Misyoner İddiaları Arşivi

41 iddia 14 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

38. İddia: Yitshak’ın bağlanması (Akeda), Tanrı’nın İsa’yı günahlar için insan korbanı olarak kabul ettiğini kanıtlar

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

Bazı Hristiyan yorumcular, Avraam’a sevdiği oğlu Yitshak’ı sunmasının emredilmesini, Tanrı’nın özel bir durumda insan kurbanını kabul ettiğinin kanıtı sayarlar. Yitshak’ın odunları taşımasını, babasına teslim olmasını ve ölüm tehlikesinden kurtulmasını İsa’nın ölümü ve dirilişiyle eşleştirirler. Onlara göre İsa’nın ölümü, olağan sunulara ilişkin şartlarla sınırlı olmayan ve bütün sunuları tamamlayan benzersiz bir insan kurbanıdır.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 22’nin ilk cümlesinde olayın amacı verilir: Haşem, Avraam’ı sınar. Sevdiği oğlu Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunması istenir. Avraam yola çıkar, sunuyu getireceği sunağı kurar, oğlunu bağlar ve bıçağı alır. Sınanmanın ağırlığı buradadır. Fakat Haşem’in meleği onu durdurur: “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” (22:12). Avraam’ın Haşem’den korktuğu, oğlunu esirgemediği bu anda kabul edilir. Sınanma, Yitshak öldürülmeden tamamlanmıştır.

Hemen ardından bir koç sunulur. Ayet, onun Yitshak’ın “yerine” sunulduğunu özellikle söyler (22:13). Burada gerçek bir yer değiştirme vardır: Yitshak yaşar, koç yakmalık sunu olur. Buna karşılık bağışlanması için Yitshak’ın öldürülmesi gereken bir günahkar gösterilmez; İsrael’in veya bütün insanlığın suçlarının ona yüklendiği de söylenmez. Olayı günahsız bir insanın başkalarının suçları için öldürülmesi şeklinde anlatmak, sınanmanın amacını ve sonucunu değiştirmektir.

Taanit 4a, Yeremya’nın çocukların ateşte yakılmasına ilişkin sözlerindeki “aklıma gelmedi” ifadesini Yitshak’ın bağlanmasına uygular. Bu açıklamada, Yitshak’ın gerçekten öldürülmesinin amaçlanmadığı, olayın bir sınama olduğu anlatılır. Yeremya’nın kendi bölümünde anlattığı olay, Tophet’te çocukların ateşte yakılmasıdır. Taanit 4a; Yeremya 19:5

Yitshak’ın yaşaması, Avraam’a verilen vaatle de bağlantılıdır. Bereşit 21:12’de Avraam’ın soyunun Yitshak üzerinden anılacağı söylenmişti. Sınanmanın ardından soyun gökteki yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğalacağı, ulusların bu soy aracılığıyla bereketleneceği yeniden vaat edilir. Bu sözlerin gerekçesi de verilir: Avraam, Haşem’in sesini dinlemiştir (22:16–18). Bereket vaadi, Yitshak’ın dökülen kanına bağlanmaz. Yitshak’ın kanı dökülmemiştir.

Hristiyan savında, bu olayın İsa’nın gelecekteki ölümünü temsil ettiği ileri sürülür. Sevilen oğul, taşınan odunlar ve ölüm tehlikesinden kurtuluş, İsa anlatısıyla eşleştirilir. Fakat bu eşleştirmelerde henüz kanıtlanmamış olan sonuç baştan kabul edilmektedir. Yitshak’ın odun taşıması, kimin ne zaman öleceğini veya bu ölümün günahları bağışlatacağını söylemez. Ölüm tehlikesinden kurtuluşu, ölümden geri alınmaya benzetilebilir; fakat bu benzetme, gelecekte başka birinin ölerek günahları bağışlatacağı kehanetini içermez. Koç İsa’yla eşleştirildiğinde ise bu kez Yitshak, yerine kurban sunularak yaşatılan kişi olur. Hem oğlun hem koçun aynı kişiyi farklı yönlerden temsil ettiği savı, her ikisinin de İsa’yı anlattığına dair Tanah’tan bir dayanak gerektirir. Benzerlikleri seçmek, bu kimliği kanıtlamak değildir.

Avraam’ın “Tanrı, yakmalık sunu için hayvanı kendisi sağlayacak” sözü de bu olayın içinde karşılığını bulur (22:8): koç sağlanır ve oğlunun yerine sunulur. Bu söz gelecekteki başka bir kurbanın adı olarak okunacaksa, o bağlantının ayrıca gösterilmesi gerekir. Bereşit 22’yi İsa’nın kurbanlığının delili sayıp, ardından İsa’nın kurbanlığını bu bölümün gerçek anlamını belirlemek için kullanmak, aynı iddiayı kendi kanıtı yerine koymaktır. “Tanrı özel bir emir verebilir” sözü de İsa için böyle bir emir verdiğini göstermez. Avraam’a verilen özel emrin devamında Yitshak’a dokunulmaması emredilmiştir.

Tora’da insanın Haşem’e adanmasıyla bedeninin kurban edilmesi birbirinden açıkça ayrılır. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuş sunuları düzenlenir; insanla ilgili adaklar ise Vayikra 27:1–8’de parasal değerler üzerinden ele alınır. İlk doğan oğul için de aynı ayrım somutlaşır. Şemot 13:2’de ilk doğanlar Haşem’e ayrılır; 13:13–15’te oğulların fidyeyle geri alınması emredilir. Bamidbar 18:15–16 bu ödemenin miktarını verir. Haşem’e ait olmak, bir insanın sunakta öldürülmesine izin vermez.

Daha değerli bir canlı sunmanın daha büyük bir dini sonuç sağlayacağı düşüncesi de Tora’nın ölçüsü değildir. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş sunuları, 2:2’de ise tahıl sunusu için aynı kabul ifadesi kullanılır. Vayikra 5:6–13’te belirli bir günah sunusu yükümlülüğü, kişinin imkanına göre hayvan, kuş veya unla yerine getirilir. İnsanın hayvandan değerli olmasından, insan ölümünün daha üstün bir sunu olacağı sonucu çıkmaz. Mika 6:6–8’de suçuna karşılık ilk doğanını vermeyi soran kişiye de adalet, iyilik ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürüme cevabı verilir.

Mişna, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan ortak ifadeye dikkat çeker. Çok ya da az getiren kişi, yüreğini Tanrı’ya yöneltirse her ikisinin sunusu da değerlidir. Mişna Menahot 13:11

İbadetin kime yöneldiği kadar nasıl yapıldığı da Haşem’in buyruğuna bağlıdır. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların ibadet biçimlerini öğrenip Haşem’e aynı şekilde hizmet etmeyi yasaklar; çocuklarını ateşte yakmaları bu yasak içinde özellikle anılır. Yeremya 7:31 ve 19:5’te de Tophet’teki çocuk yakımı, Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. Hristiyan savında İsa’nın gönüllü ölümü bu çocuk yakma törenlerinden ayrılır. Ancak iki olay arasındaki fark, Haşem’in İsa’yı kurban olarak emrettiğini göstermez. Tora’nın reddettiği bir uygulamadan farklı olmak, Tora tarafından emredilmiş olmak değildir. Bir uygulamanın başka dinlerde de bulunması onu tek başına geçersiz kılmadığı gibi, ona Haşem’in adı verilmesi de onu kendiliğinden geçerli bir ibadet yapmaz.

Vayikra 1:3–5, bir hayvan sunusunun nerede kesileceğini ve kanıyla ne yapılacağını belirler. Vayikra 5:14–19’da aşam için kusursuz bir koç öngörülür. Yeşaya 53:10 ise aşam dilini, acı çeken ve ardından soyunu görüp uzun yaşayacağı bildirilen kul için kullanır. Tora’nın emri hangi sununun nerede, kimin hizmetiyle getirileceğini belirler. Yeşaya’nın cümlesinde bir şartı soy ve uzun yaşam vaadi izler. Roma yönetimi altında gerçekleştirilen idam, Vayikra’nın buyurduğu kohen ve sunak hizmetini yerine getirmez. Akeda’da bu ayrım bir olayla görülür. Sunulan koçtur, hayatı korunan Yitshak’tır (Bereşit 22:12–13). Yeşaya’nın şiiri Akeda’nın sonucunu tersine çevirip öldürülen bir insanı Tora’nın sunusu haline getirmez.

Başkası adına ödenen bir bedelin her durumda suçu kaldıracağı varsayımı da Tora’nın hükmüne aykırıdır. Bamidbar 35:31, ölüm cezasını hak eden katil için fidye alınmasını yasaklar. Bu, cinayet hükmüdür; bütün bağışlanma yollarını tek başına açıklayan bir ayet değildir. Fakat her suçun başka bir bedelle ödenebileceği şeklindeki sınırsız kuralı açıkça bozar. Yitshak’ın bağlanmasında böyle bir genel kural zaten verilmemiştir. Haşem’in kabul ettiği, Avraam’ın emre bağlılığıdır; son emrin gereği ise oğlunu yaşatmasıdır. İsa’nın günahlar için insan kurbanı olarak kabul edildiği iddiası, bu olayın Tanah’taki anlamı üzerine kurulamaz.

Tanah kaynakları: Bereşit 21:12; 22:1–18; Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–13; 27:1–8; Şemot 13:2, 11–15; Bamidbar 18:15–16; 35:30–34; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31; 19:5; Mika 6:6–8. İbranice metin karşılaştırması: Bereşit 22:1–18; 21:12; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

41. İddia: Tehilim 40 kusursuz Maşiah’ın konuşmasıdır

Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.

Tehilim 40’ı İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, mezmurda konuşan kişinin kusursuz Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Onlara göre İsa, Haşem’in isteğini yapmak için geldi ve kendisi için hazırlanan bedeni insanların günahları uğruna sundu. Hayvan kurbanlarını bu son kurbana hazırlık sayarlar. İsa gelince o kurbanların görevinin tamamlandığını savunurlar. David’in sözlerinin kendi yaşadıklarından doğmuş olabileceğini de kabul ederler, ancak bu sözlerin asıl ve eksiksiz karşılığını İsa’da bulduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 40’ın başlığı mezmuru David’e bağlar. David, Haşem’in kendisini ağır bir sıkıntıdan kurtardığını anlatır. Ardından O’nun isteğini yapmaktan hoşlandığını, Tora’nın içinde olduğunu söyler. Aynı mezmurun ilerleyen bölümünde ise kendi suçlarından söz ederek yeniden yardım ister. Bu sözler, sıkıntı yaşayan, Haşem’e bağlanan ve kendi hatalarıyla yüzleşen bir insanın duasıdır.

David, Haşem’in onu bir çukurdan ve balçıktan çıkardığını, ayaklarını kayanın üzerine koyduğunu ve ağzına yeni bir şarkı verdiğini söyler. Bu kurtuluştan sonra şöyle konuşur: “Kurban ve sunu istemedin; bana kulaklar açtın; yakmalık sunu ve günah sunusu talep etmedin.” Sonra ekler: “İşte geldim... Tanrım, isteğini yerine getirmekten hoşnutum; Tora’n içimdedir.” David’in karşılığı, Haşem’in sözünü dinlemek ve O’nun isteğini yerine getirmektir. Tehilim 40:1–9

Menahem ben Saruk, Mahberet adlı eserinde kulakların açılmasını Tanrı’nın sözlerini işitmek ve yerine getirmekle ilişkilendirir. Ona göre “İşte geldim” diyen kişi, kitapta yazılı olanı yapmaya hazır olduğunu söyler.

Ohr HaMeir ise Raşi’nin kulakları Tora sözlerini işitmekle ilişkilendiren açıklamasını aktarır; ardından insanın günlük konuşmalarda bile kendisine yol gösterecek bir öğüt duyabilmesini anlatır. Mahberet, zevah; Ohr HaMeir

Şemuel’in Kral Şaul’a söylediği söz, itaat ile kurban arasındaki ilişkiyi açıklar. Şaul, Haşem’in emrine aykırı olarak sağ bırakılan hayvanları kurban etmekten söz eder. Şemuel ona, “Söz dinlemek kurbandan iyidir” der. Kurban sunmak, çiğnenen buyruğun yerine geçmez. Şemuel Alef 15:20–23

Tehilim 51’de de benzer bir anlatım vardır. David önce kırılmış ve pişmanlık duyan yüreğin değerinden söz eder. Ardından Haşem’in doğru sunulmuş kurbanlardan hoşnut olacağını ve sunağa boğalar getirileceğini söyler. İki ifade aynı duada yer alır: İnsan Haşem’e döner ve O’nun buyurduğu hizmeti yerine getirir. Tehilim 51:18–21

Tehilim 40’taki “Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” sözü de hemen ardından gelen Tora bağlılığıyla birlikte durur. Tora, kraldan kendisi için bir nüsha yazmasını, onu her gün okumasını ve emirlerini uygulamasını ister. Mezmur, tomarın hangi bölümünden söz ettiğini belirtmez; konuşan kişinin Tora’yı yerine getirme isteğini açıkça söyler. Yeremya da İsrael’e verilecek antlaşmada Tora’nın halkın içine konacağını ve yüreğine yazılacağını bildirir. Devarim 17:18–20; Yeremya 31:33

Yahudi kaynaklarında David’in bu sözleri farklı yönlerden ele alınır. Menorat HaMaor, “İsteğini yapmaktan hoşnutum” sözünü mitsvaları Tanrı’nın isteğini yerine getirme niyetiyle yapmak için kullanır. Pesikta de-Rav Kahana ise “Tora’n içimdedir” sözünü David’in yiyeceğinden gerekli payları ayırmasına bağlar. Şem HaGedolim de başka bir yorumda kitap tomarını David’in Mezmurlarıyla ilişkilendirir. Menorat HaMaor; Pesikta de-Rav Kahana 10:2; Şem HaGedolim

Hristiyan yorumunda kulakların açılması, Şemot’ta efendisinin yanında kalmayı seçen kölenin kulağının delinmesiyle de ilişkilendirilir. İki ayette kulak ve bağlılık vardır; kullanılan fiiller ise farklıdır. Mezmurdaki כָּרִיתָ (karita) “kazdın” veya “açtın” anlamına gelir. Kölenin kulağını delmek için Şemot’ta וְרָצַע (ve-ratsa) kullanılır. Köle, efendisini ve ailesini sevdiği için onun yanında yaşamayı ve çalışmayı seçer. Tehilim 40:7; Şemot 21:5–6

Mezmurun İbranicesinde אָזְנַיִם כָּרִיתָ לִּי (oznayim karita li), yani “bana kulaklar açtın” yazılıdır. Grekçe metin geleneğinde ise “Bana bir beden hazırladın” biçimi bulunur. İbraniler 10:5 de bu biçimi kullanır.

Hristiyan açıklaması, kulakları itaat eden bedenin bir parçası olarak görür ve bedenin ölüm pahasına itaat için hazırlandığını söyler. Fakat bir bedenin hazırlanması ile onun bütün insanların günahları için kurban edilmesi arasında ayrı bir adım vardır. Mezmur, konuşanın ne yapmak istediğini kendisi söyler: Haşem’in isteğini yerine getirmek ve Tora’sını içinde taşımak.

Bu sözlerden birkaç ayet sonra aynı kişi şöyle der: “Suçlarım beni yakaladı.” Bunların başındaki saçlardan fazla olduğunu, yüreğinin gücünü yitirdiğini söyler. Kendisini öldürmek isteyenler karşısında Haşem’den yardım ister. Hristiyan yorumunda bu suçlar, konuşanın kendi yaptıkları yerine başkaları için üstlendiği suçlar olarak açıklanır. Mezmurun söylediği ise עֲוֹנוֹתַי (avonotay), yani “suçlarım”dır. Tehilim 40:13–14

Bat Ayin, bu ifadeyi insanın kendi kusurlarını göremeyecek duruma düşmesiyle ilişkilendirir. Ohr HaMeir de günahların insanın Tora’nın ışığını görmesine engel oluşunu anlatırken aynı sözü kullanır. Bat Ayin; Ohr HaMeir

Tehilim 40’ta David, “suçlarım” der. Yeşaya 53:4–6’da ise “hastalıklarımız”, “isyanlarımız” ve “suçlarımız” diyenler kuldan üçüncü kişi olarak söz eder. Bir önceki sahnede uluslar ve krallar, İsrael’in yükselmesi karşısında şaşırmıştır (Yeşaya 52:15). Şimdi suç kendilerine, ondan doğan acı ise kula aittir. Bu iki ayrı konuşmayı tek kişinin sözleri saymak, David’in kendi suçunu başkalarından aldığı bir yüke dönüştürür. Mezmurun İbranicesi buna izin vermez.

Mezmurun başındaki çukur ve balçık da kurtarılmanın güçlü bir anlatımıdır. Tehilim 69’da suya ve balçığa batmak, yardım isteyen insanın yaşadığı sıkıntıyı anlatır. Şemot Rabba, Tehilim 40’taki çukuru Mısır’la, balçığı kölelerin çalıştığı harçla, yeni şarkıyı da denizin geçilmesinden sonraki şarkıyla ilişkilendirir. Aggadat Bereşit ise David’in yaşadığı sıkıntıların ardından kurtulup şarkı söylemesini anlatırken aynı mezmura başvurur. Tehilim 69:2–4; Şemot Rabba 23:12; Aggadat Bereşit 60:1

David, kurtarıldığı için Haşem’e şükreder; O’nun isteğini yapmayı arzular ve suçlarıyla karşılaştığında yine O’ndan yardım ister. Mezmuru günahsız bir insanın kurban edilmesi ve Tora’nın kurban hükümlerinin kaldırılması olarak okumak, David’in duasına kendi sözlerinde bulunmayan bir anlam yükler.

Tanah kaynakları: Tehilim 40:1–18; 51:18–21; 69:2–4; Şemuel Alef 15:20–23; Devarim 17:18–20; Şemot 21:5–6; Yeremya 31:33; Yeşaya 53:4–6. İbranice metin karşılaştırması: Devarim 17:18–20. Ayet numaraları Masoretik metne göredir. Tehilim 40:7, 9, 13 ve 18, birçok Hristiyan baskısında sırasıyla 40:6, 8, 12 ve 17 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

48. İddia: Kirli giysilerin çıkarılması Maşiah’ın insan doğasından dirilmiş doğaya geçmesidir

Zekeriya’nın gördüğü sahnede, kutsal hizmetin başındaki görevli olan Yehoşua’nın kirli giysileri çıkarılır. Başkohen Yehoşua’ya onların yerine temiz giysiler giydirilir. Bir giysinin değişmesi, kişinin durumundaki değişimi anlatabilir. Burada hangi değişimin kastedildiğini anlamak için giysiler değiştirilirken Yehoşua’ya ne söylendiğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Zekeriya’nın gördüğü sahnede, kutsal hizmetin başındaki görevli olan Yehoşua’nın kirli giysileri çıkarılır. Başkohen Yehoşua’ya onların yerine temiz giysiler giydirilir. Bir giysinin değişmesi, kişinin durumundaki değişimi anlatabilir. Burada hangi değişimin kastedildiğini anlamak için giysiler değiştirilirken Yehoşua’ya ne söylendiğine bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlara göre kirli giysiler, Maşiah’ın, yani Mesih’in ölebilen ve günah işlemeye açık insan doğasını temsil eder. Giysilerin çıkarılmasını ölüm, temiz giysilerin giydirilmesini diriliş olarak okurlar. Melekler arasında yürüme vaadini de ölümsüz veya Tanrısal bir doğaya geçiş sayarlar. Yehoşua’nın gerçekten yaşamış bir başkohen olduğunu kabul eden yorumda, bütün bu olayların İsa’nın geçireceği değişimi önceden gösterdiği söylenir.

Tanah’ın Cevabı:

Zekeriya’da kirli giysiler çıkarılırken Yehoşua’ya şöyle denir: הֶעֱבַרְתִּי מֵעָלֶיךָ עֲוֹנֶךָ, yani “Suçunu üzerinden kaldırdım.” Görüm, giysilerin çıkarılmasını suçun kaldırılmasıyla açıklar. Başkohenin insan doğasını bıraktığı ve Tanrısal bir doğaya geçtiği söylenmez (Zekeriya 3:1–10).

Görümde Yehoşua, Haşem’in meleğinin önünde duran başkohendir. Giysileri değiştirilir, başına temiz bir sarık konur ve aynı kişiyle konuşma sürdürülür. Haşem’in yollarında yürümesi ve görevini koruması halinde Haşem’in evi olan Tapınağı yönetmesi ve avlularını gözetmesi vaat edilir. Sahne suçlamadan arınmaya, ardından göreve doğru ilerler.

Bu görevin tarihsel yeri bellidir. Hagay 1:1’de Yehoşua, Yehotsadak’ın oğlu ve başkohen olarak Yehuda valisi Zerubbavel’le birlikte anılır. Ezra 5:2’de ikisi Yeruşalayim’deki Tapınağı yeniden yapmaya başlar.

Tanah’ın başka yerlerinde de giysi, kişinin veya topluluğun durumunu anlatır. Yeşaya 52:1’de Yeruşalayim’e güzel giysilerini giymesi söylenir; ardından tozdan kalkması ve esaret bağlarını çözmesi istenir (52:2). Yeşaya 61:10’da kurtuluş giysileri ve doğruluk kaftanı, kurtuluş sevincini anlatır. Zekeriya’da giysi değişimine eşlik eden açıklama, Yehoşua’nın suçunun kaldırılmasıdır.

Sanhedrin 93a, kirli giysileri Yehoşua’nın oğullarının kohenliğe uygun olmayan evlilikleri ve onun buna karşı çıkmamasıyla ilişkilendirir. Bu açıklamada kirli giysi, Yehoşua’nın sorumluluğuyla ilgilidir.

Reşit Hokhma adlı eserin Şaar HaYira bölümünün 12. kısmı ise Zohar’daki başka bir okumayı aktarır. Bu okumada kirli giysi bedenle, temiz giysi ise ölümden sonra ruhun giydiği giysiyle ilişkilendirilir. Bu, ayetin ölüm sonrasına da uygulanabildiğini gösterir. Fakat anlatılan, ruhun Tanrı’ya dönüşmesi veya İsa’nın dirilmiş bedeni değildir; bedenin ölümünden sonra ruhun giydiği giysidir. Bu yorum, Zekeriya’nın ilk sahnesinde adı verilen Yehoşua’nın kimliğini de değiştirmez.

Giysileri insanların davranışlarıyla ilişkilendiren bir Zohar açıklaması da vardır. Orada Yehoşua’nın kirli giysileri, insanın yaptıklarıyla bağlantılı ruhsal giysiler olarak ele alınır (Zohar, Pinhas). Bunlar aynı görüntünün farklı yorumlarıdır; hiçbiri görümde İsa’nın Tanrısal doğaya geçtiğini söylemez.

Yehoşua’nın başkohen olarak halkı temsil etmesi, onun durumuyla Yeruşalayim arasında bir bağ kurar: Haşem suçlayanı azarlarken Yeruşalayim’i seçtiğini hatırlatır. Hristiyan yorumda kirli giysiler, günahsız İsa’nın başkalarının günahlarını yüklenmesi olarak da açıklanır. Fakat başkohenin suçtan arındırılması ile günahsız bir kişinin halk adına öldürülmesi ayrı olaylardır. Zekeriya’da Yehoşua’ya ölüm cezası verilmez; suçu kaldırılır ve hizmetine ilişkin sözler söylenir.

Yedinci ayette ona “Bu duranların arasında sana yürüme yolları vereceğim” denir. Raşi, Targum’dan, yani Tanah’ın Aramice çevirisinden, Yehoşua’nın ölülerin dirilişinde diriltileceği ve seraf denilen melekler arasında yürüyeceği açıklamasını aktarır (Raşi, Zekeriya 3:7). Bu yorumda diriltilecek kişi Yehoşua’dır. Melekler arasında bulunmak da melek veya Tanrı olmak demek değildir. Bir insanın kralın sarayında yürümesi onu krala dönüştürmez; bulunduğu yer, varlığının değiştiğini göstermez.

Sekizinci ayette Yehoşua ile arkadaşlarının gelecekte olacaklara işaret ettiği söylenir; ardından Haşem “Kulum Dal’ı getiriyorum” der. Sonra ülkenin suçunun bir günde kaldırılması ve insanların asma ile incir ağacı altında birbirini ağırlaması vaat edilir. Aynı görüm, önce Yehoşua’nın suçunun kaldırılmasını, sonra ülke için verilen huzur sözünü anlatır. Asma ve incir ağacının altında komşuların ağırlanması bu huzurun gündelik hayattaki görünümüdür. Fakat onu İsa’nın yaşamına işaret saymak, giysi değişimini İsa’nın ölümü ve dirilişiyle veya melekler arasında yürümeyi Tanrısal doğaya geçişle kendiliğinden eşitlemez.

Zekeriya’nın kendi sözlerinde suçundan arındırılan kişi başkohen Yehoşua’dır. Görüme uygulanan farklı yorumlarda ölümden sonraki yaşam veya diriliş anlatılsa da bu kaynaklar İsa’nın kimliğini ve Tanrısal doğaya geçtiği iddiasını ortaya koymaz.

Tanah kaynakları: Zekeriya 3:1–10; Hagay 1:1; Ezra 5:2; Yeşaya 52:1 ve 52:2; Yeşaya 61:10.

Bu iddianın sayfası

72. İddia: Tehilim 22’nin tamamı öldürülecek Maşiah’ı anlatır

Tehilim 22’nin başında tehlike içindeki bir insan yardım için Haşem’e seslenir. Sonunda kurtuluş için şükreder ve bu şükrün gelecek kuşaklara ve uluslara ulaşacağını anlatır. Mezmurun tamamı okununca, acıdan övgüye hangi olayla geçildiği önem kazanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 22’nin başında tehlike içindeki bir insan yardım için Haşem’e seslenir. Sonunda kurtuluş için şükreder ve bu şükrün gelecek kuşaklara ve uluslara ulaşacağını anlatır. Mezmurun tamamı okununca, acıdan övgüye hangi olayla geçildiği önem kazanır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Tehilim 22’deki alayı, bedenin acı çekmesini, susuzluğu, ellerle ayakların yaralanması şeklinde okudukları sözü ve giysilerin paylaşılmasını aynı kişide birleşen işaretler sayarlar. David’in yaşadığı sıkıntıları bu tablonun ilk örneği olarak görürler. Onlara göre bütün ayrıntılar, İsa’nın çarmıhta ölmesi ve dirilmesiyle tamamlandı. Şiirin sonunda ulusların Tanrı’ya yönelmesini de Hristiyanlığın yayılmasıyla gerçekleşmeye başlayan bir vaat olarak okurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 22, David’e ait bir sıkıntı duasıyla başlar ve Haşem’in bu duayı işittiğinin ilanıyla ilerler. İlk sözlerde “Tanrım, Tanrım, neden beni terk ettin?” diye yakarılır; 22:25’te ise Haşem’in mazlumun sıkıntısını küçümsemediği, yüzünü ondan gizlemediği ve haykırışını işittiği söylenir. Başlangıçtaki terk edilmişlik duygusu, sonunda alınan cevapla aşılır. Bu hareketi, metnin açıkça bildirdiği bir öldürülme ve ardından diriliş sırası gibi sunmak yanlıştır. Şiir o iki olayı anlatmaz; ölüm tehdidi altındaki insanın yardım çağrısını ve Haşem’in cevabını anlatır.

Tehdit bütün ağırlığıyla hissedilir. Düşmanlar alay eder, çevreyi sarar, güçlü boğalar ve yırtıcı hayvanlar gibi görünür. Konuşanın gücü kurur, dili damağına yapışır; “Beni ölüm toprağına koyuyorsun” diye seslenir. Ardından kılıçtan, köpeklerin gücünden ve aslanın ağzından kurtarılmayı ister. 22:22’deki “Bana cevap verdin” sözüyle yakarış övgüye döner. Haşem’in adını kardeşlerine anlatacak, topluluğun önünde O’nu övecek ve adaklarını, yani Haşem’e verdiği ibadet sözlerini yerine getirecektir. Kurtarılma ümidi, insanın kendi hayatı ve topluluğuyla kurduğu bağ içinde gelişir.

Hristiyan savı, Haşem’in cevabının ölümden sonra diriltmek olduğunu ileri sürer. Burada önce ölümün gerçekten meydana geldiğinin gösterilmesi gerekir. Ölümün eşiğine gelmekle ölüp yeniden yaşamak farklı olaylardır. Tanah’ın dua dili, ölümden çekilip alınmayı iyileşme ve korunma için de kullanır. Tehilim 30:2–4’te “Sana yakardım, beni iyileştirdin” sözünün ardından “Canımı ölüler diyarından çıkardın” denir; çukura inmekten korunmuş bir hayat için şükredilir. Tehilim 22’de de ölüm toprağı, kılıç ve yırtıcı hayvanlar yaklaşan tehlikeyi anlatır. Bunları İsa’nın ölümü, ardından gelen övgüyü de üçüncü gün diriliş diye açıklamak, şiire kendi vermediği bir olay sırası ekler.

Konuşanın bir birey olması bu boşluğu doldurmaz. “Adını kardeşlerime anlatacağım” diyen kişi, bütün bir topluluktan ayrı konuşmaktadır; David de böyle bir bireydir. Hristiyan savının David’i ilk özne olarak kabul edip onun acılarından gelecekteki Maşiah’a geçmesi için, bu geçişi sağlayan bir bilgi gerekir. Daha sonra yaşayan bir insanın aynı sözlerle dua etmesi veya hayatının bu sözlerle anlatılması, önceki duanın onu önceden tanımladığı anlamına gelmez. David’in sıkıntılarına bir insanın hayatını benzetmek başka, David’in o insanın öldürüleceğini haber verdiğini göstermek başkadır. Başka ayetlerde Maşiah’tan söz edilmesi de bu şiirdeki kişiyi kendiliğinden Maşiah yapmaz; iki metnin aynı kişiyi anlattığını gösteren bağ gerekir.

Talmud’un Megila 15b bölümü, mezmurun “Tanrım, Tanrım, neden beni terk ettin?” sözünü Ester’in yaşadığı tehlikeyle ilişkilendirir. Aynı açıklamada kılıçtan ve aslanın ağzından kurtuluş sözleri de Ester’in duasına uygulanır. Bir mezmurun daha sonraki bir kişinin durumunu anlatmak için kullanılması ile o kişinin mezmurda adı verilerek önceden bildirildiği iddiası farklıdır. Ester örneği, aynı dua dilinin birden fazla durumda kullanılabildiğini gösterir.

Bu nedenle alay, susuzluk, kemiklerin belirginleşmesi ve giysiler için kura çekilmesini yan yana getirmek de tek başına İsa’nın kimliğini vermez. Giysilerin paylaşılması 22:19’da gerçekten vardır. Fakat eller ve ayaklar için 22:17’de yazılı olan ifade Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde “aslan gibi”dir; “çivilediler” değildir. Yardım çağrısının ardından övgü de vardır; öldükten sonra diriliş cümlesi yoktur. Hristiyan savı, bir yandan gerçek ayrıntıları, diğer yandan bu ayrıntılara kendi verdiği anlamları bir araya getirir. Sonra bu toplamı bağımsız bir kehanet kanıtı sayar. Metne eklenen anlamların sayıca çoğalması, onları metnin kendi bilgisi haline getirmez.

Tehilim 22:31–32’de bir soy Haşem’e hizmet eder ve doğacak halka O’nun yaptıklarını anlatır. Yeşaya 53:10’da ise kul soyunu görecek ve uzun günler yaşayacaktır. Yeşaya 54:1–3 bunun karşılığını Siyon’un çoğalan çocuklarında ve yeniden yerleşilen kentlerde verir. İki metin de bir sonraki kuşağı anlatabilir. Bu ortak nokta, David’in kurtuluş duasını öldürülen bir Maşiah’ın anlatısına veya İsrael’in çocuklarını başka bir kişinin manevi izleyicilerine dönüştürmez.

Bu övgünün yayıldığı çevre de açıktır. Önce kardeşler ve topluluk, sonra Yaakov’un ve İsrael’in soyu, ardından yeryüzünün uçları ve gelecek kuşaklar anılır. Yoksullar doyacak, Haşem’i arayanlar O’nu övecektir. Yeşaya 60:1–3’te de Siyon’un üzerinde Haşem’in görkemi doğar ve uluslar onun ışığına gelir. İsrael’in içinden yükselen tanıklığın uluslara ulaşması, Tanah’ın kendi kurtuluş vaatlerinin parçasıdır. Hristiyanlığın yayılmasını bu sözlerin başlamış gerçekleşmesi saymak, İsa’nın ölümü ile ulusların dönüşü arasındaki eksik bağı kurmaz. Tehilim’de övgünün gerekçesi, Haşem’in mazlumun duasını işitmesidir; o insanın başkalarının günahlarına karşılık öldürülmesi değildir. Bu duayı İsa’nın ölümü ve dirilişinin önceden verilmiş kanıtı saymak, mezmurun anlattığı kurtuluşun yerine başka bir olay koymaktır.

Tanah kaynakları: Tehilim 22; 22:12–32; 30:2–4; Yeşaya 53:10; 60:1–3. Ayet numaraları Masoretik metne göredir; birçok Hristiyan baskısında Tehilim 22’nin ilgili ayetleri bir sayı önce yer alır.

Bu iddianın sayfası

101. İddia: Tanrı’nın eli, yüzü ve gözü olduğundan söz edilmesi fiziksel bedeni gösterir

Tanah, Haşem’in eliyle kurtarmasından, gözüyle gözetmesinden ve kulağıyla duayı işitmesinden söz eder. Bu ifadelerin ne anlattığını görmek için onları, kullanıldıkları olayla birlikte okumak gerekir. Örneğin çölde halka yiyecek sağlanması konuşulurken “Haşem’in eli mi kısaldı?” diye sorulur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, Haşem’in eliyle kurtarmasından, gözüyle gözetmesinden ve kulağıyla duayı işitmesinden söz eder. Bu ifadelerin ne anlattığını görmek için onları, kullanıldıkları olayla birlikte okumak gerekir. Örneğin çölde halka yiyecek sağlanması konuşulurken “Haşem’in eli mi kısaldı?” diye sorulur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanah’ta Tanrı’nın elinden, kolundan, gözünden, kulağından ve yüzünden söz edilmesini, Tanrı’nın insanlarla ilişki kurduğunun göstergesi sayarlar. Onlara göre Tanrı’nın insanla böyle bir ilişki kurabilmesi, fiziksel bir bedeni olduğu kabul edilmeden açıklanamaz.

Tanah’ın Cevabı:

Moşe çölde bütün halka yetecek etin nereden geleceğini sorar. Haşem ona “Haşem’in eli mi kısaldı?” diye karşılık verir ve sözünün gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini göreceğini söyler. Haşem’in eli, çölde halka yiyecek sağlama gücünü anlatır. Bu ifadeyi bir bedenin ölçüsü saymak, cümlenin sorduğu soruyu değiştirir. Yeşaya da Haşem’in elinin kurtaramayacak kadar kısa, kulağının işitemeyecek kadar ağır olmadığını söyler. Bir sonraki ayette insanların suçları yüzünden Haşem’den uzak düştükleri açıklanır. Kurtuluşun önündeki engel, insanların yaptıklarıdır. (Bamidbar 11:21–23, Yeşaya 59:1–2)

İsrael’in denizi geçtikten sonra söylediği ezgide Haşem’in sağ eli düşmanı ezer, kolunun gücü karşısında düşmanlar taş gibi susar. Tehilim’de aynı sağ el ve kutsal kol, Haşem’in İsrael’e gösterdiği sadakatle birlikte anılır. Yeşaya, Haşem’in kutsal kolunu ulusların gözü önünde açığa çıkardığını söylerken onların neyi göreceğini de belirtir. Yeryüzünün uçları Haşem’in kurtarışını görecektir. Haşem’in eliyle gökleri gerdiği cümlede de vurgulanan, göklerin ve yerin O’nun eseri olmasıdır. Bu sözler Haşem’in ne yaptığını anlatır ve anlamlarını o eylemden alır. Midraş Tanhuma, sağ ve sol el dilini Haşem’in ödül vermesi veya ceza uygulamasıyla açıklar. (Şemot 15:6, 16, Tehilim 98:1–3, Yeşaya 52:10, 45:12)

Göz ve kulak ifadeleri de Haşem’in insanları gözetmesiyle ve yakarışlarını işitmesiyle ilgilidir. Tehilim, Haşem’in gözlerini doğru davrananlara, kulaklarını onların yakarışına yönelmiş olarak anlatır. Divre Hayamim’de Haşem’in gözlerinin bütün yeryüzünü dolaşması, O’na bütün yüreğiyle bağlı olanları güçlendirmesiyle ilgilidir.

İnsan, Haşem’in korumasını isterken benzer sözler kullanır. İnsan Haşem’in kanatlarının gölgesine sığınır, Haşem elinin gölgesinde onu örter. Tehilim’de öfke, burundan yükselen duman ve ağızdan çıkan ateşle tasvir edilir. Kanat, el ve yüz ifadelerinin her biri kendi bağlamında anlam kazanır. İnsan biçimine uyan sözcüklere fiziksel anlam vermek için ayetlerde ayrı bir kural yoktur. (Tehilim 34:16–17, Divre Hayamim Bet 16:9, Tehilim 17:8, 91:4, Yeşaya 51:16, Tehilim 18:8–9)

Kutsal hizmet görevlileri olan kohenlerin duasında Haşem’in yüzünü aydınlatması lütufla, yüzünü insana çevirmesi huzurla birlikte anılır. Tehilim’de yüzünün aydınlanması istenirken doğrudan kurtuluş dilenir. Haşem’in yüzünü gizlemesi ise İsrael’in başka ilahlara yönelmesi üzerine onu kendi seçiminin sonuçlarıyla baş başa bırakmasını anlatır. Yüz sözü, yakınlığın ve bu yakınlığın çekilmesinin insan için ne ifade ettiğini görünür kılar. Talmud’un Hagiga 5b bölümü, yüzün gizlenmesi sırasında bile Haşem’in elinin halkı korumak üzere uzandığını söyler. Haşem’in kendisine yakaranlara yakın olması için insan bedeni taşıması gerekmez. (Bamidbar 6:24–26, Tehilim 27:9, 31:17, 80:4, Devarim 31:17–18, 4:7, Tehilim 145:18)

Yehezkel, taht üzerinde insanı andıran görünüşü Haşem’in görkemine ait bir görüntü olarak adlandırır. Moşe de Horev’de Haşem’in gerçekten konuştuğunu ve halkın hiçbir biçim görmediğini söyler. Erkek veya kadın biçiminde bir suret yapma yasağını bu karşılaşmaya bağlar. Tanah’ta Haşem’in kurtarması, duayı işitmesi ve hüküm vermesi gerçek eylemlerdir. Bu eylemleri anlatan el, kulak, göz ve yüz sözlerinden Haşem’in fiziksel bedeni olduğu sonucunu çıkarmak, Tora’nın suret hakkında koyduğu sınırı aşar. (Yehezkel 1:26–28, Devarim 4:12–16)

Tanah kaynakları · Bamidbar 11:21–23 · Yeşaya 59:1–2 · Şemot 15:6, 16 · Tehilim 98:1–3 · Yeşaya 52:10 · Yeşaya 45:12 · Tehilim 34:16–17 · Divre Hayamim Bet 16:9 · Tehilim 17:8 · Tehilim 91:4 · Yeşaya 51:16 · Tehilim 18:8–9 · Bamidbar 6:24–26 · Tehilim 27:9 · Tehilim 31:17 · Tehilim 80:4 · Devarim 31:17–18 · Devarim 4:7 · Tehilim 145:18 · Yehezkel 1:26–28 · Bamidbar 11:23 · Devarim 4:12–16.

Bu iddianın sayfası

111. İddia: Daha sonraki Yahudi metinlerinde bir ayetin Maşiah’a uygulanmış olması İsa’yı kanıtlar

Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarında acı çeken, öldürülen, yüceltilen veya Tanrı’nın oğlu diye anılan Maşiah tasvirlerine dikkat çekerler. Ayrı kaynaklardan aldıkları bu ayrıntıları bir araya getirirler. Ortaya çıkan tablonun, ilk Hristiyanların anlattığı İsa’nın Yahudi kaynaklarında da önceden tarif edildiğini gösterdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir ayetin Maşiah’a uygulanması ile o ayetin İsa’da gerçekleşmesi ayrı iddialardır. Tanah, Maşiah’ı David’in soyundan gelen bir kral olarak tanıtır. Yeremya, onun yönetiminde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını ve sürgünlerin kendi topraklarına döneceğini söyler. Bunlar halkın hayatında gerçekleşecek olaylardır. Daha sonraki bir yorumda bir ayete Maşiah anlamı verilmesi, o olayları İsa’nın gerçekleştirdiğine kanıt olarak kullanılamaz. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.

Bu ayrım, peygamberin bir kişiyi veya topluluğu nasıl tanıttığından başlar. Haşem, Yeşaya’da Avraam’ın soyundan gelen İsrael’e “kulum” diye seslenir. Daha ileride de “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim” der. Aynı kul, Yaakov’un kabilelerini yeniden ayağa kaldırmak, İsrael’in sağ kalanlarını geri getirmek ve uluslara ışık olmakla görevlendirilir. Halkın adıyla anılan kulun yine o halka karşı bir görevi vardır. Böylece bir kişinin halkını temsil etmesi ile bütün halkın bir ad altında anılması arasındaki bağ anlaşılır. Kulun İsrael’i geri getirmekle görevlendirilmesi, onun adını İsa’ya çevirmek için bir gerekçe sağlamaz. Yeşaya 41:8–9, 49:3–6.

Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede gördüğü insanı andıran kişi de tek başına ele alındığında, görümdeki egemenliğin kime ait olduğu gözden kaçar. Kişiye kalıcı bir krallık verilir. Görümün açıklamasında ise önce Yüceler Yücesi’nin kutsallarının o krallığı alacağı söylenir, ardından egemenliğin onların halkına verileceği belirtilir. Görümde tek bir kişiyle gösterilen krallık, açıklamada bir halka aittir. O kişiyi Maşiah’a uygulayan bir yorum, görümün içine İsa’nın adını yerleştiremez ve halka vaat edilen egemenliği onun yaşamında gerçekleşmiş saydıramaz. Daniel 7:13–27.

Targum Yonatan, İbranice metnin Aramice yorumlu aktarımıdır. Yeşaya 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat sonraki ayetlerde aşağılananların kimliğini tek bir kişide tutmaz. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasını, 53:5’te Maşiah’ın Tapınağı yeniden kurmasını, 53:7’de duasını ve 53:10’da halkın artakalanının temizlenip Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır. Halkın çocukları ve günleri çoğalır, Tora’yı yerine getirenler başarıya ulaşır. 53:12, Maşiah’ın hayatını ölüme açmasıyla birlikte isyancıları Tora’ya yöneltmesini ve suçlular için dua etmesini anlatır. Yalnızca ilk ayetteki Maşiah adını alıp Targum’un devamında İsrael’e verdiği acıyı da ona yüklemek, aynı kaynağın sözünü değiştirir.

Aynı ayetlerin başka bir olaya uygulanması da mümkündür. Sota 14a, Yeşaya 53:12’deki suçlular için yakarma sözünü Moşe ile Altın Buzağı olayına bağlar. Şemot 32:30–34’te Moşe, bağışlanmazlarsa Haşem’den kendi adını yazdığı kitaptan silmesini ister. Sota 14a ölümün göze alınmasını bu duayla, günah yükünü halk için aracılık etmesiyle ve yakarışı halkın dönüşü için dua etmesiyle ilişkilendirir. Haşem ise günah işleyeni kendi sorumluluğuyla baş başa bırakır. Bu yorum, ayetin diliyle Moşe’nin duası arasındaki benzerliği gösterir. Kulun yakın bağlamdaki kimliği ise Yeşaya’da açıkça verilen İsrael adı ve ulusların onun hakkında yaptığı itirafla belirlenir.

Farklı Yahudi metinlerinden alınan parçalar bir araya getirildiğinde de İsa’nın kimliği kendiliğinden ortaya çıkmaz. Bir yorumda acı çeken Maşiah için bir ad aranır, bir diğerinde Zekeriya’daki yas, Yosef soyundan bir Maşiah’ın ölümüyle veya insanı günaha sürükleyen eğilimin ortadan kaldırılmasıyla açıklanır. İlk açıklamada anılan Maşiah ile David soyundan gelecek kral ayrı kişilerdir. Krala verilen oğul adı da Tanah’ın kendi anlatımında anlaşılır. Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söylerken aynı kralın suç işlediğinde düzeltileceğini de bildirir. Böylece krala oğul denmesinden onun Tanrı olduğu sonucu çıkarılamaz. Bir yorumun eskiliği de bu adları aynı kişide birleştirmez. Bir gelenek, yazıya geçirilmeden önce sözlü olarak aktarılmış olabilir. O geleneğin ne kadar eski ve yaygın olduğunu ise yorumun içeriğinden ayrı bir tarihsel kanıt belirler. Sanhedrin 98b, Sukka 52a, Şemuel Bet 7:12–16.

Tanah’ta vaat edilen gelecek, seçilmiş birkaç benzerlikten çok daha somuttur. İsrael kendi toprağında tek kralın yönetiminde birleşecek, Haşem’in hükümlerini yerine getirecek ve kutsal yer halkın arasında bulunacaktır. Haşem’in bilgisi yayılacak ve uluslar savaşı bırakacaktır. Peygamberlerin Maşiah’a bağladığı bu geleceğin gerçekleşmesi gerekir. Yahudi yorumlarından bir İsa portresi çıkarmak, gerçekleştiği gösterilmemiş bu vaatlerin yerine sonradan kurulmuş benzerlikleri koymaktır. Yehezkel 37:21–28, Yeşaya 11:1–12, 2:2–4.

Tanah kaynakları · Şemot 32:30–32 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12, 41:8–9, 49:3–6, 52:13–53:12 · Daniel 7:13–27 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28. İddiada kullanılan Yahudi yorumları ve karşılaştırma · Targum Yonatan, Yeşaya 52:13, 53:5 · Sota 14a · Sanhedrin 98b · Sukka 52a. Targum 53:12

Bu iddianın sayfası

143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir

Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.

Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.

Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.

Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.

Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.

Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.

Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.

Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

178. İddia: Rabbinik yorumlar İsa’dan sonra Maşiah anlayışını değiştirdi

Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?

Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, hahamların İsa’nın yaşadığı çağdan sonra Maşiah anlayışını değiştirdiğini söylerler. Onlara göre hahamlar önceleri Maşiah’ı tek bir kişi olarak beklerken sonradan onu bir fikir ya da tek bir kişi gibi anlatılan bir topluluk olarak açıklamaya başlamışlardır.

Tanah’ın Cevabı:

İsa’dan sonraki rabbinik kaynaklar Maşiah’ı bir kişi olarak anlatmaya devam eder. Bu kaynaklarda öldürülen Maşiah ben Yosef ile ondan ayrı bir kişi olarak Maşiah ben David anlatılır. Dolayısıyla “Hahamlar İsa’dan sonra kişisel Maşiah inancını bıraktı” iddiası, kendi sözlerine dayanılan kaynaklarla uyuşmaz.

Talmud’un Sukka 52a bölümü, Zekeriya 12:10’daki yas için iki açıklama aktarır. Açıklamalardan biri yası Maşiah ben Yosef’in öldürülmesine, diğeri insanı kötülüğe iten eğilimin ortadan kaldırılmasına bağlar. Aynı tartışma Maşiah ben David’den de söz eder. Bu anlatı İsa’nın ölümünü ve ikinci gelişini anlatmaz. İsa’dan sonra yazıya geçirilen bir Yahudi kaynağında öldürülen bir Maşiah’ın açıkça anlatıldığını gösterir.

Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adlarıyla ilgili bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Targum Yonatan, 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat devamında İsrael evinin aşağılanmasını ve halkın artakalanının Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır (52:14, 53:10). Yahudi yorumlarının İsa’dan sonra acı çeken bir Maşiah düşüncesini tümüyle sildiği iddiasını, bizzat gösterilen metinler böylece çürütür.

Yeşaya 53’ün Aramice aktarımı kulu Maşiah diye adlandırır. Aynı Maşiah’a halk için dua etme, Mabet’i kurma ve sürgünleri toplama görevi verir. Aramice aktarım, eylemleri anlatırken İsrael’i, ulusları ve Maşiah’ı ayrı ayrı adlandırır. İsrael’in çektiği acı ile Maşiah’ın yapacağı işler ayrı özneler üzerinden anlatılır. Dolayısıyla Aramice kaynak, İsa’dan sonra insan Maşiah beklentisinin terk edildiği iddiasını kendi anlattığı hükümdarla çürütür. (Yeşaya 52:13–53:12).

Yeşaya’nın kendi adlandırması, sonraki yorumlardan bağımsızdır. Haşem 41:8–9, 44:1–2, 44:21 ve 49:3’te İsrael veya Yaakov’a kulum diye seslenir. Ulusal okumanın Raşi’den önce bilindiğini üçüncü yüzyılda yazan Origenes de kaydeder. Contra Celsum 1.55’te bir Yahudi muhatap, zulüm görmüş ve uluslar arasına dağılmış Yahudi halkının peygamberlikte tek kişi gibi anlatıldığını söyler. Bu tanıklık, Raşi’nin yorumun ilk sahibi olduğu savıyla bağdaşmaz.

İddianın dayandığı tartışmalarda Raşi, İbn Ezra ve Radak gibi ortaçağ yorumcularından da alıntılar yapılır. Bu yazarlar İsa’dan yaklaşık bin yıl sonra yaşamıştır. Onlardan alınan yorumlar kendi dönemlerindeki görüşleri gösterir. İsa’dan önce insanların genel olarak ne düşündüğünü belirlemek için daha eski kaynaklar gerekir. Yahudi ve Hristiyan yorumcular arasındaki tartışmaların bazı yorumları etkilemiş olması da ayrıca kaynaklarla incelenmesi gereken tarihsel bir sorudur.

Tanah, David soyundan gelecek adil kral ve onun dönemine ilişkin vaatleri Hristiyanlıktan önce bildirmiştir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış, Tanrı bilgisinin yayılması ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşeceğini ve kutsal yerin aralarında bulunacağını söyler. Şemuel Bet 7:12–16 da David’in soyu ve krallığı hakkında söz verir.

Yahudi kaynaklarında Maşiah bir kişi olarak anlatılır. Aynı yorum geleneğinde Yeşaya’nın kulunu İsrael halkı olarak okuyan açıklamalar da korunmuştur. Bir ayetin Maşiah’a uygulanması, onun İsa’yı tanımladığını tek başına göstermez. Tanah’taki vaatlerin gerçekleştiğini göstermek gerekir. Yahudi kaynaklarında kişisel Maşiah beklentisinin kaybolduğu veya bu kaynakların İsa’yı vaat edilen kral olarak tanıdığı sonucuna varılamaz.

Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9; 44:1–2, 21; 49:3; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Bet 7:12–16. Yorum ve tarih kaynakları: Sukka 52a; Sanhedrin 98b; Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–53:12; Origenes, Contra Celsum 1.55.

Bu iddianın sayfası

62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.

Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.

Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).

Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.

Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.

Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.

Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.

Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.

Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.

Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.

Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.

Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.

Bu iddianın sayfası

81. İddia: Zekeriya 9:9 ilk gelişi, 9:10 ise ikinci gelişi anlatır

Zekeriya 9’da bir kralın eşek üzerinde geldiği, ardından savaş araçlarının kaldırıldığı ve yönetiminin geniş bir alana yayıldığı anlatılır. Daniel 7’de ise insan görünümündeki biri bulutlarla gelir ve kendisine yönetme yetkisi verilir. Tartışma, bu tasvirlerin aynı kral için iki ayrı geliş gerektirip gerektirmediği üzerinedir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Zekeriya 9’da bir kralın eşek üzerinde geldiği, ardından savaş araçlarının kaldırıldığı ve yönetiminin geniş bir alana yayıldığı anlatılır. Daniel 7’de ise insan görünümündeki biri bulutlarla gelir ve kendisine yönetme yetkisi verilir. Tartışma, bu tasvirlerin aynı kral için iki ayrı geliş gerektirip gerektirmediği üzerinedir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 9:9’u İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girdiği ilk gelişine bağlarlar. Alçakgönüllü ve reddedilen Maşiah’ın, yani Mesih’in, Daniel 7’de görkem içinde yönetme yetkisi alan Maşiah olarak aynı gelişte ortaya çıkamayacağını söylerler. Bu nedenle Zekeriya 9:10’daki barış ve krallığı ikinci gelişe bırakırlar. Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünün eşekle bulutlar arasında kurduğu ayrımı da iki gelişin gerekli olduğuna dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Zekeriya’nın Siyon’a müjdelediği kral doğru, kurtuluşa ermiş ve alçakgönüllüdür. Sıpaya, yani eşek yavrusuna binerek gelir ve uluslara barış duyurur. Biniş ile barış, aynı kralın gelişini ve yönetimini anlatan iki cümlede yer alır. İlk cümlede kralın geldiği söylenir. İkinci cümlede Haşem Efrayim’den savaş arabalarını, Yeruşalayim’den savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın yönetimi denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanır. İki geliş iddiası yanlıştır. Zekeriya yalnız bir kez kralın geldiğini söyler. Sonraki ayet ikinci bir varışı değil, o kralın yönetiminde neler olacağını anlatır. Kralın ayrılması, ölmesi, dirilmesi, göğe yükselmesi ve ardından geri dönmesi bu iki ayete Hristiyan anlatısından eklenir. (Zekeriya 9:9–10)

Raşi, 9:9’daki kralı Maşiah olarak açıklarken hemen sonraki ayetin denizden denize uzanan egemenliğine dikkat çeker. Bir kralın eşek üzerinde gelmesi ile geniş bir ülkeyi yönetmesi arasında çelişki yoktur. Alçakgönüllülük onun gücünü nasıl taşıdığını, egemenlik ise kimlerin onun yönetimi altında olduğunu anlatır. Eşeğin savaş atıyla karşıtlığı da buradan anlaşılır. Efrayim ile Yeruşalayim artık savaş arabası ve atla ayakta tutulan bir düzene bağlı kalmaz. Yeremya, bu güvenliğin David soyundan çıkacak kralın “günlerinde” sağlanacağını söyler. Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar ve farklı ülkelere dağılmış halk kendi toprağına döner. Yeşaya’da da Yişay’ın kökünden çıkan yönetici yoksulları adaletle yargılar, kötülüğü durdurur ve barışın hüküm sürdüğü bir çağ tasvir edilir. İsrael’in dağılmışları ile Yehuda’nın sürgünlerinin toplanması da aynı kurtuluşun parçasıdır. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12)

Daniel 7:13–14’te insanı andıran kişi bulutlarla Günleri Eskiden Beri Olan’a yaklaşır. Görümün açıklamasında krallığı alanlar Yüce Olan’ın kutsallarıdır (7:18, 27). Bulutlarla gelen kişinin yöneldiği yer Tanrı’nın huzurudur. Görüm, daha önce Yeruşalayim’e gelmiş bir kişinin yeryüzüne dönüşünü anlatmaz. Yeşaya 53:2–3’te ise İsrael’in hor görülüşü, kökün kurak toprakta belirmesiyle anlatılır. Bu kulun yükselişi şiirin daha ilk cümlesinde bildirilmiştir (52:13). Yeşaya kendi içinde aşağılanmadan yüceltilmeye uzanan bir hikaye anlatırken Zekeriya, Siyon’a gelen kralın aynı tasvirinde barışı ilan eder. Bu bölümlerin hiçbirinde Zekeriya’nın iki ayeti arasında bir gidiş ve dönüş yer almaz.

Hristiyan savında Sanhedrin 98a’ya da başvurulur. Talmud’un bu bölümünde önce Yeşaya’daki “vaktinde hızlandıracağım” sözü ele alınır. Bu söz iki farklı duruma göre açıklanır. İsrael layıksa kurtuluş öne alınır, aksi durumda belirlenen vakitte gelir. Bulutlarla geliş ve eşek üzerindeki geliş aynı şekilde ele alınır. Buna göre İsrael layıksa Maşiah bulutlarla, layık değilse eşek üzerinde gelir. Halkın durumuna göre bu iki geliş biçiminden biri anlatılır. Birinin ardından diğerinin gerçekleşeceği söylenmez. Hava açık olduğunda yürüyerek, yağmur yağdığında arabayla geleceğini söyleyen kişinin sözü, iki farklı günde iki kez gelmesini gerektirmez. Hristiyan savının kendisi de insan davranışının peygamberlikte beklenen sonucu etkileyebileceğini göstermek için Yona’ya başvurur. Ninova kötülüğünden dönünce Haşem duyurulan yıkımı gerçekleştirmez. Tanah, uyarının doğru kalması için şehre ikinci bir kırk gün verilmesini şart koşmaz. Aynı şekilde, birbirine alternatif şartları Tanrı’nın sözüne sadakat adına peş peşe yaşanması gereken olaylara çevirmek yanlış bir çıkarımdır. (Yeşaya 60:22, Yona 3:4–10)

Matta 21:2–7, İsa’nın şehre girişini Zekeriya’daki binişin gerçekleşmesi olarak sunar. Fakat bir biniş, o kralın egemenliğini kurmaz. Zekeriya’da eşek üzerinde gelen kişi barışı duyuran ve hüküm süren kişidir. Yeremya da İsrael’in güvenliğini David soyundan gelecek kralın günlerine bağlar. Barış ve egemenlik gerçekleşmeden, bunları ikinci gelişin vaadi saymak İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz.

Tanah kaynakları · Zekeriya 9:9–10 · Yeremya 23:5–8 · Yeşaya 11:1–12 · Daniel 7:13–14 · Yeşaya 53:2–3 · Yeşaya 60:22 · Yona 3:4–10.

Bu iddianın sayfası

88. İddia: Tanah Maşiah’ın iki ayrı gelişini öğretir

Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya’daki hor görülen kişiyle Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişinin aynı Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. İsrael’in, krallığını kurmuş bir hükümdarı reddedemeyeceğini düşündükleri için iki ayrı geliş gerektiği sonucuna varırlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde reddedildi, öldü, dirildi ve göğe yükseldi. Vaat edilen barışı ve krallığı ise ikinci gelişinde kuracaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah’ın Maşiah’ın iki gelişini öğrettiği iddiası yanlıştır. Zekeriya, Siyon’a gelen alçakgönüllü kralı uluslara barış duyuran hükümdar olarak tanıtır. Kral eşeğe binerek gelir. Bir sonraki ayette Haşem Efrayim’in savaş arabalarını ve Yeruşalayim’in savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın egemenliği genişler. Peygamber, geliş ile yönetimi birbirine bağlar. Kralın eşeğe binmesiyle krallığının kurulması arasına ölüm, diriliş ve yüzyıllar süren bir ayrılık koyan sıra Hristiyan öğretisinden gelir. (Zekeriya 9:9–10)

Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede, insanı andıran biri göğün bulutlarıyla gelir ve Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın huzuruna çıkarılır. Günleri Eskiden Beri Var Olan, bu sahnede yargıç olarak oturan Tanrı’dır. Yeryüzüne geri gelen biri anlatılmaz. Bu kişiye yönetme yetkisi verilir. Görüm açıklandığında krallığı Yüceler Yücesi’nin kutsallarının alacağı söylenir. Bu kişi ister halkı temsil eden bir görüntü olarak, ister onunla bağlantılı bir hükümdar olarak okunsun, görümdeki hareketi İsa’nın ikinci inişi saymak için gereken olay sırası bulunmaz.

Daniel 7’nin kendi açıklamasında aynı egemenlik sırasıyla kutsallara ve onların halkına verilir. Görüm önce simgeyi, sonra simgenin hangi topluluğa ve hangi krallığa ait olduğunu anlatır. Kutsallara savaş açan güç yargılandıktan sonra bu egemenlik kurulur. Bulutların görülmesini tek başına alıp aynı hükümdar için daha erken ve daha geç iki ayrı gelişe dönüştürmek, bu olay sırasına metinde bulunmayan bir dönem ekler. (Daniel 7:17–27).

Yeşaya 53:2–3’te kurak topraktan çıkan kök, hor görülen kulun tasviridir. Haşem bu kulu daha önce İsrael diye adlandırmış, ardından yüceltilmesini ilk ayette ilan etmiştir (49:3, 52:13). Yeşaya 11:1’deki filize ise ayrı ve açık bir soy verilir. O, David’in babası Yişay’ın kökünden çıkar. Yeşaya 60:21’de bütün halk Haşem’in diktiği fidandır, Hoşea 14:6–8’de de halk kök salar ve dallanır. Ortak bitki imgesi, bu iki özneyi aynı kişiye dönüştürmez. Yeşaya 52–54’te sürgünde aşağılanan İsrael’in yeni kuşaklarının çoğalması, Yeşaya 11’de ise David soyundan bir yönetici ve onun adaletle hükmetmesi anlatılır.

İki geliş için öne sürülen başka bir dayanak, Daniel 9’daki nagid, yani yönetici unvanıdır. Bu sözcüğün ilk gelişi, kral unvanının da ikinci gelişi anlattığı ileri sürülür. Oysa Haşem, Şemuel’e Şaul’un başına yağ sürüp onu halka yönetici olarak atamasını buyurur. Aynı Şaul, Gilgal’de halk tarafından kral ilan edilir. Bir insan, yönetici olarak meshedilip tahta oturabilir. Unvanların değişmesi, dünyadan ayrılıp ikinci kez gelmesini gerektirmez. (Daniel 9:25–26, Şemuel Alef 9:16, 11:15)

Hristiyan savı, Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünde bulut ve eşek tasvirlerinin yan yana getirilmesine de başvurur. Orada önce Yeşaya’daki kurtuluşun vaktinde gelmesiyle hızlandırılması, şartlara bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Ardından İsrael layıksa bulutlarla, aksi durumda eşek üzerinde gelişten söz edilir. Hızlandırılan kurtuluşun bir de vaktinde tekrar yaşanması gerekmez. İki ihtimalin varlığı, onları iki tarihsel geliş haline getirmez. Talmud’un Sukka 52a bölümündeki görüşlerden biri de Zekeriya’daki yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar, bir başkası kötü eğilimin ortadan kalkmasına. Ben Yosef ile Ben David’i iki ayrı figür olarak anan gelenek, aynı kişinin iki gelişi iddiasını karşılamaz. Bu metinlerden çıkarılan zorunluluk, onlara başvuran Hristiyan savının eklediği bir sonuçtur. (Yeşaya 60:22)

Tanah, ikinci bir eylemden söz ettiğinde onu kimin yapacağını belirleyebilir. Yeşaya 11:11’de ikinci kez elini uzatan Haşem’dir. Topladığı da kendi halkıdır. Hoşea 3:5’te dönecek olan halk, yani İsrael oğullarıdır. Onlar Haşem’i ve kralları David’i arayacaklardır. Eliyahu’nun göğe alınışı ile ileride gönderilmesi ise adıyla bildirilir. Melahim’de göğe alınan, Malaki’de gönderileceği söylenen kişi Eliyahu’dur. Başka bir peygamberin geri gönderilme vaadi, David soyundan kral için verilmiş bir dönüş vaadi oluşturmaz. (Yeşaya 11:11–12, Hoşea 3:5, Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)

Yeşaya’da Yişay’ın kökünden gelen yönetici yoksulları adaletle yargılar, Haşem bilgisi yayılır ve dağılmış İsrael toplanır. Yeremya, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği için David soyundan kralın “günlerinde” ifadesini kullanır. Yehezkel’de Haşem, dağılmış halkı ülkesinde tek kral altında birleştirir. Halk Haşem’in hükümlerine uyar, barış antlaşması kurulur ve Mikdaş aralarında kalır. Bu olaylar zaman içinde gelişebilir. Kral, kurduğu yönetimi sürdürürken egemenliği genişleyebilir. İsa’nın ikinci gelişi daha sonra verilmiş bir vahiy olarak ileri sürülse de Tanah’ın verdiği ölçüler yerinde durur. Barış, toplanma ve adil yönetim ortaya çıkmadan bu görevleri ikinci gelişe ertelemek, İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)

Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 diye numaralanır. Hoşea 14:6–8 için İbranice ayet numaraları kullanılmıştır. Daniel 7:13–27 · 11:1 · 60:21

Bu iddianın sayfası

89. İddia: Acı çeken ve zafer kazanan Maşiah metinleri ancak iki gelişle açıklanabilir

Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya’nın hor görülen kulu ile Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişiyi aynı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. Krallığını kurmuş bir hükümdarı kimsenin reddedemeyeceğini düşündükleri için, onun önce güçsüz ve savunmasız halde gelmiş olması gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde acı çekip öldü ve göğe yükseldi. Krallığını kurmak için ikinci kez gelecektir.

Tanah’ın Cevabı:

David bir gün Şaul’un karşısında çalgı çalarken Şaul elindeki mızrağı ona fırlattı. David iki kez ölümden kurtuldu. Yıllar sonra İsrael’in önderleri Hevron’a gelip başına yağ sürüp onu kral olarak görevlendirdiler. Şaul’un öldürmek istediği adamın bütün İsrael üzerinde hüküm sürmesi için ölmesi ve sonra dünyaya dönmesi gerekmedi. Tanah, bir kralın tahta çıkmadan önce uğradığı zulmü ve sonradan kazandığı zaferi aynı hayat içinde anlatır. Acı çekmekle hüküm sürmek arasında iki geliş gerektiren bir çelişki bulunduğu iddiası daha bu noktada çöker. (Şemuel Alef 18:10–11, Şemuel Bet 5:1–5)

Yeşaya 52:13–15’te kul önce hor görülmüş, sonra kralları susturacak kadar yükselmiştir. Yeşaya 53:2–3, ulusların onu küçümsediği zamanı onların ağzından anlatır. 54:1–3, çocukları çoğalan Siyon’la bu yükselişin neye karşılık geldiğini gösterir. Bir halkın acısı ve ondan sonraki toparlanması, tek bir hayat çizgisi içinde anlatılır. Yeşaya 11:1, yönetici filizin Yişay soyundan olduğunu açıkça söyler. Yeşaya 60:21 ve Hoşea 14:6–8 aynı bitki dilini halk için kullanır. Daniel 7:18, 21–22 ve 27 de görümün anlamını verir. Baskıya uğrayan kutsallar sonunda egemenliğe kavuşur. Acıdan zafere geçiş, göğe ayrılıp yeniden gelen ikinci bir kişi veya ikinci bir geliş gerektirmez.

Tehilim 22 de acının tek başına ne kadar az şey söylediğini gösterir. Ölümün eşiğinde yardım isteyen kişi, ardından kardeşleri arasında Haşem’i öveceğini söyler. Övgüsünün sebebi, çığlığının duyulmuş olmasıdır. Bu yakarışta acıdan kurtuluşa geçilir. Anlatılan kurtuluşu ölüm ve diriliş diye okumak için mezmurun söylemediği iki olayın eklenmesi gerekir. (Tehilim 22:22–25)

Zekeriya’da alçakgönüllülük ile zafer aynı kralın tasvirinde buluşur. Siyon’a eşek üzerinde gelen kralın hemen ardından savaş arabalarının ve yayların kaldırılması anlatılır. Kral uluslara barış duyurur ve egemenliği denizden denize uzanır. Alçakgönüllülük kralın niteliğidir. Barış ise onun yönetimi altında yaşanacak değişimdir. Daniel’in gördüğü sahne ise gökte, yargıç olarak oturan Tanrı’nın huzurunda geçer. Bulutlarla gelen, insana benzer kişi yeryüzüne inmek üzere yola çıkmış biri olarak tasvir edilmez. Ezeli Olan’ın huzuruna getirilir ve kendisine egemenlik verilir. Sahnenin açıklamasında yönetme yetkisini alacak olanlar kutsal halktır. İki sahnenin birinde eşek, diğerinde bulut bulunması, öldükten sonra dönen tek bir kişinin iki gelişini anlatmaya yetmez. (Zekeriya 9:9–10, Daniel 7:13–27)

Tanah, ayrılan birinin daha sonra yeniden gönderileceğini söylerken bu bağı açıkça kurabilir. Eliyahu’nun kasırgayla göğe çıkışı anlatılır. Malaki ise Haşem’in gününden önce gönderilecek peygamberi adıyla, Eliyahu diye anarak tanıtır. Kralın gelişine ilişkin ayetlerde böyle bir bağ yoktur. Moşe, Yehoşua, Yosef, Gid’on ve Yiftah gibi kişilerin yaşadıkları da yardımın, kabulün veya zaferin gecikebildiğini gösterir. Bu benzerliklerden, Maşiah’ın önce öleceği ve ardından başka bir çağda döneceği hükmü çıkmaz. Sanhedrin 98a, bulutlarla ve eşek üzerinde gelişleri İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklar. Sukka 52a’da ise bir görüş, yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar; başka bir görüş kötü eğilimin ortadan kalkmasından söz eder. Aynı yerde Maşiah ben David ayrı bir figürdür. İki ihtimal bir olay sırası kurmaz; iki ayrı kişi de tek kişinin iki gelişi değildir. (Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)

Rambam, David soyundan kralın kimliğini yerine getirdiği işlerle sınar: Mikdaş’ı, yani Tapınağı kurması ve İsrael’in dağılmış halkını toplamasıyla Maşiah olduğu kesinleşir. Başarılı olmadan ölürse Tora’nın vaat ettiği kral olmadığı anlaşılır. Bu, Tanah ayeti değil, Rambam’ın bu konudaki açıklamasıdır.

Yeremya kralı, saltanatının sonuçlarıyla tanıtır. David’in soyundan gelen bu kral ülkede adaletle hükmederken Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yeşaya, Yişay’ın soyundan gelen yöneticinin yoksulların hakkını gözettiği dünyada yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolacağını ve dağılmış İsrael’in toplanacağını söyler. Yehezkel’de de halkın ülkesine dönmesi, tek kralın yönetiminde birleşmesi ve Haşem’in Tapınağının onların arasında bulunması aynı vaadin parçalarıdır. Bu işleri geleceğe bırakıp ilk gelişin gerçekleştiğini ileri sürmek, ispat edilmesi gereken şeyi baştan kabul etmektir. Tanah, David’in soyundan kralı ülkesine dönen, birleşen ve güven içinde yaşayan halkıyla birlikte tanıtır. Bu işler gerçekleşmeden İsa’nın o kral olduğu ileri sürülemez. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28) Yeşaya 41:8–9 · 44:21 · 49:3 · 11:1 · 60:21

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Sanhedrin 98, "Rabbi evinin cüzzamlısı"

Sanhedrin 98a–b’deki Maşiah anlatılarını birbirinden ayırır; “Rabbi evinin cüzzamlısı” ifadesinin Yeşayahu 53:4’ten türetilen agadik bir ad olduğunu ve metnin İsa’yı veya Hristiyan kefaret öğretisini desteklemediğini gösterir.

Zohar Vayakhel 212a

Maşiah’ın acıları üstlenmesi, Yeşaya 53 ve Hristiyan kefaret iddiası