Misyoner İddiaları Arşivi

50 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

212. İddia: Avimeleh’in Avraam’ın duasıyla kurtulması kefaret değildir

Avimeleh, Sara’nın Avraam’ın karısı olduğunu bilmeden onu evine alır. Tanrı Sara’nın evli olduğunu rüyada bildirir. Sara evine döndükten sonra Avraam dua eder ve Tanrı Avimeleh’in ev halkını iyileştirir. Anlatı, engellenen bir günah ile dua sonrası gerçekleşen iyileşmeyi birlikte ele alır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Avimeleh, Sara’nın Avraam’ın karısı olduğunu bilmeden onu evine alır. Tanrı Sara’nın evli olduğunu rüyada bildirir. Sara evine döndükten sonra Avraam dua eder ve Tanrı Avimeleh’in ev halkını iyileştirir. Anlatı, engellenen bir günah ile dua sonrası gerçekleşen iyileşmeyi birlikte ele alır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Avimeleh’in Sara’ya dokunmadığı için bağışlanması gereken bir zina işlemediğini söylerler. Onlara göre Avraam’ın duası kısırlığın ve ölüm tehdidinin kaldırılmasıyla ilgilidir. Bu yüzden olayı günah için kansız kaparaya örnek saymazlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 20’de Tanrı, Avimeleh’i Sara’ya dokunmadan durdurur. Tanrı, Avimeleh’in iyi niyetle davrandığını bildiğini ve onu günah işlemekten alıkoyduğunu söyler. Avraam’ın duasından sonra da Avimeleh’i ve ev halkını iyileştirir. Bu olayda tamamlanmış bir zina olmadığı için anlatı böyle bir günahın bağışlanmasını göstermez. Her bağışlanma için kan gerekip gerekmediği, Tora’nın doğrudan bağışlanmayı düzenlediği ayetlerden anlaşılır.

Avimeleh, Sara’nın Avraam’ın karısı olduğunu bilmeden onu evine alır. Tanrı rüyada Sara’nın evli olduğunu bildirir. Avimeleh, onları kardeş sandığını ve bunu temiz bir yürekle yaptığını söyler. Tanrı da onun niyetini bildiğini belirterek şöyle der: “Seni Bana karşı günah işlemekten Ben alıkoydum. Bu yüzden ona dokunmana izin vermedim” (Bereşit 20:3–6). Burada engellenen bir günah anlatılır.

Tanrı ardından Sara’yı geri vermesini buyurur ve Avraam’ın onun için dua edeceğini, böylece yaşayacağını bildirir (20:7). Avimeleh Sara’yı geri verir ve olayla ilgili düzenlemeleri yapar (20:14–16).

Avraam dua edince Tanrı Avimeleh’i, karısını ve cariyelerini iyileştirir. Metin, Sara nedeniyle Avimeleh’in evindeki kadınların rahimlerinin kapandığını da açıklar (20:17–18). Anlatıda önce Tanrı uyarır, sonra Avimeleh Sara’yı geri verir. Bunun ardından Avraam dua eder ve ev halkı iyileşir.

Raşi, Tanrı’nın Avimeleh’in yüreğinin temizliğini kabul ettiğini, ellerinin temizliğinden ise söz etmediğini belirtir. Ona göre Sara’ya dokunmamasının belirleyici nedeni Tanrı’nın onu engellemesidir. Raşi, ayette neden yürekten söz edilip ellerin anılmadığını açıklar. Ayet, Avimeleh’i günahtan alıkoyanın Tanrı olduğunu açıkça söyler.

İyileşme için kullanılan İbranice fiil rafadır. Bu ayette “bağışladı” anlamındaki salah fiili bulunmaz. Bu nedenle Avraam’ın duasını, tamamlanmış bir zina günahının bağışlanması diye sunamayız. Aynı şekilde, metin iyileşmenin gelecekte bir insanın kanını dökmesi sayesinde gerçekleştiğini de söylemez. Avraam hayattadır ve görevi dua etmektir. İyileştiren Tanrı’dır.

Bağışlanma meselesi Tanah’ın başka bölümlerinde açıkça ele alınır. Yeşaya 55:6–7, kötü kişinin yolundan dönmesini ve Tanrı’nın bolca bağışlayacağını bildirir. Yehezkel 18:21–23, kötülüklerinden dönüp Tanrı’nın hükümlerini tutan kişinin yaşayacağını ve suçlarının ona karşı anılmayacağını söyler.

Vayikra 5:11–13 daha somut bir örnek verir. Belirtilen günahlar için iki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi, günah sunusu olarak ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Bu sunu ayetlerde belirtilen günahlar ve koşullar için geçerlidir. Tora burada kan içermeyen bir un sunusunun ardından bağışlanma bildirdiği için “bağışlanmanın her türü mutlaka kan gerektirir” iddiası ayetle çelişir.

Avimeleh anlatısının açık sonucu iyileşmedir. Zina tamamlanmamıştır ve metin bu olayda zina günahının bağışlandığını söylemez. Vayikra ise bağışlanmayı açıkça anlattığı bir yerde kan içermeyen bir sunuya izin verir. Avimeleh anlatısından kanın her durumda gerekli olduğu sonucu çıkarılamaz.

Kaynaklar: Bereşit 20:3–18; Raşi, Bereşit 20:6; Yeşaya 55:6–7; Yehezkel 18:21–23; Vayikra 5:11–13; Bavli Bava Kamma 92a.

Bu iddianın sayfası

224. İddia: Kusursuz bir insan bile Adam soyundan olduğu için ölmek zorundadır

Bereşit, Adam’a toprağa döneceğinin söylenmesini ve sonraki kuşaklardan insanların ölümlerini anlatır. Talmud da insanın kendi günahı bulunmadan ölüp ölemeyeceğini tartışır. Birinin neden ölümlü olduğu ve ölümünün başkalarının günahları için ne anlama geldiği farklı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit, Adam’a toprağa döneceğinin söylenmesini ve sonraki kuşaklardan insanların ölümlerini anlatır. Talmud da insanın kendi günahı bulunmadan ölüp ölemeyeceğini tartışır. Birinin neden ölümlü olduğu ve ölümünün başkalarının günahları için ne anlama geldiği farklı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Adam’ın soyundan gelen herkesin ölümlü olduğunu ve kusursuz bir insanın da öleceğini söylerler. İsa’yı insan ve Adam’ın soyundan biri olarak gördükleri için çarmıhta öldürülmeseydi bile sonunda yaşlılıktan öleceğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yahudi kaynakları, bir insanın kendi günahı bulunmadan da ölebileceği görüşünü tartışır. Bir insanın ölebilecek olması, Adam’ın günahını kendisinin işlemiş sayıldığını veya öldüğünde başkalarının bağışlanacağını göstermez. Bunlar ayrı ayrı gösterilmesi gereken iddialardır.

Bereşit 3:19’da Adam’a “Topraksın ve toprağa döneceksin” denir. 3:22–24, yaşam ağacına erişimin engellenmesini anlatır. Bereşit 5’te soy çizgisi boyunca doğum ve ölüm kayıtları yer alır. Adam’ın günahı ile insanlığın ölümlü durumu arasında rabbinik kaynaklarda da bağ kurulur.

Şabat 55b’de Rav Ami, ölüm ile kişisel günah arasında doğrudan bağ kuran bir görüş ileri sürer. Talmud’daki tartışma buna, Binyamin ben Yaakov, Amram, Yişay ve Kilav’ın “yılan yüzünden” öldüğünü söyleyen bir kaynakla karşı çıkar. Burada söz edilen, Adam ve Havva’nın anlatısındaki yılanla başlayan olayın insanın ölümlülüğüne etkisidir.

Tartışmada, insanın kendi günahı olmadan da ölebileceği sonucuna varılır. Bu rabbinik tartışmada ölümlülük, her insanın kişisel suç işlemiş olmasına bağlanmaz.

Kohelet 9:2 de doğru kişiyle kötünün ölümle karşılaştığını anlatır. Bir kişinin ölmüş olması, tek başına onun belirli bir suç işlediğinin kanıtı değildir.

Önceki kuşakların davranışlarının sonuçları sonraki kuşakları etkileyebilir. Fakat bir sonucun içinde yaşamak, o davranışı kişinin kendisinin yaptığı anlamına gelmez. Yehezkel 18:20, “Oğul babanın suçunu taşımayacak” der. Devarim 24:16 da yargıda herkesin kendi günahından sorumlu tutulmasını emreder. Adam’ın davranışından sonra ölümlü olarak yaşamak, onun yaptığı davranıştan kişisel olarak suçlu sayılmak değildir.

Kişisel günahı olmadan ölen birinin, ölümüyle başkalarının suçlarını giderdiği ileri sürülüyorsa bunun ayrıca gösterilmesi gerekir. Şabat 55b’de adı verilen dört kişinin ölümü böyle bir insan korbanı olarak sunulmaz. Yehezkel 14:14–20 de Noah, Daniel ve İyov’un kendi doğruluklarıyla başkalarını kurtaracağını söylemez. Ayette her birinin kendi canını kurtaracağı vurgulanır.

Tora’nın korban hükümleri sununun türünü, yerini ve uygulanışını belirler (Vayikra 1–7). Bir insanın biyolojik olarak ölmesi, tek başına onun başkalarının günahı için korban olduğunu göstermez. Vayikra 5:11–13 ise belirli günahlar için kan içermeyen un sunusunun ardından bağışlanma bildirir.

Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve koç sunulur. Devarim 12:31 ile Yeremya 7:31 insan kurbanı uygulamalarını kınar. Bu metinler, bir insan ölümünün herkesin günahını gidermenin zorunlu yolu olduğunu bildirmez.

Kusursuz bir insanın da ölebilmesi, onun başka insanların suçunu üstlendiği anlamına gelmez. Birinin ölümü, hangi suçtan sorumlu olduğunu veya ölümünün bir kapara olup olmadığını göstermez. İsa’nın Adam soyundan geldiği için ölebileceği iddiasından, ölümünün başkalarının günahlarını gidereceği sonucu çıkmaz.

Kaynaklar: Bereşit 3:17–24, 5:1–31, 22:11–13; Şabat 55b; Kohelet 9:2; Yehezkel 18:20, 14:14–20; Devarim 12:31, 24:16; Yeremya 7:31; Vayikra 1–7, 5:11–13.

Bu iddianın sayfası

1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 31’de yeni bir antlaşma vaat edilmesinden Sinay’da verilen Tora’nın geçici bir görevi olduğu sonucunu çıkarırlar. Tora’nın Haşem (Tanrı) tarafından verildiğini, doğru ve kutsal olduğunu kabul ederler. Onlara göre İsa Tora’yı tamamlamış, ölümüyle yeni antlaşmayı başlatmış ve Moşe’nin Tora’sının Sinay antlaşmasından doğan bağlayıcılığı sona ermiştir. Bu görüşte ahlaki emirler sürer. Şabat, bayramlar, kohenlik görevi ve kurbanlar ise İsa’da asıl anlamlarına ulaşır. Kohenler, Tapınakta kutsal hizmeti yerine getiren görevlilerdir. Yeni antlaşmanın bütün sonuçlarının gelecekte ortaya çıkması beklenir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşma, geçmişte ikiye ayrılan halkın iki kesimi olan İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılacaktır. Bu antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yerleşecektir: “Tora’mı onların içine yerleştireceğim ve yüreklerine yazacağım” (Yeremya 31:30–33). İnsan bir buyruğu bildiği halde ona karşı gelebilir. Buyruk yüreğine yerleştiğinde hayatını ona göre düzenler. Yeni antlaşmada insanlar Tora’ya içten ve kalıcı biçimde bağlanacaktır. Önceki antlaşmada halk emirleri biliyor, ama onlara her zaman uymuyordu. Yeni antlaşmada ise Haşem’in emirleriyle halkın yaşadığı hayat arasındaki bu kopuş giderilecektir.

Mısır’dan çıkarılan atalar antlaşmayı çiğnemişti. Sinay’da verilen hükümler doğru, buyruklar iyiydi. Buna rağmen halk, Tora’ya dönmesi için yapılan uyarılara direnmişti (Nehemya 9:13–14, 29). Ülkenin uğradığı felaketin nedeni de halkın önüne konulan Tora’nın terk edilmesi ve Haşem’in sesinin dinlenmemesiydi (Yeremya 9:12–13). İtaatsizliğin ardından halk sürgüne gönderildi. Haşem, düşmanlarının ülkesindeki İsrael’i bütünüyle reddetmeyeceğine, antlaşmasını bozmayacağına ve Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağına söz vermişti (Vayikra 26:44–45).

Haşem’e dönüşe bağışlanma da eşlik eder. İstemeden işlediği günah için sunu getiren kişi bağışlanır (Vayikra 4:27–31). Kötü kişinin yolunu, haksız kişinin düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmesi istenir; O bolca bağışlayacaktır (Yeşaya 55:6–7). Yeremya 31:33’te de Haşem, “Suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını bir daha anmayacağım” der. Hristiyan iddiasında geçmişteki bağışlanmaların bile İsa’nın ölümüne ve dökülen kanına bağlı olduğu söylenir. Böylece Hristiyan öğretisinden alınan ve ayetlerde bulunmayan bir koşul, bütün bu bağışlanma vaatlerine eklenir.

Yehuda’nın günahı yüreğine kazınmıştı; gelecekte aynı yüreğe Haşem’in Tora’sı yazılacaktır (Yeremya 17:1). Buyrukların yürekte tutulması daha önce de istenmişti. Devarim 6:6’da o gün verilen sözlerin yürekte olması emredilir; Yeşaya 51:7’de Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenilir. Yeni antlaşmada bu bağlılık bütün halka yerleşecek ve kalıcı olacaktır. Haşem, kendisinden ayrılmamalarını sağlayan saygıyı yüreklerine koyacaktır (Yeremya 32:37–40). Yeremya 31:33’teki “Küçüklerinden büyüklerine kadar hepsi Beni tanıyacak” sözü bütün antlaşma halkını kapsar. Artık kardeşini Haşem’i tanımaya çağırması gereken bir kesim kalmayacaktır. Yehezkel 44:23’te ise kutsal hizmetle görevli kohenler, kutsal ile sıradanın, temiz ile kirlinin ayırt edilmesini öğretir. İnsan Haşem’i tanıyıp O’na bağlı yaşayabilir ve aynı zamanda bu ayrıntıları öğrenebilir.

Moşe, sürgünden dönecek halkın nasıl yaşayacağını da anlatmıştır. Devarim 30:1–14’te İsrael dağıldığı ülkelerden toplanır ve atalarının ülkesine getirilir. Haşem, halkın ve çocuklarının yüreğini sünnet ederek kendisini bütün yürekleriyle sevmelerini sağlayacaktır. Sevgiyi engelleyen iç direnç giderildiğinde halk yeniden itaat edecektir: “Yeniden Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum O’nun bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” (Devarim 30:8). Tora’da yerine getirilmesi istenen buyruğa mitsva denir. “Bugün sana buyurduğum” diyen Moşe’dir; gelecekte yapılacak olanlar, onun o gün verdiği emirlerdir. Birkaç ayet sonra bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler ve hükümler olarak yeniden belirtilir (Devarim 30:10).

Bir emri yerine getirmek, onun istediği davranışı yapmaktır. Şabat buyruğu insana Haşem’e güvenmeyi öğretebilir. Fakat Haşem’e güvenmek, belirlenmiş günde Şabatı koruma emrinin yerine geçmez. Emrin öğrettiği düşünce ile istediği davranış birlikte bulunur.

Hristiyan iddiasında, Tora’nın İsa aracılığıyla bir ahlaki rehber olarak okunması eski emirleri yerine getirmek sayılır. Bu iddia, emrin anlamını benimsemekle emri uygulamayı birbirine karıştırır. Şabatı koruma yükümlülüğünün İsa’nın gelişiyle sona erdiği söylenirse, artık o günün korunması emredilmiyor demektir. Moşe ise yüreği değişen halkın yapacağı şeyleri belirli bir kitaba, o gün kendilerine verdiği emirlere bağlamıştır.

Bu emirleri yerine getirme sorumluluğu çocuklara ve sonraki kuşaklara da geçer. Devarim 29:28’de gizli şeyler Haşem’e, açıklanmış olanlar ise Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmek üzere İsrael’e ve çocuklarına sonsuza kadar aittir. Şabat da İsrael oğullarının kuşakları boyunca koruyacakları kalıcı antlaşma ve Haşem ile aralarındaki kalıcı işarettir (Şemot 31:16–17). Halktan, emirleri ekleme veya eksiltme yapmadan koruması istenir (Devarim 4:2). Şabatın görevinin bittiğini söylemek, sonraki kuşaklara açıkça verilen koruma emrini geçersiz saymaktır.

Yehezkel, Haşem’in sözünü dinlemeye direnen insanın nasıl değişeceğini anlatır. Taşlaşmış yürek çıkarılacak, yerine canlı ve karşılık verebilen bir yürek verilecektir. Uluslar arasına dağılmış İsrael kendi ülkesine getirilecek; Haşem’in ruhu halkın içine konulacak ve halk O’nun hükümlerinde yürüyüp kurallarını koruyacaktır (Yehezkel 36:24–28). Aynı kitaptaki “hükümlerim” ve “kurallarım” sözleri, Mısır’dan çıkan halka verilen emirler için de kullanılır; Şabatlar da bunlarla birlikte anılır (Yehezkel 20:10–13). Geçmişte bu buyrukları çiğnemiş olan insanlar, yeniden birleşmiş bir halk olarak yaşayacaktır. Yehuda ile Yosef’in temsil ettiği İsrael kendi ülkesinde, David soyundan hükümdarın yönetimi altında toplanacak; Haşem’in hükümlerine uyacak ve kurallarını uygulayacaktır. Kendileriyle kalıcı bir barış antlaşması yapılacak, kutsal yer halkın ortasında bulunacaktır (Yehezkel 37:15–28).

Ülkeye dönecek olanlar, yeni antlaşmanın tarafları olan İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya 31:34–36’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdürmesi güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır. Hemen ardından Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu, belirli yerlerin adlarıyla anlatılır. Yeremya 32:37–40’ta Haşem, aynı halkı sürgünden toplayıp kendi ülkesine getireceğini söyler. Kendisinden ayrılmasınlar diye yüreklerine Kendisine karşı saygı yerleştirecektir. İsrael’in yerine başka bir topluluğu koymak, antlaşmanın taraflarını değiştirir. Peygamberlerin sözünü ettiği İsrael, ülkeye döndüğünde Moşe’nin emirlerini uygulayacaktır. İsrael’in dönüşünü kabul edip dönen halkın Tora’ya karşı yükümlülüğünü kaldırmak, aynı vaadin bir bölümünü alıp diğerini reddetmektir.

İsrael’le birlikte başka uluslardan insanlar da Haşem’e yönelecektir. Haşem’i seven, Şabatı koruyan ve antlaşmasına tutunan yabancılar kutsal dağa getirilecek, sunuları kabul edilecektir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evidir (Yeşaya 56:6–8). Ulusların katılımıyla İsrael’in varlığı ve Şabatı koruma yükümlülüğü birlikte sürer. İnsanların Haşem’e bağlanarak birleşmesi, Tora’nın öğrettiği ibadet içinde gerçekleşir.

Tapınakta Tsadok soyundan kohenler kutsal yerde yağ ve kan sunacak, kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek, bayramlarla Şabatları koruyacaktır (Yehezkel 44:15–24). Yeni aylarda, Şabatlarda ve bayramlarda sunular getirilecek; Pesah kutlanacak ve yedi gün mayasız ekmek yenilecektir (Yehezkel 45:15–25). Uluslardan sağ kalanlar da her yıl Yeruşalayim’e Sukkot, yani Çardaklar Bayramı için çıkacak; gelmeyenler cezalandırılacaktır (Zekeriya 14:16–19). Sevgi ve adaletle birlikte, belirli kişilerin belirli günlerde yapacağı bu ibadetler de korunur. Şabatın, bayramların ve kurbanların İsa’yla birlikte görevini tamamladığı iddiası, peygamberlerin gelecekte yapılacağını söylediği ibadetleri sona ermiş sayar. Bu iddia Tanah’ın açık hükmüne aykırıdır.

Tapınaktaki hizmet yeniden başladığında, onu yerine getirecek kişilerin de arındırılacağı vaat edilmiştir. Malaki 3:3–4’te Levi oğulları arıtılır ve yeniden doğrulukla sunu getirir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunuları eski günlerde olduğu gibi hoş karşılanır. Kitabın sonundaki çağrı bütün İsrael’e yöneliktir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını, Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum hükümleri ve kuralları hatırlayın.” Ardından Haşem’in büyük gününden önce Eliyahu’nun gönderilmesi gelir (Malaki 3:22–23). Halk o güne hazırlanırken Moşe’nin Tora’sını hatırlayacak, arıtılan kohenler sunularını doğru biçimde getirecektir.

Tapınağın planı ve hükümleri, halk yaptıklarından utanınca kendilerine gösterilecektir. Yehezkel 43:11’de halk yaptıklarından utanırsa yapının biçimi ve hükümleri kendilerine açıklanacak, bunları koruyup uygulamaları istenecektir. Buna göre peygamberin yapıyı ve hükümlerini açıklaması, halkın yaptıklarından utanmasına bağlıdır. Tapınağı geçmişte gerçekleşmemiş bir koşula bağlı sayan Hristiyan yorumunda, gelecekteki bütün kutsal hizmet de kaldırılır. Oysa Yehezkel 37’de kutsal yerin halkın ortasındaki kalıcılığı, David yönetimi ve barış antlaşmasıyla birlikte ayrıca vaat edilmiştir. Haşem’in yeni yürek vereceği halk, O’nun hükümlerini yapabilecek duruma gelecektir; pişmanlık ve itaat, vaat edilen dönüşün içindedir.

Bu ibadetlerin İsa’da sembolik olarak sürdüğü ileri sürülür. Oysa peygamberlikte krallıkla kohenlik ayrı soylara ve ayrı görevlere bağlanır. Yeremya 33:17–22’de David soyundan bir yönetici, Levi soyundan da yakmalık sunu, tahıl sunusu ve kurban getirenler bulunacaktır. Onlara verilen sözün kalıcılığı gündüz ve gecenin düzenine bağlanır. Levi soyundan kohenlerin sunu getirmesi ile İsa’nın kurban sayılması farklı olaylardır. Peygamberin anlattığı kişileri ve görevleri İsa’yla özdeşleştiren yorum, İsa hakkındaki öğretiyi önce doğru kabul eder; sonra da bu kabulle yorumladığı ayeti aynı öğretinin kanıtı olarak sunar.

Levi soyunun bu görevi, kendilerine verilen antlaşmaya da dayanır. Pinhas’a ve ondan sonra gelen soyuna kalıcı kohenlik antlaşması verilmiştir (Bamidbar 25:10–13). Tehilim 110:4’te Malkitsedek’le ilişkilendirilen kalıcı kohenlik sözü, başka bir soyun görevini kaldırmaz. Bir kişiye kohenlik verilmesi, Pinhas’ın soyuyla yapılan antlaşmanın sona erdiği anlamına gelmez. Ayette bu antlaşmanın sona erdiği söylenmemiştir. Yeremya ve Yehezkel’de Levi soyundan gelenler gelecekteki hizmetlerini kendi adlarıyla sürdürür.

Gerçek kurbanların gelecekte yeniden sunulacağını kabul eden Hristiyan yorumunda ise bunlar İsa’nın ölümünü anma törenleri veya kutsal yeri arındıran uygulamalar sayılır. Yehezkel 45:15–20’de kefaret sağlama ve kutsal yerin arındırılması vardır. Kefaret burada kutsal yerin arındırılmasını da kapsar; her sunuda aynı tür kişisel günah bağışlanması kastedilmez. Peygamberin saydığı amaçlar arasında İsa’nın ölümünü anmak yoktur. Bu amaç, Hristiyan öğretisinden alınarak metne eklenir.

Bu ibadetlerin gelecekte başka bir antlaşmanın hükümleri olarak döneceği de ileri sürülür. Fakat Devarim 30 onları Moşe’nin emirlerine bağlar: Yüreği değişen halk, Moşe’nin verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirleri yerine getirecektir.

Gelecekte nelerin değişeceği de açıkça söylenmiştir. Antlaşma sandığı artık anılmayacak, hatırlanmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Yeruşalayim Haşem’in tahtı diye adlandırılacak, uluslar oraya toplanacak, İsrael ile Yehuda birlikte ülkeye dönecektir (Yeremya 3:16–18). Sandığın artık yapılmamasıyla Tora’nın yüreklere yazılması aynı peygamberin vaatleridir. Sandık hakkında söylenenleri bütün emirlerin kaldırılacağı şeklinde yorumlamak, peygamberin sözünü ettiği değişimi başka bir şeye dönüştürür.

Hristiyan iddiasında yeni antlaşma İsa’nın ölümüyle başlamış, bütün sonuçlarının gerçekleşmesi ise geleceğe bırakılmıştır. Bir vaadin başlaması ile bütün sonuçlarının gerçekleşmesi farklı zamanlarda olabilir. Ancak Yeremya, yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle başladığını söylemez. Vaatlerin tamamlanacağı gün gelecekte olsa da o gün halkın yerine getireceği emirler değişmez. Moşe’nin emirlerinin yapılacağı, yeni yürek verilen halkın bu hükümlere göre yaşayacağı vaat edilmiştir. Araya Tora’yı uygulama yükümlülüğünün sona erdiği bir dönem koymak, Yeremya’nın sözlerine ayrıca eklenen bir iddiadır. Tanah, Moşe’nin emirlerinin yerine getirileceğini vaat ederken bu emirlerin görevinin bittiğini söyleyen Hristiyan iddiası, yeni antlaşmanın vaadini tersine çevirir.

Yeremya’nın tarif ettiği yenilik, dışarıdan verilen Tora’nın halkın yüreğine yerleşmesidir. Halk ve Tora aynı kalırken bağlılığın değişmesi, Sinay’da verilen Tora’nın yetersizliğine kanıt sayılamaz. İsa’nın ölümüyle Tora’nın görevinin bittiği iddiası, vaadin tarif ettiği yeniliğin yerine başka bir sonuç koyar.

Tora kaynakları (ToraOku): Şemot 31:16–17; Vayikra 4:27–31; Vayikra 26:44–45; Bamidbar 25:10–13; Devarim 4:2; Devarim 6:6; Devarim 29:28; Devarim 30:1–14.

Diğer Tanah kaynakları (Sefaria): Yeremya 31:30–39; Yeremya 9:12–13; Yeremya 17:1; Yeremya 3:16–18; Yeremya 32:37–40; Yeremya 33:17–26; Yehezkel 20:10–13; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 37:15–28; Yehezkel 43:7–12; Yehezkel 44:15–24; Yehezkel 45:15–25; Malaki 3:3–4; Malaki 3:22–23; Yeşaya 51:7; Yeşaya 55:6–7; Yeşaya 56:6–8; Zekeriya 14:16–19; Tehilim 110:4; Nehemya 9:13–14, 29.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.

Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.

Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).

Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.

Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.

Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.

Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.

Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.

Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.

Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.

Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.

Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.

Bu iddianın sayfası

12. İddia: Ya Tora’nın her ayrıntısını kusursuz yerine getirmek ya da İsa’yı kabul etmek gerekir

Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar Tora’nın kutsal olduğunu kabul ederler. Bir emri çiğneyen kişinin yasanın bütünü karşısında suçlu duruma düştüğünü söylerler. Bunun sonucunda insanın ya bütün emirleri hayatı boyunca kusursuzca yerine getirmesi ya da kurtuluş için İsa’yı kabul etmesi gerektiğini ileri sürerler. Onlara göre tövbe eden kişi de ancak İsa onun yerine öldüğü için bağışlanır.

Tanah’ın Cevabı:

Bir zarar verildiğinde, önce yapılanın kabul edilmesi, ardından mümkün olan yerde zararın giderilmesi gerekir. Tora’nın öğrettiği dönüş böyle başlar. Bağışlanma hükümleri, yanlış yapıp doğru yaşama dönmek isteyenlere verilmiştir.

Günahın ciddiyeti ile bağışlanma kapısının açıklığı aynı Tora’da yer alır. Devarim 27:26’da Tora’nın sözlerini uygulamayan kişi lanetlenirken, Vayikra 5:5–13’te belirtilen günahlardan birini işleyen kişinin suçunu itiraf etmesi, gücüne uygun sunuyu getirmesi ve bağışlanması anlatılır. Aynı bölümde başkasının malını alıp yalan yere yemin eden kişinin, aldığı şeyi geri vermesi, üzerine değerinin beşte birini eklemesi ve emredilen sunuyu getirmesi istenir; ardından onun da bağışlanacağı söylenir (Vayikra 5:20–26; bazı çevirilerde 6:1–7). Suç için uyarı verilirken suçlunun nasıl döneceği de aynı Tora’da belirtilir. Laneti okuyup bağışlanma hükümlerini dışarıda bırakmak, Tora’nın bir bölümünü öteki bölümüne karşı kullanmaktır.

Yehezkel, bu dönüşün insanın hayatında neyi değiştirdiğini açıklar. Kötü kişi günahlarını bırakır, Haşem’in hükümlerine uyar, adalet ve doğrulukla davranır; önceki suçları artık ona karşı anılmaz ve yaşayacağı vaat edilir (Yehezkel 18:21–23). Geçmişte yapılanlar tarihten silinmez. Değişen, insanın tuttuğu yol ve Haşem’in geçmiş suçları hakkında verdiği hükümdür. Bu nedenle “bir kez günah işledin, artık Tora yoluyla dönemeyeceksin” sonucu peygamberin sözüne doğrudan aykırıdır. Bağışlanmayı ayrıca İsa’nın ölümüne bağlayan şart da bu vaade sonradan eklenmiştir. Yesod HaTeşuva’nın dördüncü bölümünde de aynı ayet, geçmişteki günahlarının büyüklüğü yüzünden dönüşünün artık yararsız olacağını düşünen insana cevap olarak aktarılır.

İnsanın yanılabileceği, Şelomo’nun duasında açıkça dile getirilir. Duadaki “Günah işlemeyen insan yoktur” sözünü, sürgüne düşenlerin suçlarını kabul edip bütün yürekleriyle dönmeleri ve bağışlanmaları için ettiği dua izler (Melahim Alef 8:46–50). Kohelet 7:20’de de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insanın bulunmadığı söylenir. Doğru insanın varlığı kabul edilirken onun hiç yanılmadığı varsayılmaz. Tehilim, Haşem’in insana bir babanın çocuklarına duyduğu merhametle yaklaştığını ve insanın topraktan yaratıldığını bildiğini anlatır. Aynı merhamet, O’nun antlaşmasını koruyan ve buyruklarını uygulayanlarla ilişkilendirilir (Tehilim 103:13–18). Haşem’in insanın kırılganlığını bilmesi, ona yeniden bağlılık gösterebileceği bir yol açar.

Kralın kusuru ile halkın gösterdiği güven ayrı ayrı değerlendirilir. Birinin kusuru yüzünden ötekinin güveni silinmez. Aviyam’ın yüreğinin Haşem’e tam bağlı olmadığı Melahim Alef 15:3’te kaydedilirken, onun dönemindeki Yehuda halkının Haşem’e güvendiği için savaşta üstün geldiği Divre HaYamim Bet 13:18’de yer alır. Böylece kralın yüreği hakkında verilen hükümle halkın o gün gösterdiği güven birbirinden ayrılır.

David’in günahı da gizlenmez; suçunu itiraf ettiğinde Natan ona Haşem’in günahını kaldırdığını söyler (Şemuel Bet 12:13). Tehilim 32:5’teki itiraf ve bağışlanma duası, 51:12’de temiz yürek ve doğru ruh isteğiyle, 51:19’da ise pişmanlıkla kırılmış yüreğin hor görülmeyeceği sözüyle derinleşir. İstenen değişim, kişinin içinden başlayıp davranışına uzanır. Menorat HaMaor’un tövbe açıklamasında Tehilim 32:5, günahı gizlemeyi bırakıp itiraf etmenin örneğidir. İtiraf, yapılanı doğru diye savunmaktan vazgeçmenin sözle ifadesidir.

Aynı dönüş, günahları yüzünden sürgüne düşmüş İsrael için de vaat edilmiştir. Halk Haşem’e dönecek, O’nun sesini dinleyecek ve ülkesine yeniden toplanacaktır. Dönüşün ardından yerine getirilecek emirler, Moşe’nin o gün verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirlerdir (Devarim 30:1–10). Bölümün devamında buyruğun insana yakın olduğu söylenir. Kişi onu yerine getirebilsin diye buyruk ağzında ve yüreğindedir (30:11–14). Sürgüne yol açan günahın ardından, halka yine Tora’nın emirlerini yerine getirme yolu açılmıştır. Yom Kippur, yani Kefaret Günü de günah işleyen halkın antlaşma içindeki arınma günüdür (Vayikra 16:29–31). Günahın ardından dönüş emredilmesiyle günahın ardından arınma vaat edilmesi aynı amaca hizmet eder.

Bir yol haritası yanlış dönülen yerden ana yola nasıl ulaşılacağını da gösterebilir. Tora’daki dönüş hükümleri böyle bir yol açar. İlk yanlışın ardından Tora’nın artık hiçbir çözüm sunmadığını söylemek, bu hükümleri haritadan silmek olur.

Bu yüzden bağışlanma arayan kişi Haşem’in öğrettiği yola döner. Başka ilahlara yönelten bir çağrı, gerçekleşen işaretlerle desteklense bile reddedilecektir; Haşem’e bağlı kalmak ve O’nun emirlerini korumak istenir (Devarim 13:2–6). İnsanın günah işlemiş olması bu ölçüyü kaldırmaz. “Suçları hesaba katsaydın, kim ayakta kalabilirdi?” sorusunun Tanah’taki cevabı “Bağışlama Sendedir” sözüdür (Tehilim 130:3–4). Haşem günahkara “Dönün, kötü yollarınızdan dönün; neden ölesiniz, İsrael Evi?” diye seslenir (Yehezkel 33:11). İsa’yı kabul etmeyi bağışlanmanın zorunlu şartı yapmak, Haşem’in açtığı bu dönüş yoluna Tanah’ta bulunmayan bir şart koymaktır.

Tanah, bütün hayatı boyunca hiç hata yapmamış olmayı bağışlanmanın şartı haline getirmez. Suçu kabul eden, zararı gideren ve yolunu değiştiren insana açık bir dönüş yolu verir. Kusursuzluk ile İsa’ya iman arasında kurulan ikilem bu yolu yok sayar.

Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13, 20–26 (son bölüm bazı çevirilerde 6:1–7); 16:29–31; Devarim 27:26, 30:1–14, 13:2–6; Yehezkel 18:21–23, 33:11; Melahim Alef 8:46–50, 15:3; Divre HaYamim Bet 13:18; Şemuel Bet 12:13; Kohelet 7:20; Tehilim 32:5, 51:12, 51:19, 103:13–18, 130:3–4. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 5:5–13; Devarim 30:1–10.

Açıklamalarda anılan eserler: Yesod HaTeşuva, 4. bölüm; Menorat HaMaor, Teşuva bölümü, Tehilim 32:5 açıklaması.

Bu iddianın sayfası

30. İddia: Teşuva bağışlanma için yeterli değildir

Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar teşuvanın, yani günahtan dönmenin, bağışlanma için gerekli olduğunu kabul ederler. Fakat Eden’de günahın karşılığı ölüm olarak belirlendiği için bağışlanmanın bedelini de ölüm sayarlar. Günahkar kendi ölümüyle bu bedeli öderse kurtulamayacağından, onun yerine kusursuz bir temsilcinin ölmesi gerektiğini söylerler. Tanah’ta tövbe eden herkesin bağışlanmasını da bu nedenle İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir insan ölümle uyarıldığı halde kötülüğünden dönerse ne olur? Yehezkel bu soruyu, çaldığı malı geri veren ve borç karşılığında güvence olarak aldığı malı, yani rehni sahibine geri veren bir insan üzerinden cevaplar. Adam haksızlığı bırakıp Haşem’in hükümlerine uygun yaşamaya başlar. Ardından, “İşlediği günahların hiçbiri ona karşı hatırlanmayacak” denir. Yapılan kötülük, sanki hiç yapılmamış gibi anlatılmaz. Hükmün değişmesi, kötülüğü yapan kişinin dönmesine ve doğru olanı yapmasına bağlıdır. Haşem’in istediği, günahkarın yolundan dönüp yaşamasıdır. Yaşayacağına dair sözün yanında, suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı da vaat edilir. Burada hem yaklaşan ölüm hükmü hem de geçmiş suçlar hakkında konuşulur. Yehezkel 33:14–16, 18:21–32

Eden’de verilen hüküm, insanın dünyadaki hayatına ilişkindir. İnsan ekmeğini ter dökerek kazanacak ve sonunda toprağa dönecektir. “Topraksın ve toprağa döneceksin” cümlesinde bir ölümlünün her suçunun ancak başka bir ölüm karşılığında bağışlanacağı söylenmez. Yehezkel de dönen insanın artık hiç ölmeyeceğini vaat etmez. Ölüm uyarısının yerine getirilmeyeceğini ve önceki suçların ona karşı hatırlanmayacağını söyler. Ölümlülüğü bağışlanmanın bedeli sayan Hristiyan iddiası, Bereşit ile Yehezkel’in ayrı ayrı ele aldığı iki hükmü birbirine karıştırır. Bereşit 3:19, Yehezkel 33:14–16

Teşuva denen dönüş, insanın özür dilemesinin ötesinde hayatına yansır. Alınan malın geri verilmesi nasıl bunun bir parçasıysa, kötülüğe götüren düşüncelerin terk edilmesi de öyledir. Yeşaya, suçlu kişiye düşüncelerini ve yolunu bırakıp Haşem’e dönmesini söyler. Haşem ona merhamet edecek ve onu bol bol bağışlayacaktır. Hoşea’da bütün bir halktan bu dönüş istenir. İsrael, suçunun kaldırılmasını dileyerek “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” der. Kurban diliyle anlatılan bu yakarışa, yabancı güçlere ve kendi elleriyle yaptığı putlara güvenmekten vazgeçmesi eşlik eder. Haşem’in cevabı, halkın dönekliğini iyileştirmek ve onu karşılıksız sevmektir. İleride gerçekleşecek bir dönüşten söz edilmesi, bu duanın muhatabını değiştirmez. İsrael’e Haşem’e dönmesi söylenmiştir. Yeşaya 55:6–7, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)

Rambam, teşuvayı insanın yaptığı kötülüğü bırakması, bundan pişmanlık duyması, bir daha yapmamaya karar vermesi ve günahını sözle itiraf etmesi olarak açıklar. Aynı fırsat yeniden karşısına çıktığında, gücü yettiği halde değiştiği için o davranıştan uzak duran kişi tam teşuva yapmıştır. Bunun için böyle bir fırsatın yeniden çıkmasını beklemek gerekmez; insan daha önce de günahından dönüp bağışlanma dileyebilir. Rambam, Hilkhot Teşuva 2:1–2

Başka bir insana zarar verilmişse, alınanı geri vermek ya da zararı ödemek gerekir. Rambam, bunun ardından zarar verilen kişiden bağışlanma istenmesi gerektiğini de söyler. İnsan yalnızca Haşem’e pişman olduğunu bildirip arkadaşına verdiği zararı görmezden gelemez. Hilkhot Teşuva 2:9

Menorat HaMaor, geçmişte yaptıklarının ağırlığından dolayı dönüşünün kabul edilmeyeceğini düşünen kişiye Yehezkel’in sözlerini hatırlatır: Kötü kişi günahından dönüp adalet ve doğruluk yaptığında eski suçları ona karşı anılmayacaktır. Reşit Hokhma da Yehezkel’in bu çağrıyı ayrıntılı biçimde anlattığını vurgular: Kötülüğünden dönen kişi doğru olanı yapmaya başlar ve eski suçları ona karşı hatırlanmaz. Reşit Hokhma, Şaar HaTeşuva Menorat HaMaor, Seder HaTeşuva

Yoma 86b, teşuvanın insanın geçmişte bilerek işlediği günahlarla ilişkisini değiştirdiğini anlatır. Korkuyla yapılan dönüşte bunların yanlışlıkla işlenmiş gibi, sevgiyle yapılan dönüşte ise kişinin lehine yazılan erdemler gibi değerlendirileceği söylenir. Yoma 86b

Rabbenu Hananel, Hoşea’nın “Tanrın Haşem’e dön” çağrısını açıklarken teşuvanın gücünü vurgular. Günah çok ağır olsa da insanın dönüşünün kefaret sağlayabildiğini söyler. Rabbenu Hananel, Yoma 86a

Rambam, Tapınak ve sunak bulunmadığında da teşuvanın bütün günahlar için kefaret gücü taşıdığını açıklar. Her suç için kefaretin tamamlanma süreci aynı değildir. Bazı durumlarda teşuvanın yanında Yom Kippur ve sıkıntılar da bu sürecin parçasıdır. Tanrı’nın adının saygınlığını zedeleme durumunda ise kişinin kendi ölümüyle tamamlanan bir süreçten söz eder.

Rambam bu süreçleri suçun türüne göre ayırır. Karet, Tora’da bazı suçlar için bildirilen halk arasından kesilme cezasıdır. Karet cezası bulunmayan bir yapma emri ihlal edilip teşuva yapıldığında bağışlanma hemen gelir. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektirmeyen bir yasak çiğnendiğinde, teşuvanın ardından Yom Kippur kefaret sağlar. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektiren suçlarda ise teşuva ve Yom Kippur ile başlayan süreci kişinin çektiği sıkıntılar tamamlar. Haşem’in adının saygınlığını zedeleme durumunda, Haşem’in adının saygınlığını zedeleyen kişi için tam kefaret, teşuva, Yom Kippur ve çektiği sıkıntıların ardından kendi ölümüyle tamamlanır. Bunlar kişinin kendi dönüşüyle ilgili açıklamalardır.

Beit Elohim de Tapınak ayaktayken bazı suçlar için sunu getirme yükümlülüğü ile Tapınak bulunmadığında teşuvanın geçerli olması arasındaki ilişkiyi inceler; teşuvanın her dönemde kabul edildiğini söyler. Bu açıklamalar, başka bir insanın ölümüyle ilgili bir koşul getirmez. Hilkhot Teşuva 1:3–4; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva, 2. bölüm

Ninova’da bu dönüş bir şehrin hayatını değiştirdi. Halk oruç tuttu, çula büründü ve Tanrı’ya yakardı. Herkesten kötülüğünü ve şiddeti bırakması istendi. Yıkımın neden gerçekleşmediği de açıkça verilir. Haşem onların yaptıklarını, kötü yollarından döndüklerini gördü ve ilan ettiği felaketi getirmedi. Taanit’te de bu sözlere dikkat çekilir: Tanrı’nın onların çullarını ve orucunu değil, kötü yollarından döndüklerini gördüğü söylenir (Taanit 16a). Yona, bunun Haşem’in merhametinden, geç öfkelenmesinden ve sevgisinin bolluğundan kaynaklandığını biliyordu. Bunlar, Şemot’ta Haşem’in kendisini tanıtırken saydığı niteliklerdir. Ninova’nın kurtuluşunu İsrael’in onun adına sunduğu kurbanlara bağlayan sav, Yona’nın verdiği nedeni değiştirir. Ninova bu dönüş sayesinde yaklaşan yıkımdan kurtuldu. Günahların bağışlanacağına dair doğrudan söz ise Yeşaya’da ve Yehezkel’de yer alır. Yona 3:5–10, 4:2, Şemot 34:6–7

Çaldığı malı geri veren insan örneği, teşuvanın diğer görevlerle nasıl birleştiğini de gösterir. Vayikra’da bir malı haksız biçimde elinde tutup yalan yere yemin eden kişi onu geri verir, ek ödeme yapar ve emredilen sunuyu getirir. Bağışlanmayı dileyen kişi, yaptığı zararı gidermek ve bu suç için buyurulan sunuyu getirmekle de yükümlüdür. Ayrıca Tora’da şükretmek için sunulan kurbanlar vardır. Kurbanın varlığı tek başına bütün kurbanların işlevini ya da bütün günahların nasıl bağışlanacağını belirlemez. Haşem belirli bir durumda ne istediğini o durumun buyruğunda bildirir. Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7), 7:11–15

İsrael’in gelecekteki dönüşü de aynı bağlılığı yeniden kurar. Sürgündeki halk bütün yüreğiyle Haşem’e dönecek, Haşem ona merhamet edecek ve onu ülkesine toplayacaktır. Halkın yüreği Haşem’i sevecek biçimde yenilenecek ve Moşe’nin o gün bildirdiği emirler yerine getirilecektir. Sürgündeki halk için de açık kalan yol, Haşem’e dönmek ve Tora’nın emirlerini yerine getirmektir. İsa’nın ölümünü bu dönüşün işlemesi için şart sayan iddia, kanıtlaması gereken düşünceyi her bağışlanma vaadinin arkasına yerleştirir. Haşem’in vaadi ise kişinin ne yapacağını açıkça bildirir. Kötülüğünü bırakan, çaldığını geri veren ve Haşem’e dönen kişi için geçmiş suçların ona karşı hatırlanmayacağı söylenmiştir. Bu bağışlanmayı suçsuz başka bir insanın ölümüne bağlayan iddia Tanah’a aykırıdır. Devarim 30:1–10

Yehezkel, çaldığını iade edip kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Eden’de ölümün günahla ilişkili olması, bağışlanan her insanın yerine bir başkasının ölmesi gerektiği sonucunu vermez. Böyle bir şart, peygamberin tarif ettiği dönüşe eklenmiştir.

Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24; Yehezkel 18:21–32; Yehezkel 33:14–16; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10 ve 4:2; Şemot 34:6–7 (özgün metin); Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Vayikra 7:11–15.

Bu iddianın sayfası

226. İddia: İsa mizbeah üzerinde ölmedi; fakat kendisi mizbeah olduğu için korban geçerlidir

Tora’da mizbeah, kutsal sunular için kullanılan sunaktır. Korban hizmetiyle ilgili ayetler sunuyu kimin getireceğini, kutsal hizmeti yapan kohenin görevini ve sunağın nerede bulunacağını ayrı ayrı açıklar. İsa’nın ölümünü bu hükümlerle ilişkilendiren görüşte ise “sunak” sözcüğü bir insanın bedeni için kullanılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da mizbeah, kutsal sunular için kullanılan sunaktır. Korban hizmetiyle ilgili ayetler sunuyu kimin getireceğini, kutsal hizmeti yapan kohenin görevini ve sunağın nerede bulunacağını ayrı ayrı açıklar. İsa’nın ölümünü bu hükümlerle ilişkilendiren görüşte ise “sunak” sözcüğü bir insanın bedeni için kullanılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tapınak sunağında öldürülmediğini belirtirler. Tanrı’nın adını taşıdığını söyledikleri Maşiah’ı hem Tapınak hem de sunak olarak yorumlarlar. Onlara göre İsa’nın kendisi sunak olduğu için, orada yapılması gereken ayrı bir işlem olmadan da ölümü geçerli bir korban sayılır.

Tanah’ın Cevabı:

Tora, korbanı, onu getiren kişiyi, hizmeti yapan koheni ve sunağı ayrı ayrı tanımlar. Bir insana sembolik olarak “sunak” veya “Tapınak” demek, Tora’nın belirlediği işlemleri yerine getirmez.

Vayikra 1:3–9, hayvanın getirilmesini ve kesilmesini, Aharon soyundan kohenlerin kanı sunağa uygulamasını anlatır. Şemot 27:1–8 ise sunağın yapısını ve ölçülerini verir. Hayvan sunulur, kohen kanı uygular ve sunak işlemin yapıldığı yerdir.

Vayikra 17:11’de Tanrı, kanı עַל־הַמִּזְבֵּחַ, “sunak üzerinde”, canlar için kapara sağlamak üzere verdiğini söyler. Ayet kanın nerede kullanılacağını ve bunun ne işe yaradığını ayrı ayrı söyler. Bir kişinin bedenine “sunak” adı verilmesi, kanın Tora’da belirtilen biçimde uygulanmış olduğu anlamına gelmez.

Devarim 12:5–14 de korbanların herkesin seçtiği herhangi bir yerde değil, Tanrı’nın seçeceği yerde sunulmasını buyurur. Tanrı’nın adını taşıdığı ileri sürülen bir kişinin bedenini seçilmiş yerle özdeşleştiren bir hüküm vermez. Daniel 9:26 kutsal yerin yıkımını anlatır. Ayette Tapınak’ın ve sunağın yerini bir insanın bedeninin alacağı yazmaz.

İddiada, İsa’nın insan korbanı olarak “özel bir durum” olduğu da ileri sürülür. Böyle bir istisnanın varlığını göstermek için Tora’da insanın bu biçimde sunulmasına izin veren bir hüküm gerekir. “Özel korban” demek bu hükmü sağlamaz.

Karşı görüş Devarim 21:1–9’daki töreni de sunak dışında yapılan bir suç sunusu örneği olarak kullanır. Devarim burada katili bilinmeyen bir cinayetten sonra yapılacak egla arufa törenini anlatır. Bu ad, törende boynu kırılan düveyi anlatır. Düve, henüz yavrulamamış dişi sığırdır. Vayikra’daki aşam ise suç sunusuna verilen ayrı bir addır.

Tora hayvanı, yeri, yaşlıların ellerini yıkamasını, kohenlerin katılımını ve söylenecek sözleri ayrı ayrı belirler.

Devarim 21:5’te kohenlerin görevi için kullanılan fiil levareh, yani “kutsamak”tır. 21:8’de ise halk için kapara istenir ve suçsuz kanın İsrael arasında kalmaması dilenir. Kapara dileği, Tora’nın bu olay için adım adım düzenlediği törenin bir parçasıdır. Bundan, sunak dışında gerçekleşen her ölümün korban sayılacağı sonucu çıkmaz.

Vayikra 16:15–16 ve 27’de bazı sunuların bedenleri kampın dışında yakılır. Kohen önce bu sunuların kanını kutsal yerdeki arınma işlemi için kullanır. Bedenin sonradan dışarı çıkarılması, kutsal yerdeki hizmet olmadan gerçekleşen herhangi bir ölümü aynı sunu yapmaz.

Yehezkel 43:13–27 gelecekteki sunağın ölçülerini ve arındırılmasını, 45:19 ise kohenin kanı uygulayacağı yerleri anlatır. Gelecekteki tasvirde de sunak, sunu ve kohenin görevleri ayrı kalır. Bu, fiziksel sunağın bir kişinin bedeniyle değiştirilmesinin Yehezkel’in açıklaması olmadığını gösterir.

İsa’nın bedenine sunak demek, Tora’nın seçilmiş yer, sunu ve kohenle ilgili hükümlerini karşılamaz. Bu sembolik eşitleme, Tora’nın korban düzenine sonradan eklenmiştir.

Kaynaklar: Vayikra 1:3–9, 16:15–16, 27 ve 17:11; Devarim 12:5–14, 21:1–9; Şemot 27:1–8, 29:37; Daniel 9:26; Yehezkel 43:13–27, 45:19; Mişna Sota 9:5–7.

Bu iddianın sayfası

8. İddia: İnsan Tora’yı gerçekten yerine getiremez

Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın günaha yatkın olduğu ve Tora’nın bütün emirlerine ömrü boyunca kusursuzca uyamayacağı düşüncesine dayanır. Bu görüşü savunanlar, insanın Tora’ya itaat ederek Tanrı tarafından kabul edilemeyeceği ve yalnız İsa’ya iman ederek kurtulabileceği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, günahını bırakan ve doğru yaşayan kişiye açıkça bağışlanma vaat eder. Yehezkel 18:21–22’de kötülüklerinden dönüp Haşem’in hükümlerini koruyan, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin yaşayacağı ve önceki suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı söylenir (Yehezkel 18:21–22). Bu söz, geçmişte günah işlemiş olan kişiye verilir. Onun Tora’ya dönerek yeniden kabul edilmesini imkansız sayan Hristiyan iddiası, peygamberin bu açık sözüyle çelişir.

Tora’nın insanın önüne koyduğu görev, yerine getirilebilir bir görevdir. Moşe, “Bugün sana emrettiğim bu buyruk senin için erişilemez değildir ve uzakta değildir” der. Onu öğrenip uygulamak için göğe çıkılması veya denizin ötesine gidilmesi gerekmez. Ardından “Söz sana çok yakındır; ağzında ve yüreğindedir, onu yapman için” denir (Devarim 30:11–14). Son sözcük לַעֲשֹׂתוֹ, “onu yapmak” anlamındadır. Sözün insana yakın olmasının amacı, buyruğun yerine getirilmesidir. Aynı bölümde yaşam ile ölüm insanın önüne konur ve “Yaşamı seç” diye emredilir (30:19–20). Bu seçim, Haşem’i sevmek, sesini dinlemek ve O’na bağlanmakla açıklanır.

Bu sözler, hiç hata yapmamış bir topluluğa söylenmemiştir. Bölümün başında halkın milletler arasına dağılması, ardından Haşem’e dönmesi ve Tora kitabında yazılı emirleri yeniden yerine getirmesi anlatılır (Devarim 30:1–10). Dönüş yolunun koşulları, halktan nasıl davranmasının istendiğini gösterir; bu koşullar yolun kapalı olduğu anlamına gelmez. Haşem’in halkın yüreğini değiştireceği vaadinin ardından da Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği buyrukların uygulanacağı söylenir. Dolayısıyla gelecekteki iç değişim, Tora’ya itaatin yerini alan bir yol olarak kullanılamaz. Değişen yürek, verilen emirlere yönelmektedir.

Yerine getirilecek emirler, kişinin görevine ve durumuna göre belirlenir. Vayikra 21’de kutsal sunu hizmetini yürüten kohenlere özel hükümler vardır. Devarim 17:14–20’de ise kralın servet ve güç biriktirmesine sınırlar konur; Tora’yı okuyup uygulaması emredilir (Vayikra 21; Devarim 17:14–20). Kral olmayan bir İsraelli, krala verilen görevi üstlenmediği için emre aykırı davranmış olmaz. Tora’ya uymak, kişinin kendisine verilen emirleri yerine getirmesi demektir. Ayrı kişilere verilmiş bütün görevleri tek bir kişide toplayıp onun hepsini yapamadığını söylemek, Tora’nın insandan istediği şeyi değiştirmektir.

Tanah, insanın günah işlediğini açıkça söyler: “Yeryüzünde iyilik yapıp da hiç günah işlemeyen doğru bir insan yoktur” (Kohelet 7:20). Şelomo’nun duasında da günah işlemeyen insan bulunmadığı söylenir. Bunun ardından sürgündeki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönmesi, duasının işitilmesi ve bağışlanması istenir (Melahim Alef 8:46–50). İnsanın günahkar olmasıyla yeniden kabul edilmesi aynı anlatımın içindedir. İnsanın günah işlemesi, onu tövbeye çağırmanın nedenidir.

Tora’da bu dönüşün somut görevleri de vardır. Vayikra 5:5–13’te ele alınan günahlar için suçun itiraf edilmesi ve maddi güce göre belirlenen sununun getirilmesi emredilir. Küçükbaş hayvan almaya gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmezse belirtilen miktarda un getirir. Bu kişinin de bağışlanacağı bildirilir (Vayikra 5:5–13). Aynı bölümde, başkasının malını haksız biçimde elinde tutup bunu yalan yeminle inkar eden kişinin malı geri vermesi, belirlenen ek ödemeyi yapması ve suç sunusunu getirmesi istenir (5:20–26). Yanlışını kabul edip malı sahibine geri veren kişi, Tora’nın düzeltme emrini yerine getirir.

İsrael’in tarih boyunca emirlere karşı gelmiş olması da itaatin imkansızlığına delil gösterilir. Nehemya 9:26’da halkın Tora’yı arkasına attığı, Yeşaya 65:2–3’te kendi düşüncelerinin ardından kötü bir yolda yürüdüğü anlatılır (Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3). Bu ayetler yapılan yanlışları belirtir. Nehemya’da aynı halkın tekrar tekrar Haşem’e seslendiği ve merhametle kurtarıldığı da anlatılır; 9:29’da uyarının amacı halkı Tora’ya döndürmektir. Bir emre karşı gelinmiş olması, o emre uyulamayacağını göstermez. Dönüşün henüz bütün halkta gerçekleşmemiş olması da dönüş vaadini ortadan kaldırmaz.

Devarim’in yakınlık sözü Romalılar 10:6–9’da başka bir amaca bağlanır. Göğe çıkma sorusu Mesih’i aşağı indirmekle, derinliğe inme sorusu onu ölülerden çıkarmakla ilişkilendirilir. Sözün ağızda ve yürekte olduğu ifadesi alıntılanır; Devarim 30:14’ün sonundaki “onu yapman için” sözü bu alıntıya alınmaz. Yakındaki söz, duyurulan iman bildirisi olarak açıklanır; ardından ağızla İsa’nın Rab olduğunu açıklamak ve yürekle diriltildiğine inanmak kurtuluşa bağlanır (Romalılar 10:6–9). Moşe’nin sözünde ise ağız ve yürek, verilen buyruğu yerine getirmeye yöneliktir. Yapılacak olan, aynı bölümde Tora kitabında yazılı emirlerle belirtilmiştir. İsa’nın dirilişine imanla kurulan bağlantı bu pasajda bulunmamaktadır. Bu alıntıyla Tora’ya itaatin imkansızlığını savunmak, ayetin açıkladığı amacı tersine çevirmektir.

İnsanın günah işlemesi, buyruğa uymanın imkansızlığını veya dönüşün geçersizliğini kanıtlamaz. Tora sözü insanın yapabileceği kadar yakın gösterir. Yehezkel de kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Bağışlanmayı yalnız İsa’ya imana bağlayan sonuç, bu yolu ortadan kaldırır.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–14 (özgün metin); Vayikra 21 (özgün metin); Devarim 17:14–20; Vayikra 5:5–13 ve 5:20–26 (5:5–13 özgün metin; 5:20–26 özgün metin); Yehezkel 18:21–22; Kohelet 7:20. Ek Tanah kaynakları: Devarim 30:19–20; Melahim Alef 8:46–50; Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3. Vayikra 5:20–26, birçok Hristiyan çeviride 6:1–7 olarak numaralandırılır. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Romalılar 10:6–9.

Rabbinik açıklamalar: Eruvin 55a içinde Devarim’deki gök ve deniz ifadeleri, Tora’yı öğrenmek için gösterilecek çabayla açıklanır; Rava ve Rabbi Yohanan tarafından kibir de öğrenmenin engeli olarak ele alınır. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Teşuva 5:1 içinde, kişinin iyi yola yönelip doğru insan olmasının da kötü yola yönelmesinin de kendi seçimine bağlı olduğunu açıklar.

Bu iddianın sayfası

213. İddia: Ezra dönemindeki yabancı eşlerden ayrılma tek başına bağışlanma sağlamadı

Ezra döneminde halk, Tora’ya aykırı evlilikleri kabul edip düzeltmeye çağrılır. Kitabın bir bölümünde bazı kişilerin hem eşlerinden ayrılmaya söz verdiği hem de suçları için bir koç sunduğu yazılıdır. Bu sununun kimler için kaydedildiği, ondan hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Ezra döneminde halk, Tora’ya aykırı evlilikleri kabul edip düzeltmeye çağrılır. Kitabın bir bölümünde bazı kişilerin hem eşlerinden ayrılmaya söz verdiği hem de suçları için bir koç sunduğu yazılıdır. Bu sununun kimler için kaydedildiği, ondan hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Ezra 10:19’da eşlerinden ayrılmaya söz verenlerin yine de bir koç getirdiğine dikkat çekerler. Onlara göre davranışlarını düzeltmeleri ve Tanrı’ya dönmeleri bağışlanmaları için yeterli olmamıştır. Buradan günahın bağışlanması için kanlı korban gerektiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Ezra 10:19, eşlerinden ayrılmaya söz veren bazı kişilerin suçları için koç sunduğunu kaydeder. Ezra döneminde bu olayda yalnızca ayrılık yaşandığını söylemek metindeki koç sunusunu atlar. Belirli kişilerin sunduğu bu koçtan, her günahın bağışlanması için kan gerektiği sonucu çıkmaz.

Ezra 9’da, Tanrı’nın emirlerine aykırı evlilikler nedeniyle dua ve suçun kabulü yer alır. Ezra 10:10–12’de Ezra bütün topluluğa Tanrı’ya itirafta bulunmalarını, O’nun isteğini yapmalarını ve yabancı eşlerden ayrılmalarını söyler. Topluluk bu çağrıyı kabul eder. Halk suçunu sözle kabul eder ve yanlış davranışı düzeltmeye karar verir.

Soruşturmadan sonra Ezra 10:18, yabancı eş almış kohenlerden Yehoşua ben Yotsadak’ın ailesine mensup dört kişinin adını sayar. Hemen ardından 19. ayet, bu kişilerin eşlerini göndermeye söz verdiğini ve suçları için sürüden bir koç sunduklarını bildirir. Bu sunuya aşam, yani suç sunusu denir.

Liste daha sonra başka kohen aileleri, Leviler, şarkıcılar, kapı görevlileri ve İsrael halkına mensup başka kişilerle devam eder (10:20–44). Koç sunusundan söz eden cümle sonraki her grup için tekrarlanmaz.

Listenin geri kalanında koçtan söz edilmemesi, diğer kişilerin hiç korban sunmadığını kanıtlamaz. Ayet, adını verdiği kişiler için sunuyu kaydeder. Herkesin bağışlanmasının tek şartı olduğunu söylemez.

Olay, Yeruşalayim’deki İkinci Bet HaMikdaş’ın, yani İkinci Tapınağın kurulduğu dönemin başında geçer. Ezra kitabı, daha önce sunağın kurulduğunu ve korban hizmetinin yeniden başladığını anlatır (Ezra 3:2–6; 6:16–18). Bu ortamda suçla ilgili bir korbanın kaydedilmesi, itirafın ve davranış değişikliğinin önemini ortadan kaldırmaz. Mişle 15:8 de kötü kişinin korbanının kabul edilmediğini söyler. Korban, kötülüğü sürdürme izni değildir.

Üstelik Tora, kan içermeyen bir sununun ardından da bağışlanmadan söz eder. Vayikra 5:5–13, belirtilen günahlar için itirafı ve kişinin gücüne göre getireceği sunuyu açıklar. İki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Un sunusu ayetin saydığı durumlarla sınırlıdır. Bu tek örnek, bağışlanmanın her durumda kan gerektirdiği iddiasını çürütür.

Yehezkel 18:21–23, kötülüklerinden dönüp Tanrı’nın hükümlerini tutan kişinin yaşayacağını ve suçlarının ona karşı anılmayacağını bildirir. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesi halinde bağışlanacağını söyler. Ezra’daki bir koç sunusu, bu ayetlerde yer almayan bir kan şartını doğrulamaz.

Ezra 10:19 belirli kişilerin suçları için koç sunduğunu bildirir. Bütün bağışlanmaların kana bağlı olduğunu veya korbanların gelecekte bir insanın ölümüne dayandığını söylemez. Ezra’daki suç sunusunu bu iki iddianın kanıtı olarak almak, ayetin kaydettiği olaydan daha geniş bir kural çıkarmaktır.

Kaynaklar: Ezra 3:2–6; Ezra 6:16–18, 9:6–15 ve 10:1–44; Vayikra 5:5–13; Mişle 15:8; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası

222. İddia: İnsanın kötü eğilimi kusursuz insan kurbanını zorunlu kılar

Tanah, insanın kötülüğe yönelebildiğini ve buna rağmen kendi davranışından sorumlu olduğunu söyler. Aynı metinler, yanlış yapan kişinin yolunu değiştirmesi ve Tanrı’nın onu bağışlaması üzerinde de durur. Bir eğilimin varlığı ve işlenen günahın nasıl giderileceği ayrı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, insanın kötülüğe yönelebildiğini ve buna rağmen kendi davranışından sorumlu olduğunu söyler. Aynı metinler, yanlış yapan kişinin yolunu değiştirmesi ve Tanrı’nın onu bağışlaması üzerinde de durur. Bir eğilimin varlığı ve işlenen günahın nasıl giderileceği ayrı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın günah işlemeye zorlanmadığını, ancak doğası gereği günaha yatkın olduğunu söylerler. İsrael’in de Tora’ya eksiksiz uymadığını belirterek halkın günahı için kusursuz bir korban gerektiği sonucuna varırlar. Bu korbanın İsa olduğunu ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

İnsanın kötü eğilimlerle mücadele ettiği Tanah’ta açıkça anlatılır. Fakat bu gerçek, günahın bağışlanması için kusursuz bir insanın ölmesinin zorunlu olduğunu göstermez. Tanah, insanın zayıflığını anlatırken aynı zamanda seçimini, Tanrı’ya dönüşünü ve Tanrı’nın bağışlamasını da anlatır.

Bereşit 8:21, insan yüreğinin eğiliminin gençliğinden itibaren kötü olduğunu söyler. Yeremya 17:9 da yüreğin aldatıcılığından söz eder. Hemen sonraki ayette Tanrı, herkese yollarına ve yaptıklarının sonucuna göre karşılık vermek için yüreği araştırdığını bildirir. Yürek insanı bir davranışa itebilir. Tanrı’nın değerlendirdiği, insanın bu eğilim karşısında nasıl davrandığıdır.

Bu sorumluluk Kayin’e söylenen sözde de görülür. Bereşit 4:7, günahı kapıda çömelmiş ve insana yönelmiş olarak anlatır. Ardından וְאַתָּה תִּמְשָׁל־בּוֹ, “Sen ona egemen olabilirsin” der. Tora hem tehlikeyi hem de insanın onun karşısındaki sorumluluğunu bildirir.

Devarim 30:11–14’te emir uzak veya erişilemez olarak sunulmaz. Buyruk insana yakındır. Onu uygulayabilsin diye ağzında ve yüreğindedir. Aynı bölüm “yaşamı seç” diye çağırır (30:19). Bu sözler, insanın hiç hata yapmayacağını söylemez. Doğruyu seçmenin ve yanlışından dönmenin gerçek seçenekler olduğunu gösterir.

Yehezkel 18:20–23’te oğlun babasının suçunu taşımayacağı bildirilir. Kötü kişi işlediği günahlardan döner, Tanrı’nın hükümlerini tutar ve adaletle davranırsa yaşayacaktır. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini söyler ve Tanrı’nın bolca bağışlayacağını bildirir. İnsan yaptığı yanlıştan dönüp davranışını düzeltir. Bağışlamayı bildiren Tanrı’dır.

Rabbinik kaynaklar da kötü eğilimi ciddiye alır. Kiduşin 30b, Tanrı’nın yetser hara denen kötülüğe yönelme eğilimine karşı Tora’yı bir çare olarak verdiğini ve Tanrı’nın yardımı olmadan insanın bu mücadeleyi kazanamayacağını söyler.

Sanhedrin 91b’de eğilimin insanın hayatında ne zaman ortaya çıktığı tartışılır. Bu kaynaklarda ele alınan şey, insanı yanlış yapmaya iten eğilimdir. Bu eğilimin kendisi, birinin işlediği suç veya başka bir insanın korban edilmesini gerektiren bir hareket olarak anlatılmaz.

Tora’nın korban hükümleri de her bağışlanmanın mutlaka ölüm veya kan gerektirdiği iddiasını doğrulamaz. Vayikra 5:5–13, belirtilen günahlar için itirafı ve kişinin imkanlarına göre getireceği sunuyu düzenler. İki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Bu un sunusu ayette belirtilen günahlarla sınırlıdır. Tora bu durumda kan içermeyen bir sununun ardından bağışlanmayı açıkça bildirir.

Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve onun yerine koç sunulur. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31 insan kurbanı uygulamalarını kınar. Tora, insanın kötü eğilimini açıklarken kusursuz bir insanın öldürülmesini zorunlu kılan bir hüküm vermez.

İnsanın yanlış yapmaya yatkın olması, Tanah’ın o yanlıştan dönmek için verdiği yolu değiştirmez. Tanah insanı seçime ve dönüşe çağırır, Tanrı’nın merhametini ve belirli durumlar için koyduğu kapara hükümlerini açıklar. İnsanların günaha eğilimi, İsa’nın ya da başka bir insanın ölmesini zorunlu kılmaz.

Kaynaklar: Bereşit 4:7, 6:5, 8:21, 22:11–13; Devarim 12:31, 30:11–19; Yeremya 17:9–10, 7:31; Yehezkel 18:20–32; Yeşaya 55:6–7; Vayikra 5:5–13; Kiduşin 30b; Sanhedrin 91b.

Bu iddianın sayfası

228. İddia: Tek bir ölüm gelecekte işlenecek günahların kefaretine sürekli temel olabilir

Vayikra, belirli bir günah işlendiğinde insanın ne yapacağını ve ilgili sununun nasıl getirileceğini açıklar. İnsanların sonradan işleyeceği günahların, daha önce yapılmış tek bir sunuyla nasıl ilişkilendirildiği ise ayrı bir sorudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra, belirli bir günah işlendiğinde insanın ne yapacağını ve ilgili sununun nasıl getirileceğini açıklar. İnsanların sonradan işleyeceği günahların, daha önce yapılmış tek bir sunuyla nasıl ilişkilendirildiği ise ayrı bir sorudur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, hayvan sunularının henüz işlenmemiş günahlar için önceden getirilemediğini, İsa’nın kusursuz korbanının ise bir kez gerçekleştiğini söylerler. Onlara göre sonradan günah işleyen kişi yeni bir hayvan sunmak yerine bu ölümle ilişki kurarak bağışlanabilir. Böylece geçmişteki tek bir ölümü, sonraki bağışlanmaların sürekli temeli sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bu iddiaya göre kişi henüz işlemediği günahlar için kendiliğinden bağışlanmış sayılmaz. Günah işledikten sonra İsa’nın ölümüyle ilişki kurarak bağışlanma ister. Bu görüşün dayanağını sınamak için Tanah’ın sonradan işlenen suç ve o suçun bağışlanması hakkında ne söylediğine bakılır.

Vayikra 4–5’te belirli günahlar için düzenlenen süreç günah işlendikten sonra başlar. Kişi yaptığının farkına varır ve durumuna göre gereken sunuyu getirir. Kohen kapara yapar, ardından kişinin bağışlanacağı bildirilir.

Vayikra 5:5–13 itirafı ve kişinin imkanlarına göre sunu seçeneklerini açıklar. İki kuşa da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Onun da bağışlanacağı söylenir.

Yom Kippur hizmetinin her yıl yapılması da Tora’nın kendi hükmüdür (Vayikra 16:34). Tekrar edilmesi, hizmetin başarısız olduğu anlamına gelmez. İnsan yaşamı sürer ve insanlar yeni davranışlarda bulunur. Tora, belirli bir insan ölünce bu hizmetin işlevini kaybedeceğini söylemez.

Yehezkel 18:21–24, kişinin sonraki davranışını ciddiye alır. Kötü kişi günahlarından dönüp adil ve doğru davranırsa yaşayacaktır. Doğru kişi ise doğruluğundan dönüp kötülük yaparsa yeni davranışından sorumlu tutulacaktır. Daha önce doğru davranan kişi, sonradan yaptığı kötülükten sorumludur. Daha önce kötülük yapan bir kişi de davranışını değiştirip Tanrı’ya dönebilir.

Mişna Yoma 8:9, “Günah işleyeceğim ve sonra döneceğim” veya “Yom Kippur kefaret edecek” diyerek günahı planlayan kişi hakkında uyarır. Aynı Mişna, insanlar arasındaki suçlarda zarar gören kişinin gönlünün alınması gerektiğini söyler. Bu rabbinik açıklama, başkasına verilen zarar düzeltilmeden kaparaya güvenilemeyeceğini vurgular.

Yeremya 31:31–34 yeni antlaşmada Tanrı’nın suçları bağışlayacağını ve günahları artık hatırlamayacağını bildirir. Bu, gelecekteki bağışlanma vaadidir. Ayet bunun nedenini daha önce ölmüş bir insanın kanı veya tek bir insan korbanı olarak açıklamaz. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişiyi yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmeye çağırır ve Tanrı’nın bolca bağışlayacağını söyler.

Rabbinik kaynaklarda doğruların ölümüyle kapara arasında ilişki kuran bir yorum da vardır. Moed Katan 28a, Miryam’ın ölümüyle kızıl inek törenini, Aharon’un ölümüyle de kohen giysilerini yan yana getirerek doğruların ölümünün kapara sağladığını söyler. Kaynak, bir kişinin ölümünün bütün gelecek kuşakların günahları için zorunlu ve tek korban olduğunu veya Tora’daki korbanların artık gereksizleştiğini söylemez.

Tanah gelecekte bağışlanma vaat eder. Sonraki günahların bağışlanmasını geçmişte ölmüş bir insana yönelmeye bağlamaz. Kişinin dönüşü, başkasına verilen zararın düzeltilmesi ve Tora’da ilgili durumlar için belirlenen hükümler kendi yerlerinde durur.

Kaynaklar: Vayikra 4, 5:5–13 ve 16:34; Yehezkel 18:21–24; Yeşaya 55:6–7; Yeremya 31:31–34; Mişna Yoma 8:9; Moed Katan 28a.

Bu iddianın sayfası

135. İddia: Gelecekte korbanların yeniden sunulması tek kusursuz insan kurbanı öğretisiyle çelişmez

Yehezkel gelecekte de sunak, korban ve arınma hizmeti olacağını söyler. Bir yandan bütün sunuların görevini tamamladığı ileri sürülürken öte yandan bu hizmetin gelecekteki işlevi açıklanmalıdır. Yehezkel’in bu sunulara hangi görevi verdiği, çelişki olup olmadığını belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yehezkel gelecekte de sunak, korban ve arınma hizmeti olacağını söyler. Bir yandan bütün sunuların görevini tamamladığı ileri sürülürken öte yandan bu hizmetin gelecekteki işlevi açıklanmalıdır. Yehezkel’in bu sunulara hangi görevi verdiği, çelişki olup olmadığını belirler.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın kendisini bir kez ve kusursuz bir kurban olarak sunduğunu, bu ölümün de bütün korbanları tamamladığını söylerler. Yehezkel’in gelecekte yapılacağını bildirdiği korbanları kabul ederler. Bu sunuların gelecekte yeniden yapılmasını, İsa’nın bir kez kendini sunarak bütün korbanları tamamladığı öğretisiyle çelişkili görmezler.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel 43:18–27 gelecekte sunağın arındırılmasını ve sunuların nasıl yapılacağını anlatır. Yehezkel 45:15–17, bu sunuların İsrael Evi için kapara sağlama amacıyla getirileceğini söyler. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. 45:22’de yönetici kendisiyle ülke halkı için günah sunusu sağlar; 46:13–15’te günlük yakmalık sunu yer alır.

Yehezkel gelecekteki korbanları 'hatıra töreni' diye değil, gerçek kapara ve arınma hizmeti olarak anlatır. Yehezkel 45:17’nin לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל ifadesi “İsrael Evi için kapara yapmak üzere” anlamındadır. “Kapara yapmak üzere” sözü, sununun niçin getirildiğini açıklar. Verilen görev, geçmişteki bir olayı hatırlatmanın ötesinde İsrael için arınma sağlamaktır.

Yeşaya 56:6–7, geleceğin kutsal hizmetine kimlerin de katılacağını söyler. Haşem’e bağlanan ve antlaşmasını koruyan yabancılar kutsal dağa gelir. Yakmalık sunuları ve korbanları mizbeahta kabul edilir. Bu kişilerden başka bir yerde gerçekleşen bir ölümü hatırlamaları istenmez. Peygamber, onları gelecekte gerçekten sunu getiren kişiler olarak anlatır. (Yeşaya 56:6–8).

45:22’de בַּעֲדוֹ וּבְעַד כָּל־עַם הָאָרֶץ פַּר חַטָּאת, “kendisi ve ülke halkı için hatat boğası” sözleri bulunur. Hatat, günah sunusudur. Yönetici, kendi adına da sunu sağlayacaktır; gelecek ibadetin görevleri bu nedenle yalnız dışarıdan seyredilen bir hatırlama ritüeli olarak tanımlanmaz. Bu sunuları İsa’nın ölümünün anısına indirgemek, peygamberin verdiği işlevi değiştirmektir. Yehezkel gelecekteki sunuların nerede, kimler için ve hangi amaçla yapılacağını bildirir. Bu görevler bir geçmiş olayı hatırlama töreniyle sınırlı değildir.

Gelecekteki sunular yalnız Yehezkel’de bulunmaz. Malaki 3:3–4, Levi oğullarının arıtılmasını ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunularının eski günlerdeki gibi Tanrı’yı hoşnut etmesini bildirir. Yeşaya 56:7’de de sunuların Tanrı’nın sunağında kabul edileceği söylenir. İki peygamber de gelecekteki hizmeti kabul edilen ibadet olarak anlatır; artık etkisiz kalmış bir törenin hatırlatılması olarak değil.

Vayikra 1–7 de kurbanların türünü ve hizmetlerini belirler. Tanrı’nın hem Tora’da hem Yehezkel’de gerçek ibadet olarak tanımladığı sunuları, İsa’nın ölümünün ardından artık gerçek arınma sağlayamayan gösterilere dönüştürmek Tanah’ın sözlerini değiştirmektir.

Malaki 3:3’te gelecekte Levi oğullarının arıtılması וְהָיוּ לַיהוָה מַגִּישֵׁי מִנְחָה בִּצְדָקָה, “Haşem’e doğrulukla minha sunanlar olacaklar” vaadiyle açıklanır. 3:4, Yehuda ve Yeruşalayim’in sunusunun eski günlerde olduğu gibi kabul edileceğini söyler. Yeşaya 56:7’de de עוֹלֹתֵיהֶם וְזִבְחֵיהֶם לְרָצוֹן עַל־מִזְבְּחִי, “Yakmalık sunuları ve korbanları mizbeahımda kabul edilecek” denir. Mizbeah, sunuların getirildiği sunaktır. Peygamberler gelecekte hangi hizmetin yapılacağını ve sunuların kabul edileceğini bildirir. Hiçbiri bu hizmeti yalnız geçmişteki bir insanın ölümünü anmaya bağlamaz.

Kapara, her ayette yalnız kişisel günahın bağışlanması anlamına gelmez. Yehezkel 43:26’da sunak için kapara yapılması, 45:18–20’de kutsal mekanın arındırılması anlatılır. Her ayetin amacı kendi bağlamında belirlenir. Yehezkel bu işlemleri geçmişteki bir ölümü hatırlatmaya indirgemez. İddia, İsa’nın ölümünün arınma sağlayan korban hizmetini tamamladığını ve artık böyle bir hizmete gerek kalmadığını ileri sürüyorsa, Yehezkel’in gelecekte arınma için sunu getirileceğine dair hükmüyle çelişir. Yehezkel 43:26, 45:18–20.

Tanah kaynakları: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25, 46:13–15; Malaki 3:3–4; Yeşaya 56:7; Vayikra 1–7.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Tapınak Kurbanları: Kan, Teşuva ve Kappara

Tora’da kappara, yalnız kan dökülmesine bağlanmamaktadır. Vayikra 5:11–13’teki kansız hatat sunusu, korbanın Mizbeah üzerindeki işlevi, teşuva, vidui, Yom Kippur ve Mabet bulunmadığında geçerli olan hükümler özgün Tanah ve Rambam kaynaklarıyla incelenmektedir.