Misyoner İddiaları Arşivi

13 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

115. İddia: Devarim 17’deki görevliler yalnız yazılı Tora ayetini tekrar ediyordu

Bir dava, taraflar aynı kuralı bildiği halde çözümsüz kalabilir. Örneğin ikisi de hırsızlığın yasak olduğunu bilir, ama eşyanın kime ait olduğu konusunda anlaşamaz. Devarim 17, böyle güç bir mesele çıktığında kime başvurulacağını ve verilen kararla ne yapılacağını açıklar.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir dava, taraflar aynı kuralı bildiği halde çözümsüz kalabilir. Örneğin ikisi de hırsızlığın yasak olduğunu bilir, ama eşyanın kime ait olduğu konusunda anlaşamaz. Devarim 17, böyle güç bir mesele çıktığında kime başvurulacağını ve verilen kararla ne yapılacağını açıklar.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Devarim 17’deki kohenlerin, yani kutsal hizmet görevlilerinin ve yargıçların, halka yalnızca yazılı Tora’nın ilgili ayetini tekrar ettiklerini söylerler. Hüküm zaten Tora’da bulunduğu için, bu görevlilere kuralı yorumlama veya eldeki dava hakkında karar verme yetkisi verilmediğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 17’de çözülemeyen bir davanın yetkili görevlilere götürülmesi ve onların vereceği hükmün uygulanması emredilir. Görevlilerin yalnızca ayet tekrar ettiği iddiası, bu yargılama emrini ortadan kaldırır. Bir eşyanın çalındığı öne sürüldüğünde, hırsızlığın yasak olduğunu okumakla dava çözülmez. Eşyanın kime ait olduğu, nasıl el değiştirdiği ve tanıkların neyi doğruladığı belirlenmelidir. Aynı olay birden fazla hükmü ilgilendiriyorsa, yargıç, bu kurallardan hangisinin eldeki olaya nasıl uygulanacağına da karar vermelidir. Tora’da başvurulması emredilen görevlilere tam olarak bu iş için gidilir.

Devarim 17:8, כִּי יִפָּלֵא מִמְּךָ דָבָר לַמִּשְׁפָּט, “Yargılanacak bir mesele senin için fazla güç olursa” sözleriyle başlar. Kan dökülmesi, davalar ve yaralanmalar konusunda çözülmesi güç anlaşmazlıklar sayıldıktan sonra, Haşem’in seçeceği yere gidilmesi istenir. Oradaki Levili kohenlere ve o dönemin yargıcına başvurulacak, karar onlardan öğrenilecektir.

17:11’de yükümlülük açıkça belirtilmiştir: “Sana öğretecekleri öğretiye ve sana söyleyecekleri hükme göre davranacaksın; sana bildirecekleri sözden sağa veya sola sapmayacaksın.” יוֹרוּךָ (yoruha), “sana öğretecekler”; הַמִּשְׁפָּט (hamişpat), “hüküm, yargı” demektir. Öğretilecek ve karara bağlanacak mesele, önceki ayetlerde çözülememiş olan davadır. Ardından, orada görev yapan koheni veya yargıcı kasıtlı olarak dinlemeyen kişi için ölüm cezası öngörülür (17:12). Mahkeme kararına uyulması böylece doğrudan Tora’nın emrine bağlanmıştır.

Bu yetkiyi yalnızca okuma hizmeti saymak için, halkın çoğunun kişisel Tora nüshası bulunmadığı ve okuyamadığı öne sürülür. Kohenin yaptığı işin ilgili satırı tomarda göstermek olduğu iddia edilir. Oysa şehirdeki yargıcın çözemediği bir davayı yetkili mahkemeye götürme nedeni ayette zaten verilmiştir: Dava çözülememiştir. Okuryazar bir insanın da mülkiyetin kime ait olduğu veya bir eylemin hangi hükme girdiği konusunda yargıya ihtiyacı vardır. Üstelik şehirlerde yargıçlar bulunması ayrıca emredilmiştir. Devarim 16:18–20’de bu yargıçlardan adaletle hükmetmeleri istenir; taraf tutmak ve rüşvet almak yasaklanır. Şehirde görülen dava ile orada çözülemeyip merkezi kuruma taşınan dava, aynı yargı düzeninin iki aşamasıdır.

Moşe’nin önüne getirilen uyuşmazlıklarda da yalnız emirlerin okunmasıyla yetinilmemiştir. Taraflar arasında hüküm verilmiş, Haşem’in kuralları öğretilmiştir. İş yükü ağırlaşınca güvenilir kişiler yargıç olarak görevlendirilmiş; küçük davaların onlar tarafından görülmesi, güç davaların Moşe’ye getirilmesi kararlaştırılmıştır (Şemot 18:13–26). Öğretimle yargı arasındaki bağ, daha sonra Yehoşafat’ın Yeruşalayim’de görevlendirdiği Leviler, kohenler ve aile başkanlarında da görülür. Şehirlerden gelen kan davaları ve hukuki uyuşmazlıklar onların önüne getirilir; halkın suç işlemesini önlemek için doğru uygulama kendilerine öğretilecektir (Divre Hayamim Bet 19:8–11). Her iki olayda da bir kuralın belirli bir davaya nasıl uygulanacağı karara bağlanır.

“Sağa veya sola sapmamak” ifadesinin başka ayetlerde Tora’ya bağlılık için kullanıldığı da itiraz olarak ileri sürülür. Devarim 5:29, 28:14; Yehoşua 1:7 ve 23:6’da gerçekten bu bağlılık emredilir. Devarim 17:11’de ise aynı ifade, görevlilerin bildirdiği hükme bağlanmıştır. Tora’ya itaatin içinde, Tora’nın kurduğu yargı düzenine itaat de bulunur. Yargıçlara başvurulmasını emredip onların vereceği kararı hükümsüz saymak, aynı emrin iki yarısını birbirinden koparmaktır.

Bir emri bilmekle onu uygulayabilmek arasındaki fark, günlük hayata ilişkin mitsvalarda, yani Tora’nın buyruklarında da görülür. Şabat’ta yapılması yasaklanan işlerin sınırlarının, zarar hukukundaki “göze göz” hükmünün ve tefillinin, yani içinde Tora bölümleri bulunan küçük kutuların nasıl yapılacağının öğrenilmesi gerekir. Şemot 20:10, 21:24 ve Devarim 6:8’de emirler verilmiştir; karşılaşılabilecek her olayın bütün ayrıntıları tek tek sıralanmamıştır. Matematikte bir formülün öğrenilmesi de hangi verinin nerede kullanılacağının öğrenilmesini gerektirir. Açıklama, bilinen kuralın doğru uygulanmasını sağlar. Nehemya 8:1–8’de Tora halka okunurken Leviler tarafından okunanın anlamının açıklanması, bu öğretimin somut bir örneğidir.

Tora’ya ekleme yasağı da yorum ve karar yetkisini reddetmek için kullanılır. Devarim 4:2 ve 13:1’de Haşem’in buyruklarına ekleme ve onlardan çıkarma yapılması yasaklanırken, 17:8–12’de yargıçların öğrettiğine ve hükmettiğine uyulması emredilmiştir. Bu emirler aynı Tora’da yan yana bulunur. Bir mitsvanın eldeki davada nasıl uygulanacağına karar verilmesi, yargıca verilmiş görevin yerine getirilmesidir. Bir anayasanın mahkemeye yetki vermesiyle, mahkemenin her kararında yeni bir anayasa yazılması nasıl ayrıysa, Tora’nın uygulanmasıyla Tora’ya yeni bir buyruk eklenmesi de ayrıdır. Devarim 13:2–6’da başka ilahlara çağıran kişiye karşı konulması emredilir. Böyle bir çağrıda Haşem’in buyruğundan uzaklaşılır; yetkili yargılamada ise o buyruğun gereği belirlenir.

Vayikra 23:40, Sukkot’ta dört tür bitkinin alınmasını emreder. Yargıç, bir bitkinin bu türlerden birine girip girmediğine ilişkin anlaşmazlığı çözebilir. Bir kişinin beşinci bir tür almayı da aynı mitsvanın zorunlu parçası ilan etmesi, Tora’nın verdiği ölçüyü değiştirir. Aynı örnekte Devarim 17’nin verdiği karar yetkisi ile Devarim 4:2’nin koyduğu ekleme yasağının hangi işlere ait olduğu görülür. (Vayikra 23:40).

Karara itaat edilmesi için onun önce yeni bir kutsal metne dönüşmesi gerektiği şartı da ayette bulunmaz. Devarim 17:10–12’de, görevlilerin bildirdiği hükmün uygulanması istenir; yeni bir Tanah kitabının yazılması beklenmez. Yetki, görevli kişilere belirli bir yerde yürüttükleri yargılama için verilmiştir. Bir rabbinin kişisel görüşü, yetkili mahkemenin hükmü ve peygamberlik bu yüzden aynı yetkiyi taşımaz. Vayikra 4:13–14’te bütün İsrael’in yanılarak bir yasağı çiğnemesi ve yanlış öğrenildiğinde gereken kefaret de düzenlenmiştir. Mahkemenin hükmüne uyulması ve bir yanlış ortaya çıktığında onun düzeltilmesi, aynı Tora’nın hükümleridir.

Rabbinik hukukta bu ayrımın nasıl uygulandığı Mişna Sanhedrin 11:2’de görülebilir. Aynı Tora’yı farklı yorumlayan bilgelerin anlaşmazlığı merkezi mahkemeye taşınır. Bir bilgenin önceki görüşünü öğretmeye devam etmesiyle, insanlara mahkemenin kararına aykırı davranmalarını buyurması ayrı değerlendirilir.

Şir Haşirim Rabba 1:2, Devarim 17:11’deki öğretme ve hüküm söyleme işlerinin görevlilere verildiğine dikkat çeker. Sifrei Devarim 154’te de merkezi mahkemenin hükmüne uyma yükümlülüğü açıklanırken, özel cezanın hangi mahkemenin hangi hükmüne karşı gelinmesiyle doğacağı belirtilir. Bir görüşün söylenmesiyle bağlayıcı bir hükmün verilmesi arasındaki fark, bu somut görevler üzerinden korunur.

Bu ayrımlar kuşaktan kuşağa öğretilir. Mişna Avot 1:1’de Moşe’den sonraki aktarım anlatılır; yargıda dikkatli olmak ve Tora’yı koruyacak önlemler almak öğütlenir. Mişna Eduyot 1:4–6 ise farklı görüşlerin neden kaydedildiğini ve bir mahkemenin önceki kararı hangi şartlarla değiştirebileceğini ele alır.

Midraş Tannaim’in Devarim 17:11 açıklaması üç ayrı kaynak gösterir: kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek, Tora’nın sözlerinden belirli yorum kurallarıyla çıkarılan hükümler ve toplum için getirilen düzenlemeler. Sinay’dan aktarılan bir hükümle sonradan konmuş koruyucu bir düzenlemenin dayanağı aynı değildir.

Mişna ve Talmud’daki hukuki tartışmalarla sonraki kararlar, bir davada hangi hükmün uygulanacağını belirlemeye yardımcı olur. Aggada denilen anlatı ve öğretiler, yerel gelenekler ve kişisel yorumlar da bulunur. Bunların her biri kendi dayanağıyla değerlendirilir. Bunların tamamını “yazılı ayetin dışında kalan sözler” diye tek grupta toplamak, Tora’nın emrettiği öğretim ve yargılamayı da göz ardı eder. Devarim 17’nin açık hükmü bunun tersidir: Çözülemeyen dava yetkili görevlilere götürülecek ve verdikleri hüküm uygulanacaktır.

Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Şemot 18 (18:13–26); Devarim 16:18–20; Devarim 4:2; Devarim 13:1–6; Devarim 5:29; 6:8; 28:14; Şemot 20:10; 21:24; Yehoşua 1:7; 23:6; Vayikra 4:13–14; Divre Hayamim Bet 19:8–11; Nehemya 8:7–8 ve 8:1–6. Devarim 5:29, bazı Hristiyan çevirilerinde 5:32 olarak numaralanır.

Yorum tarihi kaynakları: Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; Mişna Sanhedrin 11:2; Şir Haşirim Rabba 1:2; Sifrei Devarim 154; Midraş Tannaim, Devarim 17:11.

Bu iddianın sayfası

116. İddia: Devarim 17’nin yargı yetkisi sonraki rabbilere geçmedi

Devarim 17, bir dava yerinde çözülemediğinde yetkili görevlilere götürülmesini ve verilen kararın uygulanmasını ister. Metin hem kohenleri, yani kutsal hizmet görevlilerini, hem yargıcı anar. Yargı görevinin sonraki kuşaklarda nasıl sürdüğünü anlamak için bu iki görevin şartlarına ve o günkü mahkemenin yetkisine bakmak gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Devarim 17, bir dava yerinde çözülemediğinde yetkili görevlilere götürülmesini ve verilen kararın uygulanmasını ister. Metin hem kohenleri, yani kutsal hizmet görevlilerini, hem yargıcı anar. Yargı görevinin sonraki kuşaklarda nasıl sürdüğünü anlamak için bu iki görevin şartlarına ve o günkü mahkemenin yetkisine bakmak gerekir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora’nın eski yargı kararlarına uyulmasını emrettiğini kabul ederler. Sonraki rabbilerin ise bu yetkiyi devralmadığını söylerler. Kohen soylarının kanıtlanamamasını ve rabbilerin birbiriyle anlaşamamasını buna gerekçe gösterirler. Ayrıca eski görevlilerin bile yeni bir davaya hüküm vermek yerine yalnızca Tora’daki mevcut hükümleri tekrar ettiğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da yargıçların kararına uyulması emredilmiştir; yargıçlık için Aharon’un soyundan gelme şartı konmamıştır. Rabbilerin kohen soyundan gelmediği gerekçesiyle yargı yetkisinin reddedilmesi, Tora’da ayrı tanımlanmış iki görevin birbirine karıştırılmasına dayanır. Kohenlik, Aharon’un soyuna bağlı kutsal hizmettir. Yargıç ise davanın ayrıntılarını dinler ve Tora’nın hangi hükmünün nasıl uygulanacağına karar verir. Aynı kişi iki görevi üstlenebilir; ancak yargıç seçimi için aranan şartlar, kohenlik soyunun belirlenmesinde aranan şartlardan ayrıdır.

Devarim 17:9’da başvurulacak kişiler “Levili kohenler ve o günlerde bulunacak yargıç” diye sıralanmıştır. הַשֹּׁפֵט (haşofet), “yargıç” demektir; kohenlerden sonra ayrı bir görev adı olarak verilmiştir. 17:12’de de “orada hizmet eden koheni veya yargıcı” dinlemeyen kişiden söz edilir. Her iki ayette kohenle birlikte yargıcın da anılması, görevin yalnız kohenlere verilmediğini gösterir. 17:10–11’de onların öğrettiğinin yapılması ve bildirdikleri hükümden sağa veya sola sapılmaması emredilir. 17:12–13’te kasıtlı itaatsizlik için ölüm cezası öngörülmüştür.

Yargıçların nasıl seçildiği Şemot 18’de doğrudan görülebilir. Moşe’den yeterli, Haşem’den korkan, güvenilir ve haksız kazançtan uzak kişiler seçmesi istenir. Halkın davaları bu görevliler tarafından görülecek, güç meseleler Moşe’ye getirilecektir (18:13–26). Moşe, Aharon’un kardeşidir; onun soyundan gelmez (Şemot 6:20). Devarim 16:18–20’de her şehir için adaletle hükmedecek yargıçların atanması emredilir. Bamidbar 11:16–17, 24–25’te de halkın işlerini yönetme yükünü Moşe’yle paylaşacak yetmiş ihtiyar, İsrael’in bilinen ihtiyarları ve görevlileri arasından seçilir. Seçimde aranan, bu işin gerektirdiği yeterlik ve halkın içindeki sorumluluktur.

Karar verecek kişiyi “o günlerde görevde olan yargıç” diye tanımlayan Devarim 17:9, kuşak değiştiğinde davaların kime götürüleceğini de belirler. Sonraki kuşağın davalarına, o anda yetkiyi taşıyan görevli bakar. Bu hüküm, her yerel yargıca bütün İsrael üzerinde aynı yetkiyi vermez. Tora 16:18’de kentlerdeki yargıçlardan, 17:8–13’te de orada çözülemeyen davaların taşınacağı yetkili yerden söz eder. (Devarim 16:18–20).

Yehoşua’ya önderlik yetkisi verilirken de kohenliğin ayrıca korunduğu görülür. Yehoşua, Moşe tarafından kohen Elazar’ın ve bütün topluluğun önüne çıkarılır; halkın kendisini dinlemesi için ona yetki verilir. Urim aracılığıyla Haşem’e danışma görevi ise Elazar’a aittir (Bamidbar 27:18–23). Urim, başkohenin göğüs giysisinde bulunur ve Haşem’e danışmak için kullanılır.

Yehoşafat’ın Yeruşalayim’de kurduğu yargıda Leviler, kohenler ve aile başkanları birlikte görevlendirilmiştir. Kan davaları, buyruklar ve hükümlerle ilgili uyuşmazlıklar onların önüne getirilir. Haşem’le ilgili işler için başkohen Amaryahu, kralla ilgili işler için Zevadyahu görevlidir (Divre Hayamim Bet 19:8–11). Yargı, yalnız para davalarıyla sınırlandırılmamış; dini yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklar da görev alanına alınmıştır.

Kohenlik soyu itirazında dayanılan Ezra 2:61–63’te ise başka bir mesele vardır. Bazı aileler soy kayıtlarını bulamadıkları için kohenlikten uzak tutulmuş, Urim ve Tumim’e başvuracak bir kohen ortaya çıkıncaya kadar en kutsal yiyeceklerden yemelerine izin verilmemiştir. Bu ailelerden kayıt istenmesinin nedeni, Aharon’un soyundan geldiklerini ve kohenlik hizmetini yapabileceklerini göstermeleridir. Ezra’daki bu şartın bütün yargıçlara uygulanması, kohenlik için gereken soy belgesini yargıçlığın şartı haline getiren bir metin çarpıtmasıdır. Tora’da yargıç seçilirken güvenilirlik ve yeterlik aranmışken, bu kişilerin yetkisi başka bir göreve ait şart üzerinden reddedilir.

Görüş ayrılıkları da yargı yetkisini ortadan kaldıran bir gerekçe olarak kullanılamaz. Devarim 17:8’de yargıca başvurma nedeni zaten çözülemeyen bir uyuşmazlıktır. Taraflar kendi aralarında karar veremediği için mesele yetkili görevlilere götürülür. Ayrıca yalnız geçmişteki bir yargıcın hükmünü beklemek emredilmemiştir. “O günlerde bulunacak yargıç” denilerek her kuşak kendi dönemindeki görevliye yöneltilmiştir. Dava bugün ortaya çıkmışsa, bugünün yetkili yargıcına başvurulacaktır. Yargı kararının da yalnız bir ayetin tekrarından ibaret olduğu iddiası, davanın neden bu görevliye götürüldüğünü açıklamaz: Yargıç uyuşmazlığı incelemeli ve hangi hükmün uygulanacağına karar vermelidir.

Bir görevin sonraki kuşaklarda sürmesi, bütün yetkilerinin her yerde aynı biçimde kullanılmasını gerektirmez. Devarim 17:8–12’de merkezi başvuru yeri, Haşem’in seçtiği yerdir. Rabbinik hukukta da yerle yetki arasındaki bu bağ korunur. Sifrei Devarim 153’te Yavne’deki mahkeme ele alınırken, 154. bölümde Yeruşalayim’deki Büyük Mahkeme ile Yavne mahkemesinin hangi özel cezayı uygulamaya yetkili oldukları ayrı ayrı ele alınır.

Mişna Sanhedrin 11:2’de bir bilgenin kendi görüşünü öğretmesiyle merkezi hükme karşı uygulama emri vermesi farklı değerlendirilir. Bet Hamikdaş çevresindeki merkezi mahkemeye ait özel ceza yetkisi, sonraki her mahkemeye aynen geçirilmemiştir. Tora’nın öğrenilmesi, hükümlerinin aktarılması ve yetkili kişilerce hukuki karar verilmesi ise kendi şartları içinde sürer.

Kohen bulunmayan mahkemenin durumu da aynı kaynaklarda açıkça ele alınmıştır. Sifrei Devarim 153’te mahkemede kohen ve Levi bulunması istenir; bulunmamaları halinde mahkemenin yine hüküm verebilmesi, Devarim 17:9’daki ayrı “yargıç” sözcüğüyle açıklanır. Aynı bölümde kişinin kendi dönemindeki ehil yargıca başvurması vurgulanır.

Öğretimin aktarılması ise Mişna Avot 1:1’de Moşe, Yehoşua, ihtiyarlar, peygamberler ve Büyük Meclis üyeleri üzerinden anlatılır. Rambam’ın Mişne Tora girişinde öğretmen ve öğrenciler daha ayrıntılı sıralanmıştır. Bu kayıtlar geleneğin aktarımı nasıl anlattığını gösterir. Burada anlatılan bağ, öğretmen ile öğrenci arasındadır. Kohenliğin babadan oğula geçen soy bağı başka bir görevle ilgilidir; birinin kaydı diğerinin yerine kullanılamaz.

Bir sözün yetkisi, kimin hangi görevle konuştuğuna bağlıdır. Hukuk profesörünün görüşüyle yüksek mahkemenin kararı aynı ağırlığı taşımaz. Benzer biçimde bir ayet yorumu, belirli bir soruya verilen hukuki cevap, yerleşmiş uygulama, aggada denilen anlatı ve öğretiler ile merkezi mahkeme hükmü kendi dayanaklarıyla değerlendirilir.

Büyük Sanhedrin’in, daha küçük mahkemelerin, sonraki yetkilendirme usullerinin ve bugünkü rabbilerin görevleri bu ayrımlarla belirlenir. Mişna Eduyot 1:4–6’da farklı görüşlerin kaydedilmesiyle önceki mahkeme kararlarının değiştirilmesi ayrı şartlarla ele alınır. Dolayısıyla bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel görüşü, unvanından dolayı Büyük Sanhedrin hükmü sayılmaz. İsa hakkında ileri sürülen iddia, Tanah’ta bildirilen şartlarla sınanır.

Yargı kararıyla yeni vahiy arasındaki fark, Bava Metsia 59b’deki tartışmanın da merkezindedir. Rabbi Eliezer’in görüşünü destekleyen göksel ses karşısında Rabbi Yehoşua tarafından לֹא בַשָּׁמַיִם הִיא, “O gökte değildir” sözü söylenir. Talmud’daki açıklamada, Tora’nın Sinay’da verilmiş olduğu ve kararın onun yargılama kurallarıyla alınacağı açıklanır; karar, o davaya bakan yargıçların çoğunluğuna göre verilir. Hakimin görevi, verilmiş Tora’nın hukukuyla hükmetmektir. Nehemya 8:7–8’de de Leviler, halka okunan Tora’nın anlamını açıklar. Öğretim ve uygulama, verilmiş metin üzerinden yürütülür.

Rabbilerin yetkisini reddetmek için ileri sürülen kohenlik şartı, yargıç için Tora’da konmamış bir şarttır. Ezra’daki soy kaydının konusu kohenlik hizmetidir; Devarim’deki başvuru emrinin konusu ise uyuşmazlığın karara bağlanmasıdır. Kohenlik için soy belgesi aranması, Tora’nın yargıçlık emrini ortadan kaldırmaz. Hristiyan iddiasındaki yanlışlık bu görev karışıklığından doğar.

Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Devarim 16:18–20; Şemot 18 (18:13–26) ve 6:20; Bamidbar 11:16–17, 24–25; Bamidbar 27:18–23; Ezra 2:61–63; Divre Hayamim Bet 19:8–11; Nehemya 8:7–8.

Rabbinik açıklama ve aktarım kayıtları: Sifrei Devarim 153–154; Mişna Sanhedrin 11:2; Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; Bava Metsia 59b; Rambam, Mişne Tora, Giriş, özellikle 3–5 ve 21.

Bu iddianın sayfası

230. İddia: Devarim 17 sonraki rabbinik otoriteyi desteklemez; yargıçlar yalnız mevcut Tora’yı tekrarlıyordu

Devarim 17, bir şehirde çözülemeyen zor bir davada ne yapılacağını anlatır. Kişi Tanrı’nın seçeceği yerde görevli kohenlere ve yargıca gider. Bu kişilerin yetkisi, Tora’yı okumalarının yanı sıra önlerine gelen anlaşmazlık hakkında ne yapmalarının istendiğine bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Devarim 17, bir şehirde çözülemeyen zor bir davada ne yapılacağını anlatır. Kişi Tanrı’nın seçeceği yerde görevli kohenlere ve yargıca gider. Bu kişilerin yetkisi, Tora’yı okumalarının yanı sıra önlerine gelen anlaşmazlık hakkında ne yapmalarının istendiğine bakılarak anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenlerin görevini Moşe’nin Tora’sında zaten yazılı olan ilgili hükmü tekrarlamakla sınırlarlar. Bu yüzden ayetin daha sonraki rabbinik yorumlara veya günümüzdeki rabbilerin İsa hakkındaki görüşlerine herhangi bir yetki vermediğini ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 17, çözülmeyen bir davada kimin karar vereceğini ve halkın bu karara nasıl uyacağını anlatır. Ayetin verdiği yetki, görev başındaki yargı kurumuna aittir. Metin, çözülmesi güç bir anlaşmazlıkta yetkili kişilerin öğreteceği hükme uyulmasını emreder.

Devarim 17:8’de kan, dava ve yaralanmayla ilgili tartışmalı yargı meselelerinden söz edilir. Sorunu çözemeyen kişi Tanrı’nın seçeceği yere gider; o günlerde görev yapan kohenlere ve yargıca başvurur.

Onlar kararı bildirir. Halkın, עַל־פִּי הַתּוֹרָה אֲשֶׁר יוֹרוּךָ, “sana öğretecekleri Tora’ya göre” ve söyleyecekleri hükme göre davranması istenir (17:9–11).

Taraflar aynı ayeti biliyor olsalar da onun davaya nasıl uygulanacağı konusunda farklı düşünebilir. Devarim 17’de yetkili kişiler bu görüş ayrılığını çözer ve önlerindeki olay hakkında hüküm verir.

Şemot 18:13–26’da Moşe’nin davaları dinlemesi ve yargıçların görevlendirilmesi anlatılır. Devarim 16:18–20 şehirlerde yargıçlar atanmasını ve adaletle hükmedilmesini ister. Nehemya 8:7–8 ise Tora okunurken halka anlamının açıklanmasından söz eder. Tora’nın öğretilmesi ve uygulanması, harflerin seslendirilmesinden daha geniş bir görevdir.

İddiaya göre sonraki rabbiler kohen soyunu gösteremediği için ayetteki yetkiye dayanamaz. Fakat Devarim 17:9, kohenlerin yanında “o günlerde bulunacak yargıç”tan da söz eder. Ayet, kohenliği ve yargıçlığı iki ayrı görev olarak anar. Avot 1:1 de kimlerin bir kohenin soyundan geldiğini sıralamak yerine, öğretinin kimden kime aktarıldığını anlatır.

Rabbinik kaynaklar Devarim 17’yi merkezi mahkemenin karar yetkisiyle ilişkilendirir. Sifrei Devarim 154, mahkemenin öğrettiği ve hükmettiği konularda kararına uyulmasını açıklar. Sanhedrin 88b’de anlaşmazlıkların alt mahkemelerden Büyük Mahkeme’ye taşınması ele alınır.

Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2’de merkezi mahkemenin görevlerini açıklar. Bunlar arasında aktarılan gelenekleri korumak, Tora’nın yorumundan çıkan hükümleri belirlemek ve koruyucu düzenlemeler yapmak vardır. Bunlar ayetin rabbinik yorumlarıdır.

Bu kaynaklardaki Büyük Mahkeme ile günümüzdeki her rabbinin kişisel görüşü aynı yetkiye sahip değildir. Rabbinik gelenekte Tora kaynaklı hükümler ile sonradan getirilen koruyucu düzenlemeler ayrı değerlendirilir. Daha çok yargıcın desteklediği görüş mahkeme kararı olur. Azınlıkta kalan görüş, mahkeme kararıyla aynı yetkiyi taşımaz. Bir rabbinin İsa hakkındaki sözü, sırf o söylediği için Devarim 17’deki mahkeme kararı veya yeni bir peygamberlik kitabı olmaz.

Devarim 4:2, verilen söze ekleme ve ondan çıkarma yapmayı yasaklar. Aynı Tora’nın Devarim 17’de zor davaları karara bağlayacak bir mahkeme öngörmesi bununla çelişmez. Yeni bir ilahi emir ilan etmek ile mevcut hükmün belirli bir olaya nasıl uygulanacağını belirlemek farklı işlemlerdir. Devarim 13 de başka ilahlara yönelten kişiye, gösterdiği işaretler nedeniyle uyulamayacağını söyler.

Devarim 17, zor ve ihtilaflı meselelerde bağlayıcı hüküm verilmesini öngörür. Bu yetkiyi yalnızca yazılı satırın tekrarıyla sınırlamak, ayetin anlattığı öğretme ve karar verme görevini karşılamaz.

Kaynaklar: Devarim 17:8–13, 4:2, 13:1–6, 16:18–20; Şemot 18:13–26; Nehemya 8:7–8; Sifrei Devarim 154; Sanhedrin 88b; Avot 1:1; Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2.

Bu iddianın sayfası

231. İddia: Devarim 17’deki kararlar Kutsal Yazı olarak kaydedilmediği için sonraki rabbinik gelenek bağlayıcı değildir

Tora, yargıçlara anlaşmazlıkları çözme görevi verir. Tanah’ta ayrıca Moşe’nin bir soruyu doğrudan Tanrı’ya sorduğu ve cevap aldığı anlatılar bulunur. Bir mahkemenin Tora’ya göre verdiği kararla Tanrı’nın doğrudan bildirdiği sözün nasıl işlediği bu örneklerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, yargıçlara anlaşmazlıkları çözme görevi verir. Tanah’ta ayrıca Moşe’nin bir soruyu doğrudan Tanrı’ya sorduğu ve cevap aldığı anlatılar bulunur. Bir mahkemenin Tora’ya göre verdiği kararla Tanrı’nın doğrudan bildirdiği sözün nasıl işlediği bu örneklerden anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Devarim 17’nin kohenlerin kararlarını Tanrı’nın bildirdiği yeni bir kutsal metin olarak kaydetmeyi emretmediğini söylerler. Devarim 4:2’deki Tora’ya ekleme yasağını da buna bağlarlar. Onlara göre bu iki ayet birlikte okunduğunda sonraki rabbinik öğretiler bağlayıcı sayılamaz.

Tanah’ın Cevabı:

Yetkili bir mahkeme, önündeki davada uyulması gereken bir karar verir. Vahiy, Tanrı’nın bildirdiği sözdür. Devarim 17, zor bir davada yetkili kişilerin kararına uyulmasını emreder. Kararların bağlayıcılığını, her birinin yeni Kutsal Yazı olarak kaydedilmesine bağlamaz.

Devarim 17:8–11’de çözülmesi güç bir yargı meselesi ortaya çıktığında kişi görevdeki kohenlere ve yargıca başvurur.

עַל־פִּי הַתּוֹרָה אֲשֶׁר יוֹרוּךָ וְעַל־הַמִּשְׁפָּט אֲשֶׁר־יֹאמְרוּ לְךָ תַּעֲשֶׂה: “Sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri hükme göre yapacaksın.” Karara neden uyulacağı ayette yazılıdır. Tora, bu kararı yetkili kişilerin vermesini ve halkın ona uymasını emreder.

Şemot 18:13–26’da görevlendirilen yargıçlar halkın davalarını çözer. Devarim 16:18–20 adaletle hüküm vermelerini emreder. Bu kararların her birinin Tanah’a eklenmesi gerektiği söylenmez. Bir kararın yazılması, sonraki kuşaklara aktarılması ve hangi durumda bağlayıcı olduğu ayrı meselelerdir.

Devarim 4:2’deki ekleme ve eksiltme yasağı da aynı Tora’dadır. “Tanrı yeni bir emir vahyetti” demekle, mevcut bir emrin anlaşmazlık konusu olan bir olayda nasıl uygulanacağını belirlemek farklıdır. Devarim 17 ikinci görevi yetkili yargı kurumuna verir.

Bamidbar 27:1–11’de Tselofhad’ın kızlarının miras talebiyle ilgili Moşe’nin izlediği yol anlatılır. Moşe meseleyi doğrudan Tanrı’ya sunar ve Tanrı’dan cevap alır. Devarim 17’de ise yetkili mahkeme, önüne gelen zor davada Tora’ya göre hüküm verir. Tselofhad’ın kızlarına verilen doğrudan ilahi cevap, her mahkeme kararının kendiliğinden yeni vahiy olduğu anlamına gelmez.

Devarim 12:21’de sıradan etin kesilmesi için “sana emrettiğim gibi” denir; pasaj bütün uygulama ayrıntılarını burada tekrar etmez. Sifrei Devarim 75 bu ifadeyi aktarılan kesim kurallarıyla ilişkilendirir. Bu rabbinik açıklama, kesimle ilgili ayrıntıların öğretildiğini söyler. Sonraki geleneğin her ayrıntısını tek bir ayetten çıkarmak için yeterli değildir. Ayet, daha önce verilen emre gönderme yapar. O emrin ayrıntılarını yeniden saymaz.

Sanhedrin 88b, bilginler arasındaki anlaşmazlıkların daha yüksek mahkemelere taşınmasını anlatır. Bava Metsia 59b’de Rabbi Yehoşua, göksel bir ses Rabbi Eliezer’i desteklediğinde “Tora göklerde değildir” der. Rabbinik anlatı, mahkemenin her görüş ayrılığında yeni bir ilahi bildirim beklemeden karar verdiğini gösterir.

Günümüzdeki her rabbinin kişisel görüşü vahiy değildir; bireysel bir karar verici ile Büyük Sanhedrin de aynı makam değildir. Tora kaynaklı hükümlerle rabbinik düzenlemeler arasında da ayrım yapılır. Rambam, Mamrim 1:1–2’de merkezi mahkemenin yorum ve karar yetkisini Devarim 17 ile ilişkilendirir.

Bir kararın Tanah’a eklenmemiş olması, Tora’nın kurduğu yargı düzeninde bağlayıcı olamayacağını göstermez. Devarim 17’de yetkili yargıcın hükmüne uymak için, hükmün yeni bir vahiy olarak kayda geçirilmesi şart koşulmaz.

Kaynaklar: Devarim 17:8–13, 4:2, 12:21, 16:18–20; Şemot 18:13–26; Bamidbar 27:1–11; Nehemya 8:7–8; Sifrei Devarim 75, 154; Sanhedrin 88b; Bava Metsia 59b; Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2.

Bu iddianın sayfası

44. İddia: Malkitsedek kohenliği gelecekte Levi kohenliğinin yerine geçecektir

Bereşit’te Avraam’ı kutsayan Malkitsedek, Aharon soyuna kutsal hizmet verilmeden çok önce yaşamıştır. Tehilim 110’da ise Malkitsedek’in adı sürekli kohenlikle ilgili bir sözde yeniden geçer. Bu sözün Aharon soyunun göreviyle nasıl bir ilişkisi olduğu, her iki metnin anlattıklarına bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit’te Avraam’ı kutsayan Malkitsedek, Aharon soyuna kutsal hizmet verilmeden çok önce yaşamıştır. Tehilim 110’da ise Malkitsedek’in adı sürekli kohenlikle ilgili bir sözde yeniden geçer. Bu sözün Aharon soyunun göreviyle nasıl bir ilişkisi olduğu, her iki metnin anlattıklarına bakılarak anlaşılır.

Bu Hristiyan yorumunda Malkitsedek’in Levi soyundan gelmeden Avraam’ı kutsamasına ve ondan ondalık, yani onda bir pay almasına dikkat çekilir. Görüşü savunanlar, Tehilim 110:4’teki sürekli kohenlik sözünü, Aharon soyuna verilen görevin geçici olduğuna delil sayarlar. Onlara göre Tora’dan sonra verilen bu ant, ölümü yenmiş İsa’nın Malkitsedek’e benzeyen göksel hizmetiyle gerçekleşti. Eski kohenliğin yerini bu hizmetin aldığını ve İsa’dan sonra soy kayıtlarının kaybolmasıyla Levi kohenliğinin sürdürülmesinin imkansız hale geldiğini söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, David’in soyundan adaletle yönetecek bir kralın yükselmesini vaat ederken, Levili kohenlerin sunu hizmetini de aynı geleceğin içine yerleştirir. Yeremya 33:17–22’de krallık ile kohenliğin devamı birlikte güvenceye alınır. Gündüzün ve gecenin belirlenmiş vakitleri değiştirilebilirse David’le ve Haşem’e hizmet eden Levili kohenlerle yapılan antlaşma da bozulabilecektir. Peygamberin beklediği gelecekte David’in hanedanı ile Levi kohenleri birlikte vardır.

Aharon, Levi kabilesindendir; ancak bütün Leviler aynı görevi yapmaz. Kohen, kutsal yerde sunu hizmetini yerine getiren kişidir. Bamidbar 18:1–7, sunak ve perdenin iç tarafıyla ilgili hizmeti Aharon’a ve oğullarına verir. Diğer Leviler onlara yardımcı olur. Aynı bölüm, Aharon’a ve soyuna ayrılan kutsal paylar için “sürekli tuz antlaşması” sözünü kullanır (18:19). Antlaşmada sürekli olarak verilmesi söylenen şey, bu kutsal paylardır. Pinhas’a da kendisini ve soyunu kapsayan sürekli kohenlik antlaşması verilir (Bamidbar 25:10–13).

Midraş Tehilim ile Mehilla de-Rabbi Yişmael, Aharon’la yapılan antlaşmanın şarta bağlı verilmediğini açıklarken bu iki ayeti birlikte kullanır. Midraş Tehilim; Mehilla de-Rabbi Yişmael

Malkitsedek, Aharon’a ve oğullarına bu hizmet verilmeden çok önce yaşamıştır. Bereşit 14:18–20 onu Şalem kralı ve Yüce Tanrı’nın koheni olarak tanıtır. Savaştan dönen Avraam’a ekmek ve şarap getirir, onu kutsar ve ondan onda bir pay alır. Hristiyan yorumunda, Levi henüz doğmamış olsa da Avraam’ın soyundan geldiği için bu payı onunla birlikte vermiş sayılır. Buradan Malkitsedek’in kohenliğinin Levi’ninkinden üstün olduğu ileri sürülür. Fakat bu karşılaşmadan sonra Haşem, Aharon’a ve oğullarına sunak hizmetini vermiştir. Yeremya da onların gelecekteki hizmetini korur.

Nedarim 32b’de Malkitsedek’in önce Avraam’ı, sonra Tanrı’yı kutsaması anlatılır. Talmud’daki açıklamada Avraam, önce Tanrı’nın kutsanması gerektiğini söyler. Kohenliğin Avraam’a geçişi, Malkitsedek’in kutsama sırasıyla ilişkilendirilir. Talmud’a göre Malkitsedek’in kohenliği çocuklarına geçmez. Nedarim 32b

Bereşit 14, Malkitsedek’in anne babasını, doğumunu veya ölümünü anlatmaz. Hristiyan yorumunda bu sessizlik İsa’nın sürekli yaşamına benzetilir. Aharon’un soyuna verilen görevin kaldırıldığına ilişkin bir söz ise bu anlatıda yer almaz.

Tehilim 110, Siyon’dan yönetim ve düşmanlara karşı zaferden söz eder. Dördüncü ayette Haşem ant içer ve hitap ettiği kişiye sürekli kohen olduğunu söyler. Ayetteki עַל־דִּבְרָתִי מַלְכִּי־צֶדֶק (al divrati Malki-Tsedek) ifadesi, birçok Hristiyan çevirisinde “Malkitsedek düzenine göre” diye çevrilir. Mezmur, Aharon oğullarının hizmetten çıkarılacağını veya sunuların sona ereceğini söylemez. Ölüm ve diriliş de bu ayette anlatılmaz.

Kohenlerin görevleri arasında öğretmek ve yargıya katılmak da vardır. Devarim 17:9, çözülemeyen davalar için Levili kohenlere ve görevdeki yargıca başvurulmasını söyler. Devarim 33:10 ise Levi’nin hem öğretme hem de sunu görevini anar. Tehilim 110, sözü edilen kohenin kendisini başkalarının günahları için kurban edeceğini söylemez.

Tehilim 110’daki ant, Tora’dan sonra verilmiştir. Yeremya ve Malaki de daha sonraki dönemlerde konuşur. Malaki 3:1–4, Levi oğullarının altın ve gümüş gibi arıtılacağını, ardından Haşem’e doğrulukla sunu getireceklerini bildirir. Yehuda ve Yeruşalayim’in sunusu eski günlerde olduğu gibi kabul görecektir. Arınan kişiler, yine Levi oğullarıdır.

Yehezkel 44:15–16, kutsal yerde hizmet edecekleri adıyla belirtir: הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם בְּנֵי צָדוֹק, yani “Levili kohenler, Tsadok oğulları”. Onlar Haşem’e yaklaşacak, yağ ve kan sunacaktır. Aynı bölüm, görevini koruyan bu aileyle putlara hizmet etmiş Levileri birbirinden ayırır (44:10–16). Tsadok oğulları halka kutsalla sıradanı, temizle kirliyi ayırmayı öğretecek; anlaşmazlıkları Haşem’in hükümleriyle çözecek; bayramları ve Şabat’ı koruyacaktır (44:23–24).

Yehezkel 44:10–16, Levi kabilesi içinde de hangi ailenin hangi işe yetkili olduğunu belirler. Halk putlara yöneldiğinde onu izleyen Leviler, kapılarda ve halkın önünde hizmet eder. Kutsal görevi koruyan Tsadok oğulları ise Haşem’e yaklaşır, kanı ve yağı sunar. Peygamber, aynı kabile içindeki iki görevi ayırarak eski kohenliği geleceğin Tapınağına yerleştirir. Malkitsedek’ten geldiği öne sürülen yeni bir kohenlik, bu ailelere verilen görevleri açıklamaz. (Yehezkel 44:10–16).

Hristiyan yorumlarından biri, bu Tapınağı ve kohenleri Kilisenin sembolü olarak okur. Yehezkel ise belirli aileleri adlandırır; onların geçmiş davranışları ile gelecekte yapacakları görevleri birbirinden ayırır. Malaki de Levi oğullarının arınıp sunu getireceğini söyler.

Başka bir itiraz, Yehezkel’in anlattığı Tapınağın halkın tövbesine bağlı olduğunu ve bu şart gerçekleşmediği için Levi kohenliğiyle ilgili sözün geçersiz kaldığını ileri sürer. Yehezkel 43:10–12, halkın yaptıklarından utanmasıyla Tapınağın planının ve kurallarının onlara açıklanmasını ilişkilendirir. Yeremya ise Levili kohenlerle yapılan antlaşmayı gündüz ve gece düzenine bağlar. Yehezkel’deki şart, görevin başka bir soya verileceğini söylemez.

Bazı Hristiyan açıklamaları gelecekte gerçek bir Tapınak ve Levili kohenler bulunacağını kabul eder. Onlara göre sunular İsa’yı anacak veya yalnız törensel arınma sağlayacaktır. Kohenler Haşem’in emriyle hizmet ediyorsa Levi kohenliği de devam ediyor demektir. Yehezkel, bu hizmeti İsa’yı anma töreni olarak adlandırmaz. Gökte başka bir kohenlik bulunduğu iddiası da peygamberin yeryüzünde sürdürdüğü görevi kaldırmaz.

Ezra 2:61–63’te bazı aileler kohen olduklarını gösteren soy kayıtlarını bulamaz. Bu nedenle kohenlikten uzaklaştırılır ve durumları açıklığa kavuşana kadar en kutsal yiyeceklerden yemelerine izin verilmez. Belge eksikliği, bu ailelerin durumunu etkiler. Ezra’daki olay, İsa’dan sonra bütün kohen soylarının kaybolduğunu da bildirmez.

Tapınak hizmeti kesintiye uğradığında da Yeremya’nın sözü yerinde durur: David’in krallığı ve Levili kohenlerin hizmeti gelecek vaadinde birlikte korunur. Malkitsedek’in kohenliğinin Levi kohenliğini ortadan kaldırdığı iddiası, Yeremya’nın, Malaki’nin ve Yehezkel’in bu sözlerine aykırıdır.

Tanah kaynakları: Bereşit 14:18–20; Bamidbar 18:1–7, 19; Bamidbar 25:10–13; Devarim 17:8–13; Devarim 33:8–11; Tehilim 110:1–7; Yeremya 33:14–26; Malaki 3:1–4; Yehezkel 43:10–12; 44:10–16, 44:23–24; Ezra 2:61–63. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Bereşit 14:18–20; Bamidbar 18:1–7.

Bu iddianın sayfası

117. İddia: Rabbinik görüş ayrılıkları dini hukuk otoritesinin geçersizliğini gösterir

İki yargıç, bir davada aynı kuralı farklı uygulayabilir. Mahkeme bu görüşleri dinler ve uygulanacak kararı verir. Bir hatanın nasıl düzeltileceği de ayrı bir konudur. Tora’nın bu konularda ne dediğine bakarak görüş ayrılığının mahkemenin karar verme yetkisini etkileyip etkilemediği anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

İki yargıç, bir davada aynı kuralı farklı uygulayabilir. Mahkeme bu görüşleri dinler ve uygulanacak kararı verir. Bir hatanın nasıl düzeltileceği de ayrı bir konudur. Tora’nın bu konularda ne dediğine bakarak görüş ayrılığının mahkemenin karar verme yetkisini etkileyip etkilemediği anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bet Şammay ile Bet Hillel adlı iki Yahudi okulunun hukuk konularında farklı görüşleri olduğuna dikkat çekerler. Rabbilerin Maşiah, yani Mesih hakkında da farklı açıklamalar yaptığını söylerler. Onlara göre yanılabilen veya birbirine karşı çıkan rabbilerin İsa hakkındaki sözleri Tanrısal ilhama, yani Tanrı’dan gelen bir bilgiye dayanmış sayılamaz. Bu ayrılıklardan, rabbilerin dini hukuk alanındaki yetkisinin de geçersiz olduğu sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da uyuşmazlıkları karara bağlama yetkisi insan yargıçlara verilmiş, insanın yanılması halinde ne yapılacağı da düzenlenmiştir. Görüş ayrılıklarından yargı yetkisinin yokluğuna ulaşılması, bu iki açık hükümle çelişir. Devarim 17:8–13’te güç davaların yetkili kohenlere ve yargıca götürülmesi, verilen kararın uygulanması emredilir. Vayikra 4:13–21’de ise topluluğun yanılarak bir yasağı çiğnemesi ve yanlış öğrenildiğinde günahın giderilmesi için ne yapılacağı, yani kefaret düzenlenir.

Bir borcun ödenip ödenmediği konusunda anlaşmazlık çıktığında, iki tarafın kendi görüşünü söylemesiyle dava çözülmez. Tanıkların ne bildiği, ödemenin yapılıp yapılmadığı ve hangi kuralın uygulanacağı belirlenmelidir. Devarim 17:8 bu ihtiyaçtan başlar: כִּי יִפָּלֵא מִמְּךָ דָבָר לַמִּשְׁפָּט, “Yargılanacak bir mesele sana güç gelirse.” Kan, dava ve deri belirtisiyle ilgili ayrımlar ve şehirlerdeki uyuşmazlıklar sayıldıktan sonra, Haşem’in seçtiği ortak yargı yerine gidilip görevli kohenlere ve o dönemin yargıcına başvurulması istenir. 17:11’de, “Sana öğretecekleri Tora’ya ve bildirecekleri hükme göre yapacaksın” denir. Anlaşmazlık yüzünden yargıya başvurulması emredilmişken, anlaşmazlığın kendisinin yargı yetkisini yok ettiği söylenemez.

Moşe’nin bütün davaları tek başına gördüğü dönemde yük ağırlaşınca başka yargıçlar atanmış, güç meselelerin Moşe’ye getirilmesi kararlaştırılmıştır (Şemot 18:13–26). Devarim 16:18–20’de de şehirlerde yargıçların görevlendirilmesi emredilmiş; rüşvet ve taraf tutma yasaklanmıştır. Atama, yargılama ve yanlış davranışın önlenmesi aynı düzenin içindedir. Tıpta yanlış teşhis konduğunda teşhis yeniden incelenir; mühendislikte hatalı hesap bulunduğunda hesap düzeltilir. Bir hatanın bulunması, ilgili işin bütün uzmanlık ve denetim yollarının geçersiz olduğunu göstermez. Hatanın ne olduğu ve hangi gerekçeyle düzeltilmesi gerektiği gösterilir.

Vayikra 4:13’te וְאִם כָּל־עֲדַת יִשְׂרָאֵל יִשְׁגּוּ, “Bütün İsrael topluluğu yanılırsa” denir. Yapılmaması gereken bir fiil işlenmiş, fakat yapılan hata topluluğun gözünden kaçmıştır. Sonraki ayette günahın öğrenilmesi ve topluluk adına getirilecek sunu belirtilir. Bir davranışta topluca birleşilmiş olması, o davranışı doğruya çevirmemiştir. Hata öğrenildiğinde onun gereği yerine getirilecektir. Devarim 4:2’de de Haşem’in buyruklarına ekleme ve onlardan çıkarma yapılması yasaklanmıştır. Yargıçlara verilen görev, Haşem’in buyruklarını uygulamaktır; yanlış bir kararla yasak fiilin doğruya dönüştürülmesi değildir.

Yanlış bir mahkeme kararına güvenerek hareket eden kişiyle, kararın yanlış olduğunu bildiği halde onu uygulayan kişinin sorumluluğu da rabbinik hukukta ayrılmıştır. Sifra’nın Vayikra Dibbura de-Hovah 4:2 açıklamasında “İsrael topluluğu” Büyük Sanhedrin’le, yani merkezdeki en yetkili mahkemeyle ilişkilendirilir. Mişna Horayot 1:1–2’de mahkemenin kararına güvenen kişi, hatayı bilen ve hüküm verebilecek yeterlikte olduğu halde aynı fiili işleyen kişiden ayrı değerlendirilir. Mahkemenin hatasını fark edip kararından dönmesi de ayrıca ele alınmıştır. Böylece sorumluluk, hem kişinin bildiğine hem de mahkemenin kararına göre belirlenir.

Talmud’un Eruvin 13b bölümü, Bet Şammay ile Bet Hillel’in tartışmasını ve hangi görüşün uygulanacağını ayrı ayrı anlatır. İki okulun üç yıllık tartışmasının ardından göksel sesle iki tarafın sözleri “yaşayan Tanrı’nın sözleri” diye anılır; uygulanacak hüküm ise Bet Hillel’e bağlanır. Bet Hillel’in karşı tarafın görüşünü öğrenmesi ve kendi görüşünden önce aktarması da övülür. Karşı delilin öğrenilmesi, verilecek kararın dayanağını anlamak içindir. Bir görüşün öğrenilmeye değer bulunmasından, birbirine karşıt iki kararın aynı davada birlikte uygulanacağı sonucu çıkmaz.

Uygulanmayan görüşlerin neden korunduğu Mişna Eduyot 1:4–6’da açıklanır. Şammay ile Hillel’in bazı görüşlerinden dönmesi, kendi kanaatinde inat edilmemesi için kaydedilmiştir. Azınlık görüşü, ileride bir mahkeme tarafından değerlendirilebilmesi için saklanır; önceki mahkeme kararının değiştirilmesi de belirli şartlara bağlanır. Rabbi Yehuda tarafından başka bir gerekçe verilir: Bir kişiye belli bir gelenek ulaştığında, bunun kimin görüşü olduğu tanınabilmelidir. Bir hesap dosyasında ara işlemler korunduğunda sonucun nasıl bulunduğu izlenebilir. Bu kayıtlarda da karara ulaşılırken değerlendirilen görüşler korunur.

Devarim bir kentin yargıçlarını tayin etmeyi ve gerektiğinde çözülemeyen davayı ortak yargı yerine taşımayı ayrı ayrı emreder. Birinci aşamada farklı kararlar ortaya çıkabilir. İkinci aşamada taraflar, hangi hükmün uygulanacağını yetkili yerden öğrenir. Bu düzen, farklı görüşlerin hangi noktaya kadar tartışılabileceğini ve hangi noktadan sonra fiili kararın tarafları bağladığını belirler. (Devarim 16:18 ve 17:8–13).

Rabbi Meir’in büyük bilgisine rağmen hükmün neden her zaman onun görüşüne bağlanmadığı da Eruvin 13b’de tartışılır.

Bava Metsia 59b’de Rabbi Eliezer’in görüşüyle diğer bilgelerin kararı birlikte kaydedilir. Eruvin 46b’de ise Rabbi Meir ile Rabbi Şimon arasındaki görüş ayrılığında hangi ilkenin uygulanacağı sorulur. Soru תֵּיקוּ (teyku) sözüyle, yani çözüme bağlanmadan bırakılır. Bu örneklerde kabul edilmiş hükümler, reddedilmiş görüşler ve henüz çözülmemiş sorular vardır. Bunların hepsi aynı anda uygulanması gereken emirler gibi gösterilirse, bir tartışmanın kaydıyla o tartışmada alınmış karar birbirine karıştırılır.

Hukuki açıklamaların tamamının peygamberlik gibi değerlendirilmesi de aynı karışıklığın başka biçimidir. Devarim 17’de davayı inceleyip hükme bağlayan görevliler, 18:15–22’de ise Haşem’in sözünü bildiren peygamber ve O’nun söylemediğini O’nun adına söyleyen kişi ele alınır. Nehemya 8:7–8’de halka okunan Tora’nın anlamı Leviler tarafından açıklanır. Bir davada karar vermek, peygamberlik sözünü aktarmak ve yazılı metni öğretmek ayrı işlerdir. Hepsine “ilham” adı verilip birindeki görüş ayrılığından diğerlerinin geçersizliği çıkarılamaz.

Bava Metsia 59b’de Rabbi Yehoşua’nın “O gökte değildir” sözü de yargılamanın verilmiş Tora üzerinden yürütülmesine bağlanır. Rabbi Yirmeya tarafından Tora’nın Sinay’da verildiği ve Şemot 23:2’deki “çoğunluğa göre yönelme” ifadesi hatırlatılır. Aynı ayette kötülük için çoğunluğun ardından gidilmesi ve davanın eğilip bükülmesi yasaklanmıştır. Çoğunlukla karar verilmesi, bu hukuk içinde uygulanan bir usuldür. Bir fiziksel olay hakkında çok sayıda kişinin aynı kanaatte olması olayın kendisini değiştirmez; mahkemede ise bir uyuşmazlık hakkında hangi hükmün uygulanacağı karara bağlanır.

Tosafot, Bava Metsia 59b’deki göksel ses ile Eruvin’de Bet Hillel hakkında duyulan sesi karşılaştırır. İlkinde ses, Rabbi Eliezer’in görüşünü mahkemedeki çoğunluğa karşı destekler. Bet Hillel ise zaten çoğunluktur.

Maşiah hakkındaki farklı sözlerin aktarılmasında da görüşle ona verilen cevap birlikte korunmalıdır. Sanhedrin 98b–99a’da Rabbi Hillel’in Maşiah’la ilgili beklentinin Kral Hizkiyahu’nun döneminde zaten gerçekleştiğini söyleyen görüşü aktarılır. Rav Yosef tarafından buna Zekeriya 9:9 ile itiraz edilir: Hizkiyahu’dan sonra yaşamış olan peygamber, Yeruşalayim’e kralının geleceğini bildirir. Gelecekteki vaadin daha önce bütünüyle gerçekleştiği söylenirse, peygamberin tarih içindeki yeriyle sözü birbirine aykırı hale getirilir. Rabbi Hillel’in bu sözü, Bet Hillel okulunun kabul edilmiş bir hukuk hükmüyle aynı türden değildir. Hukuki hüküm, aggada denilen anlatı ve öğretiler, ayet yorumu ve geleceğe ilişkin tahminler aynı gerekçelerle doğrulanmaz. Leo Baeck’e atfedilen, Maşiah’ın ideallerin kişileştirilmesi olduğu görüşü de bir yorumcuya atfedilen düşüncedir; Tanah’taki vaadin yerine geçirilemez.

İsa hakkındaki bir iddianın doğruluğu da bir rabbinin unvanıyla belirlenmez; Tanah’ın ifadeleri ve gerçekleşmesi gereken olaylarla belirlenir. Bir rabbinin yanlış görüşü gösterildiğinde o görüş yanlışlanmış olur. Bundan Tora’nın yargıç atama ve yetkili hükme uyma emirlerinin geçersizliğine ulaşılamaz. Görüş ayrılıklarının varlığından bütün rabbinik yetkinin yokluğu sonucunu çıkaran Hristiyan iddiası, uyuşmazlığı çözmek için verilmiş yetkiyi uyuşmazlığın kendisiyle reddeder. Devarim’de ise tam da bu uyuşmazlık ortaya çıktığında yetkili yargıya başvurulması emredilmiştir.

Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Devarim 16:18–20; Devarim 4:2; Devarim 18:15–22; Şemot 18:13–26; Şemot 23:1–3; Vayikra 4:13–21; Nehemya 8:7–8; Zekeriya 1:1 ve 9:9.

Rabbinik açıklama ve tartışma kaynakları: Sifra, Vayikra Dibbura de-Hovah 4:2; Mişna Horayot 1:1–2; Mişna Eduyot 1:4–6; Eruvin 13b ve 46b; Bava Metsia 59b; Tosafot, Bava Metsia 59b, “Lo başamayim hi”; Sanhedrin 98b–99a. Leo Baeck’e atfedilen görüş, aktarıldığı biçimiyle ele alınmıştır.

Bu iddianın sayfası

160. İddia: Yeşaya 53:10–11 kulun ölümden dirileceğini bildirir

Yeşaya 53’te kul hakkında önce ölüm ve mezar dili kullanılır. Ardından soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı bildirilir. Bu sözlerin ne anlattığını anlamak için Tanah’ın hem bir insanın ölümünden hem de bir halkın yıkımdan sonra yeniden ayağa kalkmasından nasıl söz ettiğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te kul hakkında önce ölüm ve mezar dili kullanılır. Ardından soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı bildirilir. Bu sözlerin ne anlattığını anlamak için Tanah’ın hem bir insanın ölümünden hem de bir halkın yıkımdan sonra yeniden ayağa kalkmasından nasıl söz ettiğine bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:8–11’de ölümle ilgili sözleri, kulun sonradan soyunu göreceği ve uzun yaşayacağı vaadiyle birleştirirler. Onlara göre kul öldükten sonra yaşayacağı için bu sözler İsa’nın dirilişini ve sonsuza dek yaşamasını haber verir. Kulun soyunu da İsa’ya inananlar olarak yorumlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:8–9, yaşayanlar diyarından koparılmayı ve mezarı anlatır. 53:10–11’de aynı kul soyunu görür, günleri uzar ve çektiği emeğin karşılığıyla tatmin olur. Henüz şiirin başında, bir zamanlar hor görülen İsrael’in yükseltileceği bildirilmiştir (52:13–15). Onun neye döndüğünü ise sonraki bölüm gösterir. Siyon’un çocukları artar ve sürgünde ıssız kalan kentler yeniden dolar (54:1–3).

Yehezkel 37:11–14, bu dilin nasıl işlediğini peygamberin kendi açıklamasıyla verir. Kuru kemikler “bütün İsrael evi”dir. “Mezarlarınızı açacağım” sözünü “sizi İsrael toprağına götüreceğim” vaadi izler. Halk ölüme benzetilen bir yıkımdan sonra yeniden kurulabilir. Yeşaya’nın mezardan soy ve uzun yaşama uzanan dili de bir halkın tarihine uygulanabilir.

Yeşaya 53:10’daki יִרְאֶה זֶרַע יַאֲרִיךְ יָמִים, yir’eh zera, ya’arikh yamim, “soy görecek, günlerini uzatacak” demektir. Zera soy veya nesil anlamına gelir. Yeşaya 41:8, 48:19 ve 59:21’de soyun devamı için kullanılır.

Sözcük başka yerlerde mecazi olarak da kullanılabilir: Yeşaya 57:3–4’te kötülük yapan topluluk, soy diliyle nitelenir. Dolayısıyla kelimenin mecazi kullanımı mümkündür; fakat bu, 53:10’da İsa’ya inananların kastedildiğini göstermez. Siyon’un çocuklarına ilişkin devam bölümü, İsrael’in gelecek kuşaklarını anlamak için açık bir bağlam sunar.

“Günlerini uzatmak” Tanah’ta yaşam süresini ve kuşaklar boyunca devamı ifade eder. Devarim 17:20’de Tora’ya bağlı kralın ve oğullarının İsrael’deki yönetiminin sürmesi için kullanılır. Tanah bireysel dirilişi açıkça anlatırken ölülerin yaşayacağını veya toprakta uyuyanların uyanacağını söyler (Yeşaya 26:19, Daniel 12:2). 53:12’de kulun yaptığı ise suçlular için yakarmaktır. Yeşaya 53:10–11’de vaat edilen, soy görmek ve emeğin karşılığına ulaşmaktır. Ebedi olduğuna inanılan bir varlığın göksel konumuna dönmesi ile günlerin uzatılması aynı şey değildir.

53:10’daki aşam sözcüğü de iddianın başka bir parçasıdır. Bu sözcük korban hukukunda suç korbanı için kullanılır; suç ve karşılık anlamlarıyla da ilişkilidir. אִם־תָּשִׂים אָשָׁם נַפְשׁוֹ cümlesindeki eylemi kimin yaptığı ve cümlenin nasıl çevrileceği tartışılır: Fiil biçimi “sen koyarsan” veya “o koyarsa” diye çözümlenebilir. Bu fark, “onun canını suç sunusu yaparsan” ve “canı bir suç sunusu sunarsa” okumalarına yol açar. İlk okumada can sunu olarak anlatılır; ikinci okumada sunuyu getiren kulun kendisidir.

İbn Ezra ifadeyi suçun kabul edilmesi ve itirafıyla açıklar; kurtuluşu görecek olanlardan ve çocuklarından söz eder. Raşi de ifadeyi karşılık ve kulun yaşamı üzerinden açıklar. Bunlar ayetin zorunlu olarak insanın korban edilmesi anlamına gelmediğini gösteren yorumlardır.

Tora’da Yitshak’ın kesilmesi durdurulur (Bereşit 22:12–13). Devarim 12:31, çocukların ateşte sunulmasını Tanrı’nın nefret ettiği uygulamalar arasında sayar. Yeşaya’daki aşam sözcüğünden insan korbanının Tora’nın yeni bir gereği olduğu sonucu çıkarılamaz.

Metnin eski yazmaları ve çevirileri arasında bir fark daha vardır. Masoretik metinde 53:11’de “görecek” fiilinden sonra görülen şey belirtilmez. Büyük Yeşaya Parşömeni gibi bazı eski İbranice yazmalar ise “ışık görecek” okumasını taşır; eski Yunanca çeviride de ışık sözcüğü bulunur. İyov 33:28–30’da ışık, ölüm çukurundan kurtuluş ve yaşamla ilişkilendirilir. Bu eski okuma, acının ardından yaşam ve kurtuluş görüntüsünü güçlendirebilir; İsa’nın üçüncü gün dirildiğini söylemez.

İbn Ezra ve Radak bölümü İsrael’in sürgünü ve kurtuluşu bağlamında okur. İbn Ezra ayrıca soy görme ve günlerin uzaması ifadelerinin İsa’nın bilinen yaşamına uygulanmasına karşı çıkar. Targum Yonatan, 52:13’te Maşiah’tan söz etmesine rağmen 53:10–11’i halkın arınması, Maşiah’ın krallığını görmesi, çocuklarının çoğalması ve ulusların boyunduruğundan kurtuluşu üzerinden genişletir. Bunlar metnin eski yorumlarıdır; ayetin kendi sözleriyle karıştırılmamalıdır.

Yeşaya 53:11, kulun emeğinin karşılığını görüp tatmin olmasını ve bilgisiyle birçoklarını doğruya yöneltmesini bildirir. 53:12’de ödül, payını almak ve ganimeti paylaşmak olarak anlatılır. 54. bölüm de çocuklar ve yeniden yerleşilen kentler hakkında konuşur. Yeşaya 65:20–23 de uzun ömrü, evlerinde yaşayan ve çocuklarıyla bağlarının ürününü yiyen bir halkla birlikte anlatır. İsa’nın üçüncü gün dirilmesi, göğe yükselmesi ve soyunun takipçileri olması, bu tarihsel ödüllerin her birine başka bir anlam yüklenerek ayete bağlanmıştır.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:8–12; 54:1–3; 41:8–9, 48:19, 49:3, 57:3–4, 59:21, 65:20–23; Yehezkel 37:11–14; Devarim 17:20; Yeşaya 26:19; Daniel 12:2; İyov 33:28–30; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:31. Yorum ve metin tanıkları: Targum Yonatan, Yeşaya 53:10–11; Emanuel Tov, Yeşaya metin tanıkları.

Bu iddianın sayfası

41. İddia: Tehilim 40 kusursuz Maşiah’ın konuşmasıdır

Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.

Tehilim 40’ı İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, mezmurda konuşan kişinin kusursuz Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Onlara göre İsa, Haşem’in isteğini yapmak için geldi ve kendisi için hazırlanan bedeni insanların günahları uğruna sundu. Hayvan kurbanlarını bu son kurbana hazırlık sayarlar. İsa gelince o kurbanların görevinin tamamlandığını savunurlar. David’in sözlerinin kendi yaşadıklarından doğmuş olabileceğini de kabul ederler, ancak bu sözlerin asıl ve eksiksiz karşılığını İsa’da bulduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Tehilim 40’ın başlığı mezmuru David’e bağlar. David, Haşem’in kendisini ağır bir sıkıntıdan kurtardığını anlatır. Ardından O’nun isteğini yapmaktan hoşlandığını, Tora’nın içinde olduğunu söyler. Aynı mezmurun ilerleyen bölümünde ise kendi suçlarından söz ederek yeniden yardım ister. Bu sözler, sıkıntı yaşayan, Haşem’e bağlanan ve kendi hatalarıyla yüzleşen bir insanın duasıdır.

David, Haşem’in onu bir çukurdan ve balçıktan çıkardığını, ayaklarını kayanın üzerine koyduğunu ve ağzına yeni bir şarkı verdiğini söyler. Bu kurtuluştan sonra şöyle konuşur: “Kurban ve sunu istemedin; bana kulaklar açtın; yakmalık sunu ve günah sunusu talep etmedin.” Sonra ekler: “İşte geldim... Tanrım, isteğini yerine getirmekten hoşnutum; Tora’n içimdedir.” David’in karşılığı, Haşem’in sözünü dinlemek ve O’nun isteğini yerine getirmektir. Tehilim 40:1–9

Menahem ben Saruk, Mahberet adlı eserinde kulakların açılmasını Tanrı’nın sözlerini işitmek ve yerine getirmekle ilişkilendirir. Ona göre “İşte geldim” diyen kişi, kitapta yazılı olanı yapmaya hazır olduğunu söyler.

Ohr HaMeir ise Raşi’nin kulakları Tora sözlerini işitmekle ilişkilendiren açıklamasını aktarır; ardından insanın günlük konuşmalarda bile kendisine yol gösterecek bir öğüt duyabilmesini anlatır. Mahberet, zevah; Ohr HaMeir

Şemuel’in Kral Şaul’a söylediği söz, itaat ile kurban arasındaki ilişkiyi açıklar. Şaul, Haşem’in emrine aykırı olarak sağ bırakılan hayvanları kurban etmekten söz eder. Şemuel ona, “Söz dinlemek kurbandan iyidir” der. Kurban sunmak, çiğnenen buyruğun yerine geçmez. Şemuel Alef 15:20–23

Tehilim 51’de de benzer bir anlatım vardır. David önce kırılmış ve pişmanlık duyan yüreğin değerinden söz eder. Ardından Haşem’in doğru sunulmuş kurbanlardan hoşnut olacağını ve sunağa boğalar getirileceğini söyler. İki ifade aynı duada yer alır: İnsan Haşem’e döner ve O’nun buyurduğu hizmeti yerine getirir. Tehilim 51:18–21

Tehilim 40’taki “Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” sözü de hemen ardından gelen Tora bağlılığıyla birlikte durur. Tora, kraldan kendisi için bir nüsha yazmasını, onu her gün okumasını ve emirlerini uygulamasını ister. Mezmur, tomarın hangi bölümünden söz ettiğini belirtmez; konuşan kişinin Tora’yı yerine getirme isteğini açıkça söyler. Yeremya da İsrael’e verilecek antlaşmada Tora’nın halkın içine konacağını ve yüreğine yazılacağını bildirir. Devarim 17:18–20; Yeremya 31:33

Yahudi kaynaklarında David’in bu sözleri farklı yönlerden ele alınır. Menorat HaMaor, “İsteğini yapmaktan hoşnutum” sözünü mitsvaları Tanrı’nın isteğini yerine getirme niyetiyle yapmak için kullanır. Pesikta de-Rav Kahana ise “Tora’n içimdedir” sözünü David’in yiyeceğinden gerekli payları ayırmasına bağlar. Şem HaGedolim de başka bir yorumda kitap tomarını David’in Mezmurlarıyla ilişkilendirir. Menorat HaMaor; Pesikta de-Rav Kahana 10:2; Şem HaGedolim

Hristiyan yorumunda kulakların açılması, Şemot’ta efendisinin yanında kalmayı seçen kölenin kulağının delinmesiyle de ilişkilendirilir. İki ayette kulak ve bağlılık vardır; kullanılan fiiller ise farklıdır. Mezmurdaki כָּרִיתָ (karita) “kazdın” veya “açtın” anlamına gelir. Kölenin kulağını delmek için Şemot’ta וְרָצַע (ve-ratsa) kullanılır. Köle, efendisini ve ailesini sevdiği için onun yanında yaşamayı ve çalışmayı seçer. Tehilim 40:7; Şemot 21:5–6

Mezmurun İbranicesinde אָזְנַיִם כָּרִיתָ לִּי (oznayim karita li), yani “bana kulaklar açtın” yazılıdır. Grekçe metin geleneğinde ise “Bana bir beden hazırladın” biçimi bulunur. İbraniler 10:5 de bu biçimi kullanır.

Hristiyan açıklaması, kulakları itaat eden bedenin bir parçası olarak görür ve bedenin ölüm pahasına itaat için hazırlandığını söyler. Fakat bir bedenin hazırlanması ile onun bütün insanların günahları için kurban edilmesi arasında ayrı bir adım vardır. Mezmur, konuşanın ne yapmak istediğini kendisi söyler: Haşem’in isteğini yerine getirmek ve Tora’sını içinde taşımak.

Bu sözlerden birkaç ayet sonra aynı kişi şöyle der: “Suçlarım beni yakaladı.” Bunların başındaki saçlardan fazla olduğunu, yüreğinin gücünü yitirdiğini söyler. Kendisini öldürmek isteyenler karşısında Haşem’den yardım ister. Hristiyan yorumunda bu suçlar, konuşanın kendi yaptıkları yerine başkaları için üstlendiği suçlar olarak açıklanır. Mezmurun söylediği ise עֲוֹנוֹתַי (avonotay), yani “suçlarım”dır. Tehilim 40:13–14

Bat Ayin, bu ifadeyi insanın kendi kusurlarını göremeyecek duruma düşmesiyle ilişkilendirir. Ohr HaMeir de günahların insanın Tora’nın ışığını görmesine engel oluşunu anlatırken aynı sözü kullanır. Bat Ayin; Ohr HaMeir

Tehilim 40’ta David, “suçlarım” der. Yeşaya 53:4–6’da ise “hastalıklarımız”, “isyanlarımız” ve “suçlarımız” diyenler kuldan üçüncü kişi olarak söz eder. Bir önceki sahnede uluslar ve krallar, İsrael’in yükselmesi karşısında şaşırmıştır (Yeşaya 52:15). Şimdi suç kendilerine, ondan doğan acı ise kula aittir. Bu iki ayrı konuşmayı tek kişinin sözleri saymak, David’in kendi suçunu başkalarından aldığı bir yüke dönüştürür. Mezmurun İbranicesi buna izin vermez.

Mezmurun başındaki çukur ve balçık da kurtarılmanın güçlü bir anlatımıdır. Tehilim 69’da suya ve balçığa batmak, yardım isteyen insanın yaşadığı sıkıntıyı anlatır. Şemot Rabba, Tehilim 40’taki çukuru Mısır’la, balçığı kölelerin çalıştığı harçla, yeni şarkıyı da denizin geçilmesinden sonraki şarkıyla ilişkilendirir. Aggadat Bereşit ise David’in yaşadığı sıkıntıların ardından kurtulup şarkı söylemesini anlatırken aynı mezmura başvurur. Tehilim 69:2–4; Şemot Rabba 23:12; Aggadat Bereşit 60:1

David, kurtarıldığı için Haşem’e şükreder; O’nun isteğini yapmayı arzular ve suçlarıyla karşılaştığında yine O’ndan yardım ister. Mezmuru günahsız bir insanın kurban edilmesi ve Tora’nın kurban hükümlerinin kaldırılması olarak okumak, David’in duasına kendi sözlerinde bulunmayan bir anlam yükler.

Tanah kaynakları: Tehilim 40:1–18; 51:18–21; 69:2–4; Şemuel Alef 15:20–23; Devarim 17:18–20; Şemot 21:5–6; Yeremya 31:33; Yeşaya 53:4–6. İbranice metin karşılaştırması: Devarim 17:18–20. Ayet numaraları Masoretik metne göredir. Tehilim 40:7, 9, 13 ve 18, birçok Hristiyan baskısında sırasıyla 40:6, 8, 12 ve 17 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

70. İddia: “Soyunu görecek” ifadesi İsa’nın manevi çocuklarını anlatır

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, “soy görecek, günlerini uzatacak” sözünü İsa’nın ölümden sonra dirilip sonsuza dek yaşamasına bağlarlar. Onlara göre kul önce öldürüldüğü için sonradan soyunu görebilmesi ancak dirilişle mümkündür. Soy ve çocuk sözlerinin peygamberlerin dilinde bazen sembolik kullanıldığını hatırlatarak İsa’nın biyolojik çocuklarının olmamasını bir engel saymazlar. Ayetteki soyun, İsa’ya iman eden manevi çocuklar olduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:10’da “soy görecek” ve “günlerini uzatacak” vaatleri yan yanadır. Yeşaya 54:1–3’te Siyon çocukları çoğalan bir kadın gibi anlatılır. Çadırına artık sığamaz ve soyu yıkılmış kentleri yeniden doldurur. Sürgünde yok olacağı sanılan halk, çocuklarını ve gelecek kuşaklarını görecektir. Yeşaya 41:8’de İsrael Avraam’ın soyudur. 43:5–6 doğu ve batıdan toplanacak oğulları ve kızları, 48:19 çoğalan çocukları, 59:21 ise sözün kalacağı ardışık kuşakları anlatır.

זֶרַע (zera) “tohum” ve insan için “soy” demektir. Bereşit 15:3–4 bunun açık bir örneğini verir. Avraam, kendi soyundan çocuğu olmadığı için evinden birinin mirasçı olacağını düşünür. Haşem, mirasçının kendi bedeninden geleceğini söyler. Öğrenci veya bir gruba bağlı kişi için kullanılabilen (Melahim Bet 2:3–7) “oğul” anlamındaki ben ile zera’nın işlevi burada farklıdır.

Yeşaya 1:4’te “kötülük yapanların soyu”, 57:3–4’te “yalanın soyu” denmesi, halkı yaptığı işlerle nitelendirir. 53:10’da ise “soy görme” bir ödüldür ve hemen sonraki bölüm bu soyu gerçek kuşaklarla açıklar. Sözcüğün başka yerlerde aşağılama amacıyla kullanılması, buradaki çocukları sonradan bir dine katılan kişilere çevirmez.

Aynı ayrım, Hristiyan savında yanına getirilen Tehilim ayetlerinde de korunmalıdır. Tehilim 45:17’de krala, atalarının yerini oğullarının alacağı ve onları ülkenin her yanında yöneticiler yapacağı söylenir. Burada anlatılan, yönetimin bir kuşaktan sonrakine geçmesidir. Bu söz çocuksuz birinin ölümünden sonra imanlılar edinmesini anlatmaz. 22:31–32’de ise Haşem’e hizmet edecek bir kuşak ve O’nun doğruluğunun kendisine anlatılacağı, henüz doğacak bir halk vardır. Gelecek kuşağın Haşem’e hizmet etmesiyle, o kuşağın İsa’nın ölümü sayesinde manevi olarak doğması aynı iddia değildir. İkincisi bu ayetlere Hristiyan öğretisinden eklenir.

“Günlerini uzatmak” da Tanah’ın yaşam ve süreklilik dilidir. Şemot 20:12’de anne ve babaya saygı gösteren kişiye, Haşem’in verdiği toprakta günlerinin uzaması vaat edilir. Devarim 17:18–20’de Tora’yı okuyup emirlerinden ayrılmaması gereken kral için, kendisinin ve oğullarının İsrael içindeki krallığında uzun günler sürmesi istenir. Yeşaya 65:20–23’te aynı gelecek, uzun ömür, insanların oturacağı evler, meyvesini yiyeceği bağlar ve yanlarında bulunacak çocuklarıyla anlatılır. “Halkımın günleri ağacın günleri gibi olacak” sözü, halkın güven içinde süren hayatını somutlaştırır.

Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak adlandırır. 53:10’daki açıklamasında ise halkın kalanlarının Maşiahlarının krallığını göreceğini, oğullarının ve kızlarının çoğalacağını ve günlerinin uzayacağını söyler. Bu yorumda gelecek, halkın devam eden kuşaklarıyla anlatılır.

Zohar’ın Vayeşev bölümünde aynı söz, ruhun başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesi ve üreme bağlamında ele alınır. Bu, ayetin kabalistik bir yorumudur; kelimenin soyla ilgili temel anlamını silmez.

Hristiyan okuması mezar sözlerinden ölüm, uzun günler sözünden diriliş ve zera’dan manevi izleyiciler çıkarır. Fakat Tanah, halkın sürgünden dönüşünü de mezarlardan çıkış diliyle anlatır. Yehezkel 37:11–14’te bu mezarların kime ait olduğu söylenir: İsrael evine. 53:10’dan 54:1–3’e geçen soy, uzun yaşam ve yeniden yerleşme vaatleri de aynı ölçekte işler. Uzayan günler, sonlu bir yaşamın ya da kuşaklar boyunca süren bir halkın ömrüdür. 53:10’da suç sunusu imgesinden sonra gelen vaat, ölümden sonraki üçüncü günden söz etmez. Diriliş savı ileri sürüldüğünde de fiziksel soyun manevi takipçiler olarak çevrilmesi başlı başına bir anlam değişikliğidir. Böylece kulun acısının sonu, kendi halkının yeryüzündeki devamıyla görülür.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10 ve 53:8–12; 41:8; 43:5–6; 48:19; 54:1–3; 59:21; 65:20–23; 1:4; 57:3–4; Bereşit 15:3–4 (İbranice metin); Şemot 20:12; Devarim 17:18–20 (17:20 İbranice metin); Yehezkel 37:11–14; II Melahim 2:3–7; Tehilim 45:17; 22:31–32.

Bu iddianın sayfası

141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.

Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.

Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.

Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.

Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.

Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.

Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.

Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.

Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.

Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.

Bu iddianın sayfası

14. İddia: Tora’nın buyrukları daha sonraki vahiy ile kalıcı olarak kaldırılabilir

Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Haşem’in sözünü Sinay’da halk işitti. Tora ayrıca daha sonra Haşem adına konuşacak bir peygamberin hangi sınırlar içinde dinleneceğini belirledi. Böylece sonraki bir buyruğun yetkisi, önceki vahiyden bağımsız bırakılmadı.

Sinay Tora’sını veren Haşem’in daha sonra bazı emirleri kaldırabileceği, bu Hristiyan iddiasının temelidir. Görüşü savunanlar Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. İsa bu görevi tamamladıktan sonra, daha sonraki bir vahiy yoluyla bazı emirlerin bağlayıcılığının kalıcı biçimde sona erdiğini ileri sürerler. Onlara göre değişikliğe karar veren, yasayı ilk başta veren Haşem’dir.

Tanah’ın Cevabı:

İsrael Horev’de toplanmış, Haşem’in sözünü orada işitmişti. Moşe, o gün yaşananların unutulmamasını, çocuklara ve torunlara öğretilmesini ister. Ardından bir sınır konur. “Size buyurduğum söze eklemeyin ve ondan eksiltmeyin.” Emirlerin korunması için verilen bu talimat, bütün buyrukların yerine getirilmesi istenirken tekrarlanır. Daha sonra bir kişi çıkıp Haşem’in artık başka türlü buyurduğunu söylediğinde, halkın önünde verilmiş olan hüküm o kişinin kendi sözüyle değişmez. (Devarim 4:2, 9–10, Devarim 13:1, bazı çevirilerde 12:32) Bir topluluğa açıklanan sözleşmenin hükümleri, sonradan gelen bir kişinin sözleşme sahibinden farklı bir mesaj aldığını söylemesiyle değişmez. Yeni iddianın yetkisi, önceden verilmiş ölçüyle sınanır.

Moşe, Haşem’in göndereceği peygamberin dinlenmesini de emreder. Bu yetkinin kapsamı bellidir. Peygamber kendisine buyurulan sözü iletir. Haşem adına haber verilip o haber gerçekleşmezse sözün Haşem’den gelmediği anlaşılır. Tora, bildirilen işaretin gerçekleştiği durumu da ele alır. Bir peygamber ya da rüya gören kişi bir işaret bildirir ve işaret gerçekleşir. Ardından halkı başka ilahlara çağırırsa sözü dinlenmez. O sırada sınanan şey, halkın Haşem’i bütün yüreğiyle sevip sevmediğidir. İsrael’e O’na bağlı kalması, O’nun sesini dinlemesi ve emirlerini koruması buyurulur. Bir işaretin gerçekleşmesi, o kişinin ardından söylediği her sözün doğru olduğunu garanti etmez. Mucize veya diriliş iddiası da Tora’nın koyduğu sınırı kaldıracak bir yetki vermez. (Devarim 18:15–22, Devarim 13:2–6)

“Yasayı veren Haşem, yasayı değiştirebilir” denildiğinde, değişikliğin gerçekten Haşem tarafından buyurulduğunun gösterilmesi gerekir. Bu akıl yürütmede önce İsa’nın yetkisi Tora’ya dayanılarak savunulur. Ardından aynı yetki, Tora’nın koyduğu sınırı kaldırmak için kullanılır. Böylece kanıtlanması gereken sonuç daha başlangıçta doğru sayılmış olur. Devarim’in peygamberlik hakkında verdiği hüküm bu akıl yürütmeye izin vermez. Haşem’in buyurmadığı bir sözü O’nun adına söylemek aynı bölümde mahkum edilir. (Devarim 18:18–20)

Eliyahu’nun Karmel’de yaptığı şey, geçici bir talimatın kapsamını gösterir. Yakmalık sunular için Haşem’in seçeceği yer belirlenmiştir. Eliyahu ise o gün Karmel’de on iki kabileyi temsil eden taşlarla Haşem’in yıkılmış sunağını onarır. Duasında yaptıklarını Haşem’in sözüyle yaptığını söyler ve halkın O’nu tanımasını, yüreğiyle O’na dönmesini ister. Olay halkın “Haşem Tanrı’dır” diye seslenmesiyle sona erer. Karmel’deki sunu, o gün yapılan eyleme verilen iznin örneğidir. O günden sonra herkese dilediği yerde sunu yapma yetkisi verilmiş olsaydı, Tora’nın yer hakkındaki hükmü değiştirilmiş olurdu. Eliyahu böyle bir yetki vermez. (Devarim 12:13–14, Melahim Alef 18:30–39)

Rambam, Hilhot Yesode HaTora 9:1 ve 9:3’te kalıcı değişiklikle bu geçici talimatı birbirinden ayırır. Tora’daki bir emrin yalnız eski bir dönem için verildiğini söyleyen peygamberlik iddiası reddedilir. Eliyahu’nun uygulaması ise horaat şaa, yani belirli bir durum için verilen geçici talimattır. İzin o olayla sınırlıdır. Putlara tapınmak içinse geçici izin de verilemez. (Hilhot Yesode HaTora 9)

Zor bir davada yeni bir karar verilmesi de Tora’nın öngördüğü bir durumdur. Dava yerinde çözülemezse yetkili kohenlere, yani kutsal hizmetle görevli kişilere ve yargıca götürülür. Onların verdiği karara uyulması Tora’nın kendi emridir. Böyle bir kararın bağlayıcı olması, Tora’nın o makama verdiği yetkiye dayanır. Bir davada hangi hükmün nasıl uygulanacağını belirlemek, o hükmün bundan böyle uygulanmayacağını ilan etme yetkisi vermez. (Devarim 17:8–11) Mişna Avot 1:1’deki aktarım da Moşe’den Yehoşua’ya, ileri gelenlere ve peygamberlere uzanır. Peygamberler Sinay’dan başlayan bu aktarımın içindedir. (Avot 1:1)

Emirlerin geleceği de açıkça gösterilmiştir. Yeremya’nın yeni antlaşmasında Haşem kendi Tora’sını halkın yüreğine yazar. Yehezkel’de halka yeni bir yürek ve ruh verilmesinin sonucu, Haşem’in hükümlerinin uygulanmasıdır. Gelecekteki Tapınak’ta halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmek öğretilir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramlar gözetilir ve Şabat kutsal tutulur. Peygamberlerin vaat ettiği yenilenme, halkın bu emirleri günlük yaşamında yerine getirmesini sağlar. (Yeremya 31:32, Yehezkel 36:26–27, Yehezkel 44:23–24)

Malaki, Haşem’in büyük günü gelmeden önce bütün İsrael için Horev’de verilmiş olan Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla hatırlanmasını ister. Hemen ardından Eliyahu’nun gelişi haber verilir. Böylece peygamberin geleceğe ilişkin çağrısı, halkı yeniden Moşe’nin Tora’sına yöneltir. Sinay’da koruma altına alınan, gelecekte de uygulanacağı bildirilen bu emirlerin İsa aracılığıyla kalıcı olarak kaldırıldığı iddiası Tanah’a aykırıdır. (Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6)

Bir peygambere belirli bir olay için verilen görev, Sinay emirlerini kalıcı biçimde kaldırma yetkisi vermez. Gelecek için aynı emirleri koruyan peygamberlik sözleri de kalıcı ilga iddiasıyla çelişir.

Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 9–10, 12:13–14, 13:1–6 (13:1 bazı çevirilerde 12:32), 17:8–11, 18:15–22; Melahim Alef 18:30–39; Yeremya 31:32 (Masoretik numaralandırma; bazı çevirilerde 31:33; İbranice bölüm); Yehezkel 36:27 ve 36:26, 44:23–24; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Devarim 4:2, 13:1–6.

Bu iddianın sayfası

8. İddia: İnsan Tora’yı gerçekten yerine getiremez

Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın günaha yatkın olduğu ve Tora’nın bütün emirlerine ömrü boyunca kusursuzca uyamayacağı düşüncesine dayanır. Bu görüşü savunanlar, insanın Tora’ya itaat ederek Tanrı tarafından kabul edilemeyeceği ve yalnız İsa’ya iman ederek kurtulabileceği sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tanah, günahını bırakan ve doğru yaşayan kişiye açıkça bağışlanma vaat eder. Yehezkel 18:21–22’de kötülüklerinden dönüp Haşem’in hükümlerini koruyan, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin yaşayacağı ve önceki suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı söylenir (Yehezkel 18:21–22). Bu söz, geçmişte günah işlemiş olan kişiye verilir. Onun Tora’ya dönerek yeniden kabul edilmesini imkansız sayan Hristiyan iddiası, peygamberin bu açık sözüyle çelişir.

Tora’nın insanın önüne koyduğu görev, yerine getirilebilir bir görevdir. Moşe, “Bugün sana emrettiğim bu buyruk senin için erişilemez değildir ve uzakta değildir” der. Onu öğrenip uygulamak için göğe çıkılması veya denizin ötesine gidilmesi gerekmez. Ardından “Söz sana çok yakındır; ağzında ve yüreğindedir, onu yapman için” denir (Devarim 30:11–14). Son sözcük לַעֲשֹׂתוֹ, “onu yapmak” anlamındadır. Sözün insana yakın olmasının amacı, buyruğun yerine getirilmesidir. Aynı bölümde yaşam ile ölüm insanın önüne konur ve “Yaşamı seç” diye emredilir (30:19–20). Bu seçim, Haşem’i sevmek, sesini dinlemek ve O’na bağlanmakla açıklanır.

Bu sözler, hiç hata yapmamış bir topluluğa söylenmemiştir. Bölümün başında halkın milletler arasına dağılması, ardından Haşem’e dönmesi ve Tora kitabında yazılı emirleri yeniden yerine getirmesi anlatılır (Devarim 30:1–10). Dönüş yolunun koşulları, halktan nasıl davranmasının istendiğini gösterir; bu koşullar yolun kapalı olduğu anlamına gelmez. Haşem’in halkın yüreğini değiştireceği vaadinin ardından da Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği buyrukların uygulanacağı söylenir. Dolayısıyla gelecekteki iç değişim, Tora’ya itaatin yerini alan bir yol olarak kullanılamaz. Değişen yürek, verilen emirlere yönelmektedir.

Yerine getirilecek emirler, kişinin görevine ve durumuna göre belirlenir. Vayikra 21’de kutsal sunu hizmetini yürüten kohenlere özel hükümler vardır. Devarim 17:14–20’de ise kralın servet ve güç biriktirmesine sınırlar konur; Tora’yı okuyup uygulaması emredilir (Vayikra 21; Devarim 17:14–20). Kral olmayan bir İsraelli, krala verilen görevi üstlenmediği için emre aykırı davranmış olmaz. Tora’ya uymak, kişinin kendisine verilen emirleri yerine getirmesi demektir. Ayrı kişilere verilmiş bütün görevleri tek bir kişide toplayıp onun hepsini yapamadığını söylemek, Tora’nın insandan istediği şeyi değiştirmektir.

Tanah, insanın günah işlediğini açıkça söyler: “Yeryüzünde iyilik yapıp da hiç günah işlemeyen doğru bir insan yoktur” (Kohelet 7:20). Şelomo’nun duasında da günah işlemeyen insan bulunmadığı söylenir. Bunun ardından sürgündeki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönmesi, duasının işitilmesi ve bağışlanması istenir (Melahim Alef 8:46–50). İnsanın günahkar olmasıyla yeniden kabul edilmesi aynı anlatımın içindedir. İnsanın günah işlemesi, onu tövbeye çağırmanın nedenidir.

Tora’da bu dönüşün somut görevleri de vardır. Vayikra 5:5–13’te ele alınan günahlar için suçun itiraf edilmesi ve maddi güce göre belirlenen sununun getirilmesi emredilir. Küçükbaş hayvan almaya gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmezse belirtilen miktarda un getirir. Bu kişinin de bağışlanacağı bildirilir (Vayikra 5:5–13). Aynı bölümde, başkasının malını haksız biçimde elinde tutup bunu yalan yeminle inkar eden kişinin malı geri vermesi, belirlenen ek ödemeyi yapması ve suç sunusunu getirmesi istenir (5:20–26). Yanlışını kabul edip malı sahibine geri veren kişi, Tora’nın düzeltme emrini yerine getirir.

İsrael’in tarih boyunca emirlere karşı gelmiş olması da itaatin imkansızlığına delil gösterilir. Nehemya 9:26’da halkın Tora’yı arkasına attığı, Yeşaya 65:2–3’te kendi düşüncelerinin ardından kötü bir yolda yürüdüğü anlatılır (Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3). Bu ayetler yapılan yanlışları belirtir. Nehemya’da aynı halkın tekrar tekrar Haşem’e seslendiği ve merhametle kurtarıldığı da anlatılır; 9:29’da uyarının amacı halkı Tora’ya döndürmektir. Bir emre karşı gelinmiş olması, o emre uyulamayacağını göstermez. Dönüşün henüz bütün halkta gerçekleşmemiş olması da dönüş vaadini ortadan kaldırmaz.

Devarim’in yakınlık sözü Romalılar 10:6–9’da başka bir amaca bağlanır. Göğe çıkma sorusu Mesih’i aşağı indirmekle, derinliğe inme sorusu onu ölülerden çıkarmakla ilişkilendirilir. Sözün ağızda ve yürekte olduğu ifadesi alıntılanır; Devarim 30:14’ün sonundaki “onu yapman için” sözü bu alıntıya alınmaz. Yakındaki söz, duyurulan iman bildirisi olarak açıklanır; ardından ağızla İsa’nın Rab olduğunu açıklamak ve yürekle diriltildiğine inanmak kurtuluşa bağlanır (Romalılar 10:6–9). Moşe’nin sözünde ise ağız ve yürek, verilen buyruğu yerine getirmeye yöneliktir. Yapılacak olan, aynı bölümde Tora kitabında yazılı emirlerle belirtilmiştir. İsa’nın dirilişine imanla kurulan bağlantı bu pasajda bulunmamaktadır. Bu alıntıyla Tora’ya itaatin imkansızlığını savunmak, ayetin açıkladığı amacı tersine çevirmektir.

İnsanın günah işlemesi, buyruğa uymanın imkansızlığını veya dönüşün geçersizliğini kanıtlamaz. Tora sözü insanın yapabileceği kadar yakın gösterir. Yehezkel de kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Bağışlanmayı yalnız İsa’ya imana bağlayan sonuç, bu yolu ortadan kaldırır.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–14 (özgün metin); Vayikra 21 (özgün metin); Devarim 17:14–20; Vayikra 5:5–13 ve 5:20–26 (5:5–13 özgün metin; 5:20–26 özgün metin); Yehezkel 18:21–22; Kohelet 7:20. Ek Tanah kaynakları: Devarim 30:19–20; Melahim Alef 8:46–50; Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3. Vayikra 5:20–26, birçok Hristiyan çeviride 6:1–7 olarak numaralandırılır. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Romalılar 10:6–9.

Rabbinik açıklamalar: Eruvin 55a içinde Devarim’deki gök ve deniz ifadeleri, Tora’yı öğrenmek için gösterilecek çabayla açıklanır; Rava ve Rabbi Yohanan tarafından kibir de öğrenmenin engeli olarak ele alınır. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Teşuva 5:1 içinde, kişinin iyi yola yönelip doğru insan olmasının da kötü yola yönelmesinin de kendi seçimine bağlı olduğunu açıklar.

Bu iddianın sayfası