Misyoner İddiaları Arşivi

74 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

216. İddia: Yosef’in Mısır’da aldığı adın “dünyanın kurtarıcısı” anlamına gelmesi, Yosef’i Maşiah’ın habercisi yapar

Bereşit’te Paro, Mısır’ın yönetiminde görev verdiği Yosef’e Tsafenat-Paneah adını verir. Yosef daha sonra kıtlık sırasında hem Mısır’daki insanlara hem de ailesine yardım eder. Paro’nun verdiği adın anlamı ve Yosef’in insanları nasıl kurtardığı, anlatının iki ayrı yönüdür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit’te Paro, Mısır’ın yönetiminde görev verdiği Yosef’e Tsafenat-Paneah adını verir. Yosef daha sonra kıtlık sırasında hem Mısır’daki insanlara hem de ailesine yardım eder. Paro’nun verdiği adın anlamı ve Yosef’in insanları nasıl kurtardığı, anlatının iki ayrı yönüdür.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tsafenat-Paneah adının kelimesi kelimesine “dünyanın kurtarıcısı” demek olduğunu söylerler. Yosef’in önce kardeşleri tarafından reddedilip sonra onları kurtarmasını İsa’nın yaşamıyla ilişkilendirirler. Onlara göre Yosef’in başından geçenler, İsa’nın önce reddedileceğini ve daha sonra kabul edileceğini haber verir.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 41:45, Paro’nun Yosef’e צָפְנַת פַּעְנֵחַ, Tsafenat-Paneah adını verdiğini söyler. Adın çevirisini vermez. “Dünyanın kurtarıcısı” açıklaması eski bir Hristiyan yorumunda yer alır. Bu açıklamanın adın Mısır dilindeki anlamı olup olmadığı, adın kökeniyle ilgili ayrı bir sorudur.

Jerome bu adı “dünyanın kurtarıcısı” olarak açıklamıştır. Fakat adın hangi Mısır dili ifadesinden geldiğine dair farklı görüşler vardır. Modern açıklamalardan biri, adı “Tanrı konuştu ve o yaşar” anlamına yakın bir ifadeyle ilişkilendirir. Adın eski Mısır dilindeki biçimi ve nasıl çevrileceği tartışmalıdır. Bereşit’te verilmeyen bir çeviriyi kesinmiş gibi kullanmak için yeterli dayanak yoktur.

Yahudi kaynakları adı farklı biçimlerde açıklar. Targum Onkelos, Tora’nın Aramice çeviri ve açıklamasıdır. Raşi ve Targum Onkelos adı gizli şeylerin açığa çıkarılmasıyla ilişkilendirir. Bereşit Rabba 90:3, Yosef’in gizli şeyleri açıklamasından söz eder. Başka bir yorum, adın harflerini Yosef’in farklı özellikleriyle ilişkilendirir.

Bunlardan biri “kurtaran” anlamındaki podehtir. Bu yorumda tek bir harfle ilişkilendirilen nitelik, bütün adın sözlük anlamının “dünyanın kurtarıcısı” olduğunu göstermez.

Yosef’in kendi öyküsündeki görevi açıktır. Paro’nun düşlerini yorumlar, yedi bolluk yılının ardından yedi kıtlık yılı geleceğini açıklar. Bolluk yıllarında tahılın depolanmasını, kıtlık geldiğinde ise dağıtılmasını yönetir. Kıtlık çevre ülkeleri de etkileyince insanlar tahıl almak için Mısır’a gelir (Bereşit 41:53–57). Yosef, Tanrı’nın onu ailesinden önce yaşamı korumak ve büyük bir kurtuluş sağlamak için gönderdiğini söyler (45:5–7).

Yosef kardeşlerinin yaptığını kötülük olarak tanımlar. Tanrı’nın bu olaylar sonunda birçok insanın yaşamasını sağladığını da söyler (50:20). Öyküde kurtarmanın ne anlama geldiği bellidir. Aç kalan insanlara yiyecek ulaşır ve hayatta kalırlar. Bu görev, daha sonra başka bir kişinin insanlığın günahları için ölmesine ilişkin bir kehanet olarak tanımlanmaz.

Hristiyan yorumunda Yosef’in kardeşleri tarafından reddedilmesi ve sonradan onları kurtarabilecek bir göreve yükselmesi, İsa’nın başından geçenlerle karşılaştırılır. Bereşit’te kardeşleri kıtlık yüzünden Yosef’in yaşadığı Mısır’a gider. Yosef o yıllar boyunca Mısır’da yaşar. Bu olaylar arasında ölmesi, dirilmesi, göğe çıkması veya yüzyıllar sonra geri dönmesi anlatılmaz (Bereşit 42–45). Ailenin onu sonradan tanıması ile ölümden sonra ikinci geliş aynı olay değildir.

Yosef ile gelecekteki kurtuluş arasında Yahudi kaynaklarında da ilişkiler kurulmuştur. Talmud’un Sukka 52a–b bölümünde Maşiah ben Yosef’ten söz edilir. Bu rabbinik gelenek, Nasıralı İsa’nın Yosef’in hayatında önceden bildirildiğini veya İsa’nın iki gelişini kanıtlamaz.

Maşiah’a ilişkin ayetler, David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Yosef’in kıtlıktan hayat kurtarması bu vaatlerin yerine geldiğini göstermez.

Tsafenat-Paneah’ın “dünyanın kurtarıcısı” olduğu kesin bir çeviri değildir. Yosef’in insanları kıtlıktan kurtarması ise Bereşit’te açıkça anlatılır. Bu olayları İsa’nın hayatıyla benzeştirmek, Bereşit’in onun ölümünü ve ikinci gelişini önceden bildirdiğini kanıtlamaz.

Kaynaklar: Bereşit 41:45, 41:53–57, 42–45 ve 50:20; Raşi ve Targum Onkelos, Bereşit 41:45; Bereşit Rabba 90:3; Sukka 52a–b; NET Bible, Bereşit 41:45 filolojik notu; Encyclopedia of the Bible, Zaphenath-Paneah; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37.

Bu iddianın sayfası

217. İddia: Eliyahu’nun iki hizmet dönemi İsa’nın iki gelişini önceden haber verir

Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk döneminde İsrael’in günahlarını kınamasını, zulüm görmesini ve göğe alınmasını bir arada değerlendirirler. Eliyahu gelecekte gönderildiğinde İsrael’in onu kabul edeceğini söylerler. Onlara göre bu sıra İsa’nın önce reddedileceğini ve ikinci gelişinde kabul edileceğini gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini gerçekten söyler. Malaki’nin sözünde peygamberin adı ve görevi verilir. Bu yüzden hangi kişinin geleceği, iki yaşam öyküsü arasında benzerlik kurularak belirlenmez.

II Melahim 2:11, Eliyahu’nun kasırga içinde göğe alındığını anlatır. Malaki 3:23’te Tanrı onun adını açıkça vererek şöyle der: “İşte, Tanrı’nın büyük ve korkunç günü gelmeden önce size navi Eliyahu’yu gönderiyorum.” Buradaki navi, peygamber demektir. Hristiyan çevirilerinde bu ayet Malaki 4:5 olarak numaralanır.

Bir sonraki ayet Eliyahu’nun görevini söyler. Babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Bu söz aile içinde yeniden yakınlık kurulmasını anlatır. Bundan hemen önce ise “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın” emri bulunur ve Sinay’da verilen hükümler anılır (Malaki 3:22–24). Geleceğe ilişkin bu sözler, halkı Tora’dan uzaklaştıran bir görev tarif etmez.

Eliyahu’nun ilk döneminde ona karşı çıkanlar da sözüne kulak verenler de vardır. İzevel onu öldürmekle tehdit eder ve Eliyahu halkın antlaşmayı terk etmesinden yakınır.

Fakat Karmel’de ateş düştüğünde halk yüzüstü yere kapanıp “Tanrı, O Tanrı’dır” diye karşılık verir. Tanrı ayrıca Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığını söyler (I Melahim 18:17–40; 19:1–18). Antlaşmayı terk edenlerin yanında, Eliyahu’nun çağrısına cevap verenler ve baştan beri Baal’a boyun eğmeyenler de vardır.

Mişna Eduyot 8:7, Eliyahu’nun dünyada barış sağlama görevini öne çıkarır. Eruvin 43b ile Rambam’ın Mişne Tora, Melahim 12:2’deki açıklaması da Eliyahu’nun gelecek rolünü Maşiah’ın rolünden ayrı ele alır. Bu rabbinik açıklamalar Eliyahu’nun gelecekteki görevini ele alır. Malaki’de adı verilen peygamberin yerine başka bir kişiyi koymaz.

Pesah, İsrael’in Mısır’dan çıkışının anıldığı bayramdır. Bayramın gecesinde yapılan Seder yemeğinde çıkış öyküsü belirli bir düzen içinde anlatılır; Eliyahu’ya ilişkin beklenti de bu geleneğin parçasıdır. Beklenen kişi, Malaki’nin adını verdiği Eliyahu’dur. Bu gelenekten İsa’nın ikinci gelişinin kabul edildiği sonucu çıkarılamaz.

Maşiah’a ilişkin ayetler ise David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını, halkın birliğini ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Malaki, Eliyahu’yu David soyundan gelen bu kral olarak adlandırmaz. Eliyahu’nun görevi ile kralın görevi ayrı ayrı açıklanır.

Tanah, Eliyahu’nun yeniden gönderileceğini adıyla ve göreviyle bildirir. Malaki’nin söylediği, Eliyahu’nun Tanrı’nın büyük gününden önce gönderileceğidir. İsa’nın önce ölüp sonra dirileceği ve yüzyıllar sonra dönüp görevini tamamlayacağı bu ayetlerden çıkarılamaz.

Kaynaklar: II Melahim 2:11; Malaki 3:22–24; I Melahim 18:17–40, 19:1–18; Mişna Eduyot 8:7; Eruvin 43b; Rambam, Mişne Tora, Melahim 12:2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

220. İddia: Yetmişinci Yovel yaklaşık 1996’ya denk gelir ve son zamanlara işaret edebilir

Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel’in yetmiş “yedi”sini yetmiş Yovel dönemi olarak okumayı önerirler. İlk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra tutulduğunu varsayıp yetmişinci Yovel’i yaklaşık 1996’ya yerleştirirler. Bu tarihin, yirminci yüzyılın sonlarında Maşiah’ın İsrael’in sıkıntılarına son vereceği döneme işaret edebileceğini söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Bu hesap, Tanah’ın verdiği kesin bir tarih değildir. İddiayı ileri süren kaynak da bu hesabı bir tahmin olarak sunar. Hesap, Daniel’deki “yetmiş yedi”yi yetmiş Yovel’e dönüştürmeye ve sayımın hangi yılda başlayacağını ayrıca varsaymaya dayanır.

Vayikra 25:8–10’da yedişer yıllık yedi dönem, yani toplam 49 yıl sayılır. Ardından ellinci yıl Yovel olarak kutsanır ve özgürlük ilan edilir. Yovel’de bir ailenin toprağının kendisine geri dönmesi ve özgürlüğe kavuşacak kişiler hakkında kurallar vardır. Bu hükümler, toprağın asıl sahibinin Tanrı olduğunu hatırlatır (25:10–24).

İddiada ilk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra gerçekleştiği varsayılır. Fakat Talmud’un Arahın 12b bölümündeki hesap, ülkeye girişin ardından ülkeyi ele geçirmek için yedi yıl, toprakları paylaştırmak için de yedi yıl geçtiğini söyler. Yovel sayımı bu on dört yıl bittikten sonra başlar. Dolayısıyla önerilen başlangıç, bu klasik hesapla uyuşmaz.

Döngü uzunluğu konusunda da görüş farkı vardır. Bir hesapta ellinci yıl ayrı bir Yovel yılıdır. Rabbi Yehuda’nın görüşünde ise ellinci yıl sonraki dönemin ilk yılı olarak da sayılır. Bu görüşte bir Yovel ile sonraki Yovel arasında 49 yıl vardır.

Bu görüşler Roş HaŞana 9a ve Arahın 12b’de tartışılır. Başlangıç yılı ve döngünün uzunluğu değiştiğinde sonuç da değişir. 1996 tarihi, metinden zorunlu olarak çıkan tek sonuç değildir.

Daha temel sorun Daniel’dedir. Daniel 9:24–27 “yetmiş yedi” der. Metinde “yetmiş Yovel” yazmaz. Yedi yıllık dönemlerle Yovel arasında düşünsel bir yakınlık kurulabilir. Fakat Daniel’deki yetmiş yediyi, her biri yaklaşık yarım yüzyıllık yetmiş ayrı Yovel döngüsüne çevirmek çok daha uzun bir süre üretir. Yedişer yıllık yetmiş dönem 490 yıl eder. Yetmiş Yovel ise her aralığın uzunluğuna göre üç bin yılı aşan bir süre eder. Ayet bunlardan birini diğerine çevirecek bir kural vermez.

İddiada Hizkiyahu dönemindeki Aşur istilası ve Yeşaya 37:30 da geleceğe ilişkin bir örnek olarak kullanılır. Ayet, ilk yıl kendiliğinden yetişen ürünün, ikinci yıl da o üründen kendiliğinden çıkanın yenmesini, üçüncü yıl ise ekim ve biçim yapılmasını söyler. Burada “Yovel” kelimesi geçmez. Bu işareti belirli bir Yovel yılına yerleştirmek ayrıca tarihsel bir hesap, onu 1996’ya bağlamak ise başka bir varsayım gerektirir.

Önerilen tarih artık geçmiştir. İsrael’in bütün sıkıntılarının sona ermesi ve peygamberlerin bildirdiği dünya barışı 1996’da gerçekleşmemiştir. Yeşaya 2:2–4, ulusların savaş öğrenmeyeceğini söyler. Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanacağını ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını anlatır. Takvimde bir sayı bulmak bu sonuçların gerçekleştiğini göstermez.

Yovel’in hesaplanması ve hükümleri Tora’da açıkça yer alır. Daniel’in yetmiş yedisinin yetmiş Yovel olduğu ve bunların 1996’da tamamlandığı ise metnin söylediği bir sonuç değildir. 1996’yı veren sonuç, hem Daniel’de sayılan birimin değiştirilmesine hem de Yovel için belirli bir başlangıç seçilmesine bağlıdır. Bu hesap İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.

Kaynaklar: Vayikra 25:1–24; Bamidbar 36; Bavli Arahın 12b; Roş HaŞana 9a; Daniel 9:24–27; Yeşaya 37:30–32, 2:2–4; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

232. İddia: Şilo ve Yehuda’nın asası, İsa’da gerçekleşecek kalıcı krallığı bildirir

Bereşit 49’da Yaakov, Yehuda’nın yönetim gücünü bir asayla anlatır. Şilo’nun gelişinden ve halkların ona bağlılığından söz eder. Yehuda’nın bağımsız krallığının ne zaman sona erdiği ve bu ayetteki asanın neyi anlattığı iki ayrı sorudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit 49’da Yaakov, Yehuda’nın yönetim gücünü bir asayla anlatır. Şilo’nun gelişinden ve halkların ona bağlılığından söz eder. Yehuda’nın bağımsız krallığının ne zaman sona erdiği ve bu ayetteki asanın neyi anlattığı iki ayrı sorudur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, asayı hiç kesilmeden süren bir krallık olarak değil, Yehuda’ya ait yönetim hakkı olarak okurlar. Yehezkel 21’deki tahtın devrilmesiyle hakkın sahibine verilmesi arasındaki süreyi, krallığın geçici olarak ortadan kalkmasıyla açıklarlar. Şilo’nun Maşiah olduğunu ve krallık vaadinin İsa’da gerçekleşeceğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Şilo’nun Maşiah ile ilişkilendirilmesi eski Yahudi yorumlarında da bulunur. Fakat Şilo’nun Maşiah olarak yorumlanması, onun İsa olduğunun veya ayetin İsa’nın geliş tarihini verdiğinin kanıtı değildir.

Bereşit 49:10’da şöyle denir: לֹא־יָסוּר שֵׁבֶט מִיהוּדָה וּמְחֹקֵק מִבֵּין רַגְלָיו עַד כִּי־יָבֹא שִׁילֹה וְלוֹ יִקְּהַת עַמִּים. Ayet, asanın Yehuda’dan ayrılmamasından, Şilo’nun gelişinden ve halkların ona bağlılığından söz eder. Tora’nın Aramice çevirilerinden Onkelos bunu Maşiah’ın gelişi ve krallığın ona ait olmasıyla ilişkilendirir. Şilo ifadesi hakkında başka dilsel açıklamalar da vardır.

Yehuda’nın son kralı Birinci Tapınak döneminin sonunda tahttan indirildi. Asa o anda Yehuda’dan ayrılmış olsaydı, bu okumaya göre Şilo’nun İsa’dan yüzyıllar önce gelmesi gerekirdi.

Bu itiraza karşı, asanın, Yehuda’nın başında her zaman bağımsız bir kral bulunacağı anlamına gelemeyeceği, Yehuda’ya ait krallık ilkesinin gelecekte Maşiah’ta gerçekleşeceği savunulur. Buna göre son kralın devrilişi, İsa’nın ne zamana kadar gelmiş olması gerektiğini belirleyen bir tarih sayılmaz.

II Melahim 25, Babil’in Yehuda krallığını yıkışını ve sürgünü anlatır. “Asa” kesintisiz bağımsız krallık demekse bu siyasi kesinti İsa’dan çok önce yaşanmıştır. Asa, daha geniş bir yönetim hakkı veya otorite çizgisi anlamında yorumlanırsa, bağımsız krallığın kesildiği tarihten otomatik olarak bir Maşiah son tarihi çıkarılamaz.

Sanhedrin 5a, asayı Babil’deki sürgün önderleriyle, ayetteki diğer yönetim ifadesini İsrael ülkesindeki önderlerle ilişkilendirir. Raşi de bu yorumdan yararlanır. Bu rabbinik açıklama, Yehuda’yla ilişkili otoritenin ülke bağımsız bir krallık olmadan da sürebildiğini gösterir. Bu yorum İsa’yı ayetteki kişi olarak tanımlamaz.

Hristiyan yorumun kullandığı Yehezkel 21:30–32’de, Hristiyan numaralandırmasında 21:25–27, yönetimin devrilmesinden ve hakkın sahibi gelince ona verilmesinden söz edilir. Bu bölüm, bir dönem fiili krallığın bulunmaması ile gelecekte hükümdarlığın vaat edilmesini birlikte anlatır. Yehezkel, İsa’yı o hak sahibi olarak adlandırmaz.

Bereşit 49:10’daki İbranice ad sözcüğü “kadar” demektir. Bu sözcük her bağlamda, belirtilen noktadan sonra önceki durumun tersine döneceği anlamına gelmez. Bereşit 28:15’te Tanrı Yaakov’a vaadini yerine getirinceye kadar onu bırakmayacağını söyler. Bu sözden Tanrı’nın, vaadi yerine getirdikten sonra Yaakov’u terk edeceği sonucu çıkmaz. Dolayısıyla 49:10 yalnız bu sözcükten hareketle basit bir son tarih hesabına dönüştürülemez.

Ayetin sonundaki halkların bağlılığı da önemlidir. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28, David soyundan yönetimle birlikte adaleti, İsrael’in toplanmasını ve güvenliği anlatır. İsa’nın yaşamı sırasında David krallığı kurulmamış ve bu vaat edilen sonuçlar gerçekleşmemiştir. Bunları daha sonraki bir ikinci gelişe bağlamak, Bereşit 49:10’un verdiği bir takvim değildir.

Bereşit krallık vaadini Yehuda’ya bağlar. İsa’nın o kral olduğunu göstermek için, aynı krallıkla ilgili olarak peygamberlerin bildirdiği olayların onun zamanında gerçekleştiğini göstermek gerekir. Şilo’ya Maşiah anlamı vermek, onun İsa olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Kaynaklar: Bereşit 49:8–12, 28:15; Targum Onkelos ve Raşi, Bereşit 49:10; Sanhedrin 5a; II Melahim 25; Yehezkel 21:30–32; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

233. İddia: Pavlus’un görümü dışında da İsa’nın Maşiah olduğuna dair metinsel kanıt vardır

Elçilerin İşleri, Pavlus’un Şam yolunda olağan dışı bir görüntü yaşadığını anlatır. Aynı kitap Pavlus ve Apollos’un bazı insanlara kutsal metinleri açıklayıp onları ikna ettiğinden de söz eder. Bir insanı neyin ikna ettiği ve öne sürdüğü yorumun metne uyup uymadığı ayrı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Elçilerin İşleri, Pavlus’un Şam yolunda olağan dışı bir görüntü yaşadığını anlatır. Aynı kitap Pavlus ve Apollos’un bazı insanlara kutsal metinleri açıklayıp onları ikna ettiğinden de söz eder. Bir insanı neyin ikna ettiği ve öne sürdüğü yorumun metne uyup uymadığı ayrı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bir kişinin İsa’ya inanmak için Pavlus’la aynı deneyimi yaşamasının gerekmediğini söylerler. Elçilerin İşleri’nde kimi Yahudilerin Pavlus ve Apollos’un metinler üzerinden yaptığı açıklamalara inandığını belirtirler. Onlara göre bu olaylar, İsa’nın Maşiah olduğunu göstermek için görüm dışında da metinsel kanıt bulunduğunu gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Pavlus’un yaşadığı söylenen deneyimden, İsa’ya inanan herkesin aynı deneyimi yaşaması gerektiği sonucu çıkmaz. Elçilerin İşleri gerçekten bazı kişilerin metinler üzerine yapılan konuşmalarla ikna olduğunu anlatır. Bir yoruma inanan kişilerin bulunması, yorumun Tanah’ın ne söylediğini doğru yansıttığını kendi başına göstermez.

Elçilerin İşleri 17:1–4, Pavlus’un sinagogda Kutsal Yazılar üzerinden tartıştığını ve bazı dinleyicilerin inandığını söyler. 18:24–28’de Apollos’un da İsa’nın Maşiah olduğunu metinlere dayanarak savunduğu anlatılır.

Pavlus’un mektupları, Hristiyan inancının erken dönemde nasıl aktarıldığına tanıklık eder. Örneğin Birinci Korintliler 15:3–8, Pavlus’un devraldığını söylediği diriliş anlatısını bildirir. Tanah’ın verdiği kimlik ölçütü başka bir veridir. Yehezkel, İsrael’in kendi toprağında tek bir halk olarak toplanmasını ve David soyundan tek bir kralın yönetimini vaat eder. Erken bir inanç aktarımının tarihlenmesi, peygamberin tarif ettiği bu olayların yaşandığını göstermez. (Yehezkel 37:21–28).

Bunlar Hristiyan kitabının kendi anlatısı içindeki bilgilerdir. Bir konuşmacının başarılı olduğunun söylenmesi, kullandığı her ayetin doğru yorumlandığını ayrıca göstermez. Bir ayetin anlamı, dinleyicilerin sayısıyla veya konuşmacının başarısıyla belirlenmez.

Pavlus’un özel deneyimi Elçilerin İşleri 9, 22 ve 26’da anlatılır. Bir kişinin böyle bir olay yaşadığını bildirmesi, neden inandığını açıklayabilir. Fakat deneyimden çıkarılan öğretinin doğruluğu, deneyimin kendisiyle kanıtlanmaz.

Devarim 13:2–6, başka ilahlara çağıran kişinin duyurduğu işaret veya olağanüstü olay gerçekleştiğinde de o kişinin çağrısına uyulmamasını emreder. Devarim 18:20–22 de Tanrı adına konuştuğunu söyleyen kişinin sözlerinin sınanmasını ister. Olağanüstü bir iddia, Tanrı’nın daha önce verdiği ölçülerin yerine geçmez.

Şemot 19:9’da Tanrı, halkın O’nun Moşe ile konuşmasını işiteceğini söyler. Devarim 4:10–14 ve 33–35, İsrael’e Sinay’daki ortak tanıklığını ve aldığı buyrukları hatırlatır. Rambam da Mişne Tora, Tora’nın Temelleri 8:1–2’de Moşe’ye duyulan güveni Sinay’daki tanıklıkla açıklar. Tek bir kişinin sonradan anlattığı deneyim, Sinay’da halkın birlikte tanık olduğu antlaşmanın yerine geçmez.

Bu Hristiyan yorumunda Pavlus’un önceki bağlılığının çok güçlü olduğu ve bu yüzden onu sarsmak için olağanüstü bir olay gerektiği ileri sürülür. Bu, onun düşüncesinin neden değiştiğine dair bir açıklamadır. Bu açıklama, Pavlus’un neden fikir değiştirmiş olabileceğiyle ilgilidir. Onun inanmaya başladığı şeyin doğru olduğunu göstermez.

Maşiah’a ilişkin vaatler Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28’de David soyundan yönetim, adalet, İsrael’in toplanması ve güvenlik gibi sonuçlarla anlatılır. Pavlus’un deneyimi ve bir konuşmaya inananların sayısı, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.

Özel görüm yaşamadan da bir inanca katılmak mümkündür. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası, Tanah’ın ne söylediğine ve vaat edilen olayların gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılarak sınanır. Elçilerin İşleri, kullanılan yorumların Tanah’ta doğrulandığını sırf bazı dinleyiciler ikna oldu diye göstermez.

Kaynaklar: Devarim 13:2–6, 18:20–22 ve 4:2, 10–14, 33–35; Şemot 19:9; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Rambam, Mişne Tora, Tora’nın Temelleri 8:1–2. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Elçilerin İşleri 9, 17:1–4, 18:24–28, 22 ve 26.

Bu iddianın sayfası

241. İddia: Zekeriya 12:10 hakkındaki rabbinik yorumlar İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlar

Zekeriya 12, Yeruşalayim’e karşı toplanan ulusları ve bunun ardından tutulan yası anlatır. Yasla ilgili ayette önce “Bana” denir, sonra “onun için” yas tutulacağından söz edilir. Yahudi yorumcular bu ifadelerin kime işaret ettiğini farklı biçimlerde açıklarlar.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Zekeriya 12, Yeruşalayim’e karşı toplanan ulusları ve bunun ardından tutulan yası anlatır. Yasla ilgili ayette önce “Bana” denir, sonra “onun için” yas tutulacağından söz edilir. Yahudi yorumcular bu ifadelerin kime işaret ettiğini farklı biçimlerde açıklarlar.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Raşi, Radak ve İbn Ezra’nın delinen kişiyi Maşiah’la ilişkilendirdiğini söylerler. Talmud’da da Maşiah’la ilgili bir yorumun yer almasını bu okumanın desteği sayarlar. Buradan hem ayetin hem de anılan Yahudi kaynaklarının İsa’nın Maşiah olduğunu gösterdiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Zekeriya 12:10’un Maşiah ile ilişkilendirildiği bir rabbinik yorum gerçekten vardır. Talmud’un Sukka 52a bölümü, ayetteki yasın açıklamalarından birinde öldürülen Maşiah ben Yosef’ten, yani Yosef’le ilişkilendirilen Maşiah’tan söz eder. İbn Ezra da bu yorumu kullanır. Fakat bir ayetin Maşiah ben Yosef ile ilişkilendirilmesi, o kişinin Nasıralı İsa olduğunun gösterildiği anlamına gelmez.

Zekeriya 12, Yeruşalayim’e karşı toplanan ulusları, Yehuda’nın savunulmasını ve ardından gelen büyük yası anlatır. 12:10’da וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו sözleri yer alır.

Cümlede elai, “Bana”, ardından alav, “onun için” denir. “Bana” konuşanı, “onun için” ise hakkında konuşulan kişiyi gösterir. Bu yüzden kime bakıldığı ve kimin için ağlandığı ayrı ayrı açıklanmalıdır. Bu geçiş tek başına “Tanrı insan bedeninde delindi” hükmünü vermez.

Raşi’nin açıklamasında, ulusların öldürdüğü İsraelliler için yas tutulması yer alır. Ardından bilgelerin Sukka’da ayeti öldürülen Maşiah ben Yosef hakkında yorumladığını ayrıca belirtir. Raşi’nin kendi açıklaması İsrael’den öldürülenler üzerinedir. Maşiah ben Yosef açıklamasını ise bilgelerden aktarır.

Zekeriya 12:11, Yeruşalayim’deki büyük yası Megiddo ovasındaki Hadad Rimon yasına benzetir. Krallar kitabında Yoşiya, Megiddo’da Firavun Neho ile karşılaşır ve orada öldürülür. Divre HaYamim’de de Yehuda ile Yeruşalayim’in Yoşiya için yas tuttuğu anlatılır. Peygamberin ölçü aldığı olay, ulusun savaşta kaybettiği önder için tuttuğu gerçek yastır. Sukka’daki Maşiah ben Yosef okuması da gelecekteki savaştan söz eden bu bağlamda yer alır. (Divre HaYamim Bet 35:20–25).

Radak önce savaşta İsrael’den öldürülen kişiyle ilgili yas üzerinde durur. Sonra bilgelerin Maşiah ben Yosef yorumunu aktarır ve bu açıklamanın ayette neden daha açık ifade edilmediğini sorar. İbn Ezra ise Maşiah ben Yosef’in savaşta öldürülmesi yorumunu daha doğrudan kullanır. Bu nedenle üç yorumcuya da tek ve aynı açıklamayı yüklemek doğru değildir.

Sukka 52a’da yasın nedeni hakkında iki görüş bulunur: חַד אָמַר עַל מָשִׁיחַ בֶּן יוֹסֵף שֶׁנֶּהֱרַג וְחַד אָמַר עַל יֵצֶר הָרַע שֶׁנֶּהֱרַג. Bir görüş öldürülen Maşiah ben Yosef’i, diğeri insanı kötülüğe iten eğilimin yok edilmesini anlatır. Bu, ayetin rabbinik yorumundaki iki açıklamadır.

Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David, bu rabbinik gelenekte ayrı figürler olarak ele alınır. İbn Ezra’nın savaşta öldürülen Maşiah ben Yosef’ten söz etmesi, birinci yüzyılda çarmıha gerilen İsa’yı adlandırdığı anlamına gelmez. Bu iki kişinin aynı olduğu iddiası ayrıca kanıt gerektirir.

Yuhanna 19:37, Zekeriya’daki sözleri İsa’nın ölümüne uygular. Yuhanna’nın yazdığı anlatı, Zekeriya’nın sözlerini başka bir olay için kullanır. Zekeriya’nın İbranice metni veya anılan rabbinik kaynaklar, Nasıralı İsa adını vermez.

Tanah’ta David soyundan kralın adaleti, İsrael’in toplanması ve halkın güvenliği Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28’de anlatılır. Bir kişinin öldürülmesi bu sonuçların gerçekleştiğini tek başına göstermez.

Zekeriya 12:10’un Maşiah ben Yosef’e bağlandığı gerçek bir yorum vardır. Yorumun sözünü ettiği kişi Maşiah ben Yosef’tir. Zekeriya’nın sözleri ve bu açıklamalar, o kişinin İsa olduğunu veya Tanrı’nın insan bedeninde delindiğini göstermez.

Kaynaklar: Zekeriya 12:2–13:1; Raşi, Radak ve İbn Ezra, Zekeriya 12:10; Sukka 52a; Yeşaya 11; Yeremya 23; Yehezkel 37. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Yuhanna 19:37.

Bu iddianın sayfası

242. İddia: Rabbinik “iki Maşiah” öğretisi tek Maşiah’ın iki gelişini kanıtlar

Rabbinik metinlerde iki kişi, Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David, ayrı adlarla anılır. Bunlardan birinin öldürülmesi üzerine yas tutulduğu, diğerinin ise bu ölümü gördüğünde Tanrı’dan yaşam istediği anlatılır. Bu sahne, her birinin öykü içinde nasıl bir rolü olduğunu gösterir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Rabbinik metinlerde iki kişi, Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David, ayrı adlarla anılır. Bunlardan birinin öldürülmesi üzerine yas tutulduğu, diğerinin ise bu ölümü gördüğünde Tanrı’dan yaşam istediği anlatılır. Bu sahne, her birinin öykü içinde nasıl bir rolü olduğunu gösterir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Talmud’un ve erken Yahudi kaynaklarının acı çekip ölen bir Maşiah ile hüküm süren başka bir Maşiah’tan söz etmesini, bütün peygamberliklerin tek gelişe sığdırılamadığının kabulü olarak okurlar. Onlara göre bu iki rol, aynı Maşiah’ın önce acı çekip ölmesi, sonra hükümdar olarak ikinci kez gelmesiyle açıklanır.

Tanah’ın Cevabı:

Rabbinik gelenekte Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David adlı iki figür gerçekten vardır. Fakat iki ayrı figürden söz etmek, aynı kişinin iki kez geleceğini söylemek değildir. Sukka’daki anlatı, her birinin ne yaptığını ve birinin ötekinin ölümüne nasıl karşılık verdiğini gösterir.

Sukka 52a, Zekeriya 12’deki yasın nedeni üzerine iki görüş aktarır. Bir görüşe göre yas, מָשִׁיחַ בֶּן יוֹסֵף שֶׁנֶּהֱרַג, “öldürülen Maşiah ben Yosef” içindir. Diğer görüşe göre yas, insanı kötülüğe iten eğilimin yok edilmesiyle ilgilidir. Gemara, yani Talmud’daki tartışma, aynı ayet için bu iki yorumu aktarır.

Zekeriya 12:11, Yeruşalayim’de tutulacak yası Megiddo ovasındaki Hadad Rimon yasına benzetir. Bu benzetme, ulusal yası bir savaşta kaybedilen önder için tutulan yasla ilişkilendiren Yahudi okumasını açıklar. Sukka 52a’nın bir görüşünde Maşiah ben Yosef öldürülen kişidir. Maşiah ben David ise bu ölümü gördükten sonra Haşem’den kendisi için hayat diler. Bu olayda birinin ölümü, diğerinin dileğini doğurur. (Zekeriya 12:10–14).

Aynı tartışmada Maşiah ben David de yer alır. Onun yaptığı şey, öteki Maşiah’ın başına gelenlerden ayrıdır. Maşiah ben Yosef’in öldürüldüğünü görünce kendisi için Tanrı’dan yaşam ister. Bu sahnede biri diğerini görür ve onun ölümünden sonra konuşur. Metin bu iki adı, ölüp daha sonra başka bir adla dönen tek kişinin iki dönemi olarak açıklamaz.

“Maşiah ben Yosef” adı Tanah’ta açık bir peygamberlik unvanı olarak geçmez. İki figüre ilişkin anlatım, rabbinik yorum ve gelecekle ilgili gelenekler içinde gelişmiştir. Rabbinik bir kaynakta iki kişiden söz edilmesi, Tanah’ın Nasıralı İsa’nın iki kez geleceğini bildirdiğini göstermez.

Sanhedrin 98a farklı bir soruyu ele alır. Daniel 7:13’teki bulutlarla geliş ile Zekeriya 9:9’daki eşeğe binmiş kralı İsrael’in durumuna göre açıklar. Halk layıksa geliş bulutlarla olur. Layık değilse kral eşeğe binmiş olarak gelir. Burada koşullara bağlı iki açıklama vardır. “Önce eşekle gelecek, ölecek ve yüzyıllar sonra bulutlarla dönecek” biçiminde bir sıra verilmez.

Hristiyan yorum, iki figürün farklı görevlerini tek bir kişinin iki döneminde birleştirir. Görevlerin bazı yönleri karşılaştırılabilir. Bunları aynı kişiye vermek için metnin de aynı kişiden söz etmesi gerekir. Bu eşitleme Sukka’nın kendi söylediği şey değildir.

Tanah, David soyundan kral hakkında belirli vaatler verir. Yeşaya 11:1–12 ve Yeremya 23:5–8 adaletli yönetimi, İsrael’in toplanmasını ve güvenliği anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesi ve kutsal yerle ilgili vaatleri içerir. Bu sonuçlar, bir başka figürün ölümünden söz eden rabbinik yorumla kendiliğinden gerçekleşmiş olmaz.

Sukka 52a, Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David’i ayrı kişiler olarak anlatır. Biri öldürüldüğünde öteki bu ölümü görür ve Tanrı’ya seslenir. Kaynak, İsa’nın önce gelip öldüğünü ve yüzyıllar sonra kral olarak döneceğini öğretmez.

Kaynaklar: Sukka 52a; Sanhedrin 98a; Zekeriya 9:9–10, 12:10–14; Daniel 7:13–14, 18, 27; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

243. İddia: Gid’on’un reddedilmesi ve ölümden kurtulması İsa’nın reddedilip dirilmesini haber verir

Şoftim kitabında Gid’on, babasının Baal’a ait sunağını yıktıktan sonra şehrin adamlarının ölüm tehdidiyle karşılaşır. Babası Yoaş kalabalığa cevap verir. Gid’on’un o gün kurtulmasından sonra neler yaptığı ve sonunda nasıl öldüğü de aynı kitapta anlatılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Şoftim kitabında Gid’on, babasının Baal’a ait sunağını yıktıktan sonra şehrin adamlarının ölüm tehdidiyle karşılaşır. Babası Yoaş kalabalığa cevap verir. Gid’on’un o gün kurtulmasından sonra neler yaptığı ve sonunda nasıl öldüğü de aynı kitapta anlatılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Gid’on’un ailesinin ve şehir halkının ona karşı çıkmasını, onu öldürmek isteyenlerden babasının müdahalesiyle kurtulmasını İsa’nın hikayesine benzetirler. Onlara göre bu olay, İsa’nın reddedileceğini ve öldükten sonra Babası tarafından diriltileceğini önceden gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Gid’on gerçekten ölümle tehdit edildi ve babası onu savundu. Yoaş’ın müdahalesi sırasında Gid’on hayattadır. Bundan sonra da yaşamını sürdürür. Şoftim’de Gid’on’un bu olayda öldüğü veya dirildiği söylenmez.

Şoftim 6:25–27’de Tanrı, Gid’on’a babasının Baal sunağını yıkmasını ve yanındaki Aşera’yı kesmesini buyurur. Gid’on bunu yapar. Şehrin adamları ne olduğunu öğrenince babası Yoaş’a הוֹצֵא אֶת־בִּנְךָ וְיָמֹת, “Oğlunu çıkar, ölsün” der (6:30). Ölüm tehdidi açıktır.

Yoaş kalabalığa karşılık verir. Baal tanrıysa, sunağı yıkıldığı için kendi davasını kendisi görmelidir. Bunun ardından Gid’on’a Yerubbaal adı verilir (6:31–32). İddianın bir parçası, Gid’on’un tehditten nasıl kurtulduğunun yazılmadığıdır. Şoftim ise hem babasının araya girdiğini hem de kalabalığa ne söylediğini kaydeder. Gid’on’un öldürülüp yeniden yaşama döndüğünü anlatmaz.

Gid’on yaşamaya devam eder. Tanrı’nın çağrısıyla Midyan’a karşı mücadele eder ve Şoftim 7’de zafer kazanır. Halk daha sonra kendisine ve soyuna yöneticilik teklif ettiğinde “Sizi Tanrı yönetecek” diye cevap verir (8:22–23). Şoftim 8:32, Gid’on’un yaşlılıkta öldüğünü ve babası Yoaş’ın mezarına gömüldüğünü söyler. Bu ölümün ardından da bir diriliş anlatılmaz.

Tehdit edilen ve daha sonra kurtulan tek kişi Gid’on değildir. Yeremya’nın öldürülmek istenmesi, David’in Şaul’dan kaçması ve Eliyahu’nun İzevel’in tehdidiyle karşılaşması başka örneklerdir (Yeremya 26; Şemuel Alef 19–24; I Melahim 19:1–3). Birden fazla kişinin ölümle tehdit edilmesi, bu anlatıların hepsini gelecekte aynı kişinin ölüp dirileceğine ilişkin birer haber yapmaz.

Tanah, Midyan karşısındaki kurtuluşu başka bir yerde açıkça karşılaştırma olarak kullanır. Yeşaya 9:3, baskının “Midyan gününde olduğu gibi” kırılacağını söyler. Yeşaya’nın “Midyan günü”ne benzettiği olay, düşman baskısının sona ermesidir. Ayette Gid’on’un ölmesi ve dirilmesi hakkında bir söz yoktur.

Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28, David soyundan adaletli yöneticiyi, İsrael’in toplanmasını ve güvenliği anlatır. Gid’on’un ölüm tehdidinden kurtulması, bu vaatlerin İsa’da gerçekleştiğini göstermez.

Gid’on o gün öldürülmemiş, yaşamını sürdürmüş ve yıllar sonra yaşlanarak ölmüştür. Şoftim’deki bu olay, ölümden dirilişi anlatan bir kehanet değildir.

Kaynaklar: Şoftim 6:25–32, 7:1–25, 8:22–23, 32; Yeşaya 9:3, 11:1–12; Yeremya 23:5–8, 26; Şemuel Alef 19–24; I Melahim 19:1–3; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 31’de yeni bir antlaşma vaat edilmesinden Sinay’da verilen Tora’nın geçici bir görevi olduğu sonucunu çıkarırlar. Tora’nın Haşem (Tanrı) tarafından verildiğini, doğru ve kutsal olduğunu kabul ederler. Onlara göre İsa Tora’yı tamamlamış, ölümüyle yeni antlaşmayı başlatmış ve Moşe’nin Tora’sının Sinay antlaşmasından doğan bağlayıcılığı sona ermiştir. Bu görüşte ahlaki emirler sürer. Şabat, bayramlar, kohenlik görevi ve kurbanlar ise İsa’da asıl anlamlarına ulaşır. Kohenler, Tapınakta kutsal hizmeti yerine getiren görevlilerdir. Yeni antlaşmanın bütün sonuçlarının gelecekte ortaya çıkması beklenir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşma, geçmişte ikiye ayrılan halkın iki kesimi olan İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılacaktır. Bu antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yerleşecektir: “Tora’mı onların içine yerleştireceğim ve yüreklerine yazacağım” (Yeremya 31:30–33). İnsan bir buyruğu bildiği halde ona karşı gelebilir. Buyruk yüreğine yerleştiğinde hayatını ona göre düzenler. Yeni antlaşmada insanlar Tora’ya içten ve kalıcı biçimde bağlanacaktır. Önceki antlaşmada halk emirleri biliyor, ama onlara her zaman uymuyordu. Yeni antlaşmada ise Haşem’in emirleriyle halkın yaşadığı hayat arasındaki bu kopuş giderilecektir.

Mısır’dan çıkarılan atalar antlaşmayı çiğnemişti. Sinay’da verilen hükümler doğru, buyruklar iyiydi. Buna rağmen halk, Tora’ya dönmesi için yapılan uyarılara direnmişti (Nehemya 9:13–14, 29). Ülkenin uğradığı felaketin nedeni de halkın önüne konulan Tora’nın terk edilmesi ve Haşem’in sesinin dinlenmemesiydi (Yeremya 9:12–13). İtaatsizliğin ardından halk sürgüne gönderildi. Haşem, düşmanlarının ülkesindeki İsrael’i bütünüyle reddetmeyeceğine, antlaşmasını bozmayacağına ve Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağına söz vermişti (Vayikra 26:44–45).

Haşem’e dönüşe bağışlanma da eşlik eder. İstemeden işlediği günah için sunu getiren kişi bağışlanır (Vayikra 4:27–31). Kötü kişinin yolunu, haksız kişinin düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmesi istenir; O bolca bağışlayacaktır (Yeşaya 55:6–7). Yeremya 31:33’te de Haşem, “Suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını bir daha anmayacağım” der. Hristiyan iddiasında geçmişteki bağışlanmaların bile İsa’nın ölümüne ve dökülen kanına bağlı olduğu söylenir. Böylece Hristiyan öğretisinden alınan ve ayetlerde bulunmayan bir koşul, bütün bu bağışlanma vaatlerine eklenir.

Yehuda’nın günahı yüreğine kazınmıştı; gelecekte aynı yüreğe Haşem’in Tora’sı yazılacaktır (Yeremya 17:1). Buyrukların yürekte tutulması daha önce de istenmişti. Devarim 6:6’da o gün verilen sözlerin yürekte olması emredilir; Yeşaya 51:7’de Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenilir. Yeni antlaşmada bu bağlılık bütün halka yerleşecek ve kalıcı olacaktır. Haşem, kendisinden ayrılmamalarını sağlayan saygıyı yüreklerine koyacaktır (Yeremya 32:37–40). Yeremya 31:33’teki “Küçüklerinden büyüklerine kadar hepsi Beni tanıyacak” sözü bütün antlaşma halkını kapsar. Artık kardeşini Haşem’i tanımaya çağırması gereken bir kesim kalmayacaktır. Yehezkel 44:23’te ise kutsal hizmetle görevli kohenler, kutsal ile sıradanın, temiz ile kirlinin ayırt edilmesini öğretir. İnsan Haşem’i tanıyıp O’na bağlı yaşayabilir ve aynı zamanda bu ayrıntıları öğrenebilir.

Moşe, sürgünden dönecek halkın nasıl yaşayacağını da anlatmıştır. Devarim 30:1–14’te İsrael dağıldığı ülkelerden toplanır ve atalarının ülkesine getirilir. Haşem, halkın ve çocuklarının yüreğini sünnet ederek kendisini bütün yürekleriyle sevmelerini sağlayacaktır. Sevgiyi engelleyen iç direnç giderildiğinde halk yeniden itaat edecektir: “Yeniden Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum O’nun bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” (Devarim 30:8). Tora’da yerine getirilmesi istenen buyruğa mitsva denir. “Bugün sana buyurduğum” diyen Moşe’dir; gelecekte yapılacak olanlar, onun o gün verdiği emirlerdir. Birkaç ayet sonra bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler ve hükümler olarak yeniden belirtilir (Devarim 30:10).

Bir emri yerine getirmek, onun istediği davranışı yapmaktır. Şabat buyruğu insana Haşem’e güvenmeyi öğretebilir. Fakat Haşem’e güvenmek, belirlenmiş günde Şabatı koruma emrinin yerine geçmez. Emrin öğrettiği düşünce ile istediği davranış birlikte bulunur.

Hristiyan iddiasında, Tora’nın İsa aracılığıyla bir ahlaki rehber olarak okunması eski emirleri yerine getirmek sayılır. Bu iddia, emrin anlamını benimsemekle emri uygulamayı birbirine karıştırır. Şabatı koruma yükümlülüğünün İsa’nın gelişiyle sona erdiği söylenirse, artık o günün korunması emredilmiyor demektir. Moşe ise yüreği değişen halkın yapacağı şeyleri belirli bir kitaba, o gün kendilerine verdiği emirlere bağlamıştır.

Bu emirleri yerine getirme sorumluluğu çocuklara ve sonraki kuşaklara da geçer. Devarim 29:28’de gizli şeyler Haşem’e, açıklanmış olanlar ise Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmek üzere İsrael’e ve çocuklarına sonsuza kadar aittir. Şabat da İsrael oğullarının kuşakları boyunca koruyacakları kalıcı antlaşma ve Haşem ile aralarındaki kalıcı işarettir (Şemot 31:16–17). Halktan, emirleri ekleme veya eksiltme yapmadan koruması istenir (Devarim 4:2). Şabatın görevinin bittiğini söylemek, sonraki kuşaklara açıkça verilen koruma emrini geçersiz saymaktır.

Yehezkel, Haşem’in sözünü dinlemeye direnen insanın nasıl değişeceğini anlatır. Taşlaşmış yürek çıkarılacak, yerine canlı ve karşılık verebilen bir yürek verilecektir. Uluslar arasına dağılmış İsrael kendi ülkesine getirilecek; Haşem’in ruhu halkın içine konulacak ve halk O’nun hükümlerinde yürüyüp kurallarını koruyacaktır (Yehezkel 36:24–28). Aynı kitaptaki “hükümlerim” ve “kurallarım” sözleri, Mısır’dan çıkan halka verilen emirler için de kullanılır; Şabatlar da bunlarla birlikte anılır (Yehezkel 20:10–13). Geçmişte bu buyrukları çiğnemiş olan insanlar, yeniden birleşmiş bir halk olarak yaşayacaktır. Yehuda ile Yosef’in temsil ettiği İsrael kendi ülkesinde, David soyundan hükümdarın yönetimi altında toplanacak; Haşem’in hükümlerine uyacak ve kurallarını uygulayacaktır. Kendileriyle kalıcı bir barış antlaşması yapılacak, kutsal yer halkın ortasında bulunacaktır (Yehezkel 37:15–28).

Ülkeye dönecek olanlar, yeni antlaşmanın tarafları olan İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya 31:34–36’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdürmesi güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır. Hemen ardından Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu, belirli yerlerin adlarıyla anlatılır. Yeremya 32:37–40’ta Haşem, aynı halkı sürgünden toplayıp kendi ülkesine getireceğini söyler. Kendisinden ayrılmasınlar diye yüreklerine Kendisine karşı saygı yerleştirecektir. İsrael’in yerine başka bir topluluğu koymak, antlaşmanın taraflarını değiştirir. Peygamberlerin sözünü ettiği İsrael, ülkeye döndüğünde Moşe’nin emirlerini uygulayacaktır. İsrael’in dönüşünü kabul edip dönen halkın Tora’ya karşı yükümlülüğünü kaldırmak, aynı vaadin bir bölümünü alıp diğerini reddetmektir.

İsrael’le birlikte başka uluslardan insanlar da Haşem’e yönelecektir. Haşem’i seven, Şabatı koruyan ve antlaşmasına tutunan yabancılar kutsal dağa getirilecek, sunuları kabul edilecektir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evidir (Yeşaya 56:6–8). Ulusların katılımıyla İsrael’in varlığı ve Şabatı koruma yükümlülüğü birlikte sürer. İnsanların Haşem’e bağlanarak birleşmesi, Tora’nın öğrettiği ibadet içinde gerçekleşir.

Tapınakta Tsadok soyundan kohenler kutsal yerde yağ ve kan sunacak, kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek, bayramlarla Şabatları koruyacaktır (Yehezkel 44:15–24). Yeni aylarda, Şabatlarda ve bayramlarda sunular getirilecek; Pesah kutlanacak ve yedi gün mayasız ekmek yenilecektir (Yehezkel 45:15–25). Uluslardan sağ kalanlar da her yıl Yeruşalayim’e Sukkot, yani Çardaklar Bayramı için çıkacak; gelmeyenler cezalandırılacaktır (Zekeriya 14:16–19). Sevgi ve adaletle birlikte, belirli kişilerin belirli günlerde yapacağı bu ibadetler de korunur. Şabatın, bayramların ve kurbanların İsa’yla birlikte görevini tamamladığı iddiası, peygamberlerin gelecekte yapılacağını söylediği ibadetleri sona ermiş sayar. Bu iddia Tanah’ın açık hükmüne aykırıdır.

Tapınaktaki hizmet yeniden başladığında, onu yerine getirecek kişilerin de arındırılacağı vaat edilmiştir. Malaki 3:3–4’te Levi oğulları arıtılır ve yeniden doğrulukla sunu getirir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunuları eski günlerde olduğu gibi hoş karşılanır. Kitabın sonundaki çağrı bütün İsrael’e yöneliktir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını, Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum hükümleri ve kuralları hatırlayın.” Ardından Haşem’in büyük gününden önce Eliyahu’nun gönderilmesi gelir (Malaki 3:22–23). Halk o güne hazırlanırken Moşe’nin Tora’sını hatırlayacak, arıtılan kohenler sunularını doğru biçimde getirecektir.

Tapınağın planı ve hükümleri, halk yaptıklarından utanınca kendilerine gösterilecektir. Yehezkel 43:11’de halk yaptıklarından utanırsa yapının biçimi ve hükümleri kendilerine açıklanacak, bunları koruyup uygulamaları istenecektir. Buna göre peygamberin yapıyı ve hükümlerini açıklaması, halkın yaptıklarından utanmasına bağlıdır. Tapınağı geçmişte gerçekleşmemiş bir koşula bağlı sayan Hristiyan yorumunda, gelecekteki bütün kutsal hizmet de kaldırılır. Oysa Yehezkel 37’de kutsal yerin halkın ortasındaki kalıcılığı, David yönetimi ve barış antlaşmasıyla birlikte ayrıca vaat edilmiştir. Haşem’in yeni yürek vereceği halk, O’nun hükümlerini yapabilecek duruma gelecektir; pişmanlık ve itaat, vaat edilen dönüşün içindedir.

Bu ibadetlerin İsa’da sembolik olarak sürdüğü ileri sürülür. Oysa peygamberlikte krallıkla kohenlik ayrı soylara ve ayrı görevlere bağlanır. Yeremya 33:17–22’de David soyundan bir yönetici, Levi soyundan da yakmalık sunu, tahıl sunusu ve kurban getirenler bulunacaktır. Onlara verilen sözün kalıcılığı gündüz ve gecenin düzenine bağlanır. Levi soyundan kohenlerin sunu getirmesi ile İsa’nın kurban sayılması farklı olaylardır. Peygamberin anlattığı kişileri ve görevleri İsa’yla özdeşleştiren yorum, İsa hakkındaki öğretiyi önce doğru kabul eder; sonra da bu kabulle yorumladığı ayeti aynı öğretinin kanıtı olarak sunar.

Levi soyunun bu görevi, kendilerine verilen antlaşmaya da dayanır. Pinhas’a ve ondan sonra gelen soyuna kalıcı kohenlik antlaşması verilmiştir (Bamidbar 25:10–13). Tehilim 110:4’te Malkitsedek’le ilişkilendirilen kalıcı kohenlik sözü, başka bir soyun görevini kaldırmaz. Bir kişiye kohenlik verilmesi, Pinhas’ın soyuyla yapılan antlaşmanın sona erdiği anlamına gelmez. Ayette bu antlaşmanın sona erdiği söylenmemiştir. Yeremya ve Yehezkel’de Levi soyundan gelenler gelecekteki hizmetlerini kendi adlarıyla sürdürür.

Gerçek kurbanların gelecekte yeniden sunulacağını kabul eden Hristiyan yorumunda ise bunlar İsa’nın ölümünü anma törenleri veya kutsal yeri arındıran uygulamalar sayılır. Yehezkel 45:15–20’de kefaret sağlama ve kutsal yerin arındırılması vardır. Kefaret burada kutsal yerin arındırılmasını da kapsar; her sunuda aynı tür kişisel günah bağışlanması kastedilmez. Peygamberin saydığı amaçlar arasında İsa’nın ölümünü anmak yoktur. Bu amaç, Hristiyan öğretisinden alınarak metne eklenir.

Bu ibadetlerin gelecekte başka bir antlaşmanın hükümleri olarak döneceği de ileri sürülür. Fakat Devarim 30 onları Moşe’nin emirlerine bağlar: Yüreği değişen halk, Moşe’nin verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirleri yerine getirecektir.

Gelecekte nelerin değişeceği de açıkça söylenmiştir. Antlaşma sandığı artık anılmayacak, hatırlanmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Yeruşalayim Haşem’in tahtı diye adlandırılacak, uluslar oraya toplanacak, İsrael ile Yehuda birlikte ülkeye dönecektir (Yeremya 3:16–18). Sandığın artık yapılmamasıyla Tora’nın yüreklere yazılması aynı peygamberin vaatleridir. Sandık hakkında söylenenleri bütün emirlerin kaldırılacağı şeklinde yorumlamak, peygamberin sözünü ettiği değişimi başka bir şeye dönüştürür.

Hristiyan iddiasında yeni antlaşma İsa’nın ölümüyle başlamış, bütün sonuçlarının gerçekleşmesi ise geleceğe bırakılmıştır. Bir vaadin başlaması ile bütün sonuçlarının gerçekleşmesi farklı zamanlarda olabilir. Ancak Yeremya, yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle başladığını söylemez. Vaatlerin tamamlanacağı gün gelecekte olsa da o gün halkın yerine getireceği emirler değişmez. Moşe’nin emirlerinin yapılacağı, yeni yürek verilen halkın bu hükümlere göre yaşayacağı vaat edilmiştir. Araya Tora’yı uygulama yükümlülüğünün sona erdiği bir dönem koymak, Yeremya’nın sözlerine ayrıca eklenen bir iddiadır. Tanah, Moşe’nin emirlerinin yerine getirileceğini vaat ederken bu emirlerin görevinin bittiğini söyleyen Hristiyan iddiası, yeni antlaşmanın vaadini tersine çevirir.

Yeremya’nın tarif ettiği yenilik, dışarıdan verilen Tora’nın halkın yüreğine yerleşmesidir. Halk ve Tora aynı kalırken bağlılığın değişmesi, Sinay’da verilen Tora’nın yetersizliğine kanıt sayılamaz. İsa’nın ölümüyle Tora’nın görevinin bittiği iddiası, vaadin tarif ettiği yeniliğin yerine başka bir sonuç koyar.

Tora kaynakları (ToraOku): Şemot 31:16–17; Vayikra 4:27–31; Vayikra 26:44–45; Bamidbar 25:10–13; Devarim 4:2; Devarim 6:6; Devarim 29:28; Devarim 30:1–14.

Diğer Tanah kaynakları (Sefaria): Yeremya 31:30–39; Yeremya 9:12–13; Yeremya 17:1; Yeremya 3:16–18; Yeremya 32:37–40; Yeremya 33:17–26; Yehezkel 20:10–13; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 37:15–28; Yehezkel 43:7–12; Yehezkel 44:15–24; Yehezkel 45:15–25; Malaki 3:3–4; Malaki 3:22–23; Yeşaya 51:7; Yeşaya 55:6–7; Yeşaya 56:6–8; Zekeriya 14:16–19; Tehilim 110:4; Nehemya 9:13–14, 29.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

199. İddia: İnsanların gelecekte bedenleriyle dirilecek olması, Tanrı’nın da fiziksel bir bedeni olduğunu gösterir

Tanah, ölülerin yeniden yaşamasından ve insanın Tanrı’nın suretinde yaratılmasından söz eder. İlk söz insanın ölümden sonra ne yaşayacağı, ikincisi Tanrı ile insan arasındaki benzerliğin ne anlama geldiğiyle ilgilidir. Bu benzerliğin neyi kapsadığı, Tanah’ın Tanrı hakkında söylediği diğer sözlerle birlikte anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, ölülerin yeniden yaşamasından ve insanın Tanrı’nın suretinde yaratılmasından söz eder. İlk söz insanın ölümden sonra ne yaşayacağı, ikincisi Tanrı ile insan arasındaki benzerliğin ne anlama geldiğiyle ilgilidir. Bu benzerliğin neyi kapsadığı, Tanah’ın Tanrı hakkında söylediği diğer sözlerle birlikte anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, doğru insanların gelecekte bedenleriyle dirileceğini ve Tanrı’ya benzeyeceğini söylerler. Tanrı’nın bedeni olmasaydı insanın alacağı ödülün de bedensiz olması gerektiğini ileri sürerler. Buradan Tanrı’nın fiziksel bir bedene sahip olduğu sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah ölülerin yeniden yaşamasından söz eder. Fakat dirilen insanın bedene sahip olması, onu dirilten Tanrı’nın da bedene sahip olduğunu göstermez. İnsan yaratılmış bir varlıktır. Diriliş, yaratılmış insanın başına gelecek bir olayı anlatır. Tanrı’ya fiziksel beden yüklemek için Tanah’tan ayrıca bir dayanak gösterilmesi gerekir.

Daniel 12:2’de וְרַבִּים מִיְּשֵׁנֵי אַדְמַת־עָפָר יָקִיצוּ, “Toprağın tozunda uyuyanların birçoğu uyanacak” denir. Daniel 12:13’te peygamberin günlerin sonunda payı için ayağa kalkacağı söylenir. Yeşaya 26:19’da da ölülerin yaşamasından ve kalkmasından söz edilir. Bu ayetlerde uyuyan, uyanan ve ayağa kalkan insandır. İnsanın dirilişini anlatan bu sözler Tanrı’ya beden yüklemez.

Yehezkel 37’deki kuru kemikler görümü, peygamber tarafından şöyle açıklanır: הָעֲצָמוֹת הָאֵלֶּה כָּל־בֵּית יִשְׂרָאֵל הֵמָּה, “Bu kemikler bütün İsrael Evi’dir” (37:11). Görüm, yani peygamberin gördüğü olağan dışı sahne, umudunu yitirmiş halkın yeniden ayağa kalkmasını anlatır. Kemiklerin canlanması diriliş düşüncesiyle de ilişkilendirilebilir. Görüm Tanrı’nın bedenli olduğunu bildirmez.

Bereşit 1:26–27, insanın Tanrı’nın suretinde yaratıldığını bildirir. Benzerliğin hangi bakımdan kurulduğuna da bakmak gerekir. Ayet Tanrı’nın insan yüzü, kolları veya bacakları olduğunu söylemez. Devarim 4:12 ve 15’te İsrael’in Sinay’da bir ses duyduğu, ancak hiçbir suret, yani gözle görülen bir biçim görmediği söylenir. Devamında böyle bir suret yapılması yasaklanır.

Şelomo, göklerin göğünün bile Tanrı’yı içine alamayacağını söyler (Melahim Alef 8:27). Hoşea 11:9’da Tanrı, “Ben Tanrı’yım, insan değilim” der. Yehezkel 1:26–28’deki görüm ise “benzerlik” ve “görünüş” sözcükleriyle anlatılır. Peygamber gördüğü sahnenin neye benzediğini tarif eder. Bu tarif Tanrı’nın kendi bedenine ilişkin bir açıklama olarak verilmez.

Saadia Gaon, Emunot ve-Deot eserinde Tanrı’ya bir beden yüklenmesini reddeder. Aynı eserde ölülerin dirilişini de savunur. Bu, iki öğretinin birlikte nasıl kabul edildiğine dair açık bir Yahudi düşüncesi örneğidir. Bir insanın bedeniyle dirileceğini söylemek, Tanrı’nın da et ve kemikten oluştuğu sonucunu vermez. İddia, dirilen insan için söylenen özelliği onu dirilten Tanrı’ya aktarmaktadır.

Tanah kaynakları: Daniel 12:2–3 ve 12:13; Yeşaya 26:19; Yehezkel 1:26–28 ve 37:1–14; Bereşit 1:26–27; Devarim 4:12–19; Yeşaya 40:18, 25; Bamidbar 23:19; Hoşea 11:9; Melahim Alef 8:27; İyov 19:25–27. Yorum: Saadia Gaon, Emunot ve-Deot, II ve VII. bölümler.

Bu iddianın sayfası

192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.

Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.

Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.

Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.

Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.

İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.

“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.

Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.

Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.

Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

214. İddia: Sanhedrin 98a’daki eşek ve bulut tasvirleri Maşiah’ın iki gelişinde gerçekleşir

Daniel, insana benzeyen birinin göğün bulutlarıyla geldiğini anlatır. Zekeriya ise eşeğe binmiş alçakgönüllü bir kraldan söz eder. Talmud’un Sanhedrin bölümünde bu iki tasvir, İsrael’in kurtuluşa layık olup olmamasıyla ilişkilendirilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Daniel, insana benzeyen birinin göğün bulutlarıyla geldiğini anlatır. Zekeriya ise eşeğe binmiş alçakgönüllü bir kraldan söz eder. Talmud’un Sanhedrin bölümünde bu iki tasvir, İsrael’in kurtuluşa layık olup olmamasıyla ilişkilendirilir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Sanhedrin 98a’nın İsrael layıksa Maşiah’ı bulutlarla, layık değilse eşeğe binmiş olarak anlattığını kabul ederler. Ardından Tanrı’nın iki sözünün de ayrı ayrı gerçekleşmesi gerektiğini söylerler. Bu nedenle bir tasvirin ilk gelişe, diğerinin Maşiah’ın ikinci gelişine ait olduğunu ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Sanhedrin 98a iki tasviri İsrael’in durumuna göre bir gelişin iki olası biçimi olarak açıklar. Hristiyan iddiası Talmud’un İsrael’in durumuna bağladığı bu iki seçeneği, metinde anlatılmayan iki ayrı geliş olarak okur.

Daniel 7:13’te insan oğluna benzeyen biri göğün bulutlarıyla gelir. Zekeriya 9:9’da ise alçakgönüllü bir kral eşeğe binmiş olarak anlatılır. Rabbi Yehoşua ben Levi bu tasvirleri şöyle bağdaştırır: זכו – עם ענני שמיא, לא זכו – עני ורוכב על חמור. Yani: “Layık olurlarsa göğün bulutlarıyla; layık olmazlarsa alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak.”

Bu cümlede “önce eşek üzerinde, sonra bulutlarla” denmez. Maşiah’ın ölmesi, göğe çıkması ve yüzyıllar sonra geri dönmesi de anlatılmaz. İki tasvir, aynı şartın iki olası durumuna karşılık gelir. Halkın layık olduğu durumda bir biçim, layık olmadığı durumda diğer biçim anlatılır. Bu cümle ikisine bir gerçekleşme sırası vermez.

Hemen önceki tartışma aynı yapıyı daha açık gösterir. Yeşaya 60:22’de Tanrı kurtuluş için hem “zamanında” hem de “onu hızlandıracağım” der. Rabbi Yehoşua ben Levi bunu şöyle açıklar: İsrael layıksa kurtuluş hızlandırılır. Layık değilse önceden belirlenmiş zamanda gerçekleşir.

Bu örnekte ne zaman olacağı İsrael’in durumuna bağlı olan tek bir kurtuluş vardır. Eşek ve bulut örneğinde de tek bir gelişin nasıl olacağı İsrael’in durumuna göre açıklanır.

Raşi, Sanhedrin’deki bu açıklamada bulutlarla gelişi hızla, eşeğe binmiş yoksul kişinin gelişini ise yavaş bir yolculukla ilişkilendirir. Raşi bir gelişin hızlı veya yavaş olmasını açıklar. Ölümden sonra bir geri dönüşten söz etmez.

Zekeriya’nın kendi bağlamı da önemlidir. 9:9’da kral eşeğe binmiş olarak gelir. Hemen sonraki ayette savaş araçlarının kaldırılacağı, kralın uluslara barış bildireceği ve egemenliğinin denizden denize uzanacağı söylenir. Metin bu iki ayeti yüzyıllarla ayrılmış iki gelişe bölmez. Daniel 7:13–14’te insan oğluna benzeyen figüre egemenlik ve krallık verilir. 7:18 ve 7:27’de krallık Yüceler Yücesi’nin kutsallarıyla ilişkilendirilir.

İddianın dayandığı düşünce, Tanrı’nın iki sözünün de mutlaka ayrı ayrı gerçekleşmesi gerektiğidir. Sanhedrin her sözün hangi durumda geçerli olacağını açıklar. Bu açıklamada birbirini izleyen iki olay yerine, halkın durumuna göre yaşanacak tek bir geliş anlatılır.

Yona kitabındaki Nineve örneği de farklı bir durumu anlatır. Kent halkı kötü yolundan dönünce Tanrı ilan edilen felaketi getirmez; Yona, Tanrı’nın merhametli olduğunu ve ilan ettiği felaketi getirmekten vazgeçtiğini söyler (Yona 3:4–10; 4:2). Bu anlatı, uyarının ardından davranışın değişmesini gösterir. Aynı kişinin ölüp yüzyıllar sonra ikinci kez geleceğine dair bir kanıt sunmaz.

Sanhedrin 98a, tek bir Maşiah gelişini iki farklı koşul altında açıklar. Eşeğe binme ve bulutlarla geliş, iki ayrı tarih için verilmiş sözler değildir. Bu yüzden Sanhedrin 98a, İsa’nın öldükten sonra ikinci kez geleceğinin kanıtı olamaz.

Kaynaklar: Bavli Sanhedrin 98a ve Raşi; Daniel 7:13–14, 18, 27; Zekeriya 9:9–10; Yeşaya 60:22; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28; Yona 3:4–10, 4:2.

Bu iddianın sayfası