Misyoner İddiaları Arşivi

15 iddia 11 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

77. İddia: Mika 5 Maşiah’ın Beytlehem’de dünyaya geleceğini bildirir

Mika, Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağını söyler. Beytlehem, David’in ailesinin geldiği yerdir. Bir hükümdarın ailesinin nereden geldiğiyle kendisinin nerede doğduğu farklı bilgilerdir. Mika’nın hangi bilgiyi verdiği, ayetin sözlerinden ve hükümdarın yapacağı işlerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Mika, Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağını söyler. Beytlehem, David’in ailesinin geldiği yerdir. Bir hükümdarın ailesinin nereden geldiğiyle kendisinin nerede doğduğu farklı bilgilerdir. Mika’nın hangi bilgiyi verdiği, ayetin sözlerinden ve hükümdarın yapacağı işlerden anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Mika 5:1’i Maşiah’ın, yani Mesih’in Beytlehem’de doğacağına dair bir kehanet olarak okurlar. Bazıları, hükümdarın kökeninin eski günlere uzanmasını onun başlangıcı olmadan var olduğuna da kanıt sayar. Onlara göre İsa’nın Beytlehem’de doğması kehaneti yerine getirdi ve Matta 2:6’nın Mika’dan aktardığı söz, onun beklenen hükümdar olduğunu doğruladı. Krallığın henüz görülmeyen sonuçlarını ise İsa’nın ikinci gelişine bırakırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Mika 5:1’de, birçok Hristiyan baskısında 5:2 olarak numaralanan ayette, küçük Beytlehem Efrata’dan İsrael’i yönetecek bir hükümdarın çıkacağı vaat edilir. Onun kökenleri eski günlere uzanır. Sonraki ayetlerde de bir çobanın sürüsünü gözetmesi gibi halkını Haşem’in gücüyle koruyup yöneteceği, büyüklüğünün dünyanın uçlarına erişeceği ve düşman tehdidine karşı kurtuluş sağlayacağı söylenir. Beytlehem adı bu bütünün içindedir: peygamber, kökü geçmişte bulunan bir krallığın yeniden yükselişini anlatmaktadır. Bir yer adını ayırıp orada doğduğu söylenen kişiyi Maşiah ilan etmek, vaadin hem soyunu hem de gerçekleşecek yönetimini atlamaktır.

Beytlehem’in bu krallıkla bağı Tanah’ta açıkça kurulmuştur. Haşem, Şemuel’i Beytlehemli Yişay’a gönderir; onun oğullarından birini kral olarak seçmiştir (Şemuel Alef 16:1). David, Yehuda’nın Beytlehem kentinden Efratlı Yişay’ın oğlu olarak tanıtılır; daha sonra kendi babasını yine Beytlehemli Yişay diye belirtir (Şemuel Alef 17:12,58). Efrata ile Beytlehem’in aynı yer olduğu Bereşit 48:7’de de yer alır. Dolayısıyla Mika’nın “Beytlehem, Efrata, Yehuda” sözleri, gelecekteki kralı David’in ailesinin çıktığı yere bağlar. “Yehuda’nın binlikleri” ifadesi de kentin, aile ve topluluklardan oluşan Yehuda içindeki küçük yerini gösterir. Buradaki “binlik”, ailelerden oluşan bir topluluğun adıdır. Bu yüzden Beytlehem’in gerçek bir kent olmasıyla bu anlam arasında çelişki yoktur.

Raşi, Beytlehem’i David’in çıktığı yer olarak açıklar ve gelecek yöneticiyi Maşiah ben David’le, yani David soyundan gelecek Maşiah’la ilişkilendirir. Radak da onun Beytlehemli David’in soyundan geleceğini söyler. Bu açıklamalar, Beytlehem bağlantısını gelecekteki kralın David ailesine dayanan köküyle kurar.

Bir ailenin geldiği yer ile o aileden doğacak her kişinin doğum yeri aynı bilgi değildir. Bir soyun Beytlehem’den çıkmış olması, yüzyıllar sonraki annelerin çocuklarını mutlaka orada doğuracağını söylemez. Mika’nın hükümdar için kullandığı söz “Senden Benim için çıkacak”tır. Bir sonraki ayette “doğuracak olan doğuruncaya kadar” denirken doğum açıkça anılır; ancak burada da kadının doğum yapacağı kent belirtilmez. Önceki bölümde Siyon’un sıkıntısı zaten doğum sancısıyla anlatılmıştır (Mika 4:9–10). Bu nedenle 5:2’deki doğum sözünü doğrudan Meryem’in Beytlehem’deki doğumuna çevirmek de ayrıca kanıt gerektirir.

“Benim için” sözü ise hükümdarın Haşem adına yerine getireceği görevi belirtir; babasız doğum anlamı taşımaz. Beytlehem bağlantısını fiziksel doğumun zorunlu adresi haline getirmek ve buradan İsa’nın kimliğine geçmek, ayetin vermediği iki sonucu peş peşe eklemektir.

Aynı yanlış sıçrama, “kökenleri eskiden, eski günlerdendir” sözünde de yapılır. Buradaki İbranice olam sözcüğü çok eski bir zamanı da anlatabilir. Hangi anlamı taşıdığını, yanındaki sözler ve anlatılan olay belirler. Mika’nın kendisi, İsrael’in Başan ve Gilad’da “eski günlerdeki gibi” otlamasını ister (7:14). Aynı eski günler ifadesi, Amos 9:11’de David’in yıkılmış çardağının yeniden kurulması, Malaki 3:4’te Yehuda ve Yeruşalayim’in sunularının yeniden kabul edilmesi için kullanılır. Başan ve Gilad’daki yaşamın da David’in krallığının da o sunuların da tarih içinde bir başlangıcı vardır. Malaki’de eski günler sözü, hemen yanındaki “geçmiş yıllar” sözüyle açıklanır. Geçmişe işaret eden iki ifadenin birlikte kullanılması da onları kendiliğinden başlangıçsızlığa dönüştürmez.

Bu kullanım, Tora’daki “Eski günleri hatırla; kuşaklar boyunca geçen yılları düşün” çağrısıyla da aynıdır (Devarim 32:7). Yeşaya 63:9,11’de halkın geçmişte kurtarılıp taşınması ve Moşe’nin günleri aynı zaman diliyle anılır. Yeremya 6:16’da ise günlerden değil, eski yollardan söz edilir; yine aynı kelime geçmişten gelen bir şeyi niteler. Böylece Mika’daki eski kökenler sözünün nasıl anlaşılacağı, uzak bir sözlük ihtimaliyle değil, Tanah’ın kendi cümleleriyle açıklığa kavuşur. Kelimenin başka bağlamlarda ebediyeti ifade etmesi, David’in ailesine uzanan bu tarihsel kökü ezeli bir Tanrı’ya dönüştürmez. “Kökenleri” sözcüğünün çoğul oluşu da İsa’nın yaratılıştan önce var olduğu veya eski çağlarda insanlara göründüğü bilgisini vermez; bu olayların her biri ayrıca metne eklenmektedir.

Hükümdarın Haşem’le ilişkisi de aynı açıklıkla kurulmuştur: “Haşem’in gücüyle, Tanrısı Haşem’in adının yüceliğiyle” halkını güdecektir (Mika 5:3). Gücünü veren Tanrı ile bu güçle yöneten hükümdar birbirinden ayrılır. Hristiyanların İsa’nın hem insan hem Tanrı olduğunu söylemesi, Mika’nın bu kişiye Tanrısal bir öz verdiğinin delili olamaz; böyle bir açıklama yine kanıtlanmak istenen inancı baştan kabul eder. Mika’nın sunduğu kişi, eski kökleri olan ve Tanrısı Haşem’e bağlı olarak hükmeden kraldır.

Matta 2:6’nın sözleri de Mika’nın cümlesinden farklıdır. Mika Beytlehem’i Yehuda’nın binlikleri arasında küçük diye niteler. Matta’da bu, Yehuda’nın yöneticileri arasında “hiç de en küçük değilsin” biçimini alır. İki değişiklik vardır. Mika’nın sözünü ettiği toplulukların yerini yöneticiler alır. Mika’nın küçük dediği yere de Matta “en küçük değilsin” diye seslenir. Mika’nın kökenlerle ilgili son cümlesi aktarılmaz; onun yerine halkı güdecek yönetici sözü gelir. “Halkım İsrael’i güdeceksin” ifadesi David’e yönelik olarak Şemuel Bet 5:2 ve Divre Hayamim Alef 11:2’de bulunur; Mika 5:3’te de hükümdarın gütmesinden söz edilir. Bu bağlantılar, Matta’nın farklı ayetlerden bir araya getirdiği ifadeyi Mika 5:1’in kendi cümlesi yapmaz. Eski Yunanca çevirinin standart metni de Beytlehem’in küçüklüğünü korur; Matta’daki biçim, İbranice ayetin doğrudan karşılığı değildir.

Hristiyan savunmasında, Beytlehem’in küçük olduğu fakat İsa’nın doğumuyla büyük önem kazandığı, Matta’nın da bu sonucu anlattığı söylenir. Bu açıklama farkın nedenini yorumlar; İsa’nın o hükümdar olduğunu kanıtlamaz. Küçük kentten büyük bir kral çıkması Mika’da zaten vaat edilmiştir. Matta’nın bunu İsa’nın doğumuna uygulaması ise kanıtlanması gereken bağlantının kendisidir. Anlatıda bu sözün din önderlerine söyletilmesi de onu Mika’nın metninden bağımsız bir doğrulamaya dönüştürmez. Bir yorumun içindeki konuşmayı, o yorumun doğruluğunu kanıtlayan ayrı bir kaynak gibi kullanmak aynı varsayımı ikinci kez tekrarlamaktır.

Vaadin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirleyen ise hükümdarın yapacağı işlerdir. Mika 5:3–5’te halkını koruyan, güvenli yaşamı sağlayan ve ülkeye giren düşmanın tehdidini kıran bir yönetim vardır. Aşur’un ülkeye, saraylara ve sınırlara saldırması bu kurtuluşun somut çerçevesidir. Bunu yalnız kişinin içinde günaha karşı kazanılan zafer veya kilisenin yayılması olarak anlatmak, ülkesi kurtarılacak halkı ve vaadin sonucunu değiştirir. Yeremya 23:5–6 David’den çıkan kralın adaletini, Yehuda’nın kurtuluşunu ve İsrael’in güvenliğini; Yeşaya 11:1–12 adil yönetimi, Haşem bilgisinin yayılmasını ve sürgünlerin toplanmasını; Yehezkel 37:21–28 halkın ülkesinde birleşmesini, tek kralı ve aralarında bulunacak kutsal yeri birlikte vaat eder. Bunlar yalnız bir doğum yeriyle karşılanabilecek görevler değildir.

İsa bu yönetimi kurmamış, İsrael’in sürgünlerini toplamamış ve halkı vaat edilen güvenliğe kavuşturmamıştır. Bunların ikinci gelişte tamamlanacağını söylemek, henüz gerçekleşmemiş görevleri gerçekleşmiş delile çeviremez. Peygamberliğin farklı zamanlara uzanabileceği düşüncesi de aradaki boşluğa istenen hayat öyküsünü yerleştirme yetkisi vermez. Mika’da kralın önce görevini tamamlamadan ölmesi, dirilmesi, göğe çıkması ve yeniden dönmesiyle kurulmuş bir sıra yoktur. Yalnız Beytlehem bağlantısını seçip vaat edilen hükümdarlığı başka bir gelişe erteleyerek İsa’nın Maşiah olduğu sonucuna varmak yanlıştır.

Tanah kaynakları: Mika 4:8–14; 5:1–5; 7:14; Bereşit 48:7; Devarim 32:7; Şemuel Alef 16:1; 17:12,58; Şemuel Bet 5:2; Divre Hayamim Alef 11:2; Amos 9:11; Malaki 3:4; Yeşaya 63:9–11; 11:1–12; Yeremya 6:16; 23:5–6; Yehezkel 37:21–28. İlgili yazı: Mika 5:1 ve Beytlehem.

Bu iddianın sayfası

217. İddia: Eliyahu’nun iki hizmet dönemi İsa’nın iki gelişini önceden haber verir

Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk döneminde İsrael’in günahlarını kınamasını, zulüm görmesini ve göğe alınmasını bir arada değerlendirirler. Eliyahu gelecekte gönderildiğinde İsrael’in onu kabul edeceğini söylerler. Onlara göre bu sıra İsa’nın önce reddedileceğini ve ikinci gelişinde kabul edileceğini gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini gerçekten söyler. Malaki’nin sözünde peygamberin adı ve görevi verilir. Bu yüzden hangi kişinin geleceği, iki yaşam öyküsü arasında benzerlik kurularak belirlenmez.

II Melahim 2:11, Eliyahu’nun kasırga içinde göğe alındığını anlatır. Malaki 3:23’te Tanrı onun adını açıkça vererek şöyle der: “İşte, Tanrı’nın büyük ve korkunç günü gelmeden önce size navi Eliyahu’yu gönderiyorum.” Buradaki navi, peygamber demektir. Hristiyan çevirilerinde bu ayet Malaki 4:5 olarak numaralanır.

Bir sonraki ayet Eliyahu’nun görevini söyler. Babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Bu söz aile içinde yeniden yakınlık kurulmasını anlatır. Bundan hemen önce ise “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın” emri bulunur ve Sinay’da verilen hükümler anılır (Malaki 3:22–24). Geleceğe ilişkin bu sözler, halkı Tora’dan uzaklaştıran bir görev tarif etmez.

Eliyahu’nun ilk döneminde ona karşı çıkanlar da sözüne kulak verenler de vardır. İzevel onu öldürmekle tehdit eder ve Eliyahu halkın antlaşmayı terk etmesinden yakınır.

Fakat Karmel’de ateş düştüğünde halk yüzüstü yere kapanıp “Tanrı, O Tanrı’dır” diye karşılık verir. Tanrı ayrıca Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığını söyler (I Melahim 18:17–40; 19:1–18). Antlaşmayı terk edenlerin yanında, Eliyahu’nun çağrısına cevap verenler ve baştan beri Baal’a boyun eğmeyenler de vardır.

Mişna Eduyot 8:7, Eliyahu’nun dünyada barış sağlama görevini öne çıkarır. Eruvin 43b ile Rambam’ın Mişne Tora, Melahim 12:2’deki açıklaması da Eliyahu’nun gelecek rolünü Maşiah’ın rolünden ayrı ele alır. Bu rabbinik açıklamalar Eliyahu’nun gelecekteki görevini ele alır. Malaki’de adı verilen peygamberin yerine başka bir kişiyi koymaz.

Pesah, İsrael’in Mısır’dan çıkışının anıldığı bayramdır. Bayramın gecesinde yapılan Seder yemeğinde çıkış öyküsü belirli bir düzen içinde anlatılır; Eliyahu’ya ilişkin beklenti de bu geleneğin parçasıdır. Beklenen kişi, Malaki’nin adını verdiği Eliyahu’dur. Bu gelenekten İsa’nın ikinci gelişinin kabul edildiği sonucu çıkarılamaz.

Maşiah’a ilişkin ayetler ise David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını, halkın birliğini ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Malaki, Eliyahu’yu David soyundan gelen bu kral olarak adlandırmaz. Eliyahu’nun görevi ile kralın görevi ayrı ayrı açıklanır.

Tanah, Eliyahu’nun yeniden gönderileceğini adıyla ve göreviyle bildirir. Malaki’nin söylediği, Eliyahu’nun Tanrı’nın büyük gününden önce gönderileceğidir. İsa’nın önce ölüp sonra dirileceği ve yüzyıllar sonra dönüp görevini tamamlayacağı bu ayetlerden çıkarılamaz.

Kaynaklar: II Melahim 2:11; Malaki 3:22–24; I Melahim 18:17–40, 19:1–18; Mişna Eduyot 8:7; Eruvin 43b; Rambam, Mişne Tora, Melahim 12:2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.

Bu iddianın sayfası

11. İddia: Sinay antlaşması gerçek yaşam veya kurtuluş sunmaz

İsrael, Sinay’a gelmeden önce Mısır’daki kölelikten kurtarıldı. Sinay’da ise özgürlüğüne kavuşmuş bu halka Haşem’le nasıl yaşayacağı öğretildi. Kurtuluş, ülkedeki yaşam ve günahın bağışlanması bu anlatılarda ayrı anlamlar taşır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

İsrael, Sinay’a gelmeden önce Mısır’daki kölelikten kurtarıldı. Sinay’da ise özgürlüğüne kavuşmuş bu halka Haşem’le nasıl yaşayacağı öğretildi. Kurtuluş, ülkedeki yaşam ve günahın bağışlanması bu anlatılarda ayrı anlamlar taşır.

Bu görüşe göre Tora kutsaldır, fakat Sinay antlaşması gerçek yaşam ve bağışlanma sağlayamaz. İddiayı savunan Hristiyanlar, hayvan kanının günahı gideremediğini ve kurbanların yalnızca gelecekteki kurtuluşu haber verdiğini söylerler. Bu nedenle İsa’dan önce bağışlananlar dahil herkesin gerçek bağışlanmasını İsa’nın ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

İsrael önce Mısır’daki kölelikten kurtarıldı. Haşem onları kendisine getirdiğini hatırlattıktan sonra antlaşmasına bağlı kalmalarını istedi. Sinay’daki emirler henüz verilmediği için Mısır’dan çıkış onların kusursuz uygulanmasının karşılığı olamazdı. Halk Haşem’in iyiliğiyle kurtarıldı ve ardından kendisine nasıl yaşayacağı öğretildi. (Şemot 19:4–5)

Haşem’i seven, sözünü dinleyen ve buyruklarına uyan İsrael’in ülkede yaşaması ve kuşaklarını sürdürmesi beklenir. Böylece yaşam vaadi, halkın o topraktaki geleceğiyle ilişkilendirilir. “Yaşamı seç” çağrısında bu nedenle hem insandan hem de çocuklarından söz edilir. Vayikra’da da Haşem’in hükümlerini yerine getiren insanın onlarla yaşayacağı söylenir. Bu bağlılığın insanın duasına nasıl geçtiği Tehilim’de görülür. Dua eden kişi, Haşem’in buyruklarıyla yaşatıldığı için onları unutmayacağını söyler. Kötüler ise aynı hükümleri aramadıkları için kurtuluştan uzaktır. (Devarim 30:15–20, Vayikra 18:5, Tehilim 119:93, 155)

Günah işlendiğinde ne yapılacağı ve bunun sonucu da belirtilir. Vayikra’da belirli suçlar için emredilen sunu getirildiğinde kişinin bağışlanacağı yazılıdır. İki kuşa gücü yetmeyen birine, bölümde belirtilen günahlar için un sunusu getirme yolu açılır. Tapınak hizmetini yürüten görevli olan kohen, onun için kefaret işlemini yapar ve bu kişi için de aynı söz verilir. Kefaret burada, belirtilen günahın giderilmesi için yapılan hizmeti anlatır. Bağışlayan Haşem’dir. Sunu, O’nun emrettiği ibadettir. Bir hayvanın kanına kendi başına günahı silen bir güç verilmiş değildir. Böyle bir gücün bulunmaması, Haşem’in emrettiği hizmeti kabul edip bağışlamasına engel oluşturmaz. Un sunusuna bağlanan af da bağışlayanın kim olduğunu açıkça gösterir. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13)

Bağışlanma, kişinin kötülükten dönmesiyle de anlatılır. Bu dönüş, yapılan yanlışı bırakmayı ve doğru olanı yapmaya yönelmeyi içerir. David suçunu itiraf ettiğinde Natan, Haşem’in onun günahını kaldırdığını söyler. Yehezkel’de kötülüğünü bırakıp adaletle davranmaya başlayan kişinin önceki suçları artık ona karşı anılmaz. Haşem, kötünün ölmesini değil, yolundan dönüp yaşamasını ister. İsa’dan önce verilen bu bağışlanmaların geçerliliğini onun gelecekteki ölümüne bağlayan iddia, Tanah’taki koşullara bir koşul daha ekler. Vayikra emredilen sunuyu ve bağışlanmayı, Yehezkel ise dönüşü ve önceki suçların hatırlanmayacağını birlikte verir. Gelecekte bir insanın öldürülmesi bu hükümlerde şart olarak konulmamıştır. (Şemuel Bet 12:13, Yehezkel 18:21–23, 27–28)

Mısır’dan kurtuluş, ülkede yaşam ve günahın bağışlanması ayrı olaylardır. Ölümün ötesindeki yaşam ise Daniel’de doğrudan anlatılır. Toprakta uyuyanlar uyanacak, bazıları sonsuz yaşama kavuşacak, başkalarını doğruluğa yöneltenler yıldızlar gibi parlayacaktır. Bu umudun kaynağı da Haşem’dir. Dirilişi haber veren kitabın duasında İsrael’in felaketi Moşe’nin Tora’sından ayrılmasına bağlanır. Felaket karşısında kötülükten dönüp Haşem’e yönelmek gerekir. Malaki de Haşem’in büyük gününden önce Horev’de bütün İsrael için verilen Tora’nın hükümleriyle birlikte hatırlanmasını ister. Tanah, yaşamı ve bağışlanmayı açıkça vaat eder. Bu vaatleri yalnız gelecekteki bir ölümün gölgesi saymak, Haşem’in verdiği sözü kendi metninin söylemediği bir şarta bağlamaktır. (Daniel 12:2–3, 9:11–13, Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6)

Sinay antlaşmasının yaşam ve bağışlanma sunmadığı iddiası, Tora’nın buyruklara bağladığı yaşamla ve günah sunularının ardından verdiği bağışlanma hükmüyle çelişir. Bu vaatlerin her birinin kapsamı, verildiği yerde anlaşılır.

Tanah kaynakları: Şemot 19:4–5; Vayikra 18:5, 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13; Devarim 30:15–20; Şemuel Bet 12:13; Yehezkel 18:21–23, 27–28; Daniel 9:11–13, 12:2–3; Tehilim 119:93, 155; Malaki 3:22–24. Özgün metinler: Vayikra 18:5, 5:11–13; Devarim 30:15–20; Şemot 19:4–5; Malaki 3:22.

Bu iddianın sayfası

219. İddia: Eliyahu’nun gelecekteki hizmeti üç buçuk yıl sürebilir

Malaki, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini bildirir. Daniel, başka bir olayla ilgili olarak bir zaman, zamanlar ve yarım zamandan söz eder. Eliyahu’nun geçmişte olacağını bildirdiği kuraklık da Melahim kitabında ve bazı Hristiyan metinlerinde anlatılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Malaki, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini bildirir. Daniel, başka bir olayla ilgili olarak bir zaman, zamanlar ve yarım zamandan söz eder. Eliyahu’nun geçmişte olacağını bildirdiği kuraklık da Melahim kitabında ve bazı Hristiyan metinlerinde anlatılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’deki son dönemi üç buçuk yıl olarak hesaplar ve Malaki’deki antlaşma habercisini Eliyahu’yla ilişkilendirirler. Luka ve Yakup’un Eliyahu zamanındaki kuraklığı üç yıl altı ay olarak vermesini de bu hesaba katarlar. Geçmişteki kuraklıkla gelecekteki görev arasında bir benzerlik kurup Eliyahu’nun hizmetinin yine üç buçuk yıl sürebileceğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Malaki, Eliyahu’nun gelecekte gönderileceğini ve görevini açıklar. Görevin süresi için bir sayı vermez. Üç buçuk yıl, farklı metinlerdeki sürelerin bir araya getirilmesiyle önerilen bir yorumdur. İddiayı ortaya atan kaynak da bu bağlantının kesin olmadığını belirtir.

Malaki 3:23–24’te Tanrı, büyük ve korkunç gününden önce navi Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Eliyahu babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Hemen öncesinde halka Moşe’nin Tora’sını hatırlaması buyurulur (3:22). Metin kimin gönderileceğini, ne yapacağını ve Tanrı’nın büyük gününden önce geleceğini bildirir. Görevin kaç gün, ay veya yıl süreceği açıklanmaz.

Mişna Eduyot 8:7, Eliyahu’nun gelecekteki görevini barış ve uzlaşma üzerinden açıklar. Bu rabbinik yorumda da üç buçuk yıllık bir süre belirlenmez.

Daniel 7:25’te עִדָּן וְעִדָּנִין וּפְלַג עִדָּן, “bir zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadesi yer alır. Bu süre, kutsalların bir süre kendilerine baskı yapan gücün eline bırakılmasıyla ilgilidir. Daniel 12:7’de benzer ifade, kutsal halkın gücünün kırılması ve peygamberin gördüğü olayların tamamlanmasıyla ilgili olarak geçer. Bu ayetlerde Eliyahu’nun adı bulunmaz ve söz konusu sürenin onun hizmet süresi olduğu söylenmez.

Talmud’un Sanhedrin 97b bölümünde son dönem için önerilen hesaplar tartışılır. Hesaplanan tarihler geçip de beklenen olay yaşanmadığında insanların umudunu yitirmesine karşı da uyarı yapılır. Bu rabbinik tartışma, Daniel’deki sayıyı Eliyahu’nun kesin hizmet süresi olarak belirlemez.

Kuraklık anlatısı da dikkatle okunmalıdır. I Melahim 17:1’de Eliyahu yağmur ve çiyin kesileceğini bildirir. 18:1’de “üçüncü yılda” Tanrı, Eliyahu’ya Ahav’ın karşısına çıkmasını buyurur ve yağmur yağdıracağını bildirir. Sayımın hangi olaydan başladığı ayrıca araştırılabilir. Ayetin kullandığı söz “üçüncü yılda”dır. Burada “üç yıl altı ay” denmez.

Luka 4:25 ve Yakup 5:17, yağmurun üç yıl altı ay yağmadığını söyler. Bu Hristiyan metinlerindeki sayı kuraklığın süresidir. Kuraklığın süresi, Eliyahu’nun bütün peygamberlik hizmetinin süresi değildir. Karmel’deki olaylardan, Horev yolculuğundan, Elişa’nın çağrılmasından ve sonraki görevlerinden de anlaşılacağı gibi Eliyahu’nun faaliyeti yağmur geri geldikten sonra devam eder (I Melahim 18–21; II Melahim 1–2).

Malaki 3:1’deki “antlaşma habercisi” ile Eliyahu arasında yorum yoluyla ilişki kurulabilir. Ancak bu ayet de Eliyahu’nun üç buçuk yıl boyunca Maşiah’ın antlaşmasını duyuracağını söylemez. Daniel, halkın gördüğü baskının süresini anlatır. Malaki, Eliyahu’nun babalarla çocukları yeniden yakınlaştırma görevini bildirir. Luka ve Yakup ise kuraklığın süresini verir. Eliyahu’nun gelecekteki görevinin süresini bu metinlerden biri belirlemez.

Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği Malaki’de açıktır. Hizmetinin tam üç buçuk yıl süreceği ise Tanah’ta bildirilmez. Önceki kuraklıkla kurulan benzerlik bu eksik bağı tek başına sağlamaz.

Kaynaklar: Malaki 3:1, 22–24; Daniel 7:25, 12:7; I Melahim 17:1, 18–21; II Melahim 1–2; Mişna Eduyot 8:7; Sanhedrin 97b. Karşılaştırılan Hristiyan metinleri: Luka 4:25; Yakup 5:17.

Bu iddianın sayfası

19. İddia: Hayvan korbanları yalnız İsa’nın ölümünü haber veren geçici işaretlerdir

Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.

Bu Hristiyan yorumunda Tora’daki kurbanların kendi dönemlerinde bağışlanma, arınma ve ibadet gibi görevleri olduğu kabul edilir. Görüşü savunanlar, bütün bu kurbanların asıl amacının İsa’nın kusursuz ve gönüllü ölümünü önceden göstermek olduğunu ve bu amaç gerçekleşince hayvan kurbanlarının bağlayıcılığının sona erdiğini söylerler. Gelecekte de kurban sunulacağını kabul eden yorumda ise bu sunulara yalnızca İsa’nın ölümünü anma görevi verilir.

Tanah’ın Cevabı:

Pesah’ta çocuklar yapılan ibadetin ne anlama geldiğini sorar. Verilecek cevap Tora’da hazırdır. Haşem Mısır’da İsrael’in evlerini korumuş ve halkını kurtarmıştır.

Başka sunuların başka görevleri vardır. Esenlik sunuları arasında şükür için ve bir adağı yerine getirmek için getirilenler bulunur. Doğumdan sonraki arınma için ayrı sunu belirlenir. Sabah ve akşam sunuları günlük hizmete, Şabat ve bayram sunuları kutsal günlere aittir. Haşem’e şükretmek, geçmişteki kurtuluşu hatırlamak ve her gün sürdürülen hizmet birbirinden farklı görevlerdir. Bunların hepsine İsa’nın ölümünü haber verme görevi yüklenebilmesi için bu bağlantının Tora’da kurulması gerekir. (Şemot 12:24–27, Vayikra 3, 7:11–16, 12:6–8, Şemot 29:38–42, Bamidbar 28–29)

Sunuların adları, farklı görevlerini anlamamıza yardımcı olur. Ola bütünüyle yakılan sunudur. Şelamim ise esenlik sunusudur; onun şükür için getirilen türüne todah denir.

Günahla ilgili sunuların da ayrı adları vardır. Hatat günah sunusudur. Aşam ise belirli suç ve sorumluluklar için getirilir. Mişna Zevahim, bu sunuların kanının nereye uygulanacağını, yenebilen sunuların etini kimlerin ve ne kadar süre içinde yiyebileceğini ayrı ayrı düzenler. Sunular aynı ibadet düzeninin parçası olsa da hepsi aynı işi yapmaz.

Telafi sunusunun kime ve neye yönelik olduğu, Vayikra 5:20–26’da özellikle açıktır. Başkasının elindekini alıp bunu yalan yeminle gizleyen kişi, önce aldığını geri verir ve üzerine beşte bir ekler. Sonra aşam getirir. Mağdur, haksız yere kaybettiğini geri alır. Koç ise kişinin Haşem’e karşı işlediği ihlal için sunulur. Tora aynı olayda mağdurun hakkını ve Haşem’e karşı sorumluluğu ayrı ayrı düzenler. (Vayikra 5:20–26).

Günah sunularında Tora, yapılan hizmetin sonucunu da belirtir. Kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, kefaret yapar ve kişinin günahı bağışlanır. Belirli suçlar için iki kuş almaya bile gücü yetmeyen kişi, aynı bağışlanma hükmüyle ince un sunar. Bu sunuda bir canlının ölümü ve kanı bulunmaz. Dolayısıyla bütün günah sunularının görevini açıklamak için bir hayvanın ölümünden yola çıkmak yeterli olmaz.

Bir hayvan sunulduğunda da türü, sunulacağı yer ve kanının nasıl kullanılacağı belirlenmiştir. Vayikra’da sayılan körlük ve yaralanma gibi kusurlar, hayvanın sunuya uygunluğunu belirleyen bedensel ölçülerdir. Bir insanın günah işlemediği iddiası, bir hayvanın bu ölçülere uygunluğuyla aynı hükme bağlanamaz. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13, 1:2–5, 22:17–25)

Kurbanın kişiyi temsil etmesiyle ne kastedilir? Ramban, Vayikra 1:9 açıklamasında bunun nasıl anlaşıldığını anlatır. Ellerin hayvanın başına konması kişinin yaptıklarıyla, sözlü itiraf söyledikleriyle, iç organlar düşünce ve arzularıyla, kan ise kendi canıyla ilişkilendirilir. Kişi günahın ciddiyetini düşünür; Haşem’in merhametiyle hayvanın kendi yerine kabul edildiğini kavrar.

Temsil edilen kişi, sunuyu getiren günahkarın kendisidir. Şelah’ta da benzer açıklama Tsiyoni’den aktarılır. Bir haritadaki çizginin bir yolu göstermesi, onun hangi yol olduğunu kendiliğinden belirlemez. Kurbanın temsil anlamı taşıması da gelecekteki İsa’yı temsil ettiğini göstermez; bu bağlantı ayrıca kanıtlanmalıdır.

Hayvan sunularının yerini daha üstün bir insan kurbanının alacağı düşüncesi, Yitshak’ın bağlanmasında anlatılan olayın ters yönünde ilerler. Avraam’ın eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Devarim’de çocuklarını yakarak tanrılarına sunan ulusların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanması yasaklanır. Yeremya’da Haşem, çocukların yakmalık sunu olarak verilmesini emretmediğini söyler. İsa’nın ölümüne gönüllü bir kendini sunma anlamı verilmesi, bu ölümü Tora’nın buyurduğu bir insan kurbanına dönüştürmez. (Bereşit 22:12–13, Devarim 12:29–31, Yeremya 19:5) Sefer Haİkkarim, Devarim 12’yi açıklarken insanın daha büyük bir onur sunduğunu düşünerek kendiliğinden ibadet biçimi üretmesini eleştirir. Çocuk sunuları, bu yanlışın en ağır örnekleri arasındadır.

Yeşaya 53:10’da acı çeken kulun canı aşam, yani suçla ilgili bir telafi sunusu diliyle anlatılır. Cümle “eğer” anlamındaki im ile kurulur. Ayetin devamında kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı ve Haşem’in isteğinin onun eliyle gerçekleşeceği söylenir. Yeşaya 54:1–3 bu sözü somutlaştırır: Siyon’un çocukları çoğalır, çadırı genişler, yıkılmış şehirleri yeniden doldurur. Suç sunusu imgesinin işlevi kulun çektiği acıyı ve bundan sonra vaat edilen toparlanmayı anlatmaktır. Vayikra’nın her sunuya verdiği ayrı görev bu şiirde kaldırılmaz.

Malaki’nin anlattığı gelecekte Levi oğulları arındırılır ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunusu eski günlerdeki gibi Haşem’i hoşnut eder. Yehezkel’de bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda yapılacak sunular önderin sorumluluğuna verilir. Bunların İsrael adına kefaret için yapılacağı söylenir. Tapınak ayrıca arındırılır ve önder kendisiyle halk için günah sunusu hazırlar. Sunuların yalnız İsa’nın ölümünü anmak için yapılacağı açıklaması, peygamberin onlara verdiği kefaret ve arınma görevlerini karşılamaz. Bu görevlerin ibadetle ilgili arınma olarak açıklanması ise hizmetin gelecekte de yapılacağını zaten kabul eder. Üstelik Vayikra’daki günah sunularının ardından bağışlanma açıkça vaat edilmiştir. (Malaki 3:3–4, Yehezkel 45:15–22)

Sefer Haİkkarim, Yehezkel’in Tapınak tasvirinin bazı unsurlarının İkinci Tapınak’ta uygulandığını, fakat kabilelere ayrılmış toprak düzeni gibi birçok unsurunun o dönemde gerçekleşmediğini belirtir. Eser, tasvirin tamamının İkinci Tapınak döneminde gerçekleştiğini söylemez. Rambam’ın Hilhot Melahim 11:1’deki Maşiah tanımında da Tapınak yeniden kurulur, sunular yeniden getirilir; toprağın dinlendirilmesini ve belirli dönemlerde sahibine dönmesini kapsayan Şemita ve Yovel hükümleri yeniden uygulanır. (Hilhot Melahim 11:1)

Yehezkel, Tapınak tasvirini İsrael’in yerine getireceği görevlerle birlikte verir. İsrael yaptıklarından utandığında halka Tapınağın düzeni ve hükümleri öğretilir. Bunların korunması ve uygulanması istenir. Kohenler halka kutsalı ve sıradanı ayırt etmeyi öğretir, davalara bakar, bayram hükümlerini gözetir ve Şabat’ı kutsal tutar. Tanah, sunulara gerçek görevler verir ve gelecekte de sunulmalarını öngörür. Bu ibadetlerin İsa’nın ölümüyle görevini tamamlayıp bağlayıcılığını yitirdiği iddiası Tanah’a aykırıdır. (Yehezkel 43:10–12, 44:23–24)

Tora sunulara birbirinden farklı görevler verir ve peygamberler gelecekte de bu hizmetlerin yapılacağını bildirir. Hepsini İsa’nın ölümüne işaret etmek için verilmiş ve o ölümle bitmiş saymak, hem Tora’daki görevlerini hem de peygamberlerin gelecek tarifini değiştirir.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:2–5; 3; 4 ve 5; 7:11–16; 12:6–8; 22:17–25; Şemot 12:24–27, 29:38–42; Bamidbar 28–29; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:29–31; Yeremya 19:5; Yeşaya 53:10, 54:1–3; Malaki 3:3–4; Yehezkel 43:10–12, 44:23–24, 45:15–22. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 3, 4–5, Şemot 29:38–42.

Açıklamalarda anılan eserler: Mişna Zevahim 5; Ramban, Vayikra 1:9; Şelah, “Od kiyum ha-korban ata bi-zman ha-ze” ile başlayan açıklama, Tsiyoni aktarımı; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ile ibadet biçimleri ve Yehezkel’in Tapınak tasviri hakkındaki açıklamalar; Rambam, Hilhot Melahim 11:1.

Bu iddianın sayfası

141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.

Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.

Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.

Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.

Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.

Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.

Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.

Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.

Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.

Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

13. İddia: Maşiah yeni bir Tora getirecektir

Peygamberlerin anlattığı Maşiah çağında İsrael yeniden toplanır ve Haşem’in yolunu izler. Bu geleceğin yeni bir Tora içerip içermediğini, peygamberlerin o dönemin halkına yüklediği görevler belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Peygamberlerin anlattığı Maşiah çağında İsrael yeniden toplanır ve Haşem’in yolunu izler. Bu geleceğin yeni bir Tora içerip içermediğini, peygamberlerin o dönemin halkına yüklediği görevler belirler.

Maşiah’ın yeni bir Tora getireceğini savunan Hristiyanlar, Sinay’da verilen kutsal Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. Onlara göre Maşiah yeni bir Tora getirecekti ve İsa, Moşe’nin Tora’sını tamamlayıp yerine yeni hükümler koyarak bunu yaptı. Yeremya’nın yeni antlaşma vaadini, Yeşaya’da Tora’nın Haşem’den çıkacağı sözünü ve bazı Yahudi yorumlarındaki “yeni Tora” ifadesini bu görüşlerine dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel’in anlattığı gelecekte İsrael bir kralın yönetiminde birleşir. Haşem’in “kulum David” diye andığı kralın döneminde halk O’nun hükümlerine göre yaşar ve emirlerini yerine getirir. Yeşaya da David’in babası Yişay’ın soyundan gelecek yöneticiyi Haşem’e saygısı ve yoksullar için sağladığı adaletle tanıtır. Haşem’in hükümlerine bağlı bir yaşam, Maşiah’ın yönetimiyle birlikte vaat edilir. (Yehezkel 37:24, Yeşaya 11:1–5)

Bu yaşamı öğrenmek için başka uluslar da Yeruşalayim’e gelir. Yaakov’un Tanrısı’nın evine çıkıp O’nun yollarında yürümek isterler. “Tora Tsiyon'dan, Haşem'in sözü Yeruşalayim'den çıkacaktır.” Aynı anlatımda savaş araçları tarım araçlarına çevrilir. Mika’da herkes kendi asmasının ve incir ağacının altında korkusuzca oturur. Tora yayıldıkça ulusların yaşayışı değişir, savaşın yerini barış alır. (Yeşaya 2:2–4; Mika 4:1–4)

Yeşaya’nın כִּי תוֹרָה מֵאִתִּי תֵצֵא, “Çünkü Tora Benden çıkacaktır” sözünün ardından Haşem’in adaletinin uluslara ışık olacağı söylenir. Aynı bölümde Haşem, doğruluğu bilen ve Tora’sını zaten yüreğinde taşıyan halka seslenir. Böylece öğretiyi taşıyan halk ile onu öğrenecek uluslar aynı anlatım içinde yer alır. Yeşaya’nın cümlesinde “yeni” sözcüğü bulunmaz. (Yeşaya 51:4–7)

Yeremya’da “yeni” sözcüğü antlaşmayı niteler. Haşem, İsrael ve Yehuda’yla yapılacak antlaşmada kendi Tora’sını halkın içine koyacağını ve yüreğine yazacağını söyler.

Bu iç değişimin sonucu Moşe’nin sözlerinde açıklanır. İsrael sürgündeyken Moşe’nin “bugün sana buyurduğum” dediği hükümlere uygun olarak Haşem’e döner. Halk ülkesine getirildiğinde yüreği sünnet edilir, yani Haşem’i bütün yüreğiyle sevmesi sağlanır. Onun ardından da Moşe’nin o gün verdiği bütün emirler uygulanır. Değişen halkın yüreğidir. Önce de sonra da yerine getirilen emirler aynıdır. (Yeremya 31:30–33, Devarim 30:2–8)

Bu emirler gündelik yaşamda da yerini korur. Yehezkel’in anlattığı gelecekte kohenler halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmeyi öğretir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramları gözetilir ve Şabatları kutsal tutulur. Zekeriya’da, Yeruşalayim’e karşı gelen uluslardan sağ kalanlar her yıl Sukkot’u, yani Çardak Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkar. Gelmeyenler için yağmurun kesilmesi ve ceza vardır. Böylece uluslar İsrael’in bayramlarından birine katılır. Malaki’de ise Haşem’in büyük günü öncesinde Moşe’ye Horev’de bütün İsrael için verilen Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla birlikte hatırlanması istenir. (Yehezkel 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Malaki 3:22–24)

İddiada geçen “yeni Tora” sözü, Yeşaya’dan sonraki bir Yahudi anlatısında, gelecekteki bir ziyafetle ilgili olarak kullanılır. Vayikra Rabba, Tora’nın Vayikra kitabıyla ilgili Yahudi açıklamalarını içerir. Eserin 13:3 bölümünde iki canlıdan söz edilir: Behemot adlı hayvan ve Livyatan adlı deniz canlısı.

Anlatıda Livyatan, Behemot’u yüzgeçleriyle öldürür. Hayvan kesimiyle ilgili olağan kurallar böyle bir kesime izin vermez. Bu yüzden hayvanın etinin nasıl yenebileceği sorulur. “Benden yeni Tora çıkacaktır” sözü, bu soruya cevap olarak verilir ve “Tora’da bir yenilik” diye açıklanır. Anlatı, belirli bir hayvanın etinin nasıl yenebileceği sorusunu ele alır. Bu özel durumun bütün Sinay hükümlerine uygulanması için ayrı bir dayanak gerekir.

Bu soruya verilen cevaplar farklıdır. Toldot Yaakov Yosef’e göre yalnızca yeni bir açıklama yapılacağını söylemek, hayvanın nasıl yenebileceği sorusunu çözmez. Eser, yaratılışın ilk günlerinden kalan bu hayvanın olağan kesim şartına bağlı olmadığını söyler. Etz Yosef ise ziyafetteki izni, o duruma özgü geçici bir uygulama olarak açıklar.

Rabbi Tsadok daha geniş bir izin olabileceğini söyler. Buna göre bugün yasak olan bazı şeylere gelecekte izin verilecek ve bu iznin de Tora’nın içinde bulunduğu anlaşılacaktır. Aynı metinde Tora’nın sonsuza kadar var olduğu ve değiştirilemeyeceği belirtilir.

Başka iki açıklama, insanın Tora’yı nasıl öğrendiği üzerinde durur. Keter Şem Tov’da Lavan ve Bilam gibi kişilerin anlatılarındaki derin anlamların gelecekte açığa çıkacağı söylenir. Akedat Yitshak’ta ise Yeremya’nın yüreğe yazılan Tora vaadi, öğrenilenin unutulmayacak biçimde insanın içine yerleşmesiyle ilişkilendirilir.

Rambam, Maşiah çağını David krallığının kurulması, Tapınak’ın inşası ve dağılmış İsrael’in toplanmasıyla anlatır. Sunular yeniden getirilir. Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içerir. Yovel ise belirli dönemlerde toprağın sahibine dönmesine ilişkin hükümleri kapsar. Bu iki hüküm yeniden uygulanır. Ayrıca kalıcı bir değişiklik ile bir olay için verilen geçici talimatı birbirinden ayırır. Eliyahu’nun Karmel’de Tapınak dışında sunu getirmesi böyle bir olaya aittir. Genel hüküm sürer ve peygamber Tora’nın emirlerini kalıcı olarak kaldıramaz. (Hilhot Melahim 11:1, Hilhot Yesode HaTora 9:1, 3)

Bu yorumlarda ele alınan yenilik, kimi zaman belirli bir izin, kimi zaman da Tora’nın daha derin öğrenilmesidir. Bunların hiçbiri, Yeşaya’nın cümlesine Tora’nın kaldırılacağına dair bir hüküm eklemez. Tanah’ta Maşiah çağında Haşem’in hükümleri uygulanır, Şabat kutsal tutulur ve bayramlar kutlanır. Sinay Tora’sının İsa aracılığıyla bağlayıcılığını yitirdiği iddiası, Tanah’ın bu açık hükümlerine aykırıdır.

Gelecekte Tora’nın uluslara öğretilmesi, Sinay’ın hükümlerinin değiştirilmesi anlamına gelmez. Peygamberlerin aynı çağda uygulanacağını söylediği emirler, Maşiah’ın onları kaldırıp başka bir Tora getireceği iddiasını çürütür.

Tanah kaynakları: Yehezkel 37:24, 44:23–24; Yeşaya 11:1–5, 2:2–4, 51:4, 7; Mika 4:1–4; Yeremya 31:30–33, özellikle 32; Devarim 30:2, 6, 8 (özgün metin); Zekeriya 14:16–19; Malaki 3:22, 22–24. Yeremya atıfları Masoretik numaralandırmayladır. 31:30–33 bazı çevirilerde 31:31–34; Tora’nın yüreğe yazılması 31:32, bu çevirilerde 31:33 olarak yer alır (İbranice bölüm). Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6 olarak numaralandırılır.

İddiada başvurulan rabbinik metinler ve açıklamalar: Vayikra Rabba 13:3; Toldot Yaakov Yosef, Şemini, “Be-midraş Şemini” ile başlayan açıklama; Etz Yosef, Vayikra Rabba 13:3, “Ela letsaref” açıklaması; Resisei Layla 56:23; Keter Şem Tov, “Ki Tora hadaşa me-iti tetse” ile başlayan öğreti; Akedat Yitshak, Vayeşev, “U-vemidraş hazit” ile başlayan açıklama; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim 11:1 ve Hilhot Yesode HaTora 9:1, 3.

İlgili yazılar: Kabalat.com, “Yasa artık geçersiz mi?”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü”.

Bu iddianın sayfası

34. İddia: Hoşea 14’teki bağışlanma ancak gelecekte Maşiah’ın kanı sayesinde mümkündür

Hoşea, putlara ve dış güçlere bel bağlayan İsrael’e seslenir. Halktan neyi bırakması, kime dönmesi ve dönerken ne söylemesi istendiği aynı çağrıda açıklanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hoşea, putlara ve dış güçlere bel bağlayan İsrael’e seslenir. Halktan neyi bırakması, kime dönmesi ve dönerken ne söylemesi istendiği aynı çağrıda açıklanır.

Bu yoruma göre Hoşea 14, İsrael’in gelecekte son kez topluca tövbe edeceği günü anlatır. Görüşü savunan Hristiyanlar, o gün İsrael’in İsa’yı reddettiği için pişman olacağını söylerler. Onlara göre halk, görevini tamamladığını söyledikleri Sinay antlaşmasına ve hayvan sunularına güvenmeyi bırakıp İsa’nın bağışlanma sağlayan kanına güvenerek dua edecektir. Peygamberin sözlerle dönüş çağrısını bu kan sayesinde kabul edilecek duaya, “dudakların boğaları” ifadesini ise bağışlanmanın kurbanla ilişkisine bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hoşea’nın dönüş çağrısında hem bırakılacak yol hem de dönülecek kişi bellidir: “Dön, İsrael, Tanrın Haşem’e; çünkü suçun yüzünden tökezledin.” İsrael’e yanına sözler alması ve Haşem’den bütün suçunu kaldırmasını istemesi emredilir. Bu sözlerin ardından yeni bağlılığı dile gelir: Asur’un kurtaracağına güvenilmeyecek, atlara, yani askeri güce dayanılmayacak, insan elinin yaptığı putlara artık “Tanrımız” denmeyecektir (Hoşea 14:2–4). Peygamber, İsrael’i Haşem’den uzaklaştıran bağlılıkları bırakmaya çağırır. Bu çağrıyı Sinay antlaşmasını terk edip İsa’nın kanına güvenmek diye değiştirmek, ayetin gösterdiği yönü tersine çevirmektir.

Yanına alınacak sözler, bu dönüşün dile gelmesidir. Suç gizlenmez, kaldırılması istenir ve onu besleyen eski güven kaynakları reddedilir. Hoşea 14:3’teki boğa ve dudak imgesi de burada yer alır: “Dudaklarımızla boğaların karşılığını sunalım.” İbranice metinde gerçekten boğalardan söz edilir; dua, sunu diliyle anlatılır. Fakat ayetin emrettiği eylem, bu sözlerle Haşem’e dönmektir. Boğalara yapılan gönderme, gelecekte bir insanın kanına güvenme buyruğu taşımaz. Bir sununun dilini kullanmak ile o sununun İsa’yı temsil ettiğini söylemek arasındaki bağlantıyı Hristiyan yorum kurar. Hoşea’nın 6:6’da iyiliği ve Haşem bilgisini sunuların önüne koyması da ibadetin insanın bağlılığından koparılamayacağını gösterir.

Yoma’da bu sözler, insanın sözleriyle Haşem’e dönmesi üzerinden açıklanır. Talmud, dönüşte bulunan kişiye sanki boğalar sunmuş gibi değer verildiğini söyler. Burada boğa imgesi, insanın sözle dile getirdiği dönüşü anlatmak için kullanılır. Yoma 86b

Maor VaŞemeş şu soruyu sorar: Hoşea bu sözleri söylediğinde Tapınak ayaktaydı ve insanlar sunu getirebiliyordu; öyleyse neden dudaklardan söz etti? Ona göre peygamber insana doğru dönüş yolunu gösterir. Kişi yaptığını kabul eder, Haşem’den bağışlanma ister ve bundan sonraki davranışını düzeltmeye yönelir. Maor VaŞemeş, Şuva İsrael

Haşem’in cevabı, dönüşün kabul edildiğini açıkça ortaya koyar: “Dönekliğini iyileştireceğim, onları gönülden seveceğim; çünkü öfkem ondan döndü” (Hoşea 14:5). “Gönülden” sözü, sevginin Haşem’in kendi isteğinden doğduğunu anlatır. Bu sevgiyle İsrael’in bozulan bağlılığı iyileştirilir; sonraki ayetlerde yeniden kök salan ve ürün veren bir bitkiyle anlatılan canlılık geri gelir (14:6–9). Dönüş, Haşem’in kabulü ve halkın yeniden canlanması aynı vaadin içindedir. Bu kabulü İsa’nın ölümüne bağlamak için, boğa imgesinin ve iyileşme sözünün vermediği bir şart eklenmesi gerekir.

Beit Elohim, “onları gönülden seveceğim” sözünde bağışlanmadan sonra ilişkinin yeniden kurulmasını görür. İnsanın ağır bir günahtan sonra yaşayabileceği sonuçları ayrıca tartışırken, Haşem’e dönen kişinin O’nun sevgisine yeniden kavuştuğunu açıklar. Beit Elohim, Şaar HaTeşuva

Vaat edilen yenilenmenin gelecekte bütün İsrael’i kapsaması da onun içeriğini değiştirmez. Hoşea 3:4–5’te uzun süre kraldan ve sunudan yoksun kalacak İsrael’in sonunda Haşem’i ve kralı David’i arayacağı, O’nun iyiliğine yöneleceği söylenir. Burada David soyundan yönetim ile Haşem’e dönüş bir aradadır. Hoşea 14’ün sonunda da aynı yolun insanın hayatındaki karşılığı verilir: Haşem’in yolları doğrudur; doğrular onlarda yürür, suçlular onlarda tökezler (14:10). Gelecekteki ulusal yenilenme vaadini, insanın bugün Haşem’e dönmesiyle ilgisiz saymak bu kapanışı boşa çıkarır. Hoşea bu çağrıyı ilk Tapınak döneminde yapmıştır; kitabın başında sayılan krallar da bunu gösterir (1:1). Dolayısıyla sözlerle dönüş, yalnız Tapınak yıkıldıktan sonra ortaya çıkan bir çare olarak sunulmaz.

İsrael’in gelecekte Tora’yı bırakacağı iddiası ise aynı geleceği anlatan açık bir hükümle çatışır. Yehezkel 37:21–28’de halk ülkesine toplanır, putlarından arındırılır ve David’in yönetimi altında birleşir. O gün yapacağı şey, Haşem’in hükümlerinde yürümek ve yasalarını yerine getirmektir (37:24). Hristiyan yorumun bu dönüşle ilişkilendirdiği Eliyahu vaadi de aynı bağlılığı korur: Eliyahu’nun gelişi haber verilmeden hemen önce, Horev’de, yani Sinay’da bütün İsrael’e emredilen Moşe’nin Tora’sı hatırlatılır (Malaki 3:22–24). Hoşea’nın putlardan vazgeçme çağrısını bu hükümlerden vazgeçme çağrısına çevirmek Tanah’a aykırıdır.

Zekeriya 12:10’daki yas da İsa’nın kanını Hoşea’ya yerleştirmez. Zekeriya’da önce Yeruşalayim’e saldıran uluslara karşı Haşem’in müdahalesi anlatılır. Ardından David’in evine ve şehir halkına lütuf ve yakarış ruhu verilir; delinmiş kişi için yas tutulur. Devamında günah ve kirlilikten arınma için bir pınar açılır ve putlar ülkeden kaldırılır (13:1–2). Yas tutulması, o kişinin kanının bağışlanmayı sağlayan bedel olduğu hükmünü kendi başına taşımaz. Pınar da ayette o kişinin kanı diye adlandırılmaz. Bu bölümü İsa’yla özdeşleştirip ardından Hoşea’daki duanın yalnız onun kanına imanla kabul edileceğini söylemek, kanıtlanması gereken bağlantıyı baştan kabul etmektir.

Bu açık çağrıya “Ancak İsa’nın kanına güvenirseniz kabul edilirsiniz” şartını eklemek, peygamberin öğretisini açıklamak değildir; onun yerine Hristiyanlığın bağışlanma şartını koymaktır.

Hoşea’da İsrael’den Haşem’e dönmesi, putları ve yabancı güçlere güvenmeyi bırakması istenir. Haşem de halka sevgisini ve iyileşmeyi vaat eder. Bu vaadi İsa’nın kanına güvenme şartına bağlamak, dönüş çağrısına orada bulunmayan bir koşul koyar.

Tanah kaynakları: Hoşea 14:2–9 ve 14:10; 3:4–5; 6:6; 1:1; Yehezkel 37:21–28; Malaki 3:22–24; Zekeriya 12:9–14 ve 13:1–2. Ayet numaraları İbranice metne göredir. Hoşea 14:2–10 bazı çevirilerde 14:1–9; Malaki 3:22–24 ise 4:4–6 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

94. İddia: Eliyahu’nun göğe alınması ve tekrar gönderilecek olması İsa’nın iki gelişini kanıtlar

Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.

Bu görüşü benimseyen Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk hizmetinde İsrael’in günahlarını kınadığı için zulüm gördüğünü ve ardından göğe alındığını söylerler. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah bayramında da dile getirilen beklentiye göre halkın onu geri geldiğinde kabul edeceğini savunurlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın reddedildikten sonra göğe çıkmasını ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edilmesini önceden gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Eliyahu ile Elişa konuşarak yürürken ateşten bir araba ile ateşten atlar onları birbirinden ayırır. Eliyahu bir kasırga içinde göğe yükselir ve Elişa onu bir daha görmez. Malaki’de Haşem, büyük ve korkunç gününden önce peygamber Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Malaki’nin adıyla tanıttığı peygamber, Elişa’nın yanında göğe yükselen Eliyahu’dur. Eliyahu için verilen bu sözü İsa’nın ikinci gelişine kanıt göstermek, vaadin kimin hakkında olduğunu değiştirmektir. (Melahim Bet 2:11, 2:12, Malaki 3:23–24)

İddianın Eliyahu’nun ilk yılları hakkında kurduğu sıra da eksiktir. Karmel’de Haşem’in ateşi sunuyu yakıp tükettiğinde bütün halk yüzüstü düştü ve “Haşem, O Tanrı’dır” dedi. Eliyahu’nun çağrısına verilen bu cevap, göğe alınmasından önce yaşandı. Daha sonra onu ölümle tehdit eden İzevel’di. Eliyahu, İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden ve peygamberleri öldürdüğünden de yakındı. Tanah aynı dönemde hem halkın Karmel’deki cevabını hem Eliyahu’nun karşılaştığı düşmanlığı anlatır. İlk dönemde yalnız reddedildiğini, ancak geri geldiğinde kabul edileceğini söylemek Karmel’de olanları dışarıda bırakır. Hristiyan anlatısındaki ölüm, gömülme ve diriliş de Eliyahu’nun kasırgada göğe yükselişinde yer almaz. (Melahim Alef 18:36–39, 19:1–10)

Eliyahu’nun gelecekteki görevi de kendi adı kadar belirgindir. Babaların yüreğini çocuklarına, çocukların yüreğini de babalarına döndürecektir. Malaki, bunun hemen öncesinde bütün İsrael’e Sinay’ın diğer adı olan Horev’de Moşe’ye verilen hükümleri hatırlamalarını emreder. Gelecek için verilen söz böylece İsrael’de aile bağlarının düzeltilmesiyle ve halkın Tora’yı uygulamayı sürdürmesiyle ilişkilendirilir. Mişna Eduyot 8:7’de bilgeler, Malaki’nin sözlerine dayanarak Eliyahu’nun dünyada barış kurmaya geleceğini söyler. Pesah’ta Eliyahu’nun beklenmesi de bu peygambere verilmiş sözle ilgilidir. Bu beklentiden bir başka kişinin yeniden gönderileceği sonucu çıkmaz. (Malaki 3:22–24)

David soyundan kral farklı bir görevle tanıtılır. Yoksulların hakkını koruyarak adaletle yönetecek, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael ülkesinde güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel, dağılmış İsrael’in toplanacağını, tek kral altında birleşeceğini ve Haşem’in hükümlerine uyacağını söyler. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği açıkça yazılmıştır. Kral hakkında vaat edilen işler onun yönetimi altında gerçekleşecektir. Bu ayetler kralın ölüp sonra döneceği bir sıra vermez. Eliyahu’nun adıyla verilen sözü İsa’nın dönüşüne taşımak, Tanah’ın kralı tanımak için verdiği ölçüleri karşılamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)

Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

88. İddia: Tanah Maşiah’ın iki ayrı gelişini öğretir

Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya’daki hor görülen kişiyle Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişinin aynı Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. İsrael’in, krallığını kurmuş bir hükümdarı reddedemeyeceğini düşündükleri için iki ayrı geliş gerektiği sonucuna varırlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde reddedildi, öldü, dirildi ve göğe yükseldi. Vaat edilen barışı ve krallığı ise ikinci gelişinde kuracaktır.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah’ın Maşiah’ın iki gelişini öğrettiği iddiası yanlıştır. Zekeriya, Siyon’a gelen alçakgönüllü kralı uluslara barış duyuran hükümdar olarak tanıtır. Kral eşeğe binerek gelir. Bir sonraki ayette Haşem Efrayim’in savaş arabalarını ve Yeruşalayim’in savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın egemenliği genişler. Peygamber, geliş ile yönetimi birbirine bağlar. Kralın eşeğe binmesiyle krallığının kurulması arasına ölüm, diriliş ve yüzyıllar süren bir ayrılık koyan sıra Hristiyan öğretisinden gelir. (Zekeriya 9:9–10)

Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede, insanı andıran biri göğün bulutlarıyla gelir ve Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın huzuruna çıkarılır. Günleri Eskiden Beri Var Olan, bu sahnede yargıç olarak oturan Tanrı’dır. Yeryüzüne geri gelen biri anlatılmaz. Bu kişiye yönetme yetkisi verilir. Görüm açıklandığında krallığı Yüceler Yücesi’nin kutsallarının alacağı söylenir. Bu kişi ister halkı temsil eden bir görüntü olarak, ister onunla bağlantılı bir hükümdar olarak okunsun, görümdeki hareketi İsa’nın ikinci inişi saymak için gereken olay sırası bulunmaz.

Daniel 7’nin kendi açıklamasında aynı egemenlik sırasıyla kutsallara ve onların halkına verilir. Görüm önce simgeyi, sonra simgenin hangi topluluğa ve hangi krallığa ait olduğunu anlatır. Kutsallara savaş açan güç yargılandıktan sonra bu egemenlik kurulur. Bulutların görülmesini tek başına alıp aynı hükümdar için daha erken ve daha geç iki ayrı gelişe dönüştürmek, bu olay sırasına metinde bulunmayan bir dönem ekler. (Daniel 7:17–27).

Yeşaya 53:2–3’te kurak topraktan çıkan kök, hor görülen kulun tasviridir. Haşem bu kulu daha önce İsrael diye adlandırmış, ardından yüceltilmesini ilk ayette ilan etmiştir (49:3, 52:13). Yeşaya 11:1’deki filize ise ayrı ve açık bir soy verilir. O, David’in babası Yişay’ın kökünden çıkar. Yeşaya 60:21’de bütün halk Haşem’in diktiği fidandır, Hoşea 14:6–8’de de halk kök salar ve dallanır. Ortak bitki imgesi, bu iki özneyi aynı kişiye dönüştürmez. Yeşaya 52–54’te sürgünde aşağılanan İsrael’in yeni kuşaklarının çoğalması, Yeşaya 11’de ise David soyundan bir yönetici ve onun adaletle hükmetmesi anlatılır.

İki geliş için öne sürülen başka bir dayanak, Daniel 9’daki nagid, yani yönetici unvanıdır. Bu sözcüğün ilk gelişi, kral unvanının da ikinci gelişi anlattığı ileri sürülür. Oysa Haşem, Şemuel’e Şaul’un başına yağ sürüp onu halka yönetici olarak atamasını buyurur. Aynı Şaul, Gilgal’de halk tarafından kral ilan edilir. Bir insan, yönetici olarak meshedilip tahta oturabilir. Unvanların değişmesi, dünyadan ayrılıp ikinci kez gelmesini gerektirmez. (Daniel 9:25–26, Şemuel Alef 9:16, 11:15)

Hristiyan savı, Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünde bulut ve eşek tasvirlerinin yan yana getirilmesine de başvurur. Orada önce Yeşaya’daki kurtuluşun vaktinde gelmesiyle hızlandırılması, şartlara bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Ardından İsrael layıksa bulutlarla, aksi durumda eşek üzerinde gelişten söz edilir. Hızlandırılan kurtuluşun bir de vaktinde tekrar yaşanması gerekmez. İki ihtimalin varlığı, onları iki tarihsel geliş haline getirmez. Talmud’un Sukka 52a bölümündeki görüşlerden biri de Zekeriya’daki yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar, bir başkası kötü eğilimin ortadan kalkmasına. Ben Yosef ile Ben David’i iki ayrı figür olarak anan gelenek, aynı kişinin iki gelişi iddiasını karşılamaz. Bu metinlerden çıkarılan zorunluluk, onlara başvuran Hristiyan savının eklediği bir sonuçtur. (Yeşaya 60:22)

Tanah, ikinci bir eylemden söz ettiğinde onu kimin yapacağını belirleyebilir. Yeşaya 11:11’de ikinci kez elini uzatan Haşem’dir. Topladığı da kendi halkıdır. Hoşea 3:5’te dönecek olan halk, yani İsrael oğullarıdır. Onlar Haşem’i ve kralları David’i arayacaklardır. Eliyahu’nun göğe alınışı ile ileride gönderilmesi ise adıyla bildirilir. Melahim’de göğe alınan, Malaki’de gönderileceği söylenen kişi Eliyahu’dur. Başka bir peygamberin geri gönderilme vaadi, David soyundan kral için verilmiş bir dönüş vaadi oluşturmaz. (Yeşaya 11:11–12, Hoşea 3:5, Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)

Yeşaya’da Yişay’ın kökünden gelen yönetici yoksulları adaletle yargılar, Haşem bilgisi yayılır ve dağılmış İsrael toplanır. Yeremya, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği için David soyundan kralın “günlerinde” ifadesini kullanır. Yehezkel’de Haşem, dağılmış halkı ülkesinde tek kral altında birleştirir. Halk Haşem’in hükümlerine uyar, barış antlaşması kurulur ve Mikdaş aralarında kalır. Bu olaylar zaman içinde gelişebilir. Kral, kurduğu yönetimi sürdürürken egemenliği genişleyebilir. İsa’nın ikinci gelişi daha sonra verilmiş bir vahiy olarak ileri sürülse de Tanah’ın verdiği ölçüler yerinde durur. Barış, toplanma ve adil yönetim ortaya çıkmadan bu görevleri ikinci gelişe ertelemek, İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)

Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 diye numaralanır. Hoşea 14:6–8 için İbranice ayet numaraları kullanılmıştır. Daniel 7:13–27 · 11:1 · 60:21

Bu iddianın sayfası

192. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirerek” yürürlükten kaldırdı

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora hem yapılacak işleri bildiren buyruklar hem de geleceğe ilişkin sözler içerir. “Yerine getirmek”, bir buyruğa uymayı veya önceden bildirilen bir olayın gerçekleşmesini anlatabilir. Bir kişinin buyruğu uygulaması, o buyruğun sonraki kuşaklar için geçerli olup olmadığını belirlemez.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Matta’daki “yerine getirmeye geldim” sözünü Tora’nın İsa’nın ölümüyle tamamlandığı şeklinde okurlar. Onlara göre Tora, gerçekleşmesi beklenen bir kehanet gibi bu olayla amacına ulaşmıştır. Böylece Tora’nın buyruklarını uygulamaya devam etmek gerekmediği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir Tora buyruğunu yerine getiren kişi, kendisinden istenen işi yapar. Bir insan Şabat’ı tuttuğunda o günün buyruğunu yerine getirir. Sonraki Şabat geldiğinde buyruk yeniden uygulanır. Adil bir kralın Tora’ya uyması da halkın artık Tora’ya uymayacağı anlamına gelmez. “İsa uyguladı, öyleyse Tora’nın hükümleri bitti” sonucu, yerine getirme sözcüğünden kendiliğinden çıkmaz.

Devarim 4:2, לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ diyerek emirlere eklemeyi ve onlardan eksiltmeyi yasaklar. Aynı buyruk Devarim 13:1’de, bazı Hristiyan çevirilerindeki numaralandırmayla 12:32’de tekrarlanır. Tora, hükümlerinin bir insanın ölümüyle sona ereceğini bildirmez.

Devarim 30:1–10, İsrael’in sürgünden sonra Tanrı’ya dönüşünü anlatır. Halkın O’nun sesini dinleyip mitsvalarını yeniden uygulayacağı söylenir. 30:10’da bunların בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה, “bu Tora kitabında”, yazılı olduğu belirtilir. Devamında buyruğun halka yakın olduğu ve uygulanabileceği anlatılır (30:11–14). Gelecekteki dönüşün içeriği Tora’ya itaattir.

Yeremya 31’de yeni antlaşma İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılır. Tanrı bunun Mısır’dan çıkışta yapılan antlaşma gibi olmayacağını söyler. Ardından neyin değişeceğini açıklar. נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה, “Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.” Yeni antlaşma, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın kalbine yerleşmesini sağlar. Metnin açıkladığı değişiklik budur.

Yehezkel 36:26–27’de yeni kalp ve yeni ruh verildiğinde halkın Tanrı’nın hükümlerinde yürüyüp onları uygulayacağı bildirilir. 37:24’te David soyundan gelecek yönetici döneminde de bu bağlılık vardır. Yeşaya 2:3, ulusların Siyon’dan Tora öğreneceğini söyler. Malaki 3:22, bazı Hristiyan baskılarında 4:4, Moşe’nin Tora’sının hatırlanmasını ister. Peygamberlerin geleceğe ilişkin sözlerinde Tora ortadan kalkmaz.

İddianın dayandırıldığı Matta 5:17’de de “Ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” denir. Yunancada καταλῦσαι ortadan kaldırmak, πληρῶσαι ise doldurmak veya yerine getirmek anlamındadır.

“Yerine getirmek” fiili tek başına “bundan sonra kimse uygulamayacak” demek değildir. Matta 5:19 ayrıca en küçük buyruklardan birini bozup başkalarına bunu öğreten kişi hakkında uyarıda bulunur.

Rambam, Tora hükümlerinin kalıcı olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak kaldıramayacağını açıklar. Maşiah döneminde ise David krallığının yenilenmesini, Bet HaMikdaş’ın kurulmasını, sürgünlerin toplanmasını ve Tora’daki korban, Şemita ve Yovel hükümlerinin yeniden uygulanmasını anlatır. Korban, kutsal hizmette Tanrı’ya sunulan şeydir. Bunlar Tanah’ın devamlılık sözlerini açıklayan rabbinik kaynaklardır.

Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içeren düzendir. Yovel ise ellinci yılla ilgili özgürlük ve toprağın geri dönmesi hükümlerini kapsar.

Yahudi olmayanların hangi mitsvalarla yükümlü olduğu ayrı bir sorudur. İsrael’e verilmiş Tora’nın bir kişinin ölümüyle kaldırıldığı iddiası ise Devarim, Yeremya ve Yehezkel’in geleceğe ilişkin açık sözleriyle çelişir. Bu metinler, gelecekte halkın Tora’yı uygulayacağını bildirir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2; 13:1; 30:1–14; Yeremya 31:31–34; Yehezkel 36:26–27 ve 37:24; Yeşaya 2:3; Malaki 3:22. Yorum: Rambam, Mişne Tora, Yesode HaTora 9:1 ve Melahim 11:1–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

42. İddia: “Korban istemedin” cümlesi hayvan korbanlarının sona ereceğini bildirir

Tehilim 40’ta kurban hakkında söylenen sözün hemen yanında, Haşem’in isteğini yerine getirme arzusu anlatılır. Burada asıl soru, mezmurun kurbanla itaat arasında nasıl bir ilişki kurduğudur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 40’ta kurban hakkında söylenen sözün hemen yanında, Haşem’in isteğini yerine getirme arzusu anlatılır. Burada asıl soru, mezmurun kurbanla itaat arasında nasıl bir ilişki kurduğudur.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Tehilim 40’taki “Kurban istemedin” sözünden hayvan kurbanlarının geçici bir görev taşıdığı sonucunu çıkarırlar. Onlara göre Haşem bu sunuları bir hazırlık olarak emretti ve İsa’nın kusursuz kurbanıyla bu dönem sona erdi. Haşem’in asıl istediği tam itaatin ve günahlar için kalıcı bağışlanmanın, İsa’nın kendisini sunmasıyla gerçekleştiğini söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem’in emrettiği kurbanı sunmak da O’na itaatin bir parçasıdır. Ancak insan bir emri çiğneyip bunun yerine kurban getirerek söz dinlemiş sayılamaz. Tehilim 40’ta kurban ile itaat arasındaki ilişki böyle kurulur: Kulaklar Haşem’in sözünü işitmeye açılır ve insan O’nun isteğini yapmaya yönelir.

Tehilim 40:7–9’da “Kurban ve sunu istemedin; bana kulaklar açtın” denir. David ardından “Tanrım, isteğini yerine getirmekten hoşnutum; Tora’n içimdedir” der. İki cümlede aynı İbranice kök kullanılır: חָפַצְתָּ (hafatsta), “istedin” ve חָפָצְתִּי (hafatsti), “istedim” veya “hoşnut oldum”. David, kendisine verilen kulaklarla Haşem’in sözünü dinlemek ve O’nun istediğini yapmak ister.

Aynı kök, Şemuel Alef 15:22’de de yer alır. Şaul, Amalek hakkındaki emri tam yerine getirmemiş ve hayvanların en iyilerini bırakmıştır. Bunların Haşem’e sunulacağını söyleyince Şemuel ona şu soruyu yöneltir: Haşem kurbanlardan, kendi sözünün dinlenmesi kadar hoşnut olur mu? Cevabı açıktır: “Söz dinlemek kurbandan iyidir.” Şaul’un getirmek istediği sunu, yerine getirmediği emrin yerini tutmaz.

Menahem ben Saruk, Mahberet’te iki metin arasındaki bağı kurar. Tehilim 40’ta açılan kulakları Tanrı’nın sözlerini dinlemek ve uygulamakla ilişkilendirir. David’in “İşte geldim” sözünü de kitapta yazılı emirleri yerine getirme isteği olarak açıklar. Mahberet, zevah

Tehilim 51:18–21’de de David günahı için tövbe ederken kurbandan önce kırılmış bir yürekten söz eder. Siyon’un iyiliğini ve Yeruşalayim’in duvarlarının kurulmasını diler. Ardından Haşem’in doğru sunulmuş kurbanlardan hoşnut olacağını ve sunağa boğalar getirileceğini söyler. Tövbe ile kurban aynı duada yer alır.

Yeşaya 1:11–17’de Haşem, elleri kana bulanmış insanların kurbanlarını, tütsülerini ve bayram toplantılarını reddeder. Çok dua etseler de onları dinlemeyeceğini söyler. Ardından ne yapmaları gerektiğini açıklar: Kötülüğü bırakmalı, adaleti aramalı, yetimin ve dulun hakkını savunmalıdırlar. Aynı kitapta Haşem’e bağlanan ve Şabat’ı koruyan yabancıların sunularının kabul edileceği bildirilir. Tapınak da bütün halklar için dua evi olarak anılır. Yeşaya 56:6–7

Tiferet Şlomo, Tehilim 40 ve Yeşaya 1’i birlikte ele alır. Günah işlemeye devam edip sonradan kurban getirmeyi yeterli sayan kişiyi anlatır; kurbanın, insanın dönüşünün yerine geçemeyeceğini söyler. Tiferet Şlomo

Hoşea 6:4–7’de Haşem, İsrael ve Yehuda’nın bağlılığını çabucak dağılan sabah sisine benzetir. Onlardan sadık sevgi ve Tanrı bilgisi ister. Menorat HaMaor da bu sözleri, iyilik yapmanın değerini anlatırken kullanır. Menorat HaMaor

Mika 6:6–8’de insan Haşem’e ne sunması gerektiğini sorar. Bir buzağıdan binlerce koça, yağ ırmaklarına ve sonunda ilk doğan çocuğuna kadar uzanan bir dizi sayar. Peygamberin cevabı açıktır: Adil davranmak, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümek. Akedat Yitshak, bu sözleri çocuğun öldürülmesi yerine insanın Tanrı’ya bağlılığı ve doğru davranışıyla ilişkilendirir. Akedat Yitshak

Tanah gelecekte arınmış bir halkın ibadetini anlatırken de sunuları korur. Malaki 3:1–4’te Levi oğulları arındırılır ve doğru biçimde sunu getiren kişiler haline gelir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunusu geçmiş günlerde olduğu gibi Haşem’e hoş gelir. Yeremya 33:17–22’de David’in soyuna ilişkin vaatle birlikte, yakmalık sunu ve diğer kurbanları getiren Levi kohenlerinin, yani Tapınakta görevli din adamlarının sürekliliği de güvenceye alınır.

Yalkut Şimoni, Tapınak yıkıldıktan sonra Yeremya’nın sözleri üzerine sorulan bir soruyu aktarır. Cevapta, kohenlerin ve Levililerin kurban hükümlerini öğrenmesi, sunu getirmiş gibi değerlendirilmeleriyle ilişkilendirilir. Yalkut Şimoni, Yeremya, 321:5

Yehezkel 44:23–24, kohenlerin halka kutsalla sıradanı ve temizle kirliyi ayırmayı öğreteceğini söyler. Kohenler Haşem’in hükümlerine göre yargılayacak, bayramlarını ve Şabatlarını koruyacaktır. Yehezkel 45:15–25’te ise halk adına kefaret, yani arınma sağlamak için sunular getirilir. Tapınağın arındırılması için kanın nereye sürüleceği, bayramlarda hangi hayvanların sunulacağı anlatılır. Önder, kendisi ve halk için bir günah sunusu getirir.

Hristiyan açıklamalarından biri, gelecekte hayvan sunulacağını kabul eder; bunların İsa’nın ölümünü hatırlatacağını söyler. Başka bir açıklama, sunuları yalnız Tapınağın törensel arınmasıyla ilişkilendirir. Yehezkel ise hem İsrael adına arınmadan hem Tapınağın temizlenmesinden söz eder. Peygamberin tarif ettiği hizmette hayvanlar yeniden sunulur. Bu sunuların Tapınağın ve halkın arınmasındaki işlevi de belirtilir.

Yehezkel 43:10–12’de Tapınağın biçimi ve hükümleri halka gösterilecek, yazılacak ve uygulanacaktır. Sonraki bölümler, Şabat hizmetinden sunulacak hayvanlara kadar bu hükümleri açıklar.

Arvei Nahal, kurban sunulamadığı dönemde kurbanlarla ilgili Tora hükümlerini öğrenmeyi ve onları yerine getirme isteğini korumayı anlatır. Eser, Haşem’in sunuların fiilen getirilmesini de emrettiğini belirtir. Arvei Nahal

Tehilim 40’ın İbranicesinde “kulaklar”, Grekçe metin geleneğinde ve İbraniler 10:5’te ise “beden” yer alır. Mezmur, devamında kişinin Haşem’in isteğini yapma arzusunu ve Tora’ya bağlılığını anlatır. Aynı kişi birkaç ayet sonra “Suçlarım beni yakaladı” diyerek yardım ister. Hristiyan yorumunda bunlar başkalarından üstlenilen suçlar olarak açıklanır.

Haşem kurban emrettiğinde onu getirmek itaattir. Tehilim 40, insanın bu itaati yüreğinde de taşımasını anlatır: “Tanrım, isteğini yerine getirmekten hoşnutum; Tora’n içimdedir.” Tanah, hem bu bağlılığı hem de gelecekteki sunuları anlatır. Hayvan kurbanlarının yerini insan kurbanının aldığı iddiası, mezmurun söylediğiyle ve peygamberlerin verdiği hükümlerle uyuşmaz.

Tanah kaynakları: Tehilim 40:7–13; Tehilim 51:18–21; Şemuel Alef 15:22 (bağlam: 15:20–23); Yeşaya 1:11–17; Yeşaya 56:6–7; Hoşea 6:4–7; Mika 6:6–8; Malaki 3:1–4; Yeremya 33:17–22; Yehezkel 43:10–12; Yehezkel 44:23–24; Yehezkel 45:15–25. Ayet numaraları Masoretik metne göredir; Tehilim 40:7–9 ile 51:18–21, birçok Hristiyan baskısında 40:6–8 ile 51:16–19’dur.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Malaki 3:1 İsa’dan mı Bahsediyor?

Malaki 3:1, Hristiyan yorumunda İsa’yla ilişkilendirilen önemli ayetlerden biridir. Hristiyan İncili bu bağlantıyı açık biçimde kurar. Matta 11:10 ve Luka 7:27, “İşte elçimi gönderiyorum; o senin önünde yolunu hazırlayacak” sözünü Vaftizci Yahya’ya…

Tapınak Kurbanları: Kan, Teşuva ve Kappara

Tora’da kappara, yalnız kan dökülmesine bağlanmamaktadır. Vayikra 5:11–13’teki kansız hatat sunusu, korbanın Mizbeah üzerindeki işlevi, teşuva, vidui, Yom Kippur ve Mabet bulunmadığında geçerli olan hükümler özgün Tanah ve Rambam kaynaklarıyla incelenmektedir.

Peygamberlik (Nevuah) Nedir?

Nevuahın niteliği, Moşe’nin benzersiz peygamberliği, peygamberlik iddiasının sınanması, geçici talimatın sınırları ve Tora’nın kalıcılığı; Tanah, Rambam ve Ramhal’ın özgün kaynaklarıyla açıklanmaktadır.

Tora İsa’dan Sonra Geçersiz mi?

İbranice תּוֹרָה — Tora kelimesi “öğreti, talimat” anlam alanına sahiptir; bağlama göre hukuk ve buyruk düzenini de kapsar. Bu nedenle Tora’yı yalnız “yasa” diye çevirmek her kullanımda bütün anlamı vermez. Yahudilikte mitsvalara…

Vaftizci Yahya, İlyas Peygamber mi?

Vaftizci Yahya’nın İlyas Peygamber olduğu iddiasını, Hristiyan metinlerindeki ifadeleri ve Tanah’taki Eliyahu beklentisini karşılaştırarak inceler.