Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu, Yom Kippur’un yıllık oluşunu doğrudan yetersizlik kanıtı sayar. Başkohenin Kodeş HaKodaşim’e yılda bir kez girdiğini, İsrael için kapara sağlandığını ve ertesi yıl aynı avodanın yeniden yapılmasını önceki kaparanın tamamlanmamış olduğunun işareti olarak görür. Vayikra 16 ise aynı bölüm içinde iki cümleyi yan yana koyar: “Çünkü bu günde sizi arındırmak için sizin için kapara sağlanacaktır; HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.” Birkaç ayet sonra da, “Bu sizin için ebedi bir yasa olacak: İsrael oğulları için bütün günahlarından yılda bir kez kapara sağlamak” der. Tora’nın kendi dili gerçek arınma ile yıllık tekrarı karşıt değil, aynı düzenin iki parçası sayar.¹⁸⁴¹⁸⁵

Bir şeyin yeniden yapılması, öncekinin başarısız olduğunu ancak ikinci uygulama ilk uygulamanın tamamlayamadığı aynı olayı düzeltmek için geliyorsa gösterebilir. İnsan yaşamı ise Yom Kippur’dan sonra durmaz. İnsan arındıktan sonra konuşmaya, karar vermeye, başkalarıyla ilişki kurmaya ve yeniden yanlış yapabilmeye devam eder. Gelecek yılın Yom Kippur’u geçen yılın kaparasının sahte olduğunu değil, geçen yıldan sonra yeni bir ahlaki hayat yaşandığını varsayar. Bugün ödenen bir borç, gelecek yıl yeni bir borç doğduğu için geriye dönük olarak ödenmemiş hale gelmez.

Tora’nın kutsal takvimi zaten tekrar üzerine kuruludur. Şabat yeniden gelir; önceki Şabat başarısız olduğu için değil. Pesah her yıl kutlanır; önceki yıl Mısır’dan Çıkış’ı yeterince hatırlatamadığı için değil. Yom Kippur’un işlevi Şabat veya Pesah ile aynı değildir; benzetmenin gösterdiği yalnızca tekrarın kendi başına yetersizlik kanıtı olmadığıdır. İşlevin gerçek olup olmadığını takvimin ritminden değil, Tora’nın o işlev için kullandığı dilden öğreniriz. Yom Kippur için bu dil “arınacaksınız”dır.

Üstelik Vayikra 16 yalnız yıl içinde işlenmiş bireysel günahların yeniden temizlenmesini anlatmaz. Kodeş HaKodaşim, Ohel Moed, mizbeah, kohenler ve bütün cemaat kapara düzeninin içindedir. Vayikra 16:33 bunları ayrı ayrı sayar. Rabbinik açıklama da kutsal alanları, mizbeahı, kohenleri ve İsrael’i avodanın farklı alanları olarak korur. Bu nedenle Yom Kippur’u yıl içindeki bütün hatat korbanlarının ikinci kez yapılması gibi düşünmek, bölümün kapsamını daraltır. Bireysel hatatın kendi işlevi, Yom Kippur’un da kendi ulusal ve kutsal mekanla ilişkili avodası vardır.

Mişna Keritot bu ayrımı daha somut hale getirir. Kesin bir hatat veya aşam korbanı getirmesi gereken kişinin üzerinden Yom Kippur geçerse, kişi Yom Kippur’dan sonra yine o korbanı getirir. Buna karşılık aşam taluy, yani şüpheli suç için getirilen korban konusunda Yom Kippur belirli durumlarda yükümlülüğü sona erdirebilir. Eğer Yom Kippur yıl içindeki bireysel korbanların yetersiz kalması yüzünden onların üzerine gelen genel bir “ikinci kapara” olsaydı, Yom Kippur’dan sonra henüz sunulmamış hatatın gereksiz hale gelmesi beklenirdi. Halaha bunu söylemez. Her kapara yolu kendi alanında işler.

Aynı sistemde birden fazla kapara biçiminin bulunması da önceki kaparanın hayali olduğu anlamına gelmez. Tora ve Hazal, kaparayı tek bir işlemle bütün ahlaki ve ritüel alanların aynı anda silinmesi gibi tasvir etmez. Günahın türü, bilinçli veya bilinçsiz oluşu, insanlar arasındaki zarar, korban yükümlülüğü, teşuva ve Yom Kippur arasında gerçek ayrımlar vardır. Bu ayrımlar bir sistemin kusuru değil, insan eyleminin farklı boyutlara sahip olmasının sonucudur.

Mişna Yoma’nın son bölümü ahlaki yönü açıkça ortaya koyar. Hatat ve kesin aşam korbanlarının kapara sağladığını söyler; teşuva ile Yom Kippur arasındaki ilişkiyi de açıklar. Ardından önemli bir sınır koyar: “Günah işlerim ve Yom Kippur kapara sağlar” diyerek günü gelecekteki günah için izin belgesine dönüştüren kişiye Yom Kippur kapara sağlamaz. İnsan ile HaŞem arasındaki suçlarda Yom Kippur kapara sağlayabilir; insan ile başka biri arasındaki suçlarda ise mağdurla barışmadan bu gerçekleşmez. Demek ki Yom Kippur insanın sorumluluğunu bir kez ortadan kaldıran büyülü bir tarih değildir. Kişi ertesi gün yeniden seçim sahibidir.¹⁸⁶

Bu yüzden yıllık tekrar özgür iradeyle doğrudan ilişkilidir. Bir kez gerçekleşen kapara gelecekteki bütün eylemleri daha ortaya çıkmadan temizleseydi, yarının seçiminin ahlaki ağırlığı kalmazdı. Tora bunun tersini anlatır. İnsan seçmeye devam eder; düşebilir, yeniden dönebilir ve teşuva edebilir. Geçmişteki gerçek bağışlanma, gelecekte yeni yanlışların ortaya çıkmasını imkansız hale getirmez.

Vayikra’nın tahara, yani arınma dili burada özellikle önemlidir: “sizi arındırmak için” ve “HaŞem’in önünde arınacaksınız.” Rabbi Akiva bu ayet üzerinden İsrael’i arındıranın gökteki Babası olduğunu söyler ve HaŞem’i mikveye benzetir. Bir insan bugün mikvede arındıktan sonra daha sonra yeniden ritüel kirlilik durumuna girebilir. İkinci kez mikveye girmesi ilk arınmanın gerçek olmadığını göstermez; ilk arınma gerçektir, sonraki durum yenidir. Yom Kippur’un yıllık yapısı da yaşayan ve yeniden seçim yapan insanın zamanına aittir.

Sifra, Vayikra 16:34’teki ahat başana, “yılda bir kez” ifadesini kaparanın zayıflığını anlatan bir kayıt olarak değil, Yom Kippur’un kendine özgü zamanını belirleyen söz olarak ele alır. Diğer kutsal günlerle karşılaştırma yaparak bu günün özel konumunu açıklar. “Yılda bir kez” demek “kapara bir yıl sonra bozulur” demek değildir; bu avodanın Tora takvimindeki yerini belirtir.¹⁸⁷

Hristiyan yorumun daha dar iddiası da aynı nedenle işlemez. Ona göre Yom Kippur’da geçen yılın günahları için avoda bulunması, yıl içinde sunulan korbanların yetersiz olduğunu gösterir. Bu çıkarım iki avodanın aynı işi yaptığı varsayımına dayanır. Keritot bu varsayımı bozmakta; Vayikra 16’nın kutsal alanlardan kohenlere ve bütün halka uzanan yapısı da Yom Kippur’un kendine ait bir kapara alanı bulunduğunu göstermektedir. Yom Kippur önceki bütün korbanların başarısız çıktığı yıllık düzeltme günü değildir.

Aynı mantık bütün dini tekrarlara uygulanırsa sonuç daha da tuhaflaşır. İnsan her gün dua eder; bu dünkü duanın yetersiz olduğu anlamına gelmez. Her gün Şema okunur; dün Tanrı’nın birliğini ilan etmek başarısız olduğu için değil. Şabat ve Pesah yeniden gelir; önceki uygulamalar görevlerini tamamlayamadıkları için değil. Dini hayat zaman içinde yaşanır ve mitsvalar da insanın zamanına eşlik eder. Yom Kippur’da bu gerçek daha derin görünür, çünkü insanın ahlaki geçmişi ve yeni seçimleri doğrudan konuya girer.

Hristiyan teolojik ölçüt burada önce “gerçek kapara yalnız bir kez gerçekleşmelidir” diye kurulmakta, sonra yıllık olan her kapara sırf yıllık olduğu için eksik sayılmaktadır. Fakat bu ölçüt Vayikra 16’dan çıkmaz. Tora aynı nefeste hem “HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız” hem de “yılda bir kez kapara” der. Gerçek arınma ile yıllık tekrar Tora’nın gözünde birbirini değersizleştirmez. Yom Kippur’un yeniden gelmesi geçen yılki arınmanın başarısız olduğunu değil, arınmış insanın yaşamaya ve seçmeye devam ettiğini gösterir.¹⁸⁸

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 24, güncel revizyon.
• Tanah, Vayikra 16:30.
• Tanah, Vayikra 16:34.
• Mişna, Yoma.
• Sifra, Vayikra üzerine halahik midraş.
• Kabalat.com: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”

Hristiyan yorumun mantığı burada çok açık olduğu için sınanması da kolaydır. Yıl boyunca hatat korbanları getirildiği halde Yom Kippur’da geçen yılın günahları için yeniden kapara yapılıyorsa, der, demek ki bu korbanlar yeterli değildir. Hayvan kanı gerçek çözüm olamaz; daha üstün bir insan korbanı gerekir.¹⁷⁹³

Fakat Vayikra bu çıkarıma izin vermez. Hatat hukukunda aynı sonuç cümlesi tekrar tekrar gelir:

“Kohen onun için kapara yapacak ve ona bağışlanacaktır.”¹⁷⁹⁴

Tora “bağışlanmış gibi sayılacaktır” demez. “Gelecekte başka bir insan öldüğünde bu kapara geçerli olacaktır” da demez. Kendi korban düzeninin sonucunu bağışlanma diye adlandırır.

Yom Kippur için kullanılan dil daha zayıf değil, daha güçlüdür:

“Bu günde sizin için kapara yapılacak, sizi arındırmak için; HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.”¹⁷⁹⁵

Aynı Tora birkaç ayet sonra bu hizmetin yılda bir kez yapılmasını emreder.¹⁷⁹⁶

Burada iki önerme aynı bölümde yan yana durur: kapara gerçektir ve avoda yıllıktır. Hristiyan yorumun mantığı doğru olsaydı Tora kendi içinde “arınacaksınız” dedikten dört ayet sonra bu arınmanın yetersizliğini ilan etmiş olurdu. Metin böyle konuşmaz.

Bunun nedeni Yom Kippur’un yalnız bireysel günah korbanlarının ikinci kez yapılması olmamasıdır. Vayikra 16 Kodeş’i, Ohel Moed’i, mizbeahı, kohenliği ve bütün topluluğu içine alan geniş bir tahara ve kapara düzeni kurar.¹⁷⁹⁷

Bir ev her gün temizlenebilir; yine de yıl içinde birikmiş kir için daha kapsamlı bir temizlik yapılabilir. İkinci temizlik birincilerin sahte olduğunu göstermez. Buradaki benzetmenin sınırı açıktır: kapara sıradan temizlik değildir. Fakat tekrarın mantığını gösterir. Yeni kir, önceki temizliği geçmişe dönük olarak iptal etmez.

Rabbinik kaynak da Hristiyan yorumun varsayımını paylaşmaz. Mişna Yoma hatat ve kesin aşam korbanlarının kendi günahları için kapara sağladığını açıkça söyler; Yom Kippur’u ise teşuva ve insanlar arası suçlarda mağdurla barışma şartları içinde ele alır.¹⁷⁹⁸

Bu, mekanik bir kan teorisi değildir. Günahın türü, kişinin teşuvası, başka insana verdiği zarar ve kutsal alanın arındırılması birbirinden ayrılır.

Yıllık tekrarın doğal nedeni de vardır: insanlar yeni yıl içinde yeniden günah işler. Yeni suç yeni kapara ihtiyacı doğurur. “Geçen yıl bağışlandın” ile “bu yıl artık hiç günah işleyemezsin” aynı önerme değildir.¹⁷⁹⁹

Hristiyan yorumun asıl sonucu ancak Tora’ya dışarıdan bir öncül getirildiğinde doğar: hayvan korbanı gerçek kapara sağlayamaz. Oysa Vayikra tam bunu reddeder; kendi avodası için kapara, bağışlanma ve arınma kelimelerini kullanır.¹⁸⁰⁰

Yom Kippur’un her yıl gelmesi korbanların başarısızlığının kanıtı değildir. Tora’nın kendi sistemi içinde yıllık yenilenmenin parçasıdır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 151, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 3. Yom Kippur’da önceki yılın günahları için yeniden kapara yapılmasını, o yıl getirilen günah korbanlarının yeterli olmadığının kanıtı sayar; hayvan kanının nihai olarak işe yaramadığını ve insan korbanının gerekli olduğunu ileri sürer.
• Vayikra 4:20, 26, 31, 35. Bireysel hatat korbanları için tekrar tekrar “kohen onun için kapara yapacak ve ona bağışlanacaktır” denir.
• Vayikra 16:30: “Çünkü bu günde sizin için kapara yapılacak, sizi arındırmak için; HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.”
• Vayikra 16:34. Aynı bölüm Yom Kippur kaparasını “yılda bir kez” yapılan hukkat olam olarak emreder. Böylece gerçek kapara ile yıllık tekrar Tora’nın kendi metninde birlikte bulunur.
• Vayikra 16:16, 18-20, 33. Yom Kippur avodası yalnız bireylerin günahlarını değil, Kodeş’i, Ohel Moed’i, mizbeahı, kohenleri ve bütün halkı kapsayan arındırma/kapara düzenidir.
• Mişna Yoma 8:8-9; Bavli, Yoma 85b. Mişna hatat ve kesin aşam korbanlarının ilgili günahlar için kapara sağladığını söyler; Yom Kippur’un kaparası ise teşuva ve insan-insan arası suçlarda mağdurla barışma gibi şartlarla ele alınır.
• Tora’nın korban hukuku belirli bir günah işlendikten sonra getirilen belirli korbanları düzenler. Daha sonra işlenen yeni günahlar için yeni kapara gerekmesi, önceki bağışlanmanın sahte olduğu anlamına gelmez.
• Vayikra 16’nın Yom Kippur açıklaması hiçbir yerde “hayvan korbanı aslında bağışlamaz” veya “gelecekte insan kanı bunun yerini alacaktır” demez; tam tersine mevcut avodanın kapara ve tahara sonucunu açıkça bildirir.

Hristiyan yorumcu bu görüşü açık biçimde kurar: Matta 5:17’deki “ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” sözünü İsa’nın çarmıhta kusursuz korban olarak Tora’yı gerçekleştirmesi şeklinde okur. Daha sonra “yerine getirmek” fiilinden daha ileri bir sonuç çıkarır: Tora aslında yerine getirilmeyi bekleyen bir peygamberliktir; amacı İsa’da tamamlandıysa onu sürdürmenin artık anlamı kalmaz.¹⁶⁹⁷

Bu savın sorunu önce Tora’nın kendi türünü değiştirmesidir. Tora’da peygamberlik, vaat ve tarih anlatısı vardır; fakat Tora aynı zamanda buyruktur. Devarim 4 İsrael’e kuralları ve yasaları “yapın ki yaşayasınız” der ve hemen ardından buyurulan söze eklemeyi veya ondan eksiltmeyi yasaklar.¹⁶⁹⁸

Devarim 29:28 daha da açıktır: “Açığa çıkarılmış olanlar, bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere bize ve çocuklarımıza sonsuza dek aittir.”¹⁶⁹⁹

İbranice iki ifade yan yana durur: ad olam, “sonsuza dek”, ve laasot, “yapmak üzere.” Tora kendisini gelecekte birinin gerçekleştirip işlevini bitireceği metin olarak değil, kuşaklar boyunca yapılacak sözler olarak tanımlar.

Devarim 30 aynı noktayı erişilebilirlik üzerinden kurar. Mitsva gökte veya denizin ötesinde değildir; söz insanın ağzında ve yüreğindedir “onu yapman için” — laasoto. Burada amaç gelecek bir kişinin bütün Tora’yı tek olayda “tamamlaması” değil, İsrael’in Tora’yı yaşamasıdır.¹⁷⁰⁰

Bir peygamberliğin gerçekleşmesi ile bir buyruğun yerine getirilmesi aynı şey değildir. Şabat’ı bu hafta eksiksiz koruyan kişi “Şabat’ı yerine getirdim, artık gelecek Şabatlarda bağlayıcı değil” diyemez. Anne-babaya saygı mitsvasını bugün yapan kişi emri gelecek için ortadan kaldırmaz. Pesah’ın bir kuşakta doğru uygulanması sonraki kuşakların Pesah yükümlülüğünü sona erdirmez.

Hristiyan yorumun çıkarımı ancak gizli bir öncülle işler: bütün Tora’nın gerçek amacı mitsvaların yapılması değil, İsa’nın ölümünü önceden temsil etmektir. Fakat kanıtlanması gereken şey zaten budur. Korbanlar önce İsa’nın ölümü için tipolojiye çevrilir; ardından bu tipoloji bütün Tora’nın amacı yapılır; sonra İsa öldüğü için Tora’nın amacının tamamlandığı söylenir. Sonuç başlangıç varsayımının içine yerleştirilmiştir.

Tanah’ın hiçbir yerinde bütün Tora’nın Maşiah’ın ölümünü önceden resmetmek için verildiği veya Maşiah öldüğünde Sinay mitsvalarının sona ereceği söylenmez. Moşe’nin Tora’sını geçici bir semboller sistemi haline getirip gerçek amacını gelecekteki tek bir insan ölümüne bağlayan çerçeve, Tora’nın kendi açıklaması değildir.

Peygamberlerin gelecek tasviri ise ters yöne gider. Yehezkel gelecekteki David kralının günlerinde İsrael için şunu söyler:

“Benim yasalarımda yürüyecekler, kurallarımı koruyacak ve onları yapacaklar.”¹⁷⁰¹

Eğer Maşiah’ın görevi Tora’yı gerçekleştirip bağlayıcılığını sona erdirmekse, Hristiyan yorumcu Tanah’ın Maşiah çağında halkı neden yeniden HaŞem’in mişpatim ve hukkotunu yaparken gösterdiğini açıklamak zorundadır.

Yeşaya 2 de son günlerin resmini Tora’nın yokluğuyla değil, yayılmasıyla çizer:

“Çünkü Tora Tsion’dan, HaŞem’in sözü Yeruşalayim’den çıkacaktır.”¹⁷⁰²

Uluslar HaŞem’in yollarını öğrenmek için Tsion’a yönelir. Gelecek, Tora’nın işlevini yitirdiği dönem değil; Tanrı bilgisinin ve Tora öğretisinin genişlediği dönemdir.

Yirmiyahu’nun yeni beriti de aynı yöndedir:

“Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.”¹⁷⁰³

HaŞem “yeni beritte Tora’mı kaldıracağım” demez. Tora’yı insanın içine ve yüreğine yerleştirir. Yeni oluş, Tora’nın ortadan kalkması değil, içselleşmesidir.

Jesus for Jews adlı eserdeki gelecek korban savı da bu noktada gerilim yaratır. Yehezkel 40-48’in Maşiah çağında gerçek mizbeah, kohenlik ve korbanlardan söz ettiğini kabul ettiğinde bunları İsa’ya geriye doğru işaret eden anma korbanları şeklinde yeniden yorumlamak zorunda kalır. Fakat Tora’nın amacı İsa’nın ölümüyle tamamen sona ermişse, aynı korban düzeni gelecekte neden HaŞem’in peygamberi tarafından yeniden anlatılır?¹⁷⁰⁴

“İlk korbanlar ileriye, gelecektekiler geriye bakar” cevabı metinden gelmez. Bu yalnız iki yönlü bir Hristiyan tipolojisidir. Yehezkel gelecekteki korbanları “artık kapara işlevi taşımayan anma sembolleri” diye adlandırmaz; kapara, mizbeah ve avoda dilini kullanmaya devam eder.¹⁷⁰⁵

Tora’nın bugün bütün 613 mitsvanın her Yahudi tarafından fiilen uygulanamaması da “bağlayıcılık sona erdi” sonucunu vermez. Mitsvaların farklı özneleri ve şartları vardır: bazıları kohene, bazıları krala, bazıları Bet HaMikdaş’a, bazıları Erets İsrael’e, bazıları belirli toplumsal veya kişisel durumlara bağlıdır. Bir şartın yokluğu emrin tarihsel olarak iptal edildiği anlamına gelmez.

Aynı biçimde “ahlaki” ve “törensel” Tora ayrımı Sinay metninin kendi iptal cetveli değildir. Tora “ahlaki emirler kalıcıdır; törensel emirler Maşiah ölünce bitecektir” diye iki sınıf kurmaz. Şabat, Pesah, kaşrut ve korbanlar için kuşaklar boyunca süren düzen dili kullanılır. Daha sonraki Hristiyan sınıflandırma Tora’nın kendi hukuki kategorisi olarak geri okunamaz.¹⁷⁰⁶

Rambam, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1’de bu Tanah yapısını halahik biçimde sistemleştirir: Tora’nın mitsvaları kuşaklar boyunca geçerlidir; daha sonraki bir peygamber onların kalıcı biçimde iptal edildiğini söyleyemez. Rambam bunu bağımsız bir rabbinik yetki iddiası olarak değil, Tora’nın eklememe-eksiltmeme ve kalıcılık dili üzerinden kurar.¹⁷⁰⁷

Malahi’nin son peygamberlik çağrısı da unutma değil hatırlamadır: “Kulum Moşe’nin Tora’sını... bütün İsrael için buyurduğum hukkim ve mişpatim ile hatırlayın.” Tanah’ın kanonik sonundaki yön, gelecekte Tora’nın işlevsizleşeceği değil, Moşe’nin Tora’sının hatırlanacağıdır.¹⁷⁰⁸

Matta 5’in Hristiyan içi yorumu ayrı bir tartışmadır. Buradaki soru Tanah’ın Tora için bir sona erme kuralı verip vermediğidir. Tanah böyle bir kural vermez. Tam tersine gelecekteki David kralının çağını Tora’yı yapan İsrael, Tsion’dan çıkan Tora ve yüreğe yazılan Tora ile anlatır.

Hristiyan yorumun “yerine getirmek”ten “artık tutmanın anlamı yok” sonucuna ulaşması için mitsvaları önce peygamberliğe dönüştürmesi, sonra bütün Tora’nın amacını İsa’nın ölümüne bağlaması gerekir. Ancak bundan sonra “yerine getirmek” hukuki bağlayıcılığın sona ermesi anlamına gelebilir. Tora’nın kendi dili bu geçişi kurmaz.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 141, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 13; Matta 5:17-18’i İsa’nın çarmıhta Tora’yı “fulfil” etmesi ve ardından Tora’yı sürdürmenin anlamının kalmaması yönünde yorumlaması.
• Devarim 4:1-2; 13:1.
• Devarim 29:28.
• Devarim 30:11-14.
• Yehezkel 37:24-28.
• Yeşaya 2:2-4.
• Yirmiyahu 31:31-34.
• Heaster’ın aynı eser içinde Yehezkel 40-48’deki gelecek korbanlarını Maşiah Krallığı döneminde yeniden kurulacak fakat İsa’ya geriye doğru işaret edecek korbanlar olarak açıklaması; bkz. bu kitabın 135. iddiası.
• Yehezkel 43:18-27; 45:15-25; 46:1-15.
• Örnekler için Şemot 12:14, 17; 31:16; Vayikra 16:29-34; 23:14, 21, 31, 41. “Le-dorotekhem” ve “hukkat olam” dili farklı mitsva alanlarında görülür.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1; Devarim 13:1 ve Tora’nın kalıcılığı ilkesi.
• Malahi 3:22 (Hristiyan numaralandırmasında 4:4).

Hristiyan yorumcu ikinci bir işaret daha görür. Kodeş HaKodaşim Tanrı’nın insana en yüksek açığa çıkış yeriyse, fakat başkohen oraya yalnız yılda bir kez girebiliyor ve orada kalamıyorsa, Tanrı’ya yakın erişim henüz tamamlanmamış olmalıdır. Ona göre kısa yıllık ziyaret, daha kapsamlı bir erişimin ileride açılması gerektiğini gösterir.¹⁸⁰¹

Bu yorumun ilk sorunu, Vayikra’nın sınır için kendi gerekçesini zaten vermesidir. Bölüm Nadav ile Avihu’nun ölümünü anımsatır ve Aharon’a “kutsal yere her vakit girmesin” der. Sebep şudur: “Kaporet üzerinde bulutta görüneceğim.”¹⁸⁰²

Yani sınır bir kusur raporu değildir. Kutsallık düzenidir.

Başkahen içeri girerken de kendi istediği biçimde yaklaşmaz. Ketoret, boğa ve keçi kanı, arındırma ve kapara işlemleri belirli bir sıraya bağlıdır.¹⁸⁰³

Aynı bölüm bu düzeni hukkat olam diye tanımlar ve yılda bir kez yapılmasını emreder.¹⁸⁰⁴

Daha derin sorun “Tanrı’ya erişim” kavramının fiziksel mesafeye çevrilmesidir. Tora aynı kitap içinde İsrael’e şöyle sorar: “O’na her seslenişimizde bize HaŞem Tanrımız kadar yakın olan hangi ulusun tanrısı vardır?”¹⁸⁰⁵

İsrael’in her bireyi Kodeş HaKodaşim’e giremez. Buna rağmen HaŞem’in yakınlığı “her seslenişimizde” diye anlatılır. Demek ki ruhsal yakınlık ile iç odanın fiziksel eşiğini geçmek aynı ölçü değildir.

Şelomo Bet HaMikdaş’ı adarken bunu daha da açık söyler. Göklerin gökleri bile Tanrı’yı içine alamaz; çok daha azı bir bina O’nu içine alabilir. Bununla birlikte İsrael bu yere yönelerek dua eder ve Tanrı onları işitip bağışlar.¹⁸⁰⁶

Bir odanın duvarı Tanrı’nın varlığının sınırı değildir. Kodeş HaKodaşim kutsallığın en yoğun ritüel merkezidir; Tanrı’nın yalnız içeride bulunup dışarıda erişilemez olduğu bir kap değildir.¹⁸⁰⁷

Bu nedenle “başkohen kısa kaldı, demek ki sistem yetersizdi” sonucu yanlış bir cetvelle ölçüm yapar. Mekansal giriş süresini Tanrı ile ilişkinin derinliği sanır.

Üstelik Tora kendi koyduğu sınırı hiçbir yerde “geçici ve başarısız bir erişim modeli” diye nitelemez. Böyle bir değerlendirme ancak daha sonra kabul edilmiş Hristiyan şemasından geri okunabilir.¹⁸⁰⁸

Mişna Yoma da bu avodayı başarısızlığa işaret eden sembol olarak değil, yerine getirilmesi gereken kutsal hizmet olarak ayrıntılandırır.¹⁸⁰⁹

Burada sorun Tanrı’ya yaklaşmanın mümkün olup olmaması değildir. Tora, yaklaşmanın biçimini sınırlar. Kutsallık bazen sınırsız erişimle değil, doğru sınırla görünür.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 152, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 3. Başkohenin Kutsallar Kutsalı’na yalnız yıllık ve kısa süreli girişini Tanrı’ya yakın erişimin mümkün fakat henüz eksik olduğunun göstergesi sayar; daha kapsamlı bir erişimin daha sonra gelişmesi gerektiğini savunur.
• Vayikra 16:1-3. Bölüm Nadav ve Avihu’nun ölümünü hatırlatarak başlar; ardından Aharon’a “kutsal yere her vakit girmesin” denir ve gerekçe “çünkü kaporet üzerinde bulutta görüneceğim” sözüdür.
• Vayikra 16:11-17. Başkohen ketoret, kan ve kapara işlemlerini belirli bir sıra içinde yerine getirir; giriş serbest dolaşım değil, Tanrı’nın emrettiği avodadır.
• Vayikra 16:29-34. Yom Kippur düzeni hukkat olam olarak verilir ve yılda bir kez bütün İsrael için kapara yapılması emredilir.
• Devarim 4:7: “HaŞem Tanrımız, O’na her seslenişimizde bize yakınken, hangi büyük ulusun kendisine böyle yakın bir Tanrısı vardır?”
• I. Melahim 8:27-30. Şelomo, “gökler ve göklerin gökleri Seni içine alamaz” der; buna rağmen Bet HaMikdaş’a yöneltilen duaların Tanrı tarafından “göklerdeki meskeninden” işitilip bağışlanmasını ister.
• Tanah’ın kutsal mekan dili Tanrı’nın özünü bir odaya hapsetmez. Kodeş HaKodaşim, Tanrı’nın fiziksel olarak yalnız orada erişilebilir olduğu bir hacim değil, avodada en yüksek kutsallık sınırıdır.
• Vayikra 16 kendi koyduğu sınırı kusur veya geçici başarısızlık diye nitelemez. “Daha sonra bu erişim modeli kaldırılacaktır” sonucu Heaster’ın Hristiyan teolojik çerçevesinden gelir.
• Mişna Yoma 5:1-4, Kodeş HaKodaşim’deki Yom Kippur avodasını ayrıntılı biçimde düzenler. Rabbinik kaynakta sınırlı giriş, Tora’nın kutsallık düzeninin uygulanmasıdır; sistemin işe yaramadığını gösteren bir işaret olarak sunulmaz.