90 iddia 14 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
52. İddia: Yeşaya 7:14 yüzyıllar sonra gerçekleşecek bakire doğumunu haber verir
Ahaz, Yehuda kralıydı. İki komşu kral onu tahtından indirmek isteyince Yeşaya, tehdidin ne zaman sona ereceğini anlamasına yardımcı olacak bir işaret verdi. İşaret bir çocuğun doğumu, adı ve büyümesiyle ilgiliydi.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Ahaz, Yehuda kralıydı. İki komşu kral onu tahtından indirmek isteyince Yeşaya, tehdidin ne zaman sona ereceğini anlamasına yardımcı olacak bir işaret verdi. İşaret bir çocuğun doğumu, adı ve büyümesiyle ilgiliydi.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yeşaya 7:14’ün İsa’nın yüzyıllar sonra bakireden doğacağını bildirdiğini söylerler. Bazıları, sözün önce Ahaz döneminde doğan bir çocukla gerçekleştiğini, İsa’nın doğumuyla ise daha büyük bir anlamda gerçekleştiğini savunur. İşaretin David’in ailesine verilmesini, İbranice sözcüğün eski Grekçe çeviride “bakire” diye karşılanmasını ve İmmanuel adının “Tanrı bizimle” anlamını taşımasını dayanak gösterirler. Onlara göre sıradan bir doğum işaret olamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Ahaz’a verilen işaret
Aram Kralı Retsin ile Kuzey İsrael Kralı Pekah, Yehuda’ya saldırıp Ahaz’ın yerine Taveal’ın oğlunu geçirmek istedi. David’in soyundan olan Ahaz devrilirse, Yeruşalayim’in tahtına iki düşman kralın seçtiği kişi oturacaktı. Haşem, Yeşaya’yı Ahaz’a gönderip bu tasarının gerçekleşmeyeceğini bildirdi. Ahaz derinlerde veya göklerde bir işaret istemeye çağrıldı ve bunu reddetti. Bunun üzerine Yeşaya David’in evine seslendi. Yeşaya 7:1–14.
Yeşaya 7:14’teki לָכֶם (lahem) sözü “size” demektir. David’in evine çoğul olarak seslenilir çünkü tehdit hanedanı ilgilendirir. 16. ayette hitap değişir. אַתָּה (ata) tekil “sen”dir. Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi, çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçmeyi öğrenmeden terk edilecektir. İşaret David’in evine verilmiştir ve doğrulanacağı zamanı Ahaz’ın yaşadığı kriz belirler. Yeşaya 7:13–17.
Melahim, kuşatmanın Yeruşalayim’i ele geçiremediğini bildirir. Hoşea, Pekah’ı öldürüp onun yerine geçer. Asur kralı Şam’ı alır ve Retsin’i öldürür. Böylece Ahaz’ı devirmeye çalışan iki kral ortadan kalkar. Yeşaya 7:17’de, bu tehlikenin geçmesinin ardından Asur’un Yehuda’nın başına getireceği sıkıntı da aynı konuşmada bildirilir. Melahim Bet 15:29–30 ve 16:5–9.
İbranice cümle hangi bilgileri verir?
הִנֵּה הָעַלְמָה הָרָה וְיֹלֶדֶת בֵּן וְקָרָאת שְׁמוֹ עִמָּנוּ אֵל. הָעַלְמָה (ha-alma) “o genç kadın” demektir. Cümle belirli bir genç kadına dikkat çeker, onun adını vermez. הָרָה (hara) gebe olma durumunu, וְיֹלֶדֶת בֵּן (ve-yoledet ben) bir oğul doğurmasını anlatır. Cümle kadının gebe olduğu veya gebelikle doğumun yakın olduğu biçiminde okunur. Her iki okumada da oğlun büyümesi, iki kralın sonuna kadar geçen süreyi ölçer. Yeşaya 7:14–16.
Bereşit, alma sözcüğüyle bakirelik bilgisinin farkını aynı kadın üzerinden gösterir. Avraam’ın hizmetkarı kuyuda karşılaşacağı Rivka için alma der. Rivka’nın bakire olduğu ve hiçbir erkeğin onunla birlikte olmadığı ise ayrı bir ayette açıkça belirtilir. Burada kadının yaşı ve cinsel geçmişi için ayrı sözler kullanılır. Bir kadın hakkında “bakire” denmesi de sonradan gebe kaldığında gebeliğin nasıl başladığını tek başına açıklamaz. Yeşaya, genç kadını ve doğuracağı çocuğu anlatır. Gebeliğin nasıl meydana geldiğine dair ayrı bir bilgi vermez. Bereşit 24:16 ve 24:43.
Çocuğun adı ve büyümesi
Ahaz’la görüşmeye götürülen Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek” demektir. İmmanuel de “Tanrı bizimle” anlamını taşır. Yeşaya 8:10’da aynı söz bir cümle olarak düşmanlara karşı kullanılır. Onların tasarısı gerçekleşmeyecektir çünkü Tanrı halkıyla beraberdir. İmmanuel adı, Ahaz dönemindeki çocuğun taşıdığı bu güvenceyi ifade eder. Yeşaya 7:3, 14–16 ve 8:8–10.
Bir sonraki bölümde Yeşaya kadın peygamberle birleşir ve bir oğlu olur. Maher Şalal Haş Baz adı yaklaşan yağmayı haber verir. Çocuk “babam” ve “annem” demeyi öğrenmeden Şam’ın servetiyle Şomron’un ganimeti Asur kralının önüne götürülecektir. Yeşaya kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler olduğunu açıkça söyler. İşaretin gücü, çocuğun yaşıyla önceden bildirilmiş siyasi olayın birbirine bağlanmasından gelir. Bu yapı, İmmanuel ile Maher Şalal Haş Baz’ın kimliği hakkındaki yorumdan bağımsız olarak iki bölümde de görülebilir. Yeşaya 8:1–4, 18.
Kumran, Grekçe Yeşaya ve Matta
Hristiyanlıktan önce yazılmış Büyük Yeşaya Parşömeni’nde 7:14’te העלמה bulunur. Masoretik metindeki הָעַלְמָה aynı ünsüzleri taşır. Parşömen, “genç kadın” okumasının İsa’ya karşı sonradan üretildiği savını tarih bakımından çürütür. Ad koyma fiilindeki nüsha farkı bu kelimenin tanıklığını değiştirmez. Büyük Yeşaya Parşömeni, İsrael Müzesi.
Eski Grekçe Yeşaya’nın yayımlanan metninde ἡ παρθένος bulunur. Parthenos bakire anlamında kullanılabilir. Aynı çeviri geleneği, Şehem’in saldırısı anlatıldıktan sonra Dina için de bu sözcüğü kullanır. Dolayısıyla terimin kullanıldığı her yerde kadının bütün cinsel geçmişi kelimenin kendisinden öğrenilemez. Ayrıca çevirinin kökeninin tarihlendirilmesi ile Yeşaya 7:14’ü koruyan fiziksel Grekçe nüshaların tarihi iki ayrı bilgidir. Eski Grekçe Yeşaya, 16. ayette çocuğun gelişimini yine Ahaz’ın korktuğu iki krala bağlar. Bereşit 34:1–3, Grekçe Bereşit 34 ve Grekçe Yeşaya 7.
Matta 1:23, Grekçe Yeşaya’daki kadın, doğum ve İmmanuel adını kendi anlatısına aktarır. Grekçe Yeşaya’nın καλέσεις sözü “sen adını koyacaksın”, Matta’nın καλέσουσιν sözü “onlar adını koyacaklar” demektir. Matta’da Yosef çocuğa İsa adını verir. İki krala ilişkin süre ise alıntıda yer almaz. Böylece Matta’nın kullandığı sözler ile Yeşaya’nın işaretini oluşturan bütün cümleler karşılaştırılabilir. Matta 1:18–25.
David’in evi ve “ikinci gerçekleşme” savı
İkinci gerçekleşme yorumuna göre Yeşaya’nın sözü önce Ahaz döneminde, daha sonra İsa’nın doğumuyla gerçekleşir. Bu yorumu savunanlar, David’e verilen vaadin bir oğuldan başlayıp hanedanın geleceğine uzanmasını örnek gösterir. Şemuel Bet 7, gerçekten hem David’in ardından gelecek oğlun yapacağı evden hem de hanedanın geleceğinden söz eder. Divre HaYamim, evi yapacak oğlun Şelomo olduğunu söylemektedir. Yeşaya 9 ve 11 de David soyunun daha geniş geleceğini ele alır. Hanedanın geleceğinden söz edilmesi, 7:16’da çocukla iki kral arasında kurulan ilişkiyi veya işaretin tarihini değiştirmez. Şemuel Bet 7:12–16, Divre HaYamim Alef 22:9–10 ve Yeşaya 7–11.
Moşe gibi bir peygamber çıkarılmasını bildiren Devarim 18 de ikinci gerçekleşme savında örnek olarak kullanılır. Bu vaadin Yehoşua’ya veya başka bir kişiye nasıl uygulandığı, Ahaz’a verilen işarete ikinci bir çocuk eklemez. Matta’nın “gerçekleşti” sözünün nasıl kullanıldığını ise kendi kitabındaki bir başka alıntı gösterir. Hoşea 11:1, Haşem’in oğlu diye andığı İsrael’i geçmişte Mısır’dan çıkarmasını anlatır. Matta 2:15, aynı sözü İsa’nın çocukluğuna uygular. Hoşea’nın anlattığı olayı, Matta’nın onunla ilişkilendirdiği olaydan ayırt ettiğimizde Yeşaya 7’de de aynı farkı görebiliriz. Devarim 18:15–18, Hoşea 11:1–2 ve Matta 2:13–15.
Yeşaya’nın verdiği işarette bir genç kadın bir oğul doğurur, çocuğa İmmanuel adı verilir ve Ahaz’ın karşısındaki iki kral çocuk henüz küçükken ortadan kalkar. Matta bu kelimeleri kendi doğum anlatısına uygular. Bu uygulamadan Yeşaya’nın ikinci bir kadın, erkek olmadan başlayan bir gebelik ve yüzyıllar sonra doğacak ikinci bir çocuk bildirdiği sonucu çıkmaz. İsa’nın bakireden doğacağını Yeşaya’ya dayandıran iddia, peygamberin verdiği işaretin kadını, çocuğu ve süresini değiştirir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:1–17; Melahim Bet 15; Melahim Bet 16; Yeşaya 8:1–18; Bereşit 24; Bereşit 34; Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Devarim 18; Bereşit 24:16; Bereşit 34:1–3.
162. İddia: Yeşaya 8:14’teki tökezleme taşı İsa’dır
Yeşaya 8’de İsrael’in iki evi için bir tökezleme taşı anlatılır. Tökezlemek, ayağın bir şeye takılıp dengenin bozulmasıdır. Peygamber bu görüntüyü bir benzetme olarak kullanır. Taşın kimi anlattığını, hemen önce kimin adının geçtiğine bakarak anlayabiliriz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 8’de İsrael’in iki evi için bir tökezleme taşı anlatılır. Tökezlemek, ayağın bir şeye takılıp dengenin bozulmasıdır. Peygamber bu görüntüyü bir benzetme olarak kullanır. Taşın kimi anlattığını, hemen önce kimin adının geçtiğine bakarak anlayabiliriz.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 8:14’te İsrael’in tökezleyeceği taşı Maşiah, yani Mesih olarak okurlar ve bu kişinin İsa olduğunu söylerler. Bazı Hristiyan yorumları, ayeti İsa’nın Tanrı olduğu iddiasına da dayanak gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 8:13–14’te tökezleme taşıyla anlatılan açıkça Tanrı’dır. Önce halka Haşem Tsevaot’u, yani Orduların Haşem’ini kutsal sayması söylenir; hemen ardından O’nun iki İsrael evi için tökezleme taşı ve sürçme kayası olacağı bildirilir. Metin burada İsa’yı veya Maşiah’ı adlandırmaz.
13. ayette אֶת־יְהוָה צְבָאוֹת אֹתוֹ תַקְדִּישׁוּ וְהוּא מוֹרַאֲכֶם וְהוּא מַעֲרִצְכֶם denir: “Haşem Tsevaot’u kutsal sayın; korkunuz ve çekineceğiniz O olsun.” 14. ayet, bir önceki ayette adı verilen Haşem’i anlatmayı sürdürür: וְהָיָה לְמִקְדָּשׁ וּלְאֶבֶן נֶגֶף וּלְצוּר מִכְשׁוֹל לִשְׁנֵי בָתֵּי יִשְׂרָאֵל. Tanrı bir kutsal yer olarak betimlenir. İsrael’in iki evi için ise bir tökezleme taşıdır.
Tanah başka yerlerde de Haşem’i kayaya benzetir. Devarim 32:4, 15 ve 18’de Tanrı “Kaya” diye anılır. Tehilim 18:3’te de O, konuşan kişinin kayası ve kurtarıcısıdır. Yeşaya’nın Tanrı’yı taş ve kaya imgeleriyle anlatması, insan bedenine girecek yeni bir kişiyi tanıttığı anlamına gelmez.
Tehilim 118:22’deki רֹאשׁ פִּנָּה, taşın yapıda hangi yere geldiğini bildirir. Yeşaya 8:14’teki אֶבֶן נֶגֶף ise yolda çarpılan bir taşı anlatır. Biri yapıcıların değersiz görüp ayırdığı bir parçanın baş yere yükselmesini, öteki karşısına çıkanların tökezlemesini resmeder. Yeşaya, iki İsrael evinin tökezlediği taşın kim olduğunu 13. ayette Haşem Tsevaot’un adını vererek belirler. (Yeşaya 8:11–15).
Bölüm, Yeşaya’nın yaşadığı dönemdeki korkular ve siyasi baskılar karşısında Tanrı’ya güvenme çağrısıdır (8:11–13). 8:15’te tökezleyenlerin karşılaşacağı yargı, 8:18’de ise peygamberin ve çocuklarının İsrael’de birer işaret olduğu anlatılır. Raşi ve Radak da pasajı kendi dönemindeki olaylarla ilişkilendirir; ayrıntıları açıklayışları birbirinden farklıdır.
Tehilim 118:22’de yapıcıların reddettiği taşın köşe başı olması, Yeşaya 28:16’da ise Siyon’a konulan temel taşı anlatılır. Bunlar ayrı bağlamlardaki taş benzetmeleridir. Aynı kelimenin kullanılması, her ayetin aynı kişiden söz ettiğini göstermez. Yeşaya 8:13–14’te imgenin öznesi zaten adlandırılmıştır.
Romalılar 9:32–33 ve I. Petrus 2:8, taş imgesini daha sonraki Hristiyan metinlerinde kullanır. Bu uygulama, Yeşaya’nın kendi cümlesinde Tanrı yerine İsa’nın adının bulunduğu anlamına gelmez. Bir kişinin reddedilmesi de onun Maşiah veya Tanrı olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 8:11–18; Devarim 32:4, 15, 18; Tehilim 18:3; Yeşaya 28:16; Tehilim 118:22. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Romalılar 9:32–33; I. Petrus 2:8.
82. İddia: Yeşaya 11’in yalnız bazı bölümleri İsa’nın ilk gelişinde gerçekleşmiştir
Yeşaya 11, Yişay’ın kökünden çıkan bir filizden söz eder. Yişay, David’in babasıdır. Ağacın yeni dalı, onun ailesinden gelecek kralı anlatır. Peygamber, önce kralın niteliklerini ve nasıl yönetim kuracağını, sonra bu yönetimle birlikte anlatılan barışı ve halkın toplanmasını açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 11, Yişay’ın kökünden çıkan bir filizden söz eder. Yişay, David’in babasıdır. Ağacın yeni dalı, onun ailesinden gelecek kralı anlatır. Peygamber, önce kralın niteliklerini ve nasıl yönetim kuracağını, sonra bu yönetimle birlikte anlatılan barışı ve halkın toplanmasını açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yişay’ın kökünden çıkan filizin İsa olduğunu söylerler. Haşem’in ruhunun, bilgeliğin ve mucize yapma gücünün İsa’nın ilk gelişinde görüldüğünü savunurlar. Zerubavel döneminde de filizle ilgili vaatlerin bir bölümünün gerçekleştiğini örnek gösterirler. Buradan, Yeşaya 11’deki barışın, dünya çapındaki krallığın ve İsrael’in toplanmasının İsa’nın ikinci gelişine ait olabileceği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya, Yişay’ın kökünden çıkan filizi, David’in ailesinden gelecek yönetici olarak tanıtır. Haşem’in ruhu onun üzerinde durur. Bilgelik, anlayış, öğüt, güç, bilgi ve Haşem korkusu, kralın nasıl hükmedeceğinde görülür. Bir davada, tarafların görünüşüne ya da haklarında duyduğu sözlere bakarak hüküm vermez. Yoksulları doğrulukla yargılar, ezilenler için adil hüküm verir ve kötüyü etkisiz hale getirir. Ruhla donanmayı İsa’da gerçekleşmiş sayıp bu ruhla yapılacak işleri başka bir gelişe ayırmak yanlıştır. Kralın bilgeliği, güçlüler karşısında yoksulun hakkını koruyan kararlarında görülür. (Yeşaya 11:1–5)
Tanah’ın eski Aramice çeviri ve açıklamalarından Targum Yonatan, Yişay soyundan çıkan bu kralı Maşiah olarak açıklar; 11:6’da da onun günlerinde yeryüzünde barışın çoğalacağını söyler. Raşi, bölümün başındaki kralı sürgünlerin kurtuluşuyla birlikte açıklar ve 11:11’deki toplanmaya dikkat çeker. Kralın nitelikleriyle halkın kurtuluşu aynı vaadin içindedir.
Bu nedenle kralın gücü, mucize gösterme yeteneği olarak okunamaz. İbranice gevura burada öğütle yan yana gelen güç ve kudrettir. Ardından gelen hükümler bu gücün nerede kullanıldığını gösterir. Yoksullar için verilen kararlar ve kötünün durdurulması, yöneticinin toplumu değiştirecek yetkisinin sonucudur. Yeremya da David için yetiştirilecek doğru filizin kral olarak hükmedeceğini ve ülkede adaleti sağlayacağını söyler. Yehuda onun günlerinde kurtulur, İsrael güven içinde yaşar. Bir öğretmenin bilgeliği veya ona atfedilen mucizeler, bu yönetimin kurulduğunu göstermez. (Yeremya 23:5–8)
Adil yönetimin nasıl bir dünyaya ait olduğu da bölümün içinde görülür. Kurt kuzuyla, leopar oğlakla yaşar. Bir çocuk buzağıyı, genç aslanı ve besili hayvanı birlikte güder. Haşem’in kutsal dağında zarar ve yıkım sona erer. Yeşaya bunun nedenini de verir. Sular denizi nasıl kaplarsa yeryüzü de Haşem bilgisiyle öyle dolacaktır. Hayvan görüntüleri doğrudan okunduğunda canlılar arasındaki güveni, benzetme olarak okunduğunda güçlü ile zayıf arasındaki gerçek güvenliği gösterir. Hristiyan savı bu tabloyu Eden’deki lanetin kalkmasına bağlar. Ayetteki belirleyici ilişki, zararın sona ermesi ile Haşem bilgisinin yeryüzünü doldurmasıdır. Bir öğretinin yayılmaya başlaması, bu sonucun gerçekleşmesi anlamına gelmez. Yeşaya başka bir yerde barışı ulusların savaşmayı bırakmasıyla, Zekeriya da savaş araçlarının ortadan kalkmasıyla açıklar. (Yeşaya 11:6–9, 2:2–4, Zekeriya 9:9–10)
Hristiyan yorumunda 10. ayetin yeni bir paragraf açtığı ve “o gün” sözünün bütün olayları aynı ana bağlamadığı ileri sürülür. Onuncu ayet anlatının yönünü krala ilişkin tasvirden uluslara ve halkın toplanmasına çevirir. Yişay’ın kökü bu kez uluslar için bir işaret olarak durur. Sonraki ayet yine “o gün” diye başlar. Haşem Aşur, Mısır ve başka bölgelerde kalmış halkını geri almak için ikinci kez elini uzatır. İsrael’in dağılmışlarıyla Yehuda’nın sürgünleri dünyanın dört bir yanından toplanır. Bölümün sonunda bu dönüş, Mısır’dan çıkışla karşılaştırılır. “İkinci kez” denirken yeniden harekete geçen Haşem’dir. Yeniden yapılan iş de bir kralın dünyaya gelmesi değil, halkın toplanmasıdır. Yeni paragraf ve geniş bir zaman dilimi, kralın ölüp sonra bir kez daha geleceğini gösteren bir sıra kurmaz. (Yeşaya 11:10–16)
İki geliş görüşünü savunanların kullandığı Zerubavel örneğinde önce ne olduğuna bakılır. Zekeriya, Zerubavel’in temelini attığı Tapınağı tamamlayacağını söyler. Sürgünden dönen halk için bu gerçek bir onarımdır. Zekeriya 3 ve 6 ile Yeremya 23’te kullanılan filiz sözü tsemahtır. Yeşaya 11:1 ise Yişay’ın gövdesinden ve köklerinden çıkan yeni dallar için hoter ve netser sözcüklerini kullanır. İkisi de burada ağacın yeni çıkan dallarını anlatır. İngilizcede bu ayetlerin hepsini branch, yani dal başlığı altında toplamak, onlara ortak bir gerçekleşme sırası vermez.
Daha önceki bir kurtuluş, gelecekteki bir kurtuluşa örnek olabilir. Zerubavel’in Tapınağı tamamlaması ise aynı kişinin daha sonra geri gelip başka bir kralın görevlerini üstleneceğini göstermez. Bu kıyasla Yeşaya’nın kralına iki ayrı geliş yüklenemez. (Zekeriya 3:8, 4:9, 6:12–13, Yeremya 23:5–8)
Yeşaya, ruhla donatılmış kralı yaptığı işlerle tanıtır. İsa’nın öğretisiyle ilk ayetler arasında benzerlik kurup adil krallığı, barışı ve toplanmayı geleceğe bırakmak, peygamberliğin kısmen gerçekleştiğini göstermez. Bu sonuçlar, İsa’nın Maşiah olduğuna karar verildikten sonra ertelenebilecek ayrıntılar değildir. O kararı sınayan ölçülerdir.
Tanah kaynakları · Yeşaya 11:1–12 · 11:10–16 · 2:2–4 · Yeremya 23:5–8 · Zekeriya 3:8 · 4:9 · 6:12–13 · 9:9–10. Metin açıklaması · Radak, Yeşaya 11:4.
83. İddia: İsa’nın bilge olması Yeşaya 11’in yeterli ilk gerçekleşmesidir
Yeşaya 11’de gelecekteki krala bilgelik ve güç verilir. Sonraki ayetler kralın bunları nerede kullanacağını gösterir. Kral, insanların görünüşüne aldanmadan yoksulların ve ezilenlerin davalarında adil karar verir. Bilge bir insanla adil bir krallık kurmuş yönetici arasındaki fark burada önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 11’de gelecekteki krala bilgelik ve güç verilir. Sonraki ayetler kralın bunları nerede kullanacağını gösterir. Kral, insanların görünüşüne aldanmadan yoksulların ve ezilenlerin davalarında adil karar verir. Bilge bir insanla adil bir krallık kurmuş yönetici arasındaki fark burada önemlidir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 11:2’de Maşiah’ın, yani Mesih’in Haşem’in ruhu, bilgelik ve güçle donatıldığına dikkat çekerler. İsa’nın öğretisinin derinliğini ve ona atfedilen mucizeleri bu sözün ilk gerçekleşmesi sayarlar. Adil krallığın kurulmasını, barışı ve İsrael’in toplanmasını ise İsa’nın ikinci gelişinde gerçekleşecek işler olarak görürler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya’nın beklediği kişi, Yişay’ın kökünden çıkıp halkı adaletle yönetecek kraldır. Haşem’in ruhuyla verilen bilgelik, anlayış, öğüt, güç, bilgi ve Haşem korkusu bu göreve hizmet eder. Kral, birinin görünüşüne veya hakkında işittiklerine dayanarak hüküm vermez. Yoksulu doğrulukla yargılar, ezilen için adil karar verir ve kötüyü ağzından çıkan sözle durdurur. İsa’nın bilgeliğini peygamberliğin ilk gerçekleşmesi saymak yanlıştır. Yeşaya’nın anlattığı adalet, kralın verdiği hükümlerde ve bu hükümlerin koruduğu insanların hayatında görülür. (Yeşaya 11:1–5)
Betsalel de Haşem’in ruhuyla, bilgelik, anlayış ve bilgiyle doldurulur. Bu yetenekleri Mişkan’ın, yani İsrael’in taşınabilir kutsal mekanının yapımında kullanır. Altını, gümüşü, bakırı, taşı ve ağacı işlemesi verilen görevin parçasıdır. Tora’da Mısır hükümdarı Paro, Yosef’i Tanrı’nın ruhunu taşıyan, bilge ve anlayışlı biri olarak tanır ve Mısır’ın yönetimini ona verir. Nun oğlu Yehoşua ise Moşe’nin ellerini üzerine koymasından sonra bilgelik ruhuyla doludur. İsrael halkı ona kulak verir. Aynı nitelikler farklı insanlarda farklı işlere bağlanır. (Şemot 31:2–5, Bereşit 41:38 ve 41:39–41, Devarim 34:9)
Daniel, Hananya, Mişael ve Azarya da bilgi ve bilgelikle donatılır. Şelomo halkı yargılamak ve iyiyle kötüyü ayırmak için kavrayış ister. Haşem ona öncekilerde ve sonrakilerde benzeri bulunmayacak bilge ve anlayışlı bir yürek verir. Şelomo’nun örneği, bu niteliğin bir kralda ve doğrudan yargı görevi için de bulunabildiğini gösterir. Maşiah’ın bilge olması beklenir. Ama Şelomo ve öteki örnekler gösteriyor ki, yalnızca bilge olduğunu öğrenerek bir insana Maşiah denemez. (Daniel 1:4, 17–20, Melahim Alef 3:9–12)
Mucize iddiası da ayetin verdiği ölçüyü değiştirir. Yeşaya’daki gevura, öğütle birlikte anılan güçtür. Asur İmparatorluğu’nun elçisi Yehuda kralı Hizkiya’ya seslenirken aynı iki sözcüğü savaş için gerekli öğüt ve güç anlamında kullanır. Yeşaya ise gücü adil hüküm verme ve kötüyü durdurma bağlamında işler. Sözcüğü doğrudan mucize yapma yeteneğine çevirmek, İbranice ifadenin kendisinde bulunmayan bir anlamı ona yükler. İsa’ya atfedilen olağanüstü işler de bu anlamı ayete kazandırmaz. (Melahim Bet 18:20, Yeşaya 11:2–5)
Talmud’un Sanhedrin 93b bölümü, Yeşaya’nın bu yargı tasvirini Bar Kohba’nın Maşiah iddiasıyla ilgili bir tartışmada kullanır. Bilgeler, onun adaleti ayırt etme yeteneğini sınar ve bekledikleri niteliği göremediklerini söyler. Bu bir Talmud yorumudur; kralın bilgeliğinin yargı göreviyle birlikte ele alındığını gösterir.
Yeteneğin verilişi ile görevin tamamlanışı arasındaki fark bir cerrah örneğinde görülebilir. El becerisi ameliyatı yapmasına yardım eder. Ameliyatın başarıyla yapıldığını ise hastaya uygulanan işlem ve sonucu gösterir. Şelomo’nun bilgeliği ya da Zerubavel’in Tapınağı tamamlaması gelecekteki kurtuluşun bazı yönlerini hatırlatabilir. Böyle bir benzerlik, söz konusu kişinin geride kalan bütün görevleri tamamlamak için tekrar geleceğini göstermez.
Aynı ölçü İsa için de geçerlidir. Yeşaya, Haşem bilgisinin dünyayı doldurduğu, ulusların Yişay’ın köküne yöneldiği ve Haşem’in İsrael ile Yehuda’nın dağılmışlarını topladığı bir çağ anlatır. Bilge bir öğretmenin ortaya çıkışını ilk gerçekleşme saymak, kralın kimliğini belirleyecek işler gerçekleşmeden o kimliği kabul etmektir. İkinci geliş iddiası bu işlerin neden henüz görülmediğine dair bir açıklama sunar. İşlerin gerçekleştiğini veya İsa’nın Yeşaya’daki kral olduğunu göstermez. (Zekeriya 4:9, Yeşaya 11:9–12)
Tanah kaynakları · Yeşaya 11:1–12 · Şemot 31:2–5 (İbranice metin) · Bereşit 41:38–41 · Devarim 34:9, İbranice metin · Melahim Alef 3:12 · Melahim Bet 18:20 · Daniel 1 · Zekeriya 4:9.
50. İddia: Tanrı’nın oğlu unvanı, İsa’nın insan babası olmadan doğduğunu kanıtlar
Haşem, Tanah’ta David’in soyundan gelecek bir krala baba olacağını ve o kralın kendisine oğul olacağını söyler. Bu sözlerin bir doğumu mu, yoksa Haşem ile kral arasında kurulan bağı mı anlattığı, kralın kim olduğu ve anlatıda neler yaptığı üzerinden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haşem, Tanah’ta David’in soyundan gelecek bir krala baba olacağını ve o kralın kendisine oğul olacağını söyler. Bu sözlerin bir doğumu mu, yoksa Haşem ile kral arasında kurulan bağı mı anlattığı, kralın kim olduğu ve anlatıda neler yaptığı üzerinden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, David’in soyundan gelecek kral için söylenen “Ben ona baba olacağım, o Bana oğul olacak” sözünü, Maşiah’ın, yani Mesih’in insan babası olmadan doğacağına kanıt sayarlar. Onlara göre İsa’nın David’le soy bağı annesinden, oğulluk bağı ise doğrudan Tanrı’dan gelir. Tehilim 2’deki “Bugün seni doğurdum” sözünü ve Yeşaya 7:14’ü de bu görüşe dayanak gösterirler. İsrael ve Şelomo için kullanılan “oğul” sözünü benzetme olarak okur, İsa’nın ise bir erkekle ilişki sonucu dünyaya gelmediğini ve bu yüzden oğulluğunun farklı olduğunu savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in “O Bana oğul olacak” dediği Şelomo, David ile Batşeva’nın oğludur. Şemuel Bet 12:24 onun doğumunu anne ve babasıyla birlikte anlatır. Divre HaYamim Alef 22:9–10 ise Şelomo’nun adını vererek Tapınağı yapacağını ve Haşem’in ona baba olacağını söyler. Aynı kişinin David’in oğlu olması ve Haşem tarafından oğul diye anılması, iki ilişkinin farklı olduğunu gösterir. Biri Şelomo’nun hangi anne ve babadan doğduğunu, diğeri Haşem’in ona nasıl davranacağını anlatır.
Şemuel Bet 7:12–14’te gelecek kral, David’in bedeninden çıkacak soyu olarak tanıtılır. Haşem onun krallığını sağlamlaştıracak ve ona baba olacaktır. İbranice söz şöyledir: אֲנִי אֶהְיֶה־לּוֹ לְאָב וְהוּא יִהְיֶה־לִּי לְבֵן — “Ben ona baba olacağım, o Bana oğul olacak.” Burada bir çocuğun nasıl dünyaya geleceği değil, Haşem ile kral arasındaki ilişki anlatılır.
Aynı bölüm, kralın suç işlemesi halinde terbiye edileceğini de söyler. Devarim 8:5’te benzer bir anlatım vardır: “Bir insan oğlunu nasıl terbiye ederse, Tanrın Haşem de seni öyle terbiye eder.” Babalık dili, yakınlıkla birlikte sorumluluğu ve eğitimi anlatır.
Bu dil yalnız krallar için kullanılmaz. Haşem “İsrael Benim oğlum, ilk doğanımdır” der ve Firavun’dan halkı serbest bırakmasını ister: “Bana hizmet etsin” (Şemot 4:22–23). Devarim 14:1–2’de İsraellilere Tanrıları Haşem’in çocukları oldukları söylenir ve seçilmiş, kutsal bir halk oldukları hatırlatılır. Hoşea 11:1–4 de Mısır’dan çağrılan İsrael’i sevilen, kendisine yürümek öğretilen bir çocuk gibi anlatır. İnsan anne ve babalardan doğmuş halk için kullanılan bu sözler, Haşem’le kurulan bağı ifade eder.
Tehilim 89:27–28’de kral Haşem’e “Sen benim Babamsın, Tanrım ve kurtuluşumun kayasısın” der. Haşem de onu “ilk doğan, yeryüzü krallarının en yücesi” yapacağını söyler. Burada ilk doğanlık, kralın hangi anne ve babadan doğduğunu değiştirmez; ona verilen üstün konumu anlatır. Şemot’ta halkın, bu mezmurda kralın ilk doğan diye anılması aynı yakınlık ve seçilmişlik dilinin örnekleridir.
Tehilim 2:6–9’da “doğurdum” sözcüğü gerçekten vardır. Önce “Ben kralımı kutsal dağım Siyon’a yerleştirdim” denir. Ardından kral kendisine verilen hükmü aktarır: “Sen Benim oğlumsun; bugün seni doğurdum.” Sonraki söz, ulusların ona miras verilmesidir. Sahne kralın göreve getirilmesi ve ona yetki verilmesi etrafında kurulur. Radak, “bugün” sözünü kralın başına yağ sürülerek kral olarak görevlendirildiği günle ilişkilendirir. Mezmurda bir kadının erkek olmadan gebe kalacağı söylenmez.
İsa’nın oğulluğunun Şelomo ve İsrael’inkinden farklı olduğu ileri sürülürse, bu farkın ayrıca gösterilmesi gerekir. “Tanrı’nın oğlu” ifadesi tek başına böyle bir farkı kanıtlamaz; çünkü Tanah aynı dili insan babaları bulunan Şelomo ve İsrael için kullanır.
Yeşaya 7:1–2, 10–16’da peygamber, Ahaz döneminde David evine bir işaret verir. Çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçmeyi öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesinin terk edileceği söylenir. Çocuğun doğumu ve büyümesi bu tarihsel güvenceyle bağlantılıdır. Ayette Tanrı’nın çocuğun insan babasının yerini aldığı söylenmez.
Bakireden doğum iddiası David’in soyuna ilişkin yeni bir soru da doğurur. Matta’nın soy listesi David’den Yosef’e kadar ilerler ve Yosef’i Miryam’ın kocası olarak tanıtır. Aynı anlatı gebeliğin Yosef ile Miryam birlikte olmadan başladığını söyler. Liste, verdiği soy bağlarını Yosef’e kadar gösterir. Miryam’ın David’e uzanan soy zinciri bu listede yer almaz. Bu soy zinciriyle ilgili ayrı bir iddia, “Tanrı’nın oğlu” sözünden çıkarılamaz. Matta 1:1–18.
Şelomo örneği açıktır: David ile Batşeva’nın oğlu, Haşem’in de oğul diye andığı kraldır. “Oğul” unvanını İsa’nın insan babası olmadan doğduğuna kanıt saymak, Tanah’ın bu sözü nasıl kullandığını değiştirmektir.
Tanah kaynakları: Şemuel Bet 12:24 ve 7:12–14; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Devarim 8:5; Şemot 4:22–23; Devarim 14:1–2; Hoşea 11:1–4; Tehilim 89:27–28 ve 2:6–9; Yeşaya 7:1–2, 10–16. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Şemot 4:22–23; Devarim 14:1.
53. İddia: Almah genç ve evlenmemiş kadın demektir; bu yüzden bakire olduğu çıkarılır
Yeşaya 7:14’te bir kadının oğul doğuracağı bildirilir. Kadın için kullanılan İbranice kelime alma’dır. Kadının genç olması, evli olup olmaması, daha önce cinsel ilişki yaşamış olup olmaması ve nasıl gebe kaldığı birbirinden ayrı bilgilerdir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 7:14’te bir kadının oğul doğuracağı bildirilir. Kadın için kullanılan İbranice kelime alma’dır. Kadının genç olması, evli olup olmaması, daha önce cinsel ilişki yaşamış olup olmaması ve nasıl gebe kaldığı birbirinden ayrı bilgilerdir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, alma’nın evlenmemiş genç kadın anlamına geldiğini söylerler. Kelimenin Rivka ve Miryam gibi kişiler için kullanılmasından, Yeşaya’daki kadının bakire sayılması gerektiği sonucunu çıkarırlar. Eski Grekçe çevirinin bu okumayı doğruladığını düşünür ve ayetin İsa’nın insan babası olmadan doğacağını söylediğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 7:14’te “işte” denilerek הָעַלְמָה sözüyle belirli bir genç kadına dikkat çekilir. Belirli tanımlık kadını işaret eder. הָרָה onun gebe olduğunu veya gebeliğin yakınlığını, וְיֹלֶדֶת בֵּן oğul doğuracağını bildirir. Cümlenin kadını tanıtan bölümü ile gebeliği ve doğumu anlatan bölümü ayrı görevler görür. Yaş, evlilik durumu, cinsel geçmiş ve gebeliğin nasıl başladığı dört ayrı bilgidir. Yeşaya 7:11–16.
Rivka’nın öyküsü bu farkı gösterir. Avraam’ın hizmetkarı kuyu başında su çekmeye gelecek kişiden alma, yani “genç kadın” diye söz eder. Anlatı Rivka’nın bakire olduğunu daha önce açıkça belirtmiştir: Ona betula der ve hiçbir erkeğin onunla birlikte olmadığını ekler (Bereşit 24:16, 43). Rivka hem genç hem bakiredir; fakat ikinci bilgi okuyucuya ayrı bir cümleyle verilir.
Aynı kişiye iki farklı yerde iki farklı anlatım uygulanınca sözcüklerin işlevi görülebilir. 43. ayette hizmetkarın sorusu kuyuda hangi genç kadınla karşılaşacağıdır. 16. ayet ise anlatıcının verdiği ek bilgiyi içerir. בְּתוּלָה (betula) sözünü וְאִישׁ לֹא יְדָעָהּ ifadesi izler. Bu ifade hiçbir erkeğin onunla cinsel ilişki kurmadığını açıkça söyler. Hizmetkarın alma demesi, anlatıcının verdiği bu ayrı bilginin yerine geçmez. Bereşit 24:16, 43.
Şemot 2:7–9’da aynı sözcük Moşe’nin ablası Miryam için kullanılır. Miryam, Firavun’un kızına çocuk için bir sütanne bulmayı önerir ve çocuğun annesini çağırır. Ayet onun cinsel durumunu anlatmaz; o sırada ne yaptığını anlatır.
Alma’nın birden fazla genç kadın için kullanılan biçimi alamot’tur. Bu biçim Tehilim 68:26’da tef çalan genç kadınları gösterir. Şir HaŞirim 1:3’te sevgiliye hayran olan genç kadınlar, 6:8’de ise kraliçeler ve cariyelerin yanında sayısız genç kadın anılır. Aynı kökün erkek için kullanılan biçimi elem de David için geçer: Şaul, “Bu genç adam kimin oğludur?” diye sorar (Şemuel Alef 17:55–56).
Şir HaŞirim 6:8 kraliçeleri, cariyeleri ve sayıları verilmeyen genç kadınları yan yana anar. Kraliçelik ve cariyelik saraydaki konumu anlatır. Genç kadınlar ise ayrı bir topluluk olarak gösterilir. Bu dizilim, sözcüğün yaş ve toplumsal konumla ilişkisini gösterir. Kadınların her birinin cinsel geçmişini bildiren bir cümle bu dizilimde yer almaz. Şir HaŞirim 6:8.
Mişle 30:18–20, bir erkeğin bir genç kadınla izlediği yolu anlaşılması güç şeyler arasında sayar; sonraki ayette evlilik bağı dışında cinsel ilişkiye giren bir kadından söz eder. Midraş Lekah Tov, iki ayeti ilişkilendirerek alma sözcüğünün cinsel birliktelik yaşamış bir genç kadın için de kullanılabileceğini savunur. Metin, iki ayetteki kadının aynı kişi olduğunu açıkça söylemez. Bu nedenle kadının durumunu sözcükten tek başına kesinleştirmek yerine yorumla ayetin açık sözünü ayırmak gerekir.
Betula da bağlamıyla okunmalıdır. Yoel 1:8, gençliğinin eşi için yas tutan bir kadını bu sözcükle anlatır; ilişkinin ayrıntılarını açıklamaz. Rivka’nın durumunu tartışmasız kılan, Bereşit’in hiçbir erkeğin onunla birlikte olmadığını ayrıca söylemesidir.
Tanah betula sözcüğünü Tsiyon ve İsrael için de kullanır. Bir şehre veya halka “genç kız” diye seslenilmesi bir benzetmedir. Yoel’de evlilik ilişkisini hatırlatan yas, Bereşit’teki Rivka örneğinde ise açık cinsel geçmiş bilgisi vardır. Sözcüğü hangi durumda okuduğumuzu çevresindeki cümleler belirler. Yeşaya 37:22 ve Yoel 1:8.
Eski Yahudi Grekçe çevirisi Septuaginta, Yeşaya’da parthenos kullanır; bu sözcük “bakire” diye çevrilebilir. Aynı çeviri, Dina’ya yapılan saldırıyı anlattıktan sonra Dina’yı da bu kelimeyle anar (Bereşit 34:1–3; Grekçe Bereşit 34). Sözcüğün kullanımı kadının cinsel geçmişini her durumda tek başına belirlemez. Grekçe Yeşaya da gebeliğin erkek olmadan başladığını söylemez.
Yeşaya, kadının gebe kaldığı yolu anlatmak yerine onun çocuğunun yaşayacağı dönemi açıklar. Çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçmeyi öğrenmeden Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Kadının evlenme çağında olması, onun bakire olduğunu zorunlu kılmaz. Bakire olması da erkek olmadan gebe kalacağını bildirmez. Bu ikinci iddia için gereken bilgi Grekçe karşılıktan veya kadının yaşından çıkarılamaz. Çocuğun kimliğini yüzyıllar sonraki İsa’ya bağlayan sonuç da 16. ayetin açık zaman ölçüsünü terk eder.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:11–16; Bereşit 24; Şemot 2; Tehilim 68:26; Şir HaŞirim 1:3; Şir HaŞirim 6:8; Şemuel Alef 17:56; Mişle 30:18–20; Yoel 1:8; Bereşit 34; Bereşit 24:16; Bereşit 24:43; Bereşit 34:1–3.
54. İddia: Doğum ‘işaret’ olduğuna göre doğaüstü olmak zorundadır
Bir işaret, insanın başka bir şeyi anlamasını sağlar. Yeşaya’nın Yehuda kralı Ahaz’a verdiği işarette bir çocuğun doğumu ve büyümesi, iki düşman kralın tehdidiyle bağlantılıdır. Buradaki soru, bir doğumun işaret sayılması için doğaüstü olması gerekip gerekmediğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir işaret, insanın başka bir şeyi anlamasını sağlar. Yeşaya’nın Yehuda kralı Ahaz’a verdiği işarette bir çocuğun doğumu ve büyümesi, iki düşman kralın tehdidiyle bağlantılıdır. Buradaki soru, bir doğumun işaret sayılması için doğaüstü olması gerekip gerekmediğidir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 7:14’teki doğumu Haşem’in verdiği bir işaret olduğu için olağanüstü sayarlar. Ahaz’a derinlerde veya göklerde bir işaret isteme imkanı verilmesini de bu görüşe dayanak gösterirler. Onlara göre Ahaz zamanında bir çocuk doğmuş olsa bile işaret asıl ve daha büyük anlamıyla İsa bakireden doğduğunda gerçekleşmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in Ahaz’a sözü, iki komşu kralın Yeruşalayim’i ele geçirip David’in tahtını değiştiremeyeceğidir. Ardından Ahaz, bu sözün doğruluğunu gösterecek bir işaret istemeye çağrılır. 7:11’de “derinleştir” ve “yükselt” denilmesi Ahaz’a geniş bir seçim alanı verildiğini gösterir. Ahaz işaret istemeyi reddeder. 7:14–16’da verilen işaretin ne olduğunu bundan sonra Haşem’in söylediği cümleler belirler. Yeşaya 7:11–16.
Aram Kralı Retsin ile İsrael Kralı Pekah, Yehuda’ya saldırıp tahta kendi seçtikleri kişiyi geçirmek ister. Haşem bu tasarının gerçekleşmeyeceğini bildirir. Ahaz kendisine sunulan işareti istemeyince David hanedanına seslenilir ve çocuğa İmmanuel, yani “Tanrı bizimle” adı verileceği söylenir. Çocuğun adı güvenceyi taşır; büyümesi ise iki kralın tehdidinin sonuna kadar geçecek süreyi gösterir (Yeşaya 7:1–16).
Yeşaya’nın çocukları da adlarıyla mesaj taşır. Ahaz’la görüşmeye götürülen Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek” demektir. Diğer oğlu Maher Şalal Haş Baz’ın adı yaklaşan yağmayı bildirir. Yeşaya’nın kadın peygamberle birleşmesi ve çocuğun doğumu anlatıldıktan sonra, çocuk daha “babam” ve “annem” demeden Şam’ın servetiyle Şomron’un ganimetinin Asur kralına götürüleceği söylenir. Yeşaya kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler ve belirtiler olduğunu açıklar (Yeşaya 7:3; 8:1–4; 8:18).
İbranice אוֹת (ot), yani “işaret”, bir şeyin başka bir gerçeği göstermesi için kullanılır. Bir yol levhasının değeri metalinden değil, gösterdiği yoldan gelir. Tora sünneti Haşem’le yapılan antlaşmanın işareti olarak adlandırır (Bereşit 17:11). Şabat, Haşem ile İsrael arasında O’nun halkını kutsal kıldığını bildiren bir işarettir (Şemot 31:13). El üzerine konan işaret de Mısır’dan kurtuluşla ilişkilidir. Tefilin, içinde Tora’dan bölümler bulunan ve kola ve başa bağlanan küçük deri kutulardır. Bu emir, Haşem’in yaptığını hatırlatır (Şemot 13:9, 13:16).
Tora’da gökkuşağı da bir אוֹת (ot) olarak tanımlanır. Bulutlarda göründüğünde tufandan sonra verilen antlaşmayı hatırlatır. Gökkuşağı, berit mila ve Şabat aynı şeyi göstermez. Üçünde ortak olan, işaretin Tanrı’nın belirttiği bir söz veya antlaşmayla ilişkilendirilmesidir. Bu kullanım, bir olayı işaret yapan şeyin yalnız doğaüstülük olduğu iddiasını baştan çürütür. Bereşit 9:12–17.
Bir peygamberin davranışı da işaret olabilir. Yeşaya üç yıl çıplak ve yalınayak yürür; Haşem bunu Mısır ve Kuş halklarının Asur tarafından aynı durumda sürgüne götürüleceğinin işareti ve belirtisi olarak gösterir (Yeşaya 20:3–4). Peygamber, gelecekte yaşanacak aşağılanmayı davranışıyla gösterir.
Tanah’ta olağanüstü işaretler de vardır. Moşe’ye verilen işaretlerde asa yılana dönüşür ve hastalanan eli iyileşir (Şemot 4:1–9). Hizkiyahu’ya verilen işarette gölge geri döner (Yeşaya 38:7–8). Şemot 3’te çalının yanıp tükenmediği anlatılır; 12. ayette işaret sözüyle, halkın kurtarıldıktan sonra o dağda Tanrı’ya hizmet edeceği bildirilir. Her örnekte olayın niteliği anlatının kendisinden anlaşılır.
Ahaz’a derinlerde veya yüksekte bir işaret isteme imkanı verilmiştir; o bunu reddeder. Ardından verilecek işareti Haşem bildirir ve çocuğun büyümesini iki kralın sonuna bağlar. Ahaz’a çok farklı türde işaretler isteyebilme olanağı verilmesi, sonradan verilen işaretin gebelik biçimini belirlemez.
Yeşaya, ilan ettiği olayın hangi sürede gerçekleşeceğini çocuğun büyümesine bağlar. Çocuğun doğumu başlangıcı, büyümesi de son sınırı gösterir. İmmanuel adı verilen sözün içeriğini taşır. İki kralın bu süre dolmadan iktidardan düşmesi, adla duyurulan güvencenin o tarihsel durumda karşılık bulduğunu gösterir. Melahim bu iki kralın sonunu kaydeder. Melahim Bet 15:29–30 ve 16:5–9.
Olağanüstü bir doğum da insan babasının bulunmamasıyla aynı şey değildir. Sara ileri yaşında Haşem’in sözüyle Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–2). Gölgenin geri dönmesi veya bir ordunun yenilmesi ise başka türlü olaylardır. “İşaret” sözü, bunlardan hangisinin gerçekleşeceğini tek başına söylemez.
İşaretin daha büyük bir anlam taşıdığı iddia edildiğinde bu yeni anlamın metinde nerede bildirildiğine bakılır. Ayet bir çocuğun erken gelişimini Retsin ile Pekah’ın tehdidine bağlar. Matta’nın yüzyıllar sonra anlattığı doğum, 7:16’da ölçülen süreyi yerine getiren ikinci bir olay olarak Yeşaya’da yer almaz. Bir işaretin ilahi olması, ona ayette bildirilmeyen bir gebelik biçimi ekleme hakkı vermez.
Tanah kaynakları: Bereşit 21:1–2; Yeşaya 7:1–16, 8:1–4, 8:18, 20:3–4, 38:7–8; Bereşit 17:11 (İbranice metin); Şemot 31:13 (İbranice metin), 13:9, 13:16, 3:1–12, 4:1–9.
55. İddia: Tanah’ın eski Grekçe çevirisi Septuaginta’nın parthenos kullanması, İbranice ayetin bakire doğumu anlattığını kanıtlar
Yeşaya kitabı önce İbranice yazıldı. Daha sonra Grekçeye, yani eski Yunancaya çevrildi. Septuaginta adı verilen eski çeviri derlemesinde Yeşaya 7:14’teki kadın için parthenos kullanılır. Tartışma, çevirmenin bu kelimeyi seçmesinden doğum hakkında ne öğrenilebileceğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya kitabı önce İbranice yazıldı. Daha sonra Grekçeye, yani eski Yunancaya çevrildi. Septuaginta adı verilen eski çeviri derlemesinde Yeşaya 7:14’teki kadın için parthenos kullanılır. Tartışma, çevirmenin bu kelimeyi seçmesinden doğum hakkında ne öğrenilebileceğidir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Hristiyanlıktan önce yapılan Grekçe Yeşaya çevirisindeki parthenos sözcüğünü “bakire” diye okurlar. Buradan, Yahudi çevirmenlerin İsa’dan önce de Maşiah’ın, yani Mesih’in bakireden doğacağını bildikleri sonucunu çıkarırlar. Daha sonraki Yahudi çevirilerinin “genç kadın” karşılığını seçmesini ise eski anlamdan uzaklaşma olarak görürler.
Tanah’ın Cevabı:
Eski Grekçe Yeşaya’nın bugün yayımlanan metninde ἡ παρθένος (he parthenos) bulunur. Aynı metin 7:16’da, çocuğun büyümesini Ahaz’ın korktuğu iki krala bağlar. 14. ayetteki sözcük, 16. ayetteki zaman sınırıyla birlikte okunur. Çeviri, ikinci bir çocuğu veya yüzyıllar sonraki bir doğumu bildirmez. Yeşaya 7:1–16 ve Grekçe Yeşaya 7.
İbranice ayetteki הָעַלְמָה (ha-alma) genç kadını anlatır. Rivka da aynı sözcükle anılır; onun bakire olduğu ve hiçbir erkekle birlikte olmadığı ise başka bir cümlede ayrıca belirtilir (Bereşit 24:16, 43). Yeşaya 7:14 bir genç kadın ve doğacak oğuldan söz eder; gebeliğin erkek olmadan meydana geldiğini açıklamaz.
Septuaginta, Tanah kitaplarının eski Grekçe çevirilerine verilen addır. Yetmiş iki bilgenin çevirisini anlatan eski gelenek Tora’nın beş kitabıyla ilgilidir. Tanah’ın öteki iki bölümü olan Peygamberler ve Yazılar ise farklı dönemlerde çevrilmiştir. Grekçe Yeşaya, Yeşaya peygamberin yaşadığı dönemden yüzyıllar sonra yapılmıştır. Çeviri eski bir Yahudi okuyucunun kelime için seçtiği karşılığı gösterir; İbranice metnin kendisinden ayrıdır.
Grekçe Yeşaya’nın çevirisinin kökenini tarihlendirmek ile bu ayeti taşıyan bir yazmayı tarihlendirmek ayrı işlerdir. İsa’nın doğumundan önceye ait ve Yeşaya 7:14’ün Grekçesini koruyan bir elyazması günümüze ulaşmamıştır. Eski Grekçe metin, daha sonra korunmuş nüshalar karşılaştırılarak yayımlanır. İbranice tarafta ise aynı ayeti taşıyan Hristiyanlık öncesi bir parşömen vardır. Bir elyazması, ayetteki sözcüğün hangi tarihte yazılı olarak kullanıldığını doğrudan gösterir.
Parthenos birçok yerde “bakire” anlamına gelir. Ancak aynı Grekçe Tanah, Şehem’in Dina’ya cinsel saldırısını anlattıktan hemen sonra Dina için de bu sözcüğü kullanır (Bereşit 34:2–3; Grekçe Bereşit 34). Bu örnek, sözcüğün her kullanımda kadının hiç cinsel ilişki yaşamadığını zorunlu olarak söylemediğini gösterir. Modern biyolojide döllenme olmadan gelişmeyi anlatan partenogenez terimi de eski Grekçe sözcüğün bütün kullanımlarını belirlemez.
Bir kadına “bakire” denmesi, onun daha sonra bir erkekle birlikte olmadan gebe kalacağını tek başına söylemez. Grekçe Yeşaya’da böyle bir gebelik şartı yoktur. Matta’nın anlatısında Miryam’ın Yosef’le birlikte olmadan gebe kaldığı söylenir; ardından Yeşaya’nın sözü bu doğuma uygulanır. Özel doğum biçimi, Grekçe çevirideki tek sözcükten değil, Matta’nın kendi anlatısından gelir.
Matta 1:18 ve 1:25, Yosef ile Miryam henüz birlikte olmadan gebeliğin başladığını kendi anlatısında bildirir. 1:23’te Grekçe ayeti aktarırken ad koyma fiili de değişir. Yeşaya’daki καλέσεις “sen adını koyacaksın”, Matta’daki καλέσουσιν “onlar adını koyacaklar” demektir. Gebeliğin biçimini bildiren cümleler Matta’nın öyküsündedir. Yeşaya’dan aktarılan tek bir Grekçe isim bunların yerine geçmez. Matta 1:18–25.
Grekçe Yeşaya’nın devamında çocuk iyiyi ve kötüyü öğrenmeden Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesinin terk edileceği bildirilir. Yeşaya 8:3–4 de başka bir çocuğun henüz “babam” ve “annem” demeyi öğrenmeden Şam’ın ve Şomron’un ganimetlerinin alınacağını söyler. Bu çocuğun doğumu öncesinde Yeşaya’nın kadın peygamberle birleşmesi de anlatılır. Her iki olayda çocuğun büyümesi, belirli bir siyasi gelişmenin süresini gösterir (Yeşaya 7:14–16).
Hristiyanlıktan önce yazılmış Büyük Yeşaya Parşömeni’nin 7:14. ayetinde העלמה sözcüğü yazılıdır. Bu parşömen, eldeki eski el yazmalarından biridir. İbranice metindeki bu okumanın, Hristiyanlığa karşı daha sonra oluşturulduğu iddiası bu el yazmasıyla uyuşmaz. Büyük Yeşaya Parşömeni, sütun VI
Kumran’daki okuma, Masoretik metindeki הָעַלְמָה sözcüğünün ünsüzlerini taşır. Ad koyma fiilinde ayrıntı farkı vardır. Bu fark, parşömendeki kadın için העלמה yazdığı gerçeğini değiştirmez. Sonradan ortaya çıktığı ileri sürülen İbranice okumanın Hristiyanlıktan önce bir elyazmasında bulunması, bu iddiayı çürütür. Büyük Yeşaya Parşömeni, İsrael Müzesi.
Daha sonraki bazı Grekçe çevirilerde “genç kadın” anlamındaki neanis kullanılır. İki çevirmenin farklı karşılıklar seçmesinden, ilk çevirmenin erkek olmadan doğacak bir Maşiah öğretisine inandığı sonucu çıkmaz. Bir kelime çevirmenin kadını nasıl nitelediğini gösterebilir. Çevirmenin bir Maşiah öğretisini benimsediğini söylemek için ise çocuğu Maşiah olarak tanımlayan ve gebeliğin nasıl gerçekleşeceğini açıklayan bir kaynak gerekir.
Bir çevirmenin kadını parthenos diye nitelemesi, ona hangi özelliği yüklediği sorusuyla ilgilidir. Babasız gebelik ve Maşiah kimliği ise iki ayrı iddiadır. Grekçe Yeşaya’da bu iki bilgi için ayrıca bir ifade yoktur. Çocuk, hem İbranice hem Grekçe metinde, Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlanır. Eski bir Grekçe kelime tercihinden İsa’nın bakireden doğumunun Yeşaya tarafından önceden bildirildiği sonucu çıkmaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:1–16, 8:3–4; Bereşit 24:16, 43 (İbranice metin); Bereşit 34:2–3. Tanah metin tanıkları: Yeşaya 7 Grekçe; Bereşit 34 Grekçe; Büyük Yeşaya Parşömeni, 1QIsa-a, sütun VI, Yeşaya 7:14. Karşı iddianın metni: Matta 1:18–23.
51. İddia: Maşiah’ın aynı anda hem Tanrı hem insan olması gerekir
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bu öğretiyi benimseyen Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in aynı anda hem tam Tanrı hem tam insan olması gerektiğini savunurlar. İsa’nın insan doğasını annesi Miryam’dan aldığını, başlangıcı olmayan Tanrı’nın Oğlu olduğunu ve insan babası olmadan doğduğunu söylerler. David soyuna verilen oğulluk sözünü, İmmanuel adını ve Yeşaya 9’daki “Güçlü Tanrı” ifadesini buna dayanak gösterirler. David’le soy bağını açıklamak için iki yol önerirler. Birinde Yosef’in biyolojik baba olmadan baba sayıldığını, diğerinde Miryam’ın soyunun David’e uzandığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 34:23–24’te Haşem, İsrael’in başına getireceği yöneticiyi “kulum David” diye adlandırır: “Ben onların Tanrısı olacağım, kulum David de aralarında önder olacak.” Yehezkel 37:24–27’de halk bu kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerini yerine getirir; Haşem de kutsal yerini halkın arasında kurar. Tanrı halkının Tanrısıdır; görevlendirdiği kral ise O’nun kuludur.
Hristiyan açıklaması, İsa’nın insan doğasıyla kul, Tanrısal doğasıyla Tanrı olduğunu söyler. Bu açıklamada aynı kişiye iki ayrı nitelik yüklenir. Yehezkel ise kralı halkın arasındaki kul ve önder, Haşem’i de halkın Tanrısı olarak tanıtır. Kralın aynı zamanda Tanrı olduğunu söylemez. Hoşea 11:8–9’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim; senin ortandaki Kutsal Olan’ım” der. Bamidbar 23:19’da da Tanrı’nın yalan söyleyen veya sözünden dönen bir insan olmadığı belirtilir. Halkının arasında bulunan ve sözünü yerine getiren Haşem’dir.
Krala “oğul” denmesi de onu Tanrı yapmaz. Şemuel Bet 7:12–14’te Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söyler. Divre HaYamim Alef 22:9–10 bu sözü Şelomo’ya bağlar. Şelomo, David ile Batşeva’nın oğludur (Şemuel Bet 12:24). Tehilim 2:6–8’de oğul ilanı kralın Siyon’a yerleştirilmesiyle birlikte gelir. Aynı aile dili Mısır’dan çıkarılan İsrael halkı için de kullanılır (Şemot 4:22–23; Devarim 14:1–2).
Yeşaya 7’de Ahaz döneminde bir çocuk işaret olarak verilir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Çocuğa verilen İmmanuel adı “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya 8:8–10’da aynı söz, düşmanların planlarının boşa çıkmasıyla ilişkilendirilir. Çocuğun adı Tanrı’nın halkıyla birlikte olduğunu bildirir; Tanrı’nın onun insan babasının yerini aldığını söylemez.
Tanah, Haşem’in çocuk sahibi olamayan veya yaşlanmış kadınlara çocuk verdiğini de anlatır. Sara, Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–3); Haşem Hanna’yı hatırlar ve Şemuel doğar (Şemuel Alef 1:19–20); Manoah’ın eşine de bir oğul doğuracağı bildirilir (Şofetim 13:2–5). Bu olaylarda Tanrı’nın yardımı ile insanın soy bağı ayrı şeylerdir.
Yeşaya 9:5–6’daki “Güçlü Tanrı” sözü daha doğrudan bir kanıt olarak gösterilir. Aynı ifade Yeşaya 10:20–21’de Haşem için kullanılır. Yeşaya 9’daki adların nasıl gruplandırılacağı konusunda farklı okumalar vardır. Sorulardan biri, hangi sözlerin çocuğun adı olarak okunacağıdır. Ayetteki adların tümü çocuğa ait kabul edildiğinde de adın içindeki sözlerin kimi anlattığı ayrıca incelenmelidir. Yeremya 23:5–6’da David için çıkacak kral “Haşem doğruluğumuzdur” adıyla anılır; Yeremya 33:15–16’da aynı ad Yeruşalayim’e verilir. Ad, şehrin Tanrı olduğunu söylemez.
Yeşaya 9’da çocuk David’in tahtında adaletle yönetecektir; bunu gerçekleştirecek olanın Haşem olduğu söylenir. Yeşaya 9:3’teki Midyan benzetmesi 10:26’da Asur’un yenilgisi için de kullanılır. Haşem’in gayretinin bunu gerçekleştireceği sözü ise Yeruşalayim’in Asur’dan kurtuluşu anlatılırken yeniden geçer (Yeşaya 37:31–32). Kralın yönetimi, Haşem’in halkını kurtarmasıyla birlikte anlatılır.
David’in tahtına oturacak kralın soyu da önemlidir. Yeşaya 11:1–3 onu Yişay’ın kökünden çıkan bir filiz olarak anlatır; Haşem’in ruhu onun üzerindedir. Yeremya onu David için çıkarılacak doğru dal olarak adlandırır. David’e verilen vaat onun evini, soyunu ve tahtını kapsar (Şemuel Bet 7:12–16).
Tora’da halk ailelerine ve baba evlerine göre kaydedilir (Bamidbar 1:18). Bir kişinin Yahudi olması, hangi kabileden geldiği veya David’in krallık ailesine bağlı olup olmadığıyla aynı soru değildir. Hristiyan anlatısında Yosef’in David soyundan geldiği, fakat İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Tanah’ta, David soyundan bir erkeğin kendisinden doğmayan bir çocuğu evlat edinmesiyle David’in krallık soyunun o çocuğa geçtiğini bildiren bir hüküm gösterilmez. Yosef’in biyolojik baba sayılması ise insan babası olmadan doğum iddiasıyla çelişir.
Luka’daki soy listesinin Miryam’a ait olduğu ve onun David soyundan geldiği de ileri sürülür. Anne tarafından akrabalık gerçektir ve Tanah’ta kaydedilir. Şeşan’ın kızı Mısırlı Yarha’dan Attay’ı doğurur; sonraki kuşaklar listelenir. Böyle bir listenin anneden gelen akrabalığı göstermesi, taht hakkını da o yolla verdiği anlamına gelmez.
Yair, Hetsron’un ailesinde sayılırken babasının annesi üzerinden bağlı olduğu Menaşe’nin adıyla da anılır. Huram’ın annesinin Dan soyundan, babasının Sur’lu olduğu bildirilir (Divre HaYamim Alef 2:21–23, 34–41; Bamidbar 32:41; Divre HaYamim Bet 2:13). Bu kayıtlar anne tarafından bağı gösterir; David’in tahtının o bağ yoluyla aktarıldığını söylemez. Kohenlikte de sunak görevi Aharon’a ve oğullarına verilmiştir (Bamidbar 18:7).
Tselofhad’ın kızları babalarının toprağını miras alır (Bamidbar 27:6–11). Miras başka bir kabileye geçmesin diye kendi babalarının kabilesi içinde evlenmeleri istenir; toprak babalarının kabilesinde kalır (Bamidbar 36:6–12). Bir kızın mülk alabilmesi, David’in krallık soyunun anne çizgisinden aktarıldığını göstermez.
Yeşaya 7’de çocuğun adıyla Haşem’in yaptığı iş birlikte okunur. İmmanuel “Tanrı bizimle” demektir. 8:10’da, düşmanların planının başarısız olması aynı sözle açıklandığında Tanrı’nın kim olduğu ve kimin yanında bulunduğu cümlenin içinden anlaşılır. Çocuğun adı bu desteği hatırlatır. 7:16’da verilen süre, çocuğun erken gelişimini Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlar. Adın taşıdığı ilahi mesaj, çocuğun Tanrısal bir doğaya sahip olduğunu veya insan babası olmadan doğduğunu bildiren bir söz içermez. Yeşaya 7:13–16 ve 8:8–10.
Matta’nın anlatısı İsa’nın gebeliğine dair özel iddiayı kendisi anlatır ve İmmanuel sözünü o anlatıya uygular. Yeşaya, Ahaz döneminde bir çocuğun doğumunu ve iki kralın sonunu anlatır. Bu iki cümle biçimi arasındaki fark, adın anlamıyla çocuğun doğasının aynı şey sayılmasına engeldir. Tanah’ın gelecekteki kralı için verdiği bilgi, kralın David soyundan çıkacağı ve Haşem’in onu halkının başına getireceğidir. Matta 1:18–25 ve Yehezkel 37:24–28.
Tanah, Haşem’i İsrael’in Tanrısı; David soyundan getireceği kralı da O’nun kulu olarak tanıtır. Oğulluk dili, Tanrı’nın halkıyla ve seçtiği kralla ilişkisini anlatır. Bu sözlerden hem Tanrı hem insan olan bir Maşiah sonucu çıkmaz.
Yeşaya 9 için Masoretik ayet numaraları kullanılmıştır. Buradaki 9:3 ve 9:5–6, birçok Hristiyan baskısında 9:4 ve 9:6–7 olarak geçer.
Tanah kaynakları: Yehezkel 34:23–24; Yehezkel 37:24–27; Hoşea 11:8–9; Bamidbar 23; Şemuel Bet 7:12–14; Şemuel Bet 12:24; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Tehilim 2:6–8; Şemot 4; Devarim 14; Yeşaya 7; Yeşaya 8; Bereşit 21; Şemuel Alef 1:19–20; Şofetim 13; Yeşaya 9:5–6; Yeşaya 9; Yeşaya 10; Yeşaya 37; Yeremya 23; Yeremya 33; Yeşaya 11; Şemuel Bet 7:12–16; Bamidbar 1:18; Divre HaYamim Alef 2; Bamidbar 32; Divre HaYamim Bet 2; Bamidbar 18; Bamidbar 27:6–11; Bamidbar 36; Şemot 4:22; Devarim 14:1; Bamidbar 23:19.
56. İddia: Çocuğun adının İmmanuel olmaması sorun değildir çünkü bu yalnız unvandır
Yehuda kralı Ahaz, iki düşman kralın tehdidi altındayken Yeşaya bir çocuğun doğacağını ve adının İmmanuel olacağını söyledi. İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Bir adın taşıdığı mesaj, o adın kime ve hangi olay sırasında verildiğiyle birlikte okunur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehuda kralı Ahaz, iki düşman kralın tehdidi altındayken Yeşaya bir çocuğun doğacağını ve adının İmmanuel olacağını söyledi. İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Bir adın taşıdığı mesaj, o adın kime ve hangi olay sırasında verildiğiyle birlikte okunur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın günlük adının İmmanuel olmamasını bir engel saymazlar. Yeşaya 9’daki çocuk için “Harika Danışman”, “Güçlü Tanrı”, “Ebedi Baba” ve “Barış Prensi” gibi birden fazla ad veya unvan kullanıldığına dikkat çekerler. Onlara göre İmmanuel adı, İsa’nın kimliğini ve Tanrı’nın onun aracılığıyla insanlar arasında bulunmasını anlatır. İsa’yı Tanrı kabul eden öğretide bu söz, Tanrı’nın insan bedeninde bulunması olarak anlaşılır.
Tanah’ın Cevabı:
İmmanuel, “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya bu sözle düşmanların tasarısının neden boşa çıkacağını açıklar: “Bir söz söyleyin, gerçekleşmeyecek, çünkü Tanrı bizimle.” Ad, Haşem’in halkını yalnız bırakmayacağı güvencesini taşır. Sözü oluşturan cümle, çocuğun kimliğinden önce Haşem’in halkına ne yaptığını anlatır. Buradan adı taşıyan çocuğun Tanrı olduğu sonucu çıkmaz (Yeşaya 8:10).
Tanah’ta bir kişinin birden fazla adı bulunabilir. David’in oğluna Şelomo adı verilmiş, Natan aracılığıyla ona Yedidya, yani “Haşem’in sevgilisi” adı da konmuştur. Daniel’e Babil sarayında Belteşatsar denir (Şemuel Bet 12:24–25; Daniel 1:6–7). Bu örnekler, bir kişinin farklı adlarla da anılabildiğini gösterir. Ancak bir adın anlamını başka bir kişiye uygulamak, iki kişinin aynı olduğunu tek başına göstermez.
Bir adın mesaj taşıması ile gerçekten verilmiş olması da birlikte mümkündür. Hoşea’nın çocuklarına verilen Yizreel, Lo-Ruhama ve Lo-Ammi adları, İsrael’e yöneltilen yargı ve uyarıları anlatır (Hoşea 1:3–9). Yeşaya’nın oğlu Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek”, diğer oğlu Maher Şalal Haş Baz’ın adı ise yaklaşan yağma anlamını taşır. Yeşaya, kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler olduğunu söyler (Yeşaya 7:3–16; 8:3–18).
Hoşea 1’de Lo-Ammi adı İsrael’in duyduğu hükmü taşır. Yeşaya’da Şear Yaşuv ve Maher Şalal Haş Baz da aile içindeki gerçek adlar olarak bildirilen mesajla birlikte durur. İmmanuel’in anlam taşıması da ad olma işlevini kaldırmaz. Yeşaya 7:14, bir çocuğun doğmasıyla ona verilecek adı aynı cümlede bildirir. Hoşea 1:3–9 ve Yeşaya 7:14.
İmmanuel adı da doğum ve ad verme cümlesi içinde yer alır. Yeşaya, Ahaz’ın Aram Kralı Retsin ile İsrael Kralı Pekah’tan korktuğu sırada bir çocuğun doğacağını bildirir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Adın taşıdığı güvence, bu tarihsel olayla birlikte verilir (Yeşaya 7:14–16).
Tanrı hakkında bir cümle taşıyan başka insan adları da vardır. Daniel, “Tanrı benim yargıcımdır”; Eliyahu, “Tanrım Haşem’dir” anlamını taşır. Yeşaya ve Yehoşua adları da Haşem’in kurtarmasını anlatır. Eliyahu duasında Haşem’e, “Sen İsrael’de Tanrı’sın, ben de Senin kulunum” der. Adında Tanrı’ya yer vermesi, kendisini Tanrı yaptığı anlamına gelmez (Melahim Alef 18:36–37; Bamidbar 13:16).
Yeşaya 9:5–6’daki adlandırmalar, bir kişiye birden fazla ad veya niteleme verilebileceği savında kullanılır. Bu, Yeşaya 7’deki çocuğun kim olduğunu ayrıca göstermez. İmmanuel için verilen tarihsel bağ Ahaz’ın karşısındaki iki kral ve çocuğun büyüme süresidir. Yeşaya 9:5, birçok Hristiyan baskısında 9:6 olarak numaralanır.
İmmanuel’in ailesi konusunda farklı yorumlar vardır. Ayet çocuğun babasının adını vermez; bazı açıklamalar onu peygamberin ailesiyle, bazıları Ahaz’ın sarayı veya ailesiyle ilişkilendirir. Maher Şalal Haş Baz’la aynı çocuk olup olmadığı da tartışılır. Maher Şalal Haş Baz, Yeşaya’nın yaklaşan yağmayı bildiren adı taşıyan oğludur. Kimliği hakkındaki bu sorular, iki kralın sonuna bağlanan süreyi değiştirmez.
Masoretik ayette וְקָרָאת שְׁמוֹ ifadesi çocuğun adını koymayı aynı cümledeki genç kadınla ilişkilendirir. Büyük Yeşaya Parşömeni’nde וקרא biçimi bulunur. Eski Grekçe Yeşaya’nın καλέσεις biçimi “sen adını koyacaksın”, Matta’nın καλέσουσιν biçimi “onlar adını koyacaklar” demektir. Bu okumalar arasında ad koyan kişi değişebilir. Adın kendisi İmmanuel’dir. Yüzyıllar sonra doğan bir çocuğa aynı adın verildiği bu nüshalardan çıkmaz. Yeşaya 7:14 ve Grekçe Yeşaya 7.
Matta 1:21’de Yosef’e çocuğun adını İsa koyması söylenir. 1:25’te Yosef bu adı verir. 1:23’te ise İmmanuel adının anlamı aktarılır. Matta böylece anlatıda verilen kişi adıyla Yeşaya’dan aldığı sözün anlamını ayrı biçimde kullanır. Hristiyan yorumun “unvan” diye açıkladığı ilişki Matta’nın bu kullanımına aittir. Yeşaya’nın işaretinde ise adı alan çocuk, Ahaz’ın iki düşmanı ortadan kalkarken büyüyen çocuktur. Matta 1:21–25.
İmmanuel, Tanrı’nın halkıyla beraber olduğunu bildiren bir kişi adıdır. Yeşaya 8:10, sözün hangi güvenceyi taşıdığını açıklar. 7:16 ise o adı alan çocuğun yaşını iki kralın sonuyla birleştirir. Matta’nın aynı anlamı İsa’ya uygulaması, iki çocuğun aynı kişi olduğunu göstermez. İmmanuel’i bir unvan diye açıklamak bu tarihsel bağı ortadan kaldırmadığı için, İsa’yı Yeşaya’nın sözünü ettiği çocuk yapmaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:3–16; 8:3–18; 9:5–6; Hoşea 1:3–9; Şemuel Bet 12:24–25; Daniel 1:6–7; Melahim Alef 18:36–37; Bamidbar 13:16. Metin karşılaştırması: Yeşaya 7 Grekçe; Matta 1:21–25.
58. İddia: ‘Tanrı’nın Oğlu’ tek bir ilahi kişiyi ifade eder
Tanah’ta Haşem bazen İsrael’in tamamına, bazen de bir krala “oğlum” diye seslenir. Aynı sözün hem bir halk hem de bir kişi için kullanılabilmesi, sözcüğün ne anlattığını anlamak için kime, hangi durumda söylendiğine bakmayı gerektirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta Haşem bazen İsrael’in tamamına, bazen de bir krala “oğlum” diye seslenir. Aynı sözün hem bir halk hem de bir kişi için kullanılabilmesi, sözcüğün ne anlattığını anlamak için kime, hangi durumda söylendiğine bakmayı gerektirir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanah’ta İsrael’e ve krallara da Tanrı’nın oğulları dendiğini kabul ederler. Maşiah’ın, yani Mesih’in oğulluğunun ise yalnız ona özgü bir bağ olduğunu söylerler. David’in soyuna verilen baba ve oğul vaadini ve Tehilim 2’deki “Seni doğurdum” sözünü dayanak gösterirler. Bir Hristiyan yorumu bu bağı, İsa’nın bir insan anneden doğmasına rağmen insan babasının bulunmamasıyla açıklar. Üçleme öğretisinde ise İsa, Tanrı’nın ezeli, yani başlangıcı olmayan Oğlu olarak görülür.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem “İsrael Benim oğlum, ilk doğanımdır” dediğinde, birçok aileden oluşan halkı tek bir oğul diye adlandırır (Şemot 4:22). Aynı halka “Siz Tanrınız Haşem’in çocuklarısınız” diye seslenilir ve seçilmiş halk olduğu söylenir (Devarim 14:1–2). Haşem’in halkıyla kurduğu bağ gerçektir; bu sözler halkın insan anne ve babalardan doğduğu gerçeğini değiştirmez.
Hoşea 2:1’de daha önce “Halkım değilsiniz” denilenlere “Yaşayan Tanrı’nın çocukları” deneceği bildirilir. Yeremya 31:9’da Haşem, “İsrael’e baba oldum; Efrayim Benim ilk doğanımdır” der. Oysa Efrayim, Menaşe’nin küçük kardeşidir; Yaakov kutsarken onu öne geçirir (Bereşit 48:14, 19–20). Efrayim daha sonra doğduğu halde ön sıraya konur. Yeremya’daki “ilk doğan” sözü, doğum sırasını değil, ona verilen önceliği anlatır.
Oğulluk sözü tek bir insan için de kullanılır. Haşem, David’in soyundan gelecek ve Tapınağı yapacak kral için “Ben ona baba olacağım, o Bana oğul olacak” der. Yanlış yaptığında onu terbiye edeceğini ve sevgisini ondan çekmeyeceğini ekler (Şemuel Bet 7:12–14; 7:15–16). Divre HaYamim Alef 22:9–10 aynı sözü Şelomo’ya uygular. Şelomo hem David’in oğludur hem Haşem tarafından oğul diye anılır.
Tehilim 2:6–8’de Siyon’a yerleştirilen kral “Sen Benim oğlumsun” sözünü duyar ve egemenliği Haşem’den ister. Tehilim 89:27–28’de de kral O’na “Babamsın, Tanrım” diye seslenir; Haşem onu yeryüzü krallarının en yücesi, yani “ilk doğan” yapacağını söyler.
Gelecekteki David kralının daha geniş bir egemenliğe sahip olması, bu sözlere kendiliğinden yeni bir doğum biçimi eklemez. İyov 1:6’da Haşem’in huzuruna gelen göksel varlıklar da “Tanrı oğulları” diye anılır. Aynı dilin halk, kral ve göksel varlıklar için kullanılması, onu tek bir kişinin değişmez kimlik adı olarak okumaya yeterli değildir.
Tehilim 2:12’de bazı çevirilerde “Oğul’u öpün” diye verilen ifadede kullanılan sözcük ayrıca ele alınmalıdır. Yedinci ayetteki “oğlum” ile on ikinci ayetteki בַר (bar) aynı kelime değildir. On ikinci ayetteki bar, bazı çevirilerde “oğul”, başka çevirilerde ise “saflık” ile ilişkilendirilir. Eski Grekçe çeviri “öğretiye sarılın” anlamında bir ifade kullanır. Sözü krala bağlılık olarak okumak da kralın Tanrı olduğunu göstermez.
Mezmurun 7. ayetinde Haşem’in krala hitabı בְּנִי אַתָּה (beni ata), “Sen Benim oğlumsun” şeklindedir. Kralın atanması önce 6. ayette, kendisine verilen hüküm 7. ayette, ulusların miras kılınması 8. ayette yer alır. Oğulluk, bir hükümdarın yetkisini Haşem’den aldığı bu düzenin parçasıdır. 12. ayetteki בַר kelimesinin nasıl çevrileceği, 7. ayetteki açık בְּנִי ifadesinin kullanımını değiştirmez. Tehilim 2:6–12.
Babasız doğum iddiası için Yeşaya 7:14, Şemuel Bet 7:14 ve Tehilim 2:7 birlikte kullanılır. Oysa Şemuel’deki oğulluk Şelomo’ya da uygulanır; Tehilim’deki söz krala verilen yetkiyle ilgilidir. Yeşaya 7:13–16’da ise çocuğun büyümesi Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlanır. Bu ayetlerin hiçbiri “Tanrı’nın oğlu” sözünü, insan babası bulunmayan veya Tanrı’yla aynı varlık olan tek bir kişiye özgü bir unvan olarak tanımlamaz.
Tanah kaynakları: Şemot 4:22 (özgün metin); Devarim 14:1–2 (14:1 özgün metin); Hoşea 2:1; Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Tehilim 2:6–12 ve 89:27–28; Yeremya 31:9; Bereşit 48:14, 19–20 (48:14 özgün metin); İyov 1:6; Yeşaya 7:13–16. Yeremya’da Sefaria’nın numaralandırması kullanılmıştır; aynı cümle bazı İbranice baskılarda 31:8’dir. Hoşea 2:1 bazı çevirilerde 1:10, Tehilim 89:27–28 ise 89:26–27 olarak geçer.
88. İddia: Tanah Maşiah’ın iki ayrı gelişini öğretir
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya’daki hor görülen kişiyle Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişinin aynı Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. İsrael’in, krallığını kurmuş bir hükümdarı reddedemeyeceğini düşündükleri için iki ayrı geliş gerektiği sonucuna varırlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde reddedildi, öldü, dirildi ve göğe yükseldi. Vaat edilen barışı ve krallığı ise ikinci gelişinde kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ın Maşiah’ın iki gelişini öğrettiği iddiası yanlıştır. Zekeriya, Siyon’a gelen alçakgönüllü kralı uluslara barış duyuran hükümdar olarak tanıtır. Kral eşeğe binerek gelir. Bir sonraki ayette Haşem Efrayim’in savaş arabalarını ve Yeruşalayim’in savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın egemenliği genişler. Peygamber, geliş ile yönetimi birbirine bağlar. Kralın eşeğe binmesiyle krallığının kurulması arasına ölüm, diriliş ve yüzyıllar süren bir ayrılık koyan sıra Hristiyan öğretisinden gelir. (Zekeriya 9:9–10)
Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede, insanı andıran biri göğün bulutlarıyla gelir ve Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın huzuruna çıkarılır. Günleri Eskiden Beri Var Olan, bu sahnede yargıç olarak oturan Tanrı’dır. Yeryüzüne geri gelen biri anlatılmaz. Bu kişiye yönetme yetkisi verilir. Görüm açıklandığında krallığı Yüceler Yücesi’nin kutsallarının alacağı söylenir. Bu kişi ister halkı temsil eden bir görüntü olarak, ister onunla bağlantılı bir hükümdar olarak okunsun, görümdeki hareketi İsa’nın ikinci inişi saymak için gereken olay sırası bulunmaz.
Daniel 7’nin kendi açıklamasında aynı egemenlik sırasıyla kutsallara ve onların halkına verilir. Görüm önce simgeyi, sonra simgenin hangi topluluğa ve hangi krallığa ait olduğunu anlatır. Kutsallara savaş açan güç yargılandıktan sonra bu egemenlik kurulur. Bulutların görülmesini tek başına alıp aynı hükümdar için daha erken ve daha geç iki ayrı gelişe dönüştürmek, bu olay sırasına metinde bulunmayan bir dönem ekler. (Daniel 7:17–27).
Yeşaya 53:2–3’te kurak topraktan çıkan kök, hor görülen kulun tasviridir. Haşem bu kulu daha önce İsrael diye adlandırmış, ardından yüceltilmesini ilk ayette ilan etmiştir (49:3, 52:13). Yeşaya 11:1’deki filize ise ayrı ve açık bir soy verilir. O, David’in babası Yişay’ın kökünden çıkar. Yeşaya 60:21’de bütün halk Haşem’in diktiği fidandır, Hoşea 14:6–8’de de halk kök salar ve dallanır. Ortak bitki imgesi, bu iki özneyi aynı kişiye dönüştürmez. Yeşaya 52–54’te sürgünde aşağılanan İsrael’in yeni kuşaklarının çoğalması, Yeşaya 11’de ise David soyundan bir yönetici ve onun adaletle hükmetmesi anlatılır.
İki geliş için öne sürülen başka bir dayanak, Daniel 9’daki nagid, yani yönetici unvanıdır. Bu sözcüğün ilk gelişi, kral unvanının da ikinci gelişi anlattığı ileri sürülür. Oysa Haşem, Şemuel’e Şaul’un başına yağ sürüp onu halka yönetici olarak atamasını buyurur. Aynı Şaul, Gilgal’de halk tarafından kral ilan edilir. Bir insan, yönetici olarak meshedilip tahta oturabilir. Unvanların değişmesi, dünyadan ayrılıp ikinci kez gelmesini gerektirmez. (Daniel 9:25–26, Şemuel Alef 9:16, 11:15)
Hristiyan savı, Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünde bulut ve eşek tasvirlerinin yan yana getirilmesine de başvurur. Orada önce Yeşaya’daki kurtuluşun vaktinde gelmesiyle hızlandırılması, şartlara bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Ardından İsrael layıksa bulutlarla, aksi durumda eşek üzerinde gelişten söz edilir. Hızlandırılan kurtuluşun bir de vaktinde tekrar yaşanması gerekmez. İki ihtimalin varlığı, onları iki tarihsel geliş haline getirmez. Talmud’un Sukka 52a bölümündeki görüşlerden biri de Zekeriya’daki yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar, bir başkası kötü eğilimin ortadan kalkmasına. Ben Yosef ile Ben David’i iki ayrı figür olarak anan gelenek, aynı kişinin iki gelişi iddiasını karşılamaz. Bu metinlerden çıkarılan zorunluluk, onlara başvuran Hristiyan savının eklediği bir sonuçtur. (Yeşaya 60:22)
Tanah, ikinci bir eylemden söz ettiğinde onu kimin yapacağını belirleyebilir. Yeşaya 11:11’de ikinci kez elini uzatan Haşem’dir. Topladığı da kendi halkıdır. Hoşea 3:5’te dönecek olan halk, yani İsrael oğullarıdır. Onlar Haşem’i ve kralları David’i arayacaklardır. Eliyahu’nun göğe alınışı ile ileride gönderilmesi ise adıyla bildirilir. Melahim’de göğe alınan, Malaki’de gönderileceği söylenen kişi Eliyahu’dur. Başka bir peygamberin geri gönderilme vaadi, David soyundan kral için verilmiş bir dönüş vaadi oluşturmaz. (Yeşaya 11:11–12, Hoşea 3:5, Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Yeşaya’da Yişay’ın kökünden gelen yönetici yoksulları adaletle yargılar, Haşem bilgisi yayılır ve dağılmış İsrael toplanır. Yeremya, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği için David soyundan kralın “günlerinde” ifadesini kullanır. Yehezkel’de Haşem, dağılmış halkı ülkesinde tek kral altında birleştirir. Halk Haşem’in hükümlerine uyar, barış antlaşması kurulur ve Mikdaş aralarında kalır. Bu olaylar zaman içinde gelişebilir. Kral, kurduğu yönetimi sürdürürken egemenliği genişleyebilir. İsa’nın ikinci gelişi daha sonra verilmiş bir vahiy olarak ileri sürülse de Tanah’ın verdiği ölçüler yerinde durur. Barış, toplanma ve adil yönetim ortaya çıkmadan bu görevleri ikinci gelişe ertelemek, İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 diye numaralanır. Hoşea 14:6–8 için İbranice ayet numaraları kullanılmıştır. Daniel 7:13–27 · 11:1 · 60:21
İlgili Makaleler
Matta, Septuaginta'dan mı alıntı yapmaktadır?
Matta 1:23, Yeşaya 7:14’ü İsa’nın doğumuna uygularken Yunanca bir metin kullanır. Bugün elimizde bulunan Yunanca Yeşaya metnindeki ἡ παρθένος — hē parthenos, “bakire” ifadesi Matta’daki alıntının merkezindedir. Hristiyan yorumunda buradan hareketle Yeşaya’nın…
Betulah (בְּתוּלָה) kelimesinin anlamı nedir?
Yeşaya 7:14 üzerindeki Hristiyan tartışması çoğu zaman tek bir soruyla başlar: Peygamber gerçekten bakireden doğacak bir çocuğu haber verseydi, neden İbranicede bakirelikle doğrudan ilişkili olan betulah (בְּתוּלָה) yerine almah (עַלְמָה) kelimesini kullandı?…
Immanuel Ne Demek? Yeşayahu 7–8’de İsmin Anlamı
Immanuel ne demek? Yeşayahu 7–8’de “Tanrı bizimle” anlamındaki ismin Ahaz dönemi, çocuk işaretleri ve tarihsel bağlam içindeki işlevini açıklayan inceleme.
Ölüdeniz Parşömenleri ve Tora'nın Aktarılması
Ölüdeniz Parşömenleri, proto-Masoretik geleneğin Hristiyanlık öncesi köklerini ve İkinci Bet HaMikdaş dönemindeki metin çeşitliliğini ortaya koymaktadır. 1QIsaᵃ, Yeşayahu 7:14, Yirmeyahu elyazmaları ve Bet HaMikdaş’taki üç Tora tomarı özgün kaynaklarla incelenmektedir.
Matta, hamileliğin zaman dilimini neden değiştirdi?
Yeşaya 7:14, Hristiyanlığın İsa’nın bakireden doğduğunu Tanah’tan kanıtlamak için kullandığı başlıca ayetlerden biridir. Matta kitabı, Meryem’in gebe kalışını anlattıktan sonra Yeşaya’dan alıntı yapar ve bu olayın peygamber tarafından önceden bildirildiğini ileri sürer.…
Onun adını kim "Immanuel" koyacak?
Yeşayahu 7:14, Hristiyan İncili’nde İsa’nın doğumuyla ilişkilendirilen en bilinen Tanah ayetlerinden biridir. Matta 1:23 ayeti şu biçimde aktarır: “Bakın, bakire gebe kalacak ve bir oğul doğuracak; onlar onun adını Immanuel koyacaklar.” Matta…
Yeşaya 7:14’te “İşaret” Nedir? Doğaüstü Olmak Zorunda mı?
Misyonerler, bir anne ve babadan olan sıradan bir doğumun Yeşaya 7:14’te bahsedilen “bir belirti” olamayacağını sıklıkla dile getirirler. Neticede, normal bir doğum nasıl bir belirti olabilir ki diye sorarlar. Ancak, bir erkek…
Bakireden Doğum İnancı Tanah’a Dayanıyor mu? Yeşayahu 7:14
Yeşayahu 7:14’teki almah kelimesini, Ahaz dönemindeki tarihsel bağlamı, Septuaginta’daki parthenos kullanımını ve Kral David’in soyundan gelme ölçütünü inceler; bakireden doğumun neden Tanah’ın Maşiah öğretisi olmadığını gösterir.
