sürülen gerekçelerle karşılaşmaktan kaçınmaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Bir kişinin İsa’nın tarihsel varlığı hakkındaki görüşü, o görüşün nedenini tek başına açıklamaz. Görüşün doğruluğu da dayandığı kaynaklara ve gerekçelere bağlıdır. Bazı kişilerin görüşünden hareketle Yahudilerin İsa’nın Maşiah olduğunu bildiği ve bundan kaçtığı sonucu çıkarılamaz.

Yahudi tarihçi Joseph Klausner, Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı birinci yüzyılda yaşamış bir Yahudi olarak incelemiştir. Buna rağmen onu Tanah’ın beklediği Maşiah olarak kabul etmez. David Flusser de tarihsel İsa’yı Yeruşalayim’deki İkinci Tapınak’ın, yani İkinci Bet HaMikdaş’ın ayakta olduğu dönemin Yahudi yaşamı içinde araştırmıştır. Bu iki örnekte Yahudi araştırmacılar İsa’nın tarihsel varlığını ele almıştır. İsa’yı tarihte yaşamış bir insan olarak incelemek, onun Tanah’ın vaat ettiği kral olduğunu göstermez.

Tarihçilerin çoğu İsa’nın yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. İsa’nın hiç yaşamadığını savunanlar arasında Yahudi olanlar da olmayanlar da bulunur. Bu görüş daha geniş bir tarih tartışmasının parçasıdır. Bu görüşün neye dayandığını anlamak için onu savunan kişinin gösterdiği kaynaklar incelenir.

Tanah’ın Maşiah için bildirdiği vaatler ayrı bir inceleme konusudur. Şemuel Bet 7:12–16’da David’in kendi soyundan gelecek krallık hakkında söz verilir. Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yöneticinin adaleti, barış ve İsrael’in dağılmışlarının toplanması anlatılır.

Yeremya 23:5–8, David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını bildirir. Yehezkel 37:21–28, halkın toplanmasını ve birleşmesini, David soyundan yönetimi ve Tanrı’nın kutsal yerini anlatır. Bir kişinin tarihsel kayıtlarda anılması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.

Tacitus bir infazı, Plinius ise bir topluluğun ibadetini anlatır. Bu kayıtlar tarih araştırmalarında kullanılır. Fakat bu kayıtlar Yeşaya ve Yehezkel’de bildirilen görevlerin yerine getirildiğini söylemez. İsa’nın yaşamış olması tek başına Maşiah olduğuna kanıt vermez. Bu nedenle tarihsel varlığına itiraz eden bazı kişilerin, onun Maşiah olduğunu bildikleri için bundan kaçtıkları sonucu çıkarılamaz.

Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Devarim 30:3–5. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; David Flusser, Jesus.

Bu iddianın sayfası

184. İddia: Tacitus’un Christus kaydı Hristiyan anlatısını doğrular

Romalı tarihçi Tacitus, Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasını anlatırken topluluğun adını aldığı kişiye de değinir. Bu kişiden Latince metinde Christus diye söz eder. Tacitus’un hangi olayları kayda geçirdiği ve bunları nereden öğrenmiş olabileceği, kaydın neyi doğruladığını belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Romalı tarihçi Tacitus, Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasını anlatırken topluluğun adını aldığı kişiye de değinir. Bu kişiden Latince metinde Christus diye söz eder. Tacitus’un hangi olayları kayda geçirdiği ve bunları nereden öğrenmiş olabileceği, kaydın neyi doğruladığını belirler.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tacitus’un Christus’un Pontius Pilatus döneminde idam edildiğini ve hareketin Yahudiye’den Roma’ya yayıldığını yazmasına dayanırlar. Roma tarihçisinin verdiği bilgiyi Hristiyan kaynaklarından bağımsız bir tanıklık sayar ve İsa hakkındaki Hristiyan anlatısını desteklediğini söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Tacitus’un kaydı tarihsel açıdan önemlidir. Annales 15.44’te, Hristiyanların adını aldığı Christus’un İmparator Tiberius döneminde Pontius Pilatus tarafından ölüm cezasına çarptırıldığını yazar. Tiberius o sırada Roma imparatoruydu, Pilatus da Roma’nın Yahudiye’deki yöneticisiydi. Hareketin Yahudiye’den Roma’ya yayılmasından ve Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasından da söz eder.

Latince cümlede auctor nominis eius Christus Tiberio imperitante per procuratorem Pontium Pilatum supplicio adfectus erat denir. Tacitus, Christus’un Tiberius’un hükümdarlığı sırasında Pilatus tarafından ölüm cezasına çarptırıldığını bildirir. Bu, erken Hristiyan yazılarının dışında bulunan önemli bir Roma tanıklığıdır.

Kayıt, bir idamı ve bu kişinin adını taşıyan hareketin yayılmasını anlatır. Tacitus, İsa’nın doğumunu, öğretilerinin doğruluğunu, boş mezarı veya dirilişini anlatmaz. Onun Tanah’ın bildirdiği Maşiah olduğunu da söylemez. Bir kişinin idam edildiğine ilişkin kayıt, ölümünden sonra gerçekleştiği ileri sürülen başka bir olayı kendiliğinden doğrulamaz.

Tacitus bu satırları olaylardan yıllar sonra, ikinci yüzyılın başında yazmıştır. Christus hakkındaki bilgisini hangi kaynaktan aldığını belirtmez. Resmi kayıtları, başka tarihçileri veya çevresinde dolaşan bilgileri kullanmış olup olmadığı tartışılır. Metin bir Roma tarihçisine aittir. Ancak Tacitus’un bu bilgiyi Hristiyanlardan bağımsız olarak edinip edinmediği eldeki cümleden kesinleşmez.

Pilatus’un görevinin adı Tacitus’un metninde ve döneme ait yazıtta farklıdır. Tacitus ona procurator der. Caesarea’da bulunan ve Pilatus’un dönemine ait yazıtta ise praefectus Iudaeae, “Yehuda prefekti”, unvanı yer alır. Prefekt, burada Roma’nın bir bölgeyi yönetmek üzere görevlendirdiği kişi için kullanılır. Bu fark Tacitus’un idam hakkındaki kaydını tek başına geçersiz kılmaz. Yazıt Pilatus’un görevini doğrular. İsa’nın yargılanması veya dirilişi hakkında bilgi vermez.

Tanah’ın Maşiah’a ilişkin vaatleri ise farklı bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. Tacitus bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. Devarim 13:2–6 da gerçekleşen bir işaretin Tanrı’nın buyruğuna aykırı bir öğretiyi doğrulamayacağını söyler. Tacitus’un verdiği idam kaydı, dirilişi veya İsa’nın Tanah’ın vaat ettiği kral olduğunu doğrulamaz.

Tarihsel kaynaklar: Tacitus, Annales 15.44, Latince metin; Caesarea’daki Pilatus yazıtı; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament. Tanah kaynakları: Devarim 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

185. İddia: Suetonius’un Chrestus kaydı İsa’yı doğrular

Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Chrestus adını, İsa için kullanılan Latince Christus ile ilişkilendirirler. Onlara göre Suetonius, Roma’da İsa hakkında çıkan tartışmaları kaydetmiştir ve bu kayıt erken Hristiyan anlatısını doğrular.

Tanah’ın Cevabı:

Suetonius, Claudius 25.4’te imparatorun, Chrestus’un kışkırtmasıyla sürekli karışıklık çıkaran Yahudileri Roma’dan sürdüğünü yazar. Bu kısa cümlede Chrestus’un kim olduğu açıklanmaz. Nasıralı İsa’nın adı, yaşamı ve ölümü de anılmaz.

Latince ifade Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit şeklindedir. Metindeki ad Chrestus’tur. Bu ad antik dünyada bir kişisel ad olarak kullanılır. Ayrıca İsa için kullanılan Christus ile ses ve yazım bakımından benzerlik taşır.

Bazı araştırmacılar kaydın İsa hakkındaki tartışmaları anlattığını düşünür. Başka araştırmacılar Chrestus’un farklı bir kişi olabileceğini söyler. Cümle bu kimliği kesinleştirecek ayrıntı vermez.

Kayıt İsa hakkındaki tartışmalarla ilgiliyse, Roma’daki bir topluluğun İsa hakkında anlaşmazlık yaşadığına dolaylı kanıt sağlar. Suetonius burada İsa’nın doğumunu, öğretilerini, Pilatus tarafından yargılanmasını veya dirilişini anlatmaz. Suetonius, Claudius döneminde yaşanan karışıklık için “İsa Roma’daydı ve karışıklığı bizzat yönetti” diyen bir görgü tanığı da aktarmaz.

Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6’da Claudius’un Yahudilerin toplantılarını yasakladığını, kalabalık oldukları için onları şehirden çıkarmadığını yazar. Suetonius ise şehirden çıkarma sözünü kullanır. Araştırmacılar iki kayıt için farklı açıklamalar verir. Biri, yazarların aynı kararı farklı biçimde anlatmış olmasıdır. Diğeri, Claudius’un farklı zamanlarda iki ayrı önlem almış olmasıdır. İki kısa kayıttan bütün ayrıntıları kesin bir olay dizisi olarak çıkarmak güçtür.

Suetonius, Nero 16.2’de ayrıca Hristiyan adlı bir topluluğun cezalandırıldığını yazar. Bu, o dönemde böyle bir topluluğun varlığına ilişkin başka bir Roma kaydıdır. Yazar bu bölümde de kurucunun yaşamını anlatmaz. Roma yangını ise aynı eserde ayrı bir bölümde, Nero 38’de anlatılır.

Tanah’ın Maşiah hakkındaki vaatleri başka bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Chrestus adının İsa’yla ilişkilendirilmesi, Roma’da neyin tartışılmış olabileceğine dair bir yorumdur. Suetonius’un kaydı İsa’nın yaşamını doğrulamaz ve Maşiah’la ilgili bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.

Roma kaynakları: Suetonius, Claudius 25.4; Suetonius, Nero 16.2 ve 38; Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6. Tanah: Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

186. İddia: Thallus’un karanlık kaydı çarmıh olayını doğrular

İsa’nın çarmıhta öldüğü sırada gündüzün karardığı anlatılır. Eski tarihçi Thallus’un da bir karanlıktan söz ettiği, daha sonra yaşamış bir yazarın aktarımından bilinir. Bu kaydın neyi anlattığını görmek için Thallus’un hangi sözlerinin günümüze nasıl ulaştığına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

İsa’nın çarmıhta öldüğü sırada gündüzün karardığı anlatılır. Eski tarihçi Thallus’un da bir karanlıktan söz ettiği, daha sonra yaşamış bir yazarın aktarımından bilinir. Bu kaydın neyi anlattığını görmek için Thallus’un hangi sözlerinin günümüze nasıl ulaştığına bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Thallus’un çarmıh sırasında yaşanan karanlığı güneş tutulması olarak açıkladığını söylerler. Eserini yaklaşık MS 52’de yazdığını kabul ederler. Buna dayanarak Thallus’un olaya yakın bir zamanda yazılmış bağımsız bir tanıklık bıraktığını ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Thallus’un tarih kitabı elimizde değildir. Thallus’un söylediği ileri sürülen sözü, üçüncü yüzyılda yazan Hristiyan tarihçi Julius Africanus’un açıklamasından öğreniyoruz. Africanus’un ilgili açıklaması da daha sonraki Bizans yazarı Georgios Synkellos tarafından aktarılmıştır. Bu nedenle Thallus’un kendi cümlesini ve çevresindeki anlatıyı doğrudan okuyamıyoruz.

Africanus, Thallus’un bir karanlığı güneş tutulması olarak açıkladığını söyler ve buna karşı çıkar. Africanus bu karanlığı İsa’nın ölümüyle ilişkilendirir.

Ancak Thallus’un özgün metni elimizde olmadığı için Thallus’un İsa, çarmıh, Yahudiye veya belirli bir tarih hakkında ne yazdığını belirleyemiyoruz. Africanus farklı bir karanlık kaydını kendi bildiği olayla ilişkilendirmiş de olabilir.

Thallus’un eserini yazdığı yıl da kesin olarak bilinmez. MS 52 önerisi, eski bir kayıtta yazılan tarihte düzeltme yapılmasına dayanır. Bu düzeltmenin doğru olup olmadığı tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar erken bir tarih önerirken başkaları eldeki bilgilerin kesin tarih vermeye yetmediğini belirtir. Bu yüzden “Thallus MS 52’de çarmıh karanlığını kaydetti” cümlesi, elde kalan kaydın desteklediğinden daha kesin bir ifade olur.

Africanus’un tutulmaya itirazında Ay’ın evreleriyle ilgili doğru bir ayrım vardır. Pesah dolunay zamanına denk gelir. Güneş tutulmasının olabilmesi için Ay’ın Dünya ile Güneş arasında olduğu yeniay zamanı gerekir. Fakat Thallus’un hangi olayı anlattığını bilmeden, bu hesap Thallus’un çarmıh gününü kaydettiğini göstermez.

Tanah’ta da gündüzün kararması bir hükmü veya yaklaşan bir günü anlatmak için kullanılır. Amos 8:4–10’da yoksulların ezilmesi ve hileli ticaret hakkında hüküm bildirilirken güneşin öğle vakti batmasından söz edilir. Yoel 2:30–31, Haşem’in büyük günü öncesindeki işaretleri anlatır. Bu ayetler Thallus’un belirli bir olayı kaydettiğini söylemez.

Maşiah’ın kimliğini değerlendirmek için Tanah’ın o kral hakkında bildirdiği olaylara bakılır. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Africanus’un aktarımı, Thallus’un çarmıh gününü kaydettiğini kanıtlamaz. Karanlığa ilişkin bu kayıt, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevlerin gerçekleştiğini de göstermez.

Metin kaynağı: Julius Africanus, Chronographiai, 18. parça, Georgios Synkellos’un aktarımı. Tanah kaynakları: Amos 8:4–10; Yoel 2:30–31; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

187. İddia: Plinius’un Hristiyanlardan söz etmesi tarihsel İsa’yı doğrular

Genç Plinius, Roma valisiyken sorguladığı Hristiyanlar hakkında imparatora bir mektup yazdı. Mektupta bu insanların ne zaman toplandığı ve kime ilahi söylediği anlatılır. Bir topluluğun yaptıklarını kaydeden bu mektubun, o topluluğun inandığı kişi hakkında hangi bilgileri verdiği ayrıca incelenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Genç Plinius, Roma valisiyken sorguladığı Hristiyanlar hakkında imparatora bir mektup yazdı. Mektupta bu insanların ne zaman toplandığı ve kime ilahi söylediği anlatılır. Bir topluluğun yaptıklarını kaydeden bu mektubun, o topluluğun inandığı kişi hakkında hangi bilgileri verdiği ayrıca incelenir.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Plinius’un belirli bir günde toplanıp Christus’a ilahi söyleyen insanlardan söz etmesini erken Hristiyan topluluğunun varlığına delil gösterirler. Mektubun bir Roma valisi tarafından yazılmış olmasını da İsa’nın yaşadığı iddiasına ve hayatı hakkında aktarılan bilgilere tarihsel destek sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Roma valisi Plinius’un mektubu, erken Hristiyanlarla ilgili günümüze ulaşmış bir Roma belgesidir. Vali, İmparator Traianus’a yazdığı Epistulae 10.96’da, Bitinya-Pontus bölgesindeki Hristiyanlara nasıl davranması gerektiğini sorar. Sorguladığı kişilerin belirli bir gün şafaktan önce toplandıklarını ve Christus’a ilahi söylediklerini aktarır.

Mektup yaklaşık MS 111–113’e, yani ikinci yüzyılın başına tarihlenir. Bununla birlikte Plinius, sorgulananlardan bazılarının Hristiyanlığı yaklaşık yirmi yıl önce bıraktıklarını söylediğini de aktarır. Mektubun tarihinden yaklaşık yirmi yıl geri gidildiğinde birinci yüzyılın sonuna ulaşılır. Bu beyan, sorgulanan kişilerin anlattıklarına göre bölgede bir Hristiyan topluluğunun birinci yüzyılın sonunda da bulunduğunu gösterir.

Plinius’un sözleri carmenque Christo quasi deo dicere secum invicem şeklindedir. Plinius’a göre topluluktakiler Christus’a “bir tanrıya söyler gibi” karşılıklı ilahi söylüyorlardı. Vali burada topluluğun ibadetini anlatır. “Bir tanrıya söyler gibi” sözleri, topluluğun Christus’a nasıl yöneldiğini anlatır. Vali, Christus’un Tanrı olduğunu veya bu ibadetin doğruluğunu bildirmez.

Plinius’un konusu sorguladığı topluluktur. Mektup İsa’nın doğumunu, Yahudiye’deki yaşamını, Pilatus tarafından yargılanmasını, ölümünü veya dirilişini anlatmaz. Bu nedenle belge, erken Hristiyanların varlığı ve uygulamaları için güçlü bir kaynaktır. Mektupta İsa’nın hayatındaki bu olaylara ilişkin bağımsız bir anlatım yoktur.

Tanah’ın Tanrı’ya bağlılık ve Maşiah hakkındaki hükümleri de ayrı değerlendirilir. Şemot 20:2–5 ve Devarim 6:4–5 tek Tanrı’ya bağlılığı bildirir. Devarim 13:2–6’ya göre başka ilahlara çağıran kişinin söylediği işaret gerçekleştiğinde de çağrısına uyulmaz. Bir topluluğun Christus’a ilahi söylemesi, bu hükümleri değiştirmez.

Yeşaya 11:1–12 ve Yehezkel 37:21–28 ise adalet, İsrael’in toplanması, halkın birleşmesi ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunması gibi vaatleri anlatır. Plinius’un mektubu, bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. İlahi söyleyen insanların varlığı, İsa’nın Maşiah olduğunu veya ilahinin yöneltildiği kişinin Tanrı olduğunu kanıtlamaz.

Roma kaynağı: Genç Plinius, Epistulae 10.96; Traianus’un yanıtı 10.97. Tanah kaynakları: Şemot 20:2–5; Devarim 6:4–5; 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

188. İddia: Talmud’daki Yeşu kayıtları İsa’nın çarmıha gerilmesini ve yaşını doğrular

Babil Talmudu’nun Sanhedrin bölümünde iki ayrı anlatı vardır. Birinde Yeşu ve beş öğrencisi, diğerinde ise bir kişinin kaç yaşında öldüğü konu edilir. İlk anlatıdaki “asmak” sözü ile ikinci anlatıda yaşı verilen kişinin adı, bu iki kaydın neyi anlattığını belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Babil Talmudu’nun Sanhedrin bölümünde iki ayrı anlatı vardır. Birinde Yeşu ve beş öğrencisi, diğerinde ise bir kişinin kaç yaşında öldüğü konu edilir. İlk anlatıdaki “asmak” sözü ile ikinci anlatıda yaşı verilen kişinin adı, bu iki kaydın neyi anlattığını belirler.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Sanhedrin 43a’da Yeşu’nun Pesah arifesinde asılmasını ve beş öğrencisinin yargılanmasını anlatan kaydı İsa’nın çarmıha gerilmesine ilişkin bağımsız bir Yahudi tanıklığı sayarlar. Sanhedrin 106b’de de İsa’nın 33 yaşında öldüğünün yazdığını ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Sanhedrin 43a’da Yeşu’nun Pesah arifesinde asıldığına ilişkin bir anlatı ve beş öğrenciden söz eden bir bölüm gerçekten vardır. Ancak Sanhedrin 106b’de 33 yaşında öldüğü söylenen kişinin adı Bilam’dır. Metin o cümlede “İsa 33 yaşında öldü” demez.

43a’daki aktarımda בְּעֶרֶב הַפֶּסַח תְּלָאוּהוּ לְיֵשׁוּ הַנּוֹצְרִי, “Pesah arifesinde Yeşu HaNotsri’yi astılar” denir. Aynı anlatı, öncesinde kırk gün boyunca taşlanma kararına karşı Yeşu’nun lehine bir delil sunabilecek kişilerin çağrıldığını söyler. Kırk sayısı, ölüm yaşını değil, duyurunun kaç gün sürdüğünü belirtir. Metin daha sonra Mattay, Nakay, Netser, Buni ve Toda adlı beş öğrencinin yargılanmasını aktarır.

“Asmak” sözü tek başına Roma çarmıhını tarif etmez. Devarim 21:22–23 ölüm cezası uygulanmış bir kişinin bedeniyle ilgili asma ve gömme hükümlerini içerir. Mişna Sanhedrin 6:4 ve Sanhedrin 45b–46a, taşlanarak öldürülen bazı kişilerin bedenlerinin daha sonra asılmasını tartışır. Sanhedrin 43a da taşlama kararıyla asmayı birlikte anlatır. Bu yüzden “astılar” sözcüğü tek başına Roma usulüyle çarmıha gerilmeyi göstermez.

Talmud’da bu tür bir tartışmaya sugya denir. Burada ele alınan sorulardan biri, kırk günlük duyurunun olağan yargılama düzenine uyup uymadığıdır. Ula, Yeşu’nun “yönetime yakın” olduğunu söyleyerek durumu farklı açıklar. Metin bu sözle bir Roma valisinin adını veya Roma askerlerinin kullandığı infaz yöntemini vermez.

Babil Talmudu, farklı dönemlerden aktarılan anlatı ve tartışmaların geç antik çağda bir araya getirildiği bir eserdir. Araştırmacılar anlatının hangi kısmının geçmişte yaşanmış bir olaya dayanabileceğini, anlatılan Yeşu ile İsa arasındaki ilişkiyi ve farklı yazmalardaki biçimleri tartışır. Bölüm, Yahudi yorum geleneğinin olayı nasıl aktardığını gösterir. Romalı bir mahkemenin olay sırasında tuttuğu bir kayıt olarak kullanılamaz.

Sanhedrin 106b’de ise Bilam’ın yaşı sorulur. Önce 33 veya 34 yaşında olabileceği söylenir. Ardından onun öldürüldüğünde 33 yaşında olduğunu belirten bir kayıttan söz edilir. Bazı araştırmacılar belirli rabbinik metinlerde Bilam adının İsa için de kullanılmış olabileceğini tartışır. Bu yorum, 106b’de açıkça yazılan ismin Bilam olduğu gerçeğini değiştirmez.

Üstelik Luka 3:23, İsa’nın öğretmeye başladığında yaklaşık otuz yaşında olduğunu söyler. Bu, öğretmeye başladığı yaştır. Luka burada İsa’nın öldüğünde 33 yaşında olduğunu söylemez.

Bir ölüm anlatısının tarihsel değeri ile Maşiah kimliği de ayrı incelenir. Şemuel Bet 7:12–16 David’in soyu hakkında söz verir. Yeşaya 11:1–12 adaleti ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını bildirir. Sanhedrin’deki ölüm anlatısı bu vaatlerin gerçekleştiğini söylemez. 43a’daki asma sözünden Roma çarmıhı, 106b’de Bilam için verilen yaştan da İsa’nın ölüm yaşı çıkarılamaz.

Kaynaklar: Sanhedrin 43a; Sanhedrin 106b; Mişna Sanhedrin 6:4; Sanhedrin 45b–46a; Devarim 21:22–23. Tanah: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Luka 3:23.

Bu iddianın sayfası

189. İddia: Toledot Yeşu’daki çalınan beden anlatısı diriliş tartışmasının eski olduğunu gösterir

Toledot Yeşu adıyla bilinen metinler, İsa hakkında farklı zamanlarda ve dillerde aktarılmış Yahudi anlatılarıdır. Bu anlatılardan bazıları İsa’nın bedeninin nereye götürüldüğüyle ilgilidir. Aynı ayrıntının farklı yazmalarda nasıl anlatıldığı, bu metinlerin hangi tartışmaya tanıklık ettiğini anlamaya yardım eder.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Toledot Yeşu adıyla bilinen metinler, İsa hakkında farklı zamanlarda ve dillerde aktarılmış Yahudi anlatılarıdır. Bu anlatılardan bazıları İsa’nın bedeninin nereye götürüldüğüyle ilgilidir. Aynı ayrıntının farklı yazmalarda nasıl anlatıldığı, bu metinlerin hangi tartışmaya tanıklık ettiğini anlamaya yardım eder.

Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, bir bahçıvanın İsa’nın bedenini başka yere taşıdığı anlatıyı diriliş tartışmasının eski olduğuna delil gösterirler. Bunu, Justin Martyr ile Tertullian’ın aktardığı bedenin çalınması veya başka yere taşınması açıklamalarıyla birlikte okurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Toledot Yeşu tek bir çağda yazılmış, değişmez bir olay tutanağı değildir. İbranice, Aramice ve başka dillerde aktarılmış farklı Yahudi anlatılarından oluşur. Bu metinler İsa hakkında bir görüşü savunmak ve karşı görüşe cevap vermek için yazılmıştır. Bu anlatılar uzun bir süre boyunca aktarılmıştır. Bugün bunların önemli bölümleri Kahire Genizası’ndan gelen el yazması parçaları ve daha sonraki nüshalar üzerinden incelenmektedir. Geniza, eski yazıların saklandığı yerdir; Kahire’deki bu koleksiyon, farklı dönemlere ait çok sayıda belge içerir.

Michael Meerson ile Peter Schäfer’in 2014’te yayımladıkları metinler ve Gideon Bohak’ın en eski metinler üzerine 2026’da yayımlanan araştırması, anlatıların birbirinden farklı olduğunu gösterir. Bir nüsha bir metnin eldeki kopyasıdır. Bir kopyadaki beden anlatısının bütün Toledot geleneğinin tek ve en eski biçimi olduğunu söylemek için yazmaların bunu göstermesi gerekir.

Yaygın anlatılardan birinde İsa’nın takipçilerinin bedeni almayı düşündüğü, Yehuda adlı bir bahçıvanın ise cesedi başka yere taşıdığı anlatılır.

Princeton Geniza Project tarafından yayımlanan Aramice JTS 2529.1 parçasında ise olay başka türlü gelişir. Bu metinde Yeşu’nun cesedi, Tora’nın geceden önce gömülme emri nedeniyle asıldığı yerden indirilir ve bahçıvan Rabbi Yehuda’nın bahçesindeki su kanalına gömülür. Takipçileri daha sonra onu çarmıhta bulamayınca göğe yükseldiğini ileri sürerler. Ardından Pilatus, Yehuda’ya bedenin nerede olduğunu sorar. Yehuda da cesedi çıkarıp göstermeyi teklif eder.

Bu anlatının korunmuş Aramice metninde וקברוהי ברהטא, “Onu su kanalına gömdüler” ve ל֯א֯ אשכחו יתיה על צליבא, “Onu çarmıhta bulamadılar” ifadeleri yer alır. İkinci cümlede tseliva (צליבא), yani “çarmıh” sözcüğü geçer. Takipçiler onu burada arar. Yazma, bu sırada bir mezara baktıklarını söylemez.

Bohak’ın yayımında hasarlı harfler ve yayıncının tamamladığı yerler işaretlenmiştir. Elimizde metnin bir parçası vardır. Kayıp yerlerin nasıl okunduğunu anlamak için bu işaretlere bakılır. Anlatının kendi içinde bedeni daha sonra mezardan çıkarabilen bahçıvan bulunması, yazarın diriliş iddiasına nasıl cevap verdiğini gösterir. Yazma bu olayları birinci yüzyılda kendi gözleriyle gören birinin kaydını vermez.

Parçanın devamında Yehuda’nın bedeni mezardan çıkarıp Tiberias sokaklarında sürüklediğini ve ardından bedenin yeniden gömüldüğünü anlatan sözler bulunur. Bu ayrıntılar Aramice anlatının nasıl devam ettiğini gösterir. Olayın gerçekte bu sırayla yaşandığını doğrulamak için başka tarihsel kayıtlar gerekir.

İki nüshada bedenin yer değiştirmesi farklı biçimde anlatılır. Bir anlatıda bahçıvanın bedeni takipçilerinden önce gizlice taşıması, başka anlatıda bedenin daha önce gömülmesi ve takipçilerin onu bulamaması farklı olay sıralarıdır. Bu iki biçimi tek, değişmemiş Yahudi görgü tanığı belgesi gibi birleştirmek mümkün değildir.

İddiaya dayanak olarak gösterilen Justin Martyr, ikinci yüzyılda Yahudilerin öğrencilerin bedeni çaldığını söylediklerini ileri sürer. Tertullian da üçüncü yüzyıl başında bedenin çalınması veya bahçıvan tarafından taşınmasıyla ilgili karşı açıklamaları anar. İki yazar da Hristiyandır. Yazdıkları, beden hakkında bu açıklamaların erken dönemde tartışıldığını gösterir. Birinci yüzyılda olayı görmüş bir Yahudinin bağımsız kaydını vermezler.

Toledot Yeşu’nun belirli bir sürümünü kesin biçimde beşinci yüzyıla yerleştirmek de kolay değildir. Araştırmacılar geleneğin farklı katmanlarını ve yazmalarını ayrı ayrı inceler. Daha eski tartışma unsurları bulunabilir; bu, sonraki bütün anlatıların birinci yüzyıldaki olayları doğrudan kaydettiğini göstermez.

Diriliş iddiasına karşı “öğrencileri bedeni aldı” açıklamasının daha erken Hristiyan metinlerinde bulunması ayrı bir meseledir. Matta 28:11–15, birinci yüzyılın sonlarına yerleştirilen Hristiyan anlatısında öğrencilerin gece gelip bedeni çaldığı yönündeki bir açıklamayı aktarır. Bu, tartışmanın erken Hristiyan yazılarında yer aldığını gösterir. Matta’nın aktardığı iddiayı doğrulayan bağımsız bir Yahudi görgü tanıklığı burada yer almaz.

Matta’daki anlatı, Toledot Yeşu’nun farklı tarih ve nüshalarda oluşmuş öykülerinin birinci yüzyılda aynı biçimde anlatıldığını da kanıtlamaz.

Devarim 21:22–23, ölmüş kişinin cesedinin gece boyunca ağaçta bırakılmamasını ve gömülmesini emreder. JTS 2529.1’de bu hükmün bir cesedin indirilmesi gerekçesi olarak kullanılması, anlatının Tora’nın hukuki dilinden yararlandığını gösterir. Bu örnekte gömme buyruğunun kaynağı Tora’dır. Bedenin öyküde anlatılan yere gömülüp gömülmediği ise ayrı bir tarih sorusudur. Buyruğun gerçek olması, öyküdeki olayların gerçekleştiğini kanıtlamaz.

Boş bir mezarın gerçekten bulunduğunun tarihsel olarak kanıtlanması, bedenin nasıl ortadan kaybolduğunu veya dirilişin gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına belirlemez. Tanah’ın Maşiah ölçütü ise peygamberlerin vaat ettiği olaylara dayanır. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanmasını, David soyundan gelen adaletli yönetimi ve kutsal yerin halk arasında yeniden bulunmasını bildirir. Toledot Yeşu’nun farklı nüshaları bu görevlerin gerçekleştiğini göstermez.

Toledot Yeşu, İsa hakkındaki Yahudi-Hristiyan polemik tarihini incelemek için değerli bir metin geleneğidir. En eski parçalarla sonraki nüshalar arasındaki farklar, tartışmanın zamanla nasıl değiştiğini gösterir. Bu metinlerdeki beden anlatıları İsa’nın ölümünü, boş mezarı veya dirilişi doğrulayan birinci yüzyıla ait bağımsız görgü tanıklığı sağlamaz.

Birincil metin ve edisyon: Princeton Geniza Project, JTS 2529.1, Aramice metin ve çeviri; Gideon Bohak, The Sentencing of Jesus (Gzar-dina de-Yeshu) (2026); Peter Schäfer ve Michael Meerson, Toledot Yeshu: The Life Story of Jesus (2014). Justin Martyr, Dialogue with Trypho 108; Tertullian, De Spectaculis 30; Matta 28:11–15; Devarim 21:22–23; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37.

Bu iddianın sayfası

190. İddia: Lucian’ın çarmıha gerilmiş adama tapanlardan söz etmesi İsa’yı doğrular

Yunan yazar Lukianos, Peregrinos adlı bir adamın yaşamını anlatırken onun Hristiyanlarla ilişkisine de değinir. Bu bölümde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiği yazılıdır. Yazarın bu kişiyi nasıl tanımladığı ve bilgisini nereden aldığı ayrı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yunan yazar Lukianos, Peregrinos adlı bir adamın yaşamını anlatırken onun Hristiyanlarla ilişkisine de değinir. Bu bölümde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiği yazılıdır. Yazarın bu kişiyi nasıl tanımladığı ve bilgisini nereden aldığı ayrı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Lukianos’un sözünü ettiği çarmıha gerilmiş kişinin İsa olduğunu söylerler. Lukianos Hristiyan topluluğunun dışından bir yazar olduğu için bu satırları İsa’nın yaşadığına ve çarmıhta öldüğüne dışarıdan bir tanıklık sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

İkinci yüzyıl yazarı Samosatalı Lukianos, Peregrinos’un Ölümü adlı eserinde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiğini yazar. Bu eski kayıt, Hristiyan hareketine mensup olmayan bir yazarın, Hristiyanların topluluğun kurucusu hakkında neye inandığını bildiğini gösterir.

Lukianos’un Yunanca ifadesi τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἀνασκολοπισθέντα, “Filistin’de çarmıha gerilmiş insan” anlamındadır. Hristiyanların onu öğretici ve kurucu bir figür olarak gördüğünü de anlatır. İsa adını vermese de bağlam, Hristiyanların benimsediği kişiye işaret eder.

Eserin merkezinde Peregrinos’un yaşamı yer alır. Lukianos, Peregrinos’un Hristiyanlarla ilişkisini ve onlardan gördüğü ilgiyi alaycı bir dille anlatır. Bu anlatım, dönemin Hristiyanları hakkında tarihsel bilgi verebilir. Eserde mahkemenin tuttuğu bir kayıt veya İsa’nın yaşam öyküsü bulunmaz. Lukianos’un kurucu hakkındaki bilgisini hangi kaynaktan aldığı da açık değildir.

Lukianos, çarmıha gerilmeyi kendi gözleriyle gördüğünü söylemez. Pilatus’un adı, ölüm tarihi, boş mezar ve diriliş bu anlatıda yer almaz. İkinci yüzyılda Hristiyanların neye inandığını ve dışarıdan nasıl görüldüğünü bildirir. Bir topluluğun bağlılığı ve fedakarlığı, inandığı her iddianın doğruluğunu tek başına göstermez.

Tanah, Maşiah hakkında belirli vaatler verir. Yeşaya 11:1–12 adalet, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını bildirir. Devarim 13:2–6 ise gerçekleşen bir işaretin bile başka ilahlara yönelten öğretiyi doğrulamayacağını söyler. Lukianos’un kaydı bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. Hristiyanların neye inandığını yazması, çarmıh olayını kendi başına doğrulayan bağımsız bir görgü tanıklığı sağlamaz.

Yunan kaynağı: Samosatalı Lukianos, Peregrinos’un Ölümü 11–13, çeviri ve Yunanca metin. Tanah: Devarim 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

191. İddia: Josephus Hristiyan metinlerindeki İsa tablosunu doğrular

Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, uzun bölümde İsa’nın bilge ve şaşırtıcı işler yapan biri olarak tanıtılmasına, Maşiah olduğunun söylenmesine ve üçüncü gün yeniden göründüğünün anlatılmasına dayanırlar. Bütün bu sözlerin Josephus’a ait olduğunu kabul ederek bir Yahudi tarihçinin Hristiyan metinlerindeki İsa anlatısını doğruladığını ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Josephus’un Yahudi Eski Çağları eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki ayrı pasaj vardır. 18.63–64’teki uzun bölüm Testimonium Flavianum olarak bilinir. 20.200’de ise Yaakov, “Maşiah denilen İsa’nın kardeşi” diye tanımlanır. İki bölümde farklı şeyler söylenir. Her birinin Josephus’un eserine nasıl geçtiği ve neye kanıt olarak kullanılabileceği ayrı ayrı incelenir.

20.200’de Josephus, kutsal hizmetin başındaki kohen olan Hanan’ın Yaakov adlı bir kişiyi yargılatıp öldürtmesini anlatır. Onu τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ, “Maşiah diye adlandırılan İsa’nın kardeşi” sözleriyle tanımlar.

Bu kısa ifadenin Josephus’a ait olduğu araştırmacılar arasında geniş ölçüde kabul edilir ve tarihsel İsa çalışmaları için önemlidir. “Maşiah diye adlandırılan” ifadesi, İsa’nın hangi sıfatla anıldığını gösterir. Bu ifade, tarihçinin İsa’yı Tanah’ın vaat ettiği kral olarak kabul ettiğini söylemez.

18.63–64’ün bugün elimizde bulunan Yunanca biçimi daha uzun bir anlatıdır. İsa’nın bilgeliğinden, yaptığı şaşırtıcı işlerden, Pilatus tarafından çarmıha mahkum edilmesinden ve üçüncü gün yeniden görünmesinden söz eder. Metinde ὁ χριστὸς οὗτος ἦν, “O, Maşiah’tı” ifadesi de bulunur. Bu biçimiyle metin, Hristiyan inancını açıkça onaylıyor gibi görünür.

Araştırmacılar uzun pasajın hangi bölümlerinin Josephus’a ait olduğunu tartışır. Yaygın bir görüş, Josephus’un İsa hakkında yazdığı daha kısa bir bölümün sonradan Hristiyan inancını dile getiren ifadelerle değiştirilmiş olmasıdır. Pasajın tümünü sonraki bir ek sayanlar da vardır.

T. C. Schmidt’in 2025 tarihli çalışması ise pasajın büyük ölçüde veya bütünüyle Josephus’a ait olabileceğini savunur. Bu farklı görüşler karşısında, elimizdeki biçimin her kelimesini tartışmasız Josephus sözü diye sunmak doğru olmaz.

Günümüze ulaşan Yunanca yazmalarda pasajın bulunması önemlidir. Ancak Josephus’un kendi el yazması elimizde değildir. Metni aktaran el yazmaları daha sonraki dönemlerdendir. Dördüncü yüzyılda Eusebios da pasajı alıntılar. Bu nedenle sonraki yazmaların aynı ifadeleri taşıması, her sözün ilk yüzyıldaki özgün metinde bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.

Josephus’un tarihsel İsa’dan söz etmiş olması, onun yaşadığına ilişkin araştırmayı destekler. Bir kişinin yaşaması veya takipçilerinin onu Maşiah sayması ise ölümden dirildiğini ve Tanah’taki görevleri gerçekleştirdiğini kendiliğinden göstermez.

Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Josephus’un İsa’yı anması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez. Kısa bölümün tarihsel değeri, uzun bölümdeki diriliş sözlerinin kesin olarak Josephus’a ait olduğunu da kanıtlamaz.

Tarihsel kaynaklar: Josephus, Yahudi Eski Çağları 18.63–64 ve 20.200; T. C. Schmidt, Josephus and Jesus, Ek 2 (2025). Tanah: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.

Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.

Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.

Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.

Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.

İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.

“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.

Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.

Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.

Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası