Misyoner İddiaları Arşivi

9 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

13. İddia: Maşiah yeni bir Tora getirecektir

Peygamberlerin anlattığı Maşiah çağında İsrael yeniden toplanır ve Haşem’in yolunu izler. Bu geleceğin yeni bir Tora içerip içermediğini, peygamberlerin o dönemin halkına yüklediği görevler belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Peygamberlerin anlattığı Maşiah çağında İsrael yeniden toplanır ve Haşem’in yolunu izler. Bu geleceğin yeni bir Tora içerip içermediğini, peygamberlerin o dönemin halkına yüklediği görevler belirler.

Maşiah’ın yeni bir Tora getireceğini savunan Hristiyanlar, Sinay’da verilen kutsal Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. Onlara göre Maşiah yeni bir Tora getirecekti ve İsa, Moşe’nin Tora’sını tamamlayıp yerine yeni hükümler koyarak bunu yaptı. Yeremya’nın yeni antlaşma vaadini, Yeşaya’da Tora’nın Haşem’den çıkacağı sözünü ve bazı Yahudi yorumlarındaki “yeni Tora” ifadesini bu görüşlerine dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel’in anlattığı gelecekte İsrael bir kralın yönetiminde birleşir. Haşem’in “kulum David” diye andığı kralın döneminde halk O’nun hükümlerine göre yaşar ve emirlerini yerine getirir. Yeşaya da David’in babası Yişay’ın soyundan gelecek yöneticiyi Haşem’e saygısı ve yoksullar için sağladığı adaletle tanıtır. Haşem’in hükümlerine bağlı bir yaşam, Maşiah’ın yönetimiyle birlikte vaat edilir. (Yehezkel 37:24, Yeşaya 11:1–5)

Bu yaşamı öğrenmek için başka uluslar da Yeruşalayim’e gelir. Yaakov’un Tanrısı’nın evine çıkıp O’nun yollarında yürümek isterler. “Tora Tsiyon'dan, Haşem'in sözü Yeruşalayim'den çıkacaktır.” Aynı anlatımda savaş araçları tarım araçlarına çevrilir. Mika’da herkes kendi asmasının ve incir ağacının altında korkusuzca oturur. Tora yayıldıkça ulusların yaşayışı değişir, savaşın yerini barış alır. (Yeşaya 2:2–4; Mika 4:1–4)

Yeşaya’nın כִּי תוֹרָה מֵאִתִּי תֵצֵא, “Çünkü Tora Benden çıkacaktır” sözünün ardından Haşem’in adaletinin uluslara ışık olacağı söylenir. Aynı bölümde Haşem, doğruluğu bilen ve Tora’sını zaten yüreğinde taşıyan halka seslenir. Böylece öğretiyi taşıyan halk ile onu öğrenecek uluslar aynı anlatım içinde yer alır. Yeşaya’nın cümlesinde “yeni” sözcüğü bulunmaz. (Yeşaya 51:4–7)

Yeremya’da “yeni” sözcüğü antlaşmayı niteler. Haşem, İsrael ve Yehuda’yla yapılacak antlaşmada kendi Tora’sını halkın içine koyacağını ve yüreğine yazacağını söyler.

Bu iç değişimin sonucu Moşe’nin sözlerinde açıklanır. İsrael sürgündeyken Moşe’nin “bugün sana buyurduğum” dediği hükümlere uygun olarak Haşem’e döner. Halk ülkesine getirildiğinde yüreği sünnet edilir, yani Haşem’i bütün yüreğiyle sevmesi sağlanır. Onun ardından da Moşe’nin o gün verdiği bütün emirler uygulanır. Değişen halkın yüreğidir. Önce de sonra da yerine getirilen emirler aynıdır. (Yeremya 31:30–33, Devarim 30:2–8)

Bu emirler gündelik yaşamda da yerini korur. Yehezkel’in anlattığı gelecekte kohenler halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmeyi öğretir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramları gözetilir ve Şabatları kutsal tutulur. Zekeriya’da, Yeruşalayim’e karşı gelen uluslardan sağ kalanlar her yıl Sukkot’u, yani Çardak Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkar. Gelmeyenler için yağmurun kesilmesi ve ceza vardır. Böylece uluslar İsrael’in bayramlarından birine katılır. Malaki’de ise Haşem’in büyük günü öncesinde Moşe’ye Horev’de bütün İsrael için verilen Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla birlikte hatırlanması istenir. (Yehezkel 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Malaki 3:22–24)

İddiada geçen “yeni Tora” sözü, Yeşaya’dan sonraki bir Yahudi anlatısında, gelecekteki bir ziyafetle ilgili olarak kullanılır. Vayikra Rabba, Tora’nın Vayikra kitabıyla ilgili Yahudi açıklamalarını içerir. Eserin 13:3 bölümünde iki canlıdan söz edilir: Behemot adlı hayvan ve Livyatan adlı deniz canlısı.

Anlatıda Livyatan, Behemot’u yüzgeçleriyle öldürür. Hayvan kesimiyle ilgili olağan kurallar böyle bir kesime izin vermez. Bu yüzden hayvanın etinin nasıl yenebileceği sorulur. “Benden yeni Tora çıkacaktır” sözü, bu soruya cevap olarak verilir ve “Tora’da bir yenilik” diye açıklanır. Anlatı, belirli bir hayvanın etinin nasıl yenebileceği sorusunu ele alır. Bu özel durumun bütün Sinay hükümlerine uygulanması için ayrı bir dayanak gerekir.

Bu soruya verilen cevaplar farklıdır. Toldot Yaakov Yosef’e göre yalnızca yeni bir açıklama yapılacağını söylemek, hayvanın nasıl yenebileceği sorusunu çözmez. Eser, yaratılışın ilk günlerinden kalan bu hayvanın olağan kesim şartına bağlı olmadığını söyler. Etz Yosef ise ziyafetteki izni, o duruma özgü geçici bir uygulama olarak açıklar.

Rabbi Tsadok daha geniş bir izin olabileceğini söyler. Buna göre bugün yasak olan bazı şeylere gelecekte izin verilecek ve bu iznin de Tora’nın içinde bulunduğu anlaşılacaktır. Aynı metinde Tora’nın sonsuza kadar var olduğu ve değiştirilemeyeceği belirtilir.

Başka iki açıklama, insanın Tora’yı nasıl öğrendiği üzerinde durur. Keter Şem Tov’da Lavan ve Bilam gibi kişilerin anlatılarındaki derin anlamların gelecekte açığa çıkacağı söylenir. Akedat Yitshak’ta ise Yeremya’nın yüreğe yazılan Tora vaadi, öğrenilenin unutulmayacak biçimde insanın içine yerleşmesiyle ilişkilendirilir.

Rambam, Maşiah çağını David krallığının kurulması, Tapınak’ın inşası ve dağılmış İsrael’in toplanmasıyla anlatır. Sunular yeniden getirilir. Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içerir. Yovel ise belirli dönemlerde toprağın sahibine dönmesine ilişkin hükümleri kapsar. Bu iki hüküm yeniden uygulanır. Ayrıca kalıcı bir değişiklik ile bir olay için verilen geçici talimatı birbirinden ayırır. Eliyahu’nun Karmel’de Tapınak dışında sunu getirmesi böyle bir olaya aittir. Genel hüküm sürer ve peygamber Tora’nın emirlerini kalıcı olarak kaldıramaz. (Hilhot Melahim 11:1, Hilhot Yesode HaTora 9:1, 3)

Bu yorumlarda ele alınan yenilik, kimi zaman belirli bir izin, kimi zaman da Tora’nın daha derin öğrenilmesidir. Bunların hiçbiri, Yeşaya’nın cümlesine Tora’nın kaldırılacağına dair bir hüküm eklemez. Tanah’ta Maşiah çağında Haşem’in hükümleri uygulanır, Şabat kutsal tutulur ve bayramlar kutlanır. Sinay Tora’sının İsa aracılığıyla bağlayıcılığını yitirdiği iddiası, Tanah’ın bu açık hükümlerine aykırıdır.

Gelecekte Tora’nın uluslara öğretilmesi, Sinay’ın hükümlerinin değiştirilmesi anlamına gelmez. Peygamberlerin aynı çağda uygulanacağını söylediği emirler, Maşiah’ın onları kaldırıp başka bir Tora getireceği iddiasını çürütür.

Tanah kaynakları: Yehezkel 37:24, 44:23–24; Yeşaya 11:1–5, 2:2–4, 51:4, 7; Mika 4:1–4; Yeremya 31:30–33, özellikle 32; Devarim 30:2, 6, 8 (özgün metin); Zekeriya 14:16–19; Malaki 3:22, 22–24. Yeremya atıfları Masoretik numaralandırmayladır. 31:30–33 bazı çevirilerde 31:31–34; Tora’nın yüreğe yazılması 31:32, bu çevirilerde 31:33 olarak yer alır (İbranice bölüm). Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6 olarak numaralandırılır.

İddiada başvurulan rabbinik metinler ve açıklamalar: Vayikra Rabba 13:3; Toldot Yaakov Yosef, Şemini, “Be-midraş Şemini” ile başlayan açıklama; Etz Yosef, Vayikra Rabba 13:3, “Ela letsaref” açıklaması; Resisei Layla 56:23; Keter Şem Tov, “Ki Tora hadaşa me-iti tetse” ile başlayan öğreti; Akedat Yitshak, Vayeşev, “U-vemidraş hazit” ile başlayan açıklama; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim 11:1 ve Hilhot Yesode HaTora 9:1, 3.

İlgili yazılar: Kabalat.com, “Yasa artık geçersiz mi?”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü”.

Bu iddianın sayfası

19. İddia: Hayvan korbanları yalnız İsa’nın ölümünü haber veren geçici işaretlerdir

Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.

Bu Hristiyan yorumunda Tora’daki kurbanların kendi dönemlerinde bağışlanma, arınma ve ibadet gibi görevleri olduğu kabul edilir. Görüşü savunanlar, bütün bu kurbanların asıl amacının İsa’nın kusursuz ve gönüllü ölümünü önceden göstermek olduğunu ve bu amaç gerçekleşince hayvan kurbanlarının bağlayıcılığının sona erdiğini söylerler. Gelecekte de kurban sunulacağını kabul eden yorumda ise bu sunulara yalnızca İsa’nın ölümünü anma görevi verilir.

Tanah’ın Cevabı:

Pesah’ta çocuklar yapılan ibadetin ne anlama geldiğini sorar. Verilecek cevap Tora’da hazırdır. Haşem Mısır’da İsrael’in evlerini korumuş ve halkını kurtarmıştır.

Başka sunuların başka görevleri vardır. Esenlik sunuları arasında şükür için ve bir adağı yerine getirmek için getirilenler bulunur. Doğumdan sonraki arınma için ayrı sunu belirlenir. Sabah ve akşam sunuları günlük hizmete, Şabat ve bayram sunuları kutsal günlere aittir. Haşem’e şükretmek, geçmişteki kurtuluşu hatırlamak ve her gün sürdürülen hizmet birbirinden farklı görevlerdir. Bunların hepsine İsa’nın ölümünü haber verme görevi yüklenebilmesi için bu bağlantının Tora’da kurulması gerekir. (Şemot 12:24–27, Vayikra 3, 7:11–16, 12:6–8, Şemot 29:38–42, Bamidbar 28–29)

Sunuların adları, farklı görevlerini anlamamıza yardımcı olur. Ola bütünüyle yakılan sunudur. Şelamim ise esenlik sunusudur; onun şükür için getirilen türüne todah denir.

Günahla ilgili sunuların da ayrı adları vardır. Hatat günah sunusudur. Aşam ise belirli suç ve sorumluluklar için getirilir. Mişna Zevahim, bu sunuların kanının nereye uygulanacağını, yenebilen sunuların etini kimlerin ve ne kadar süre içinde yiyebileceğini ayrı ayrı düzenler. Sunular aynı ibadet düzeninin parçası olsa da hepsi aynı işi yapmaz.

Telafi sunusunun kime ve neye yönelik olduğu, Vayikra 5:20–26’da özellikle açıktır. Başkasının elindekini alıp bunu yalan yeminle gizleyen kişi, önce aldığını geri verir ve üzerine beşte bir ekler. Sonra aşam getirir. Mağdur, haksız yere kaybettiğini geri alır. Koç ise kişinin Haşem’e karşı işlediği ihlal için sunulur. Tora aynı olayda mağdurun hakkını ve Haşem’e karşı sorumluluğu ayrı ayrı düzenler. (Vayikra 5:20–26).

Günah sunularında Tora, yapılan hizmetin sonucunu da belirtir. Kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, kefaret yapar ve kişinin günahı bağışlanır. Belirli suçlar için iki kuş almaya bile gücü yetmeyen kişi, aynı bağışlanma hükmüyle ince un sunar. Bu sunuda bir canlının ölümü ve kanı bulunmaz. Dolayısıyla bütün günah sunularının görevini açıklamak için bir hayvanın ölümünden yola çıkmak yeterli olmaz.

Bir hayvan sunulduğunda da türü, sunulacağı yer ve kanının nasıl kullanılacağı belirlenmiştir. Vayikra’da sayılan körlük ve yaralanma gibi kusurlar, hayvanın sunuya uygunluğunu belirleyen bedensel ölçülerdir. Bir insanın günah işlemediği iddiası, bir hayvanın bu ölçülere uygunluğuyla aynı hükme bağlanamaz. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13, 1:2–5, 22:17–25)

Kurbanın kişiyi temsil etmesiyle ne kastedilir? Ramban, Vayikra 1:9 açıklamasında bunun nasıl anlaşıldığını anlatır. Ellerin hayvanın başına konması kişinin yaptıklarıyla, sözlü itiraf söyledikleriyle, iç organlar düşünce ve arzularıyla, kan ise kendi canıyla ilişkilendirilir. Kişi günahın ciddiyetini düşünür; Haşem’in merhametiyle hayvanın kendi yerine kabul edildiğini kavrar.

Temsil edilen kişi, sunuyu getiren günahkarın kendisidir. Şelah’ta da benzer açıklama Tsiyoni’den aktarılır. Bir haritadaki çizginin bir yolu göstermesi, onun hangi yol olduğunu kendiliğinden belirlemez. Kurbanın temsil anlamı taşıması da gelecekteki İsa’yı temsil ettiğini göstermez; bu bağlantı ayrıca kanıtlanmalıdır.

Hayvan sunularının yerini daha üstün bir insan kurbanının alacağı düşüncesi, Yitshak’ın bağlanmasında anlatılan olayın ters yönünde ilerler. Avraam’ın eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Devarim’de çocuklarını yakarak tanrılarına sunan ulusların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanması yasaklanır. Yeremya’da Haşem, çocukların yakmalık sunu olarak verilmesini emretmediğini söyler. İsa’nın ölümüne gönüllü bir kendini sunma anlamı verilmesi, bu ölümü Tora’nın buyurduğu bir insan kurbanına dönüştürmez. (Bereşit 22:12–13, Devarim 12:29–31, Yeremya 19:5) Sefer Haİkkarim, Devarim 12’yi açıklarken insanın daha büyük bir onur sunduğunu düşünerek kendiliğinden ibadet biçimi üretmesini eleştirir. Çocuk sunuları, bu yanlışın en ağır örnekleri arasındadır.

Yeşaya 53:10’da acı çeken kulun canı aşam, yani suçla ilgili bir telafi sunusu diliyle anlatılır. Cümle “eğer” anlamındaki im ile kurulur. Ayetin devamında kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı ve Haşem’in isteğinin onun eliyle gerçekleşeceği söylenir. Yeşaya 54:1–3 bu sözü somutlaştırır: Siyon’un çocukları çoğalır, çadırı genişler, yıkılmış şehirleri yeniden doldurur. Suç sunusu imgesinin işlevi kulun çektiği acıyı ve bundan sonra vaat edilen toparlanmayı anlatmaktır. Vayikra’nın her sunuya verdiği ayrı görev bu şiirde kaldırılmaz.

Malaki’nin anlattığı gelecekte Levi oğulları arındırılır ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunusu eski günlerdeki gibi Haşem’i hoşnut eder. Yehezkel’de bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda yapılacak sunular önderin sorumluluğuna verilir. Bunların İsrael adına kefaret için yapılacağı söylenir. Tapınak ayrıca arındırılır ve önder kendisiyle halk için günah sunusu hazırlar. Sunuların yalnız İsa’nın ölümünü anmak için yapılacağı açıklaması, peygamberin onlara verdiği kefaret ve arınma görevlerini karşılamaz. Bu görevlerin ibadetle ilgili arınma olarak açıklanması ise hizmetin gelecekte de yapılacağını zaten kabul eder. Üstelik Vayikra’daki günah sunularının ardından bağışlanma açıkça vaat edilmiştir. (Malaki 3:3–4, Yehezkel 45:15–22)

Sefer Haİkkarim, Yehezkel’in Tapınak tasvirinin bazı unsurlarının İkinci Tapınak’ta uygulandığını, fakat kabilelere ayrılmış toprak düzeni gibi birçok unsurunun o dönemde gerçekleşmediğini belirtir. Eser, tasvirin tamamının İkinci Tapınak döneminde gerçekleştiğini söylemez. Rambam’ın Hilhot Melahim 11:1’deki Maşiah tanımında da Tapınak yeniden kurulur, sunular yeniden getirilir; toprağın dinlendirilmesini ve belirli dönemlerde sahibine dönmesini kapsayan Şemita ve Yovel hükümleri yeniden uygulanır. (Hilhot Melahim 11:1)

Yehezkel, Tapınak tasvirini İsrael’in yerine getireceği görevlerle birlikte verir. İsrael yaptıklarından utandığında halka Tapınağın düzeni ve hükümleri öğretilir. Bunların korunması ve uygulanması istenir. Kohenler halka kutsalı ve sıradanı ayırt etmeyi öğretir, davalara bakar, bayram hükümlerini gözetir ve Şabat’ı kutsal tutar. Tanah, sunulara gerçek görevler verir ve gelecekte de sunulmalarını öngörür. Bu ibadetlerin İsa’nın ölümüyle görevini tamamlayıp bağlayıcılığını yitirdiği iddiası Tanah’a aykırıdır. (Yehezkel 43:10–12, 44:23–24)

Tora sunulara birbirinden farklı görevler verir ve peygamberler gelecekte de bu hizmetlerin yapılacağını bildirir. Hepsini İsa’nın ölümüne işaret etmek için verilmiş ve o ölümle bitmiş saymak, hem Tora’daki görevlerini hem de peygamberlerin gelecek tarifini değiştirir.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:2–5; 3; 4 ve 5; 7:11–16; 12:6–8; 22:17–25; Şemot 12:24–27, 29:38–42; Bamidbar 28–29; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:29–31; Yeremya 19:5; Yeşaya 53:10, 54:1–3; Malaki 3:3–4; Yehezkel 43:10–12, 44:23–24, 45:15–22. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 3, 4–5, Şemot 29:38–42.

Açıklamalarda anılan eserler: Mişna Zevahim 5; Ramban, Vayikra 1:9; Şelah, “Od kiyum ha-korban ata bi-zman ha-ze” ile başlayan açıklama, Tsiyoni aktarımı; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ile ibadet biçimleri ve Yehezkel’in Tapınak tasviri hakkındaki açıklamalar; Rambam, Hilhot Melahim 11:1.

Bu iddianın sayfası

104. İddia: David soyu anne üzerinden aktarılabilir

Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın annesi Meryem David’in soyundan geliyorsa İsa’nın da David’in gerçek soyundan olduğunu söylerler. Tanah anne tarafından gelen akrabalığı tanıdığı için Maşiah’ın, yani Mesih’in David tahtına çıkma hakkını da Meryem’den alabileceğini savunurlar. Bu savda Luka’daki soy listesi, Meryem’in soy kaydı olarak okunur.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, David’e kendisinden doğacak bir oğlun krallığını sağlamlaştıracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Oğlu Şelomo’nun tahta çıkmasıyla bu vaadin ilk adımı gerçekleşti. Yeşaya’nın Yişay’ın kökünden çıkan filizi ve Yeremya’nın David’den çıkacak adil kralı anlatması da gelecekteki hükümdarı aynı aileye bağlar. Burada söz konusu olan, bir insanın ataları arasında David’in bulunmasından daha belirli bir haktır. Vaadin konusu David’in ailesinde sürdürülen krallıktır. Şemuel Bet 7:12–16, Melahim Alef 1:30, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.

İsrael’de bir kimsenin hangi kabileye bağlı olduğu belirlenirken babasının ailesi esas alınırdı. Nüfus sayımında insanlar babalarının ailesine göre kaydedildi ve kabileler çölde aynı düzene göre yerleştirildi. Bir kimsenin Yahudi halkına aidiyeti ile o halk içinde hangi kabileye kaydedildiği ayrı konulardır. Mişna Kiduşin 3:12, geçerli ve yasak olmayan evliliklerde çocuğun aile statüsünün babayı izlediğini belirtir.

Toprak mirası bu farkın pratik sonucunu gösterir. Bir baba oğul bırakmadan öldüğünde toprağı kızına kalırdı. Buna rağmen o kızın, babasının kabilesi içinden evlenmesi gerekiyordu. Bunun nedeni toprağın başka bir kabileye geçmesini önlemektir. Kız babasının toprağını alabiliyor, fakat evlilikten doğan ailenin kabile bağı babanın evi üzerinden yürüdüğü için toprağın kendi kabilesinde kalması ayrıca güvenceye alınıyordu. Bir kızın toprağı devralması, David tahtının anne yoluyla aktarılabileceğini göstermez. Bamidbar 1:2–18, 2:2, 27:7–11, 36:6–9.

Tanah’ta anne tarafından gelen akrabalığın kayda geçirildiği örnekler vardır. Yair, Bamidbar’da Menaşe’nin oğlu diye anılır. Divre Hayamim bu bağın nereden geldiğini gösterir. Babaannesi, Menaşe soyundan Mahir’in kızıydı. Babasının ailesi ise Yehuda’nın soy kaydında yer alır.

Divre Hayamim’deki aynı aile kaydında, oğlu olmayan Şeşan’ın kızını Mısırlı Yarha ile evlendirdiği ve bu evlilikten Atay’ın doğduğu da yazılıdır.

Hiram’ın babası Surluydu. Hiram’dan söz eden iki kayıtta ailesinin Naftali ve Dan ile bağları da anılır.

Bu insanların anne tarafından akrabalarının tanınması, David’in krallık hakkının o yoldan geçtiğine örnek oluşturmaz. Kayıtlarda aile bağları gösterilir. David’e verilen vaat ise bir kralın ardından kimin tahta çıkacağıyla ilgilidir. Bamidbar 32:41, Divre Hayamim Alef 2:21–23 ve 2:34–35, Melahim Alef 7:13–14, Divre Hayamim Bet 2:12–13.

Bir kadının soyundan söz edilmesi de aynı ayrımı korur. Yılana söylenen sözlerde kadının soyundan bahsedilir. Hagar’a ise soyunun çoğalacağı bildirilir ve aynı bölümde doğan oğlun babası olarak Avram’ın adı verilir. Yişmael, Hagar’ın soyudur ve Avram’ın oğludur. Bu iki bağ birlikte vardır. Annenin çocuğuyla gerçek soy bağı bulunması, çocuğun o bağ üzerinden bir krallığın varisi olması için yeterli değildir. Bereşit 3:15, 16:10–15.

Hristiyan anlatısında David’e bağlanan kişi Yosef’tir. Aynı anlatıda İsa’nın biyolojik babası olarak Yosef gösterilmez. Bir soy listesi Yosef’in kimlerden geldiğini gösterebilir. Yosef ile İsa arasında biyolojik baba ve oğul bağı kurulmadıkça bu liste İsa’nın David’le kan bağını kanıtlamaz. Luka 3:23’te Heli’nin adı Yosef’le birlikte geçer. Heli’nin Meryem’in babası olduğu orada yazılı değildir. Meryem’in David’in soyundan geldiği iddiası, İsa’yı ona anne tarafından bağlayan bir akrabalık iddiasıdır; bu bağın kendisi de gösterilmelidir. Meryem üzerinden kurulan iddia, anne tarafından akrabalık ile tahta çıkma hakkını birbirine karıştırır. David’in tahtı, Haşem’in oğulları arasından seçtiği Şelomo’ya geçti. Tanah’ta anne tarafından bir akrabalığa dayanarak David’in tahtına çıkıldığına örnek yoktur. Divre Hayamim Alef 28:5–7.

Tanah kaynakları · Bereşit 3:15, 16:10–15 · Bamidbar 1:2, 1:18, 2:2, 27:7–11, 32:41, 36:6–9 (İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Melahim Alef 1:30, 7:13–14 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5–6 · Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35, 28:5–7 · Divre Hayamim Bet 2:12–13. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:16–24, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23.

Bu iddianın sayfası

46. İddia: Tehilim 110’daki “efendim” gökte bekleyen Maşiah’tır

Tehilim, Tanah’taki mezmurların, yani dua ve ilahilerin kitabıdır. 110. mezmurda Haşem, anlatıcının “efendim” dediği birine sağında oturmasını söyler. Tartışma, bu kişinin kim olduğu ve Haşem’in sağında oturmanın ne anlattığı üzerinedir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim, Tanah’taki mezmurların, yani dua ve ilahilerin kitabıdır. 110. mezmurda Haşem, anlatıcının “efendim” dediği birine sağında oturmasını söyler. Tartışma, bu kişinin kim olduğu ve Haşem’in sağında oturmanın ne anlattığı üzerinedir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, sözü söyleyen kişinin David, “efendim” diye andığı kişinin de kendi soyundan gelecek Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. David’in kendi soyundan birine böyle seslenmesini, Maşiah’ın insandan üstün olduğuna kanıt sayarlar. “Sağımda otur” sözünü de Tanrı’nın yanında, gökte bulunmak olarak anlarlar. Onlara göre İsa ölüp dirildikten sonra göğe yükseldi ve düşmanları yenilinceye kadar orada bekliyor. Mezmurda vaat edilen zaferin onun ikinci gelişinde gerçekleşeceğini ve bütün bunların İsa’nın Tanrı olduğunu gösterdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 110’un ilk ayetinde şöyle denir: “Haşem’in efendime sözü: Sağımda otur; düşmanlarını ayaklarına tabure yapıncaya kadar.” Bu cümlede konuşan Haşem’dir. “Efendim” ise anlatıcının, Haşem’in seslendiği kişi için kullandığı hitaptır. Düşmanların ayak altına alınması, yenilip o kişinin yönetimi altına girmelerini anlatır. Sonraki ayetlerde o kişinin güç asasının Siyon’dan uzatılacağı ve düşmanları arasında yöneteceği söylenir (Tehilim 110:1–7).

“Efendime” diye çevrilen לַאדֹנִי (laadoni) bir saygı hitabıdır. Tanah bu sözcüğü insanlar için de kullanır. Bereşit 23:6’da Het oğulları Avraam’a “efendim” der ve onu aralarındaki Tanrı’nın bir önderi olarak anar. Birine bu şekilde seslenilmesi, onun Tanrı olduğunu göstermez.

Bir kralın yetkisi Tanah’ta çok yüksek ifadelerle anlatılabilir. Şelomo’nun kral oluşu, “Haşem’in tahtına oturdu” sözleriyle aktarılır (Divre HaYamim Alef 29:23). Şelomo yeryüzünde babası David’in yerine geçmiştir; tahtın Haşem’e ait diye anılması, ona verilen yönetim yetkisini gösterir.

David’in soyundan gelen bir kralın onurlandırılması da onun insan oluşunu değiştirmez. Şelomo tahta çıkınca David’in hizmetkarları, Şelomo’nun adının ve tahtının David’inkinden daha büyük olmasını diler. David de kendi gözleri önünde tahtına birini oturttuğu için Haşem’i över (Melahim Alef 1:47–48). Şelomo’nun tahtı babasınınkinden daha büyük olabilirse, bir kralın kendi soyundan gelen birine saygı göstermesi de onun Tanrı olduğunu göstermez. Mezmurun ilk ayeti, kendisine “efendim” denen kişinin David’in soyundan olduğunu ayrıca söylemez.

“Sağımda otur” sözü de Tanah’ın onur ve destek dili içinde okunmalıdır. Tehilim 16:8’de dua eden kişi, Haşem sağında olduğu için sarsılmayacağını söyler. Tehilim 109:31’de Haşem, yoksulu kurtarmak için onun sağında durur. Yeşaya 41:10’da Haşem İsrael’i doğruluk dolu sağıyla destekler. Bu ayetler yardımın ve korunmanın anlatımıdır. Tehilim 110:1 de “sağımda otur” der; “gökte otur” demez.

Mezmurun beşinci ayetinde Haşem bu kez hitap edilen kişinin sağındadır: “Efendi senin sağındadır; öfke gününde kralları ezer.” Buradaki אֲדֹנָי (Adonay), ilk ayette insana yöneltilen לַאדֹנִי biçiminden farklıdır. Türkçede iki hitap da “efendi” sözcüğüyle karşılanabilir. İbranice biçimler aynı değildir. İkinci ayetten başlayarak “senin asan”, “senin halkın” ve “sen kohensin” sözleriyle hitap edilen kişi aynı hükümdar olarak okunduğunda, Haşem onun yardımcısıdır. Beşinci ayetteki “Efendi”nin İsa, “sen”in ise Baba Tanrı olduğu yorumu, bu kişi değişimini metne dışarıdan getirir.

Tanah, Haşem’in desteğiyle yüceltilen bir kralı başka yerde de anlatır. Tehilim 89:21–28’de David Haşem’in kulu olarak anılır. Onu güçlendiren ve düşmanlarını ezen Haşem’dir; David’e yeryüzündeki krallardan üstün bir konum verilir. Yüksek makamı, insan ve kul oluşunu ortadan kaldırmaz.

Yahudi kaynaklarında Tehilim 110 farklı kişilere uygulanır. Nedarim 32b, mezmuru Avraam ve Malkitsedek’le ilişkilendirir. Bu açıklamada Malkitsedek, Avraam’ı Tanrı’dan önce kutsadığı için kohenlik Avraam’a verilir. Aggadat Bereşit de “sağımda otur” sözünü Avraam’a verilen onurla açıklar. Avraam’ın göğe yükseldiğine dair kayıt bulunmadığını söylemek, bu okumaları çürütmez; çünkü söze önce göğe yükseliş anlamı eklemek gerekir.

Midraş Tehilim ise gelecekte Maşiah’ın sağda, Avraam’ın solda oturtulacağını anlatır. Mezmurun Maşiah’a uygulanması, Maşiah’ın İsa olduğunu göstermez. Bu açıklama da İsa’nın ölüp dirildiği, göğe yükseldiği ve yüzyıllar sonra döneceği bir tarih anlatmaz.

“Düşmanlarını ayaklarına tabure yapıncaya kadar” sözünde vaat ile zafer arasında bir süre vardır. Fakat mezmur, bu sürenin başına İsa’nın ölümünü ve dirilişini, içine gökte bekleyişini, sonuna da ikinci gelişini yerleştirmez. Devamında Siyon’dan uzanan asa, düşmanların arasında yönetim, halkın gönüllü katılımı ve savaş anlatılır. Son ayette yoldaki dereden su içen ve başını kaldıran kişi görülür. Halkın gönüllü katılımını, önce İsa’yı reddedip daha sonra kabul etmesi diye açıklamak için mezmurun anlatmadığı bir olay dizisi eklenir.

Dördüncü ayetteki kohenlik sözü de kişiye İsa adını vermez. Bereşit 14:18–20’de Şalem kralı ve Yüce Tanrı’nın koheni Malkitsedek, Avraam’ı kutsar; Avraam da ona onda bir verir. İkisi ayrı kişilerdir. Tehilim’deki yemin, kutsal hizmet görevi olan kohenliğin sürekliliğini bildirir. Bu görev Haşem’e hizmet etmektir ve bu görevin yüksekliği kişiyi Tanrı yapmaz.

Bamidbar 18:1–7, sunak hizmetini Aharon’a ve oğullarına verir. Yehezkel 44:15–16 da gelecekte Tsadok soyundan Levili kohenlerin Haşem’e yaklaşıp sunu getireceğini söyler. Tehilim 110’u bu hizmetin kaldırıldığına kanıt göstermek, peygamberin gelecek için bildirdiği hizmetle çelişir.

Tehilim 110’da Haşem, kendisine bağlı kişiyi destekler ve düşmanlarına karşı ona zafer verir. Hristiyan iddiasının gerektirdiği İsa’nın kimliği, göğe yükselişi ve ikinci gelişi mezmurda yer almaz. Bu olayları önce kabul edip ardından “sağımda otur” sözünü onlar için kanıt göstermek, ayete kendi başına söylemediği bir öykü yükler.

Tanah kaynakları: Tehilim 110:1–7; Bereşit 23:6; Bereşit 14:18–20; Divre HaYamim Alef 29:23; Melahim Alef 1:47–48; Tehilim 16:8; Tehilim 109:31; Yeşaya 41:10; Tehilim 89:21–28; Bamidbar 18:1–7 (özgün metin); Yehezkel 44:15–16.

Bu iddianın sayfası

49. İddia: Şemuel Bet 7 Maşiah’ın ölümden dirilmesini haber verir

Tanah’ın Şemuel Bet kitabında Haşem, David’e kendisinden sonra soyunun krallığı sürdüreceğine söz verir. Bir kimseyi ‘kaldırmak’ ya da ‘ortaya çıkarmak’, o kişiye bir görev vermeyi de anlatabilir. Bu sözün burada hangi anlamda kullanıldığını, vaadin kime verildiği ve o kişinin ne yapacağı belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah’ın Şemuel Bet kitabında Haşem, David’e kendisinden sonra soyunun krallığı sürdüreceğine söz verir. Bir kimseyi ‘kaldırmak’ ya da ‘ortaya çıkarmak’, o kişiye bir görev vermeyi de anlatabilir. Bu sözün burada hangi anlamda kullanıldığını, vaadin kime verildiği ve o kişinin ne yapacağı belirler.

Şemuel Bet 7:12’yi İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, “soyunu kaldıracağım” sözünü onun ölümden dirileceğinin haberi olarak okurlar. Eski Grekçe çevirideki fiilin başka metinlerde ölümden dirilmek için de kullanılmasını buna dayanak gösterirler. Onlara göre vaat önce David’in oğlu Şelomo’da gerçekleşti. Ancak krallığın sonsuza dek süreceği sözünün, ölümden dirilen Maşiah, yani Mesih ile tamamlanacağını söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem David’e şöyle der: “Günlerin dolup atalarınla yattığında, senden sonra kendi bedeninden çıkacak soyunu ortaya çıkaracağım ve onun krallığını sağlamlaştıracağım.” “Atalarınla yatmak”, burada ölmek anlamına gelir. Ölümü anılan kişi David’dir. Ondan sonra ortaya çıkarılan kişi ise onun soyundandır (Şemuel Bet 7:12–16). Ayet, bu kişinin önce ölüp sonra dirileceğini söylemez.

Devamında David’in soyundan gelecek kişinin Haşem’in adına bir ev yapacağı bildirilir. Divre HaYamim Alef 22:9–10 bu kişinin adını verir: Şelomo. Haşem onun için “O Bana oğul olacak, Ben de ona baba olacağım” der. Divre HaYamim Alef 28:5–6 da David’in oğulları arasından Şelomo’nun seçildiğini ve Tapınağı yapacağını söyler. Tapınağın yapımı ve açılışı Melahim Alef 6–8’de anlatılır; Şelomo kendisinin tahta çıkmasını ve evi yapmasını verilen sözün gerçekleşmesi olarak açıklar (8:17–20).

Şelomo kral olmak için ölümü beklemez. David henüz hayattayken onun emriyle meshedilir; yani üzerine yağ sürülerek kral olarak görevlendirilir. Ardından babasının tahtına oturur (Melahim Alef 1:32–40). David’in ardından soyunun krallığı sürdürmesi, Şelomo’nun ölümden dirilmesini gerektirmemiştir.

İbranice metindeki וַהֲקִימֹתִי אֶת־זַרְעֲךָ אַחֲרֶיךָ (vahakimoti et zaraha ahareha), “senden sonra soyunu ortaya çıkaracağım” der. Aynı kökten gelen fiil, Şemuel Alef 2:35’te sadık bir kohenin, Devarim 18:18’de ise bir peygamberin ortaya çıkarılması için kullanılır. İki yerde de bir göreve getirilecek kişi anlatılır.

Eski Grekçe çeviri Septuaginta, üç ayette de anistemi fiilini kullanır: Şemuel Bet 7:12’de “soyunu ortaya çıkaracağım”, Şemuel Alef 2:35’te “sadık bir kohen çıkaracağım”, Devarim 18:18’de “bir peygamber çıkaracağım” der. Bu fiil başka bağlamlarda ölümden diriltmeyi de anlatabilir. Aynı fiilin her kullanımı birinin öldüğü anlamına gelmez. Peygamber ve kohen örneklerinde bir kişinin göreve getirilmesi anlatılır. David’e verilen sözde de fiilin ne anlama geldiğini, kimin öldüğü ve kimin onun ardından göreve geldiği belirler. Grekçe Şemuel Bet 7; Şemuel Alef 2; Devarim 18

David’e verilen söz Şelomo’nun ömrüyle sınırlı değildir. David, Haşem’in ailesinin uzak geleceğinden söz ettiğini anlar (Şemuel Bet 7:19). On altıncı ayette güvence verilenler onun evi, krallığı ve tahtıdır; buradaki “ev”, David’in krallığı sürdürecek ailesi, yani hanedanıdır. Divre HaYamim Alef 17:11–14 de gelecek soyun David’in oğullarından olacağını söyler.

Gelecekteki kral vaadi Yeremya 23:5–8’de David için çıkarılacak doğru bir Dal ile anlatılır: Kral adaletle yönetecek, Yehuda kurtulacak, İsrael güven içinde yaşayacak ve sürgündekiler ülkelerine dönecektir. Yeşaya 11:1–5 de Yişay’ın kökünden çıkacak, Haşem’in ruhuyla adaletli hüküm verecek bir filizden söz eder. Vaadin gelecekteki David kralına uzanması, onun önce ölüp sonra dirileceğini göstermez.

Şemuel Bet 7:14’te Haşem’in oğula baba olacağı söylenirken, aynı oğlun suç işlediğinde terbiye edileceği de belirtilir. Divre HaYamim bu baba-oğul sözünü Şelomo’yla ilişkilendirir. Burada Tanrı’dan biyolojik doğum veya günahsız bir kişinin başkaları adına ölümü anlatılmaz.

Aynı vaadin Divre HaYamim’deki anlatımı, David’den sonra çıkacak kişinin “oğullarından biri” olduğunu açıklar. Ardından o oğlun evi inşa edeceği ve tahtının sağlamlaştırılacağı bildirilir. Tehilim 2’de oğulluk sözü de kralın Siyon’da görevlendirilmesiyle birlikte gelir. Hem Şelomo’nun adıyla açıklanan vaat hem mezmurdaki kralın Siyon’a yerleştirilmesi, oğulluk dilini David soyunun krallığına bağlar. (Divre HaYamim Alef 17:11–14).

Tehilim 16, Tanrı’ya sığınma duasıdır. Dua eden kişi korunmaktan, ölüler diyarına, yani ölülerin bulunduğu yere bırakılmamaktan ve kendisine yaşam yolunun gösterilmesinden söz eder. Bu sözlere İsa’nın dirilişi anlamını vermek, Şemuel Bet 7’deki fiilin kendi bağlamında diriliş bildirdiğini kanıtlamaz.

David’e verilen söz, onun ardından soyundan bir kralın ortaya çıkarılması ve hanedanının sürmesidir. Şelomo’nun tahta çıkışı bu sözün tarihsel karşılığıdır. İbranice ve Grekçe fiillerin başka anlamları bulunması, bu ayeti İsa’nın ölümden dirilişine dönüştürmez.

Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16 ve 7:19; Divre HaYamim Alef 22:9–10, 28:5–6, 17:11–14; Melahim Alef 1:32–40 ve 6–8; Şemuel Alef 2:35; Devarim 18:18; Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–5; Tehilim 16.

Bu iddianın sayfası

203. İddia: Modern soy kayıtları kayıp olduğu için Yahudiler Maşiah’tan David soyunu kanıtlamasını isteyemez

Tanah, David’den sonra onun soyundan bir kralın geleceğini bildirir. Bir insanın bu aileden geldiğini göstermek için bir soy kaydı kullanılabilir. Eski kayıtların eksik olduğu durumlarda ise hem Tanah’ın ne vaat ettiğine hem de o soy bağının nasıl gösterilebileceğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, David’den sonra onun soyundan bir kralın geleceğini bildirir. Bir insanın bu aileden geldiğini göstermek için bir soy kaydı kullanılabilir. Eski kayıtların eksik olduğu durumlarda ise hem Tanah’ın ne vaat ettiğine hem de o soy bağının nasıl gösterilebileceğine bakılır.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, bugün David’e kadar uzanan eksiksiz soy kayıtları bulunmadığını söylerler. Onlara göre gelecekte Maşiah olduğu söylenen birinin David soyundan geldiğini belgelemek de mümkün olmayacaktır. Bu yüzden Yahudilerin İsa’dan bu şartı karşılamasını isteyemeyeceğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir soy bağını kanıtlamanın zor olması ile o bağa ilişkin vaadin ortadan kalkması farklı şeylerdir. Tanah’ın ne söylediği ile bir adayın bunu hangi belgelerle göstereceği ayrı sorulardır. Kayıtların eksik olması David hanedanı hakkındaki sözü değiştirmez.

Şemuel Bet 7:12–16’da Tanrı, David’den sonra onun içinden çıkacak soyu ve krallığını anlatır. Yeşaya 11:1’de Yişay’ın kütüğünden filiz çıkacağı söylenir. Yeremya 23:5–6, David’e çıkarılacak adil kralı ve onun günlerinde Yehuda ile İsrael’in güvenliğini bildirir. Bu vaatler belirli bir hanedanla bağlantı kurar.

Tanah, David’in ailesinden gelecek kişiyi yalnız bir soy adıyla tanıtmaz. Yeremya onun yeryüzünde adalet uygulayacağını ve Yehuda’nın onun döneminde kurtulacağını da bildirir. Yöneticinin ailesini belirleme şartı ile yapacağı işleri görme şartı aynı vaadin içindedir. Bugün belirli bir soy zincirini belgelemekte yaşanan güçlük, ayetin tanıttığı aileyi ya da yöneticinin görevlerini değiştirmez. (Yeremya 23:5–8).

Ezra 2:61–63’te sürgünden dönen bazı kohen aileleri soy kayıtlarını arar fakat bulamaz. Bu nedenle bu ailelerin kohenlik hizmetine ait hakları tanınmaz. Durum açıklığa kavuşuncaya kadar en kutsal yiyeceklerden yemelerine de izin verilmez. Nehemya 7:63–65 aynı olayı anlatır. Kayıt bulunamaması, metinde soy şartının kaldırılması için gerekçe yapılmaz.

Kohenlik ile David krallığı farklı görevlerdir. Ezra’daki olay, gelecekteki bir kralın soyunun hangi belgeyle kanıtlanacağını belirlemez. Ezra, bir ailenin kaydı bulunamadığında da soy şartının geçerli kaldığını gösterir.

Yeremya 33:20–22, David’e verilen sözün sürekliliğini gece ve gündüz düzeniyle karşılaştırır. Ayet bütün eski belgelerin günümüze ulaşacağını söylemez. Gelecekteki kralı değerlendirirken eldeki kayıtların yanında peygamberlerin ona verdiği görevlere de bakılır. Yeşaya 11:1–12 adaleti ve İsrael’in toplanmasını, Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır.

Rambam da Maşiah adayını David hanedanından bir kral olarak tanımlar; Tora’ya bağlılık ve görevlerindeki başarıyla birlikte Bet HaMikdaş’ın kurulmasını ve sürgünlerin toplanmasını ele alır. Bu rabbinik açıklama, bugün hangi belgenin kullanılacağını söylemez. Rambam, adayın David hanedanından gelmesi gerektiğini söyler.

İsa için sunulan soy listeleri kendi içerikleri ve tarihsel dayanaklarıyla incelenebilir. Başka adayların kayıtlarının bulunmasının zor olması, İsa’nın soy zincirindeki boşlukları kapatmaz. Tanah’ın David’in soyuyla ilgili şartı, bugün eldeki kayıtların durumuna göre ortadan kalkmaz.

Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–6 ve 33:20–22; Ezra 2:61–63; Nehemya 7:63–65; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:4.

Bu iddianın sayfası

194. İddia: Maşiah’ın barış sözleri ile İsa’nın bölünme sözleri iki geliş sayesinde uzlaşır

Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, ailelerdeki bölünmeyi İsa’nın ilk gelişine, Tanah’ın vaat ettiği barışı ise ikinci gelişine bağlarlar. Onlara göre Maşiah ilk geldiğinde reddedilip öldürülecek, daha sonra dönerek barış krallığını kuracaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Bu açıklama barışın geleceğe ertelendiği iki aşamalı bir anlatı kurar. Tanah’ın bu konudaki ayetlerinde, aynı Maşiah’ın önce öldürüleceği ve sonra dönüp yarım kalan işleri tamamlayacağı yazmaz. İleri sürülen çözümün kendisi, Tanah’tan gösterilmesi gereken ayrı bir iddiadır.

Zekeriya 9:9’da Siyon’a gelen kral alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak anlatılır. Hemen sonraki ayette Efrayim’deki savaş arabalarının, Yeruşalayim’deki savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kaldırılacağı söylenir. Kral וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “uluslara barış bildirecek” ve egemenliği denizden denize uzanacaktır. Metin, geliş ile barış arasına bir ölüm ve yüzyıllar sonra ikinci geliş yerleştirmez.

Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yönetici adaletle hükmeder. Kötülük yargılanır, yeryüzü Tanrı bilgisiyle dolar ve İsrael’in dağılmışları toplanır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunması birlikte anlatılır.

Yeşaya 2:2–4 ve Mika 4:1–4’te uluslar Siyon’dan Tora öğrenir ve artık savaş öğrenmez. Savaş eğitiminin sona ermesi, uluslar arasında yaşanacak bir değişikliktir. Ayetler barışı toplumların nasıl yaşayacağı üzerinden anlatır.

Matta 10:34’teki “barış değil kılıç getirdim” sözü, devamındaki aile içi ayrışmayla birlikte okunmalıdır. Oğul ile baba, kız ile anne ve gelin ile kayınvalide arasındaki çatışma Mika 7:6’da anlatılan, aynı evde bile güvenin bozulduğu dönemi hatırlatır. Mişna Sota 9:15 de bu ayeti Maşiah öncesindeki çözülmeyle ilişkilendirir. Fakat bir dönemden önce çatışma yaşanması, aynı Maşiah’ın önce gelip öleceğini ve sonra geri döneceğini söylemez.

Sanhedrin 98a, Daniel’deki bulutlarla geliş ile Zekeriya’daki eşeğe binmiş kralı iki ayrı geliş olarak açıklamaz. İsrael’in durumuna göre tek gelişin iki farklı biçimde olabileceğini anlatır. Sukka 52a’da öldürülen Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David ayrı kişilerdir. Bu yorumlar da Hristiyan öğretisindeki aynı kişinin ölümünden sonra ikinci kez gelişiyle aynı anlatıyı kurmaz.

Rambam, Maşiah adayının Tora’yı güçlendirmesi ve görevlerinde başarılı olması gerektiğini yazar. Bet HaMikdaş’ın, yani kutsal tapınağın kurulması ve sürgündekilerin toplanmasıyla Maşiah’ın kimliğinin kesinleşeceğini açıklar. Bu rabbinik açıklama da görevlerin gerçekleşmesine önem verir.

Gerçekleşmeyen vaatlerin ileride tamamlanacağı beklentisi, görevlerin gerçekleştiğini veya Tanah’ın iki geliş öğrettiğini kanıtlamaz. Peygamberler barışı, adaleti ve halkın toplanmasını vaat eder. İkinci geliş iddiası bu vaatleri geleceğe erteler. Zekeriya’nın kralın gelişiyle birlikte anlattığı barışın gerçekleştiğini göstermez.

Tanah kaynakları: Zekeriya 9:9–10; Yeşaya 2:2–4 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Mika 4:1–4 ve 7:6. Rabbinik yorumlar: Mişna Sota 9:15; Sanhedrin 98a; Sukka 52a; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:3–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 10:34–37; Luka 12:51–53.

Bu iddianın sayfası

192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.

Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.

Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.

Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.

Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.

İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.

“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.

Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.

Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.

Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

225. İddia: Hezekiel’in gelecekteki korbanları geçmişteki Maşiah korbanını hatırlatacaktır

Yehezkel, gelecekteki Bet HaMikdaş’ı, yani kutsal tapınağı anlatırken sunağın nasıl hazırlanacağını, hangi sunuların getirileceğini ve kohenlerin bu hizmette ne yapacağını açıklar. Peygamber bazı işlemler için kapara sözcüğünü kullanır. Bu sözcüğün ne anlama geldiği, bir ayette kimin veya neyin arındırıldığından anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yehezkel, gelecekteki Bet HaMikdaş’ı, yani kutsal tapınağı anlatırken sunağın nasıl hazırlanacağını, hangi sunuların getirileceğini ve kohenlerin bu hizmette ne yapacağını açıklar. Peygamber bazı işlemler için kapara sözcüğünü kullanır. Bu sözcüğün ne anlama geldiği, bir ayette kimin veya neyin arındırıldığından anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın ölümünden önceki korbanların gelecekte ölecek kusursuz bir kişiyi gösterdiğini söylerler. Onlara göre Yehezkel’in gelecekte sunulacağını bildirdiği korbanlar ise geçmişe bakacak, İsa’nın ölümünü hatırlatacak ve insanlara bu ölümün anlamını öğretecektir.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel gelecekteki Mikdaş’ı, sunağı, kohenleri ve korbanları ayrıntılı olarak anlatır. Fakat bu korbanları geçmişte ölen bir insanı hatırlatan törenler olarak tanımlamaz. Bu sunularla ilgili işlemlerin ne işe yaradığını da açıklar. Kapara sözcüğü, ayetine göre sunağın arındırılması ya da halk için yapılan kutsal hizmetle ilgilidir.

Yehezkel 43:18–27 sunağın hazırlanmasını açıklar. 43:20’de kanın belirli yerlere uygulanmasının ardından sunak için וְחִטֵּאתָ אוֹתוֹ וְכִפַּרְתָּהוּ, “Onu arındıracaksın ve onun için kapara yapacaksın” denir. Yapılan işlem sunağı hizmete hazır hale getirmek için onu arındırır. Peygamber bunu geçmişteki bir ölümü anmak olarak açıklamaz.

Yehezkel 45:15, minha, ola ve şelamim sunularını לְכַפֵּר עֲלֵיהֶם, “onlar için kapara yapmak üzere” ifadesiyle ilişkilendirir. 45:17’de yönetici, bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunulacak korbanları “İsrael Evi için kapara yapmak üzere” sağlar. Minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur.

Kapara kelimesi her ayette tamamen aynı kapsamda kullanılmaz. Sunağı ve kutsal alanı arındıran bir işlemin amacı, halk için getirilen bir korbanın amacıyla aynı olmayabilir. Yine de peygamber bu işlemlerin yerine yalnızca geçmişteki bir ölümü hatırlama amacı koymaz.

Yehezkel 45:18–20, kutsal alanın arındırılmasını ve hata edenler nedeniyle ev için kapara yapılmasını anlatır. 45:19’da kanın uygulanacağı yerler belirtilir. 45:22’de yönetici, kendisi ve halk için günah sunusu sağlar. 46:13–15 günlük yakmalık sunuları açıklar. Yönetici sunuyu sağlar. Sununun gerektirdiği kutsal hizmeti kohen yapar.

Yehezkel, gelecekte Bet HaMikdaş’ta sunuların hangi zamanlarda getirileceğini, hangi işlemlerin nerede yapılacağını ve kohenlerin görevlerini anlatır. Birden fazla sunu türü için ayrı işlemler verir. Yehezkel, bu düzenin bütün işlevinin bir insanın önceki ölümünü anmak olduğunu söylemez.

Gelecekteki düzenin bazı ayrıntılarının Tora’daki korban hükümleriyle ilişkisi rabbinik kaynaklarda tartışılır. Menahot 45a, Yehezkel 45:18’deki sununun nasıl anlaşılacağını ele alır ve farklı açıklamalar aktarır. Raşi de Yehezkel 45:20’yi günah sunuları ve kapara bağlamında yorumlar. Bu kaynaklar, Yehezkel’in anlattığı hizmette hangi kuralların uygulanacağını ve işlemlerin nasıl anlaşılması gerektiğini tartışır.

Malaki 3:3–4 de Levi oğullarının arındırılacağını ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunularının Tanrı’ya eski günlerde olduğu gibi hoş geleceğini bildirir. Rambam, Mişne Tora’da Maşiah’ın Mikdaş’ı kurmasını ve dağılmış İsrael’i toplamasını görevler arasında sayar. Malaki gelecekteki sunulardan söz eder. Rambam ise Maşiah döneminde bu hizmetin yapılacağı yerin kurulmasını açıklar.

Hristiyan yorumu, eski korbanların İsa’nın gelecekteki ölümüne işaret ettiğini, gelecek korbanların ise bu ölümü hatırlatacağını ileri sürer. Aynı yorumda bunların öğretici amaçla bir süre sürüp daha sonra sona ereceği görüşü de ileri sürülür. Yehezkel gelecekteki sunulara böyle yeni bir anma görevi verildiğini veya bu sunuların bir süre sonra kaldırılacağını söylemez.

Yehezkel’in kendi sözleri gelecekte arınma, kapara ve korban hizmetini anlatır. Peygamber sunağın arındırılacağını ve İsrael Evi için kapara yapılacağını açıkça bildirir. İsa’nın ölümünün hatırası olarak sunulan bir törenden söz etmez.

Kaynaklar: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25, 46:1–15; Vayikra 4–7; Menahot 45a; Raşi, Yehezkel 45:20; Malaki 3:3–4; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11.

Bu iddianın sayfası