Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorum aslında eski merkezi kararın bağlayıcılığını bütünüyle reddetmez. Bet HaMikdaş çevresindeki kohenlere başvurulacağını ve onların sözünün dinleneceğini kabul eder. İtirazı, sonraki rabbilerin bu yetkiyi devraldığının kanıtlanmadığı ve onların kohen soylarını gösteremediği noktasındadır.¹³⁶¹ Bu nedenle soru kararın hiç bağlayıcı olup olmadığı değil, Devarim 17’deki kurumun yalnız kohen soyuna indirgenip indirgenemeyeceğidir.

Ayetin kendisi buna izin vermez. Devarim 17:9 “kohenlere” deyip durmaz; “kohenler Levilere ve o günlerde bulunacak yargıca” gitmeyi söyler. Birkaç ayet sonra itaatsiz kişi için yine “orada HaŞem’e hizmet etmek üzere duran koheni veya yargıcı dinlemeyen” ifadesi kullanılır.¹³⁶² Demek ki yargı düzeni kohenlik ile ilişkilidir, fakat kohenlikle özdeş değildir. Ha-şofet, yani yargıç, ayetin bağımsız unsurudur.

Tora’nın başka yerleri de bunu destekler. Devarim 16 bütün kapılara yargıçlar ve görevliler atanmasını ister. Şemot 18’de Yitro, Moşe’ye yetenekli ve Tanrı’dan korkan insanları halkın davalarını görmeleri için seçmesini söyler. Bamidbar 11’de yetmiş ihtiyar kamusal sorumluluğu paylaşır.¹³⁶³ Moşe Aharon soyundan bir kohen değildir; Yehoşua da kohen değildir; ihtiyarlar ve Şoftim kurumu da yalnız kohenlerden oluşmaz. Bu yapı yalnız Aharon soyundan gelen kişi hukuk açıklayabilir değildir.

Sifrei Devarim tam bu noktayı açıkça sorar: merkezi mahkemede kohen veya Levi bulunmazsa mahkeme geçersiz mi olur? Cevap hayırdır; çünkü ayet ayrıca yargıç der. Sifrei, “o günlerdeki yargıç” ifadesini de insanın kendi çağında bulunan ehil yargıca başvurması gerektiği şeklinde okur.¹³⁶⁴ Bu, Hristiyan yorumun soy itirazını doğrudan sınırlar. Kohenlik soyu başka bir statüdür; yargıçlık yetkisini yalnız ona bağlamak ayetin kendi eklediği yargıç kelimesini gereksiz kılar.

Ezra 2’de bazı ailelerin kohen soyağacını kanıtlayamadıkları için kohenlikten uzak tutulması bu nedenle karşı örnek değildir. Orada tartışılan şey kohenlik hizmetidir.¹³⁶⁵ Bir kişinin mizbeah hizmeti, teruma veya kohenlik statüsü için soyağacı göstermesiyle, bir Tora bilgesinin mahkeme üyeliğine hangi ölçülerle seçileceği aynı soru değildir. Rabbiler kohen soylarını gösteremiyor demek, ancak Tora yargıçlığı yalnız kohen soyuna bağlasaydı belirleyici olurdu.

Devarim 17’nin “o günlerde bulunacak yargıç” sözü ayrıca kurumun tek bir tarihsel kuşağa dondurulmadığını gösterir. Tora, Moşe’den veya ilk Bet HaMikdaş’taki belirli isimlerden söz etmez; insanı kendi gününde bulunan yargıca gönderir.¹³⁶⁶ Bu, her sonraki kişinin aynı derecede yetkili olduğu anlamına gelmez. Büyük Sanhedrin’in, daha küçük mahkemelerin, sonraki semikha düzeninin ve modern rabbinin yetki alanları birbirinden farklıdır. Fakat kuşak değişti diye yargı fikrinin ortadan kalktığı da söylenemez.

Bet HaMikdaş’ın yıkılması elbette önemli bir kırılmadır. Merkezi mahkemenin tapınakla bağlantılı bazı yetkileri ve özellikle Devarim 17’deki asi bilgeye uygulanacak ağır ceza tarihsel şartlara bağlıdır. Rabbinik gelenek bunu bilir; Yavne sonrası durumu Bet HaMikdaş döneminin bütün yetkileri sürüyormuş gibi anlatmaz.¹³⁶⁷ Bir kurumun bazı yetkilerini kaybetmesiyle, Tora öğreniminin, yerleşmiş kararların, aktarılmış geleneklerin ve mahkeme yönteminin tamamının yok olması aynı şey değildir.

Mişna Avot’un Moşe → Yehoşua → ihtiyarlar → peygamberler → Anşe Kneset HaGedola diye özetlenen zinciri, rabbinik geleneğin kendisini nasıl gördüğünü gösterir.¹³⁶⁸ Rambam da Mişne Tora girişinde aktarım düzenini çok daha ayrıntılı biçimde sıralar. Bu, dışarıdan bağımsız tarih kanıtı değildir; geleneğin kendi öz tanımıdır. Daha da önemlisi, soy ağacı iddiası değildir. Aktarımın ekseni kohen kanı değil, Tora öğretimi ve yetkili öğrenim zinciridir.

Burada modern rabbinin konumu da gereğinden fazla büyütülmemelidir. Bugün bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel kanaati, yalnız rabbi söyledi diye Devarim 17’nin Büyük Sanhedrin kararı olmaz. Bir hukuk profesörünün görüşü ile ülkenin en yüksek mahkemesinin kararı aynı tür yetki değildir. Aynı biçimde aggadik bir söz, yerel bir responsa, yaygın kabul görmüş halakha ve eski merkezi mahkeme kararı birbirinden ayrılır.¹³⁶⁹ Bu ayrımlar Yahudi hukukunu zayıflatmaz; hangi sözün ne kadar ağırlık taşıdığını belirler.

Tora’nın insan yargıcına verdiği rolün yeni vahiy olmadığı Bava Metsia 59b’de çarpıcı biçimde görünür. Rabbi Eliezer’in görüşünü destekleyen göksel ses karşısında Rabbi Yehoşua “Lo baŞamayim hi — O gökte değildir” der. Gemara bunu Tora’nın Sinay’da verilmiş olması ve hukuki kararın artık verilen Tora’nın içindeki çoğunluk ilkesine göre yürütülmesiyle açıklar.¹³⁷⁰ Anlatının mantığı, halakhik yargıcı yeni peygamber yapmak değil, tam karşısına hukuki süreci yeni göksel vahiyden ayırmaktır.

Nehemya 8’de de Tora okunurken Levilerin halka anlamı açması aynı ilişkiyi gösterir: metin vardır, öğretim vardır, kavrama vardır.¹³⁷¹ Metnin sabitliği insan yorumunu gereksiz kılmaz; insan yorumunun varlığı da metni değiştirilen bir vahiy haline getirmez. Sonlu olayların içinde sabit bir Tora’yla yaşamak için bu ikisinin birlikte çalışması gerekir.

üç ayrı sorunun cevabı birbirine karıştırılmamalıdır. Eski merkezi karar bağlayıcı mıdır? Devarim 17 evet der. Bu yetki yalnız kohen soyuna mı aittir? Ayette ayrıca yargıç bulunduğu ve Sifrei bunu açıkça ayırdığı için hayır. Her modern rabbinin her kişisel görüşü Büyük Sanhedrin kararıyla aynı mı? Yine hayır.¹³⁷² Hristiyan yorumun soy itirazı bu üç soruyu tek soruya dönüştürdüğü için hedefini ıskalar.

Kaynaklar

1361. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; eski kohen kararlarının bağlayıcılığını kabul ederken sonraki rabbinik yetki ve kohen soyu konusunda yaptığı itiraz. ↩

1362. Devarim 17:9–12. ↩

1363. Devarim 16:18–20; Şemot 18:17–26; Bamidbar 11:16–17, 24–25. ↩

1364. Sifrei Devarim, Pisqa 153; kohen veya Levi bulunmasa da “yargıç” nedeniyle mahkemenin işleyebilmesi ve “o günlerdeki yargıç” açıklaması. ↩

1365. Ezra 2:61–63; burada tartışılan statü kohenlik ve kutsal hizmete katılımdır. ↩

1366. Devarim 17:9; ha-şofet aşer yihye bayamim hahem, “o günlerde bulunacak yargıç”. ↩

1367. Mişna Sanhedrin 11:2 ve Sifrei Devarim 153–154; merkezi kurumun yer ve dönemle bağlantılı yetkileri. ↩

1368. Mişna Avot 1:1; aktarım zincirinin rabbinik geleneğin kendi öz tanımı olması. Ayrıca Rambam, Mişne Tora, Giriş, daha ayrıntılı aktarım sıralaması. ↩

1369. Rabbinik kaynak türlerinin ve mahkeme derecelerinin farklılığı için Mişna Sanhedrin; Mişna Eduyot; klasik responsa ve halakha geleneği. ↩

1370. Bavli Bava Metsia 59b; Lo baŞamayim hi ve çoğunluk ilkesinin göksel ses karşısında uygulanması. ↩

1371. Nehemya 8:7–8. ↩

1372. Devarim 17:9–12; Sifrei Devarim 153; modern bireysel rabbi görüşü ile eski merkezi mahkemenin aynı kategori olmadığı ayrımı. ↩

Hristiyan yorumun eleştirdiği Yahudi savının sınırsız biçimi gerçekten savunulamaz. Devarim 17, bugün yaşayan herhangi bir rabbinin İsa hakkındaki her kişisel görüşünü Tanrısal vahiy yapmaz. Bir rabbinin söylediği her söz Sanhedrin kararı değildir; rabbinik görüş ayrılıkları gerçektir. Devarim 17’deki kohen veya yargıç da yeni bir Tora meydana getirme yetkisine sahip değildir. Bu sınırlamalar Devarim 17’nin doğru anlaşılması için gereklidir.²⁴¹¹

Fakat Hristiyan yorum bundan daha ileri gider. Ona göre eski görevlilerin temel işi mevcut Moşe Tora’sındaki ilgili hükmü halka tekrar etmekti; “sağa veya sola sapmayacaksın” sözü de görevlinin belki Tora tomarında doğru satırı göstermesi gibi anlaşılabilir. Sonraki rabbilerin kohen soyunu gösteremediğini, kendi aralarında ayrıldığını ve kararlarının yeni esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kaydedilmediğini ekleyerek rabbinik yorum otoritesinin Devarim 17’ye dayanamayacağını söyler.²⁴¹²

Ayetin kendi sahnesi bir okuma güçlüğü değil yargı güçlüğüdür. “Kan ile kan arasında, dava ile dava arasında, yara ile yara arasında” kişinin çözemediği bir mesele ortaya çıkar; kapılarda anlaşmazlık vardır. İnsan HaŞem’in seçeceği yere çıkar, “o günlerde bulunacak” kohenlere ve yargıca başvurur. Onlar ona “yargı meselesini bildireceklerdir.” Sonra Tora “sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri karara göre yapacaksın” der. Yorukha, yomru lekha ve yagidu lekha fiilleri öğretme, söyleme ve hükmü bildirme eylemleridir; yalnız yazılı satırı işaret etme değildir.²⁴¹³

Sifrei Devarim 154 ayeti merkezi mahkemenin gerçek karar yetkisi olarak okur. “Onların öğrettiği Tora’ya göre” ve “söyledikleri yargıya göre” ifadelerini yükümlülükler olarak açıklar; “sağ veya sol” için kişi kendi gözünde sağın sol gösterildiğini düşünse bile kurulun kararına uyması gerektiğini söyler. Aynı Sifrei Tora sözleri ile divrei soferim arasında bazı sonuçlar bakımından ayrım yapar. Bu, sınırsız “her bilge sözü vahiydir” öğretisi değildir; fakat “görevli yalnız Tora satırını tekrar eder” modeli de değildir.²⁴¹⁴

Sanhedrin geleneği bu kurumun neden gerekli olduğunu gösterir. Aynı Tora’yı bilen bilginler bir hükmün yorumunda ayrılabilir; mesele aşağı mahkemelerden başlayıp Büyük Mahkeme’ye kadar taşınır. Sanhedrin 88b’de merkezi kararın amacı İsrael’de anlaşmazlığın çoğalmasını engellemektir. Sorun kimsenin ayetin yerini bilmemesi değildir; aynı yazılı metnin somut olaya nasıl uygulanacağı konusunda anlaşmazlık bulunmasıdır.²⁴¹⁵

Hristiyan yorumun kohen soyu itirazı da Devarim 17:9’un tamamını hesaba katmaz. Ayet “kohenler Levilere ve o günlerde bulunacak yargıca” der. Kohenlik ile yargıçlık aynı makam değildir. Devarim 16:18 de bütün kapılarda yargıçlar ve görevliler atanmasını emreder. Rabbinik yorum otoritesini “Aharon soyundan kohenlik makamının sonradan rabbilere geçirilmesi” şeklinde tanımlamak, Yahudi geleneğinin kendi kendisini tanımlama biçimi değildir. Avot 1:1’in verdiği çizgi bir kohen soyağacı değil, Tora aktarımı zinciridir.²⁴¹⁶

Rambam, Hilhot Mamrim 1:1–2’de Devarim 17’yi üç alanı kapsayan merkezi otorite olarak açıklar: alınmış gelenek, Tora’nın yorum yöntemleriyle çıkarılan hüküm ve Tora’yı korumak için çıkarılan düzenlemeler. Aynı Rambam Tora’ya ekleme yasağını da korur. Böylece “yorum ve karar” ile “yeni İlahi vahiy” aynı şey değildir. Bir mahkemenin mevcut Tora’yı yeni bir olaya uygulaması için yeni bir Yeşaya kitabı yazması gerekmez.²⁴¹⁷

Devarim 4:2’deki ekleme ve çıkarma yasağı ile Devarim 17’nin karar kurumu aynı Tora’nın içindedir. Bunlardan biri diğerini yok etmez. “HaŞem yeni bir mitsva vahyetti” demek başka şeydir; verilmiş mitsvanın karmaşık bir olayda ne gerektirdiğini belirlemek başka şeydir. Tora hem sınırı hem kurumu verir. Hristiyan yorum ikinciyi birinciye aykırı hale getirerek yargıcı yalnız metin okuyucusuna indirger.²⁴¹⁸

en sağlam sonuç iki uçtan da kaçınır. Devarim 17 her çağdaki her rabbinin her kişisel görüşünü yanılmaz ve peygamberlik düzeyinde yapmaz. Bugünkü bir posekin konumu ile Lişkat HaGazit’teki Büyük Sanhedrin aynı değildir; rabbinik sistem deoraita (Tora kaynaklı) ve derabbanan (rabbinik), çoğunluk ve azınlık, kabul edilmiş karar ve tartışma arasında ayrımlar yapar. Fakat ayet aynı zamanda zor ve ihtilaflı meselelerde öğretip hüküm verecek bağlayıcı bir kurum kurar. Hristiyan yorumun “yalnız mevcut Tora’yı tekrar ediyorlardı” açıklaması bu fiilleri ve kurumun varlık nedenini karşılamaz.²⁴¹⁹

Kaynaklar

2411. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52–53. Heaster modern her rabbinik görüşün Tanrısal otorite sayılamayacağı, eski yargıçların yeni Tora vahyetmediği ve rabbinik görüş ayrılıkları bulunduğu noktalarından hareketle Devarim 17’nin sonraki rabbinik yorum otoritesini desteklemediğini savunur. ↩

2412. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52–53. Heaster Devarim 17’deki yetkililerin esasen mevcut Tora’yı tekrar ettiğini, ‘sağa/sola sapmama’ ifadesinin Tora tomarındaki doğru hükmü gösterme anlamına gelebileceğini ileri sürer; kohen soyu, görüş ayrılıkları ve kararların Kutsal Yazı yapılmamasını da argümana ekler. ↩

2413. Devarim 17:8–11. Davar la-mişpat, divrei rivot, yipale mimha; ardından ‘araştıracaksın’, ‘bildirecekler’, ‘öğretecekler’, ‘söyleyecekler’ fiilleri ve bağlayıcı karar gelir. Metin bir satır bulma problemi değil zor yargı meselesi tarif eder. ↩

2414. Sifrei Devarim 154, özellikle 154:1–5. Büyük Bet Din’in hükmü, ‘öğretecekleri Tora’, ‘söyleyecekleri yargı’ ve ‘sağ veya sol’ ayrı yükümlülükler olarak açıklanır; kişinin kendi gözünde sağın sol olduğunu düşünse bile karara uyması öğretilir. Sifrei aynı zamanda Tora sözleri ile divrei soferim arasında ayrımlar da yapar. ↩

2415. Mişna Sanhedrin 11:2; Bavli, Sanhedrin 88b. Aynı Tora’yı yorumlayan bilginler arasındaki anlaşmazlığın alt mahkemelerden Büyük Mahkeme’ye taşınması ve merkezi kararın anlaşmazlığın çoğalmasını engellemesi anlatılır. ↩

2416. Devarim 17:9; 16:18. Tora kohenler/Leviler yanında ‘o günlerde bulunacak yargıç’tan da söz eder ve kapılarda yargıçlar atanmasını emreder; yargı otoritesinin tamamı Aharon soyuyla özdeş değildir. Avot 1:1 ise aktarım zincirini Moşe, Yehoşua, yaşlılar, peygamberler ve Büyük Meclis üzerinden anlatır. ↩

2417. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Mamrim 1:1–2. Büyük Bet Din’in otoritesi alınmış gelenek, Tora yorum yöntemleriyle çıkarılan hüküm ve koruyucu düzenlemeleri içerir; bunlar yeni peygamberlik kitabı yazmakla aynı şey değildir. ↩

2418. Devarim 4:2; 17:8–13. Aynı Tora ekleme/çıkarma yasağını ve zor meselede yargıca uyma emrini birlikte verir; yeni İlahi emir eklemek ile mevcut Tora’yı somut olaya uygulamak ayrıdır. ↩

2419. Devarim 17; Sifrei Devarim 154; Sanhedrin 88b; Rambam, Hilhot Mamrim 1:1–2. Devarim 17 her modern rabbinin kişisel görüşünü peygamberlik yapmaz; fakat yargıcı yalnız yazılı satırı tekrar eden kişi seviyesine de indirmez. ↩

Devarim 17 tarihte yaşamış her rabbinin her sözünü Tanrısal veya yanılmaz ilan etmez. Bir rabbinin İsa hakkında söylediği kişisel söz, sırf bir rabbi söyledi diye Tanah düzeyine çıkmaz. Devarim 17, belirli bir kurum ve belirli bir karar düzeni tarif eder.¹³⁴⁷ Fakat bundan, o kurumun tek işinin Tora tomarında ilgili satırı bulup halka göstermesi olduğu sonucu çıkmaz.

Ayetin başlangıcı bunun nedenini gösterir. “Bir mesele yargıda senin için fazla güç olursa; kan ile kan arasında, dava ile dava arasında, yara ile yara arasında, kapılarında anlaşmazlık meseleleri olursa...” kişi HaŞem’in seçeceği yere çıkar. Orada kohenlere ve o günlerde bulunacak yargıca başvurur; onlar meseleyi bildirir, öğretir ve uygulanacak kararı söyler. Tora ardından bildirilen sözden sağa veya sola sapılmamasını emreder.¹³⁴⁸ Sorun bir Sefer Tora’nın yerini bilmemek değildir. Sorun, bilinen Tora’nın zor bir olaya nasıl uygulanacağı konusunda çözülemeyen uyuşmazlıktır.

Bir hukuk metninde hırsızlık yasaktır yazmasıyla, önümüzdeki olayın hırsızlık olup olmadığını belirlemek aynı iş değildir. Mülkiyet kime aitti? Delil yeterli mi? Bir fiil iki hukuki kategoriye birden benziyor mu? İki ilke aynı olayda karşı karşıya geldiğinde hangisinin sınırı nerede başlıyor? Yazılı cümle değişmez; fakat olayın hangi cümlenin kapsamına girdiğini ayırmak düşünme ve karar ister. Devarim 17’nin “senin için fazla güç” dediği alan tam olarak budur.

İbranice fiiller de Hristiyan yorumun yalnız ayeti göstermek açıklamasına uymaz. Metin ve-yagidu lekha — “sana bildirecekler”; yorukha — “sana öğretecekler”; yomru lekha — “sana söyleyecekler” der.¹³⁴⁹ Şir HaŞirim Rabba daha sonra tam bu dil farkına dikkat eder: ayetin Tora sana öğretecek değil, onlar sana öğretecek dediğini vurgular. Tora, “tomarda sana gösterecekleri satırı oku” demez. Hristiyan yorumun görevlinin belki de parmağıyla tomar üzerinde ilgili yeri işaret ettiği tasviri ayetin içinde yoktur. Bu, metne sonradan eklenen bir sahnedir.

Hazal’ın daha sonraki yorumu da bu yapıyı açıkça böyle anlar. Mişna Sanhedrin, merkezi mahkemeye kadar çıkan anlaşmazlığı anlatırken bilgenin “Ben böyle yorumladım, arkadaşlarım başka türlü yorumladı; ben böyle öğrettim, onlar başka türlü öğretti” diyebildiği bir durumu korur.¹³⁵⁰ Tarafların elinde aynı Tora vardır. Sorun satırı bulmak değildir; aynı Tora’dan farklı hukuki sonuçlara ulaşmalarıdır. Bu, peşatın kendisi değildir; daha sonraki halakhik okuma katmanıdır. Fakat Yahudi geleneğinin Devarim 17’yi bir metin bulma hizmeti olarak anlamadığını açıkça gösterir.

Sifrei Devarim de merkezi mahkemenin sözünden sağa veya sola ayrılmama emrini ciddi bir bağlayıcılık diliyle açıklar. Aynı gelenek, Tora’dan çıkarılan kararlarla bilgelerin kendi koruyucu düzenlemelerini tek ve ayrılmaz bir kategori haline getirmez; farklı kaynak ve yetki katmanlarını ayırır.¹³⁵¹ Sözlü Tora, aktarılan hükümleri, metinden çıkarılan kararları ve bilgelerin düzenlemelerini kaynak ve yetki bakımından ayırır. Midraş Tannaim’in Devarim 17 açıklaması bile kamu için getirilen düzenlemeleri, on üç yorum ilkesiyle elde edilen sonuçları ve kişiden kişiye aktarılan gelenekleri birbirinden ayırmaya çalışır.¹³⁵² Aktarılmış gelenek, yorum, hermeneutik çıkarım, mahkeme kararı ve daha sonraki koruyucu düzenleme aynı şey değildir.

Yazılı bir Tora’nın somut hayatı bütünüyle kendi harfleri içinde listelememesi de olağan bir durumdur. Şabat’ta yasaklanan melahanın sınırları, göze göz ifadesinin zarar hukukunda nasıl uygulanacağı, tefillinin fiziksel ayrıntıları veya mülkiyet uyuşmazlıklarının bütün olasılıkları birkaç cümleyle sonsuz sayıda vakayı önceden sıralayamaz. Bir formülü yazmak ile formülün her yeni probleme nasıl uygulanacağını göstermek arasındaki fark gibidir. Öğretmen formülü değiştirmez; fakat öğrencinin yalnız formülü tekrar etmesi de çözüm değildir.

Bu yüzden Devarim 17’deki yargı yetkisini yeni vahiy ile eşitlemek de gereksizdir. Mahkeme “Tora’ya yeni bir kitap ekliyorum” demez. Verilmiş Tora içinde uyuşmazlığı çözer. Devarim 4:2’nin ekleme ve eksiltme yasağı ile Devarim 17’nin öğretme ve karar verme düzeni aynı Tora’da yan yana bulunur.¹³⁵³ Birine uymak ötekini çiğnemek değildir. Tora’ya yeni bir mitsva eklemek başka şeydir; mevcut bir mitsvanın somut durumda ne gerektirdiğini belirlemek başka şeydir.

Bu ayrım görüldüğünde, iki yanlış seçenek ortadan kalkar. Birinci seçenek, “Kohen yalnız ayeti okudu; yorum diye bir şey yoktu” der. İkinci seçenek, “Yorum varsa rabbiler yeni vahiy icat etti” der. Devarim 17’nin kurduğu üçüncü alan daha yalındır: Tanrısal Tora verilmiştir; fakat zor olayların içinde onun yetkili biçimde öğretilmesi ve uygulanması için insan yargıçlara ihtiyaç vardır.¹³⁵⁴

Nehemya 8’deki sahne de aynı temel ilişkiyi farklı bir düzlemde gösterir. Tora halka okunur; Leviler metni açıklar ve halkın okunanı anlamasına yardım eder.¹³⁵⁵ Burada yazılı metnin varlığı açıklamayı gereksiz hale getirmez. Açıklama da metnin yerine başka bir Tora koymaz. Tora ile anlama faaliyeti birbirinin rakibi değildir.

Hristiyan yorumun dar itirazını yine de gereğinden fazla genişletmemek gerekir. Devarim 17 tek başına, bugünkü her rabbinin bütün sözlerinin eski Büyük Sanhedrin kararıyla aynı yetkiye sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıca Sözlü Tora’nın her ayrıntısının tarihini tek ayetten çıkarmak da mümkün değildir.¹³⁵⁶ Fakat Hristiyan yorumun bundan çıkardığı karşı sonuç daha da ileri gider: görevlilerin yorum yapmadığını, yalnız mevcut cümleyi tekrar ettiğini söyler. Ayetin zor mesele, anlaşmazlık, araştırma, öğretme, karar ve sağa-sola sapmama örgüsü bu indirgemeyi taşımaz.

Klasik Yahudi kaynaklarının kendi içindeki katmanlaşma da burada özellikle önemlidir. Mişna, Talmud, Sifrei, daha sonraki posekim (halakhik karar vericiler) ve yerel minhag (gelenek) aynı ağırlıkta değildir. Bir mahkeme kararıyla bir aggada (rabbinik anlatı ve öğreti), Sinay’a bağlanan gelenekle sonradan konmuş bir koruma, bir yorumcunun görüşüyle bütün İsrael’in kabul ettiği uygulama arasında fark vardır.¹³⁵⁷ Hristiyan yorum bütün bu alanları Tora’da yazmayan her şey başlığında birleştirdiğinde, Yahudi hukukunun kendi sınıflandırmasını kaybeder.

Aynı nedenle, kohenlerin sözleri ancak yazılı ve ilham edilmişse bağlayıcı olabilir varsayımı da Devarim 17’den çıkmaz. Tora yargıca Tora’ya yeni cümle ekleme görevi vermemiştir; fakat onun kararına uyulmasını emretmiştir. Yargı yetkisi ile yeni kutsal metin üretme yetkisi aynı şey değildir.¹³⁵⁸ Bir ülkenin anayasası mahkemeye karar verme yetkisi verdiğinde, mahkeme her kararında yeni anayasa yazmış olmaz. Fakat karar da yalnız anayasayı yüksek sesle tekrar etmek değildir.

Tora’nın kurduğu düzen böylece daha hassas görünür: kaynak yazılı Tora’dır; yetkili kurum onu korur, öğretir ve olaya uygular; kurumun kendi daha sonraki düzenlemeleri de kaynak türüne göre tanımlanır. Bu model rabbileri peygamber yapmaz ve her görüşü yanılmazlaştırmaz. Fakat Hristiyan iddiasının tersine, Devarim 17’yi yalnız tomarda doğru satırı bulma işlemi olarak okumaya da izin vermez.¹³⁵⁹

En basit metinsel soru yeterlidir: Eğer yerel insanlar ayeti biliyor ve yapılacak tek şey o ayeti tekrar okumaksa, neden Tora anlaşmazlık çözülemediğinde ülkenin merkezi kurumuna çıkılmasını, orada araştırılmasını, onların öğretmesine göre davranılmasını ve o karardan sapılmamasını emretmektedir?¹³⁶⁰ Devarim 17’nin dili, yazılı Tora ile yetkili yorum arasındaki bağı kurar. Her iki yetki katmanı kendi alanında işler.

Kaynaklar

1347. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; Devarim 17 görevlilerinin yalnız mevcut Moşe Tora’sını tekrar ettiği iddiası. ↩

1348. Devarim 17:8–12. ↩

1349. Devarim 17:9–11: ve-yagidu lekha, yorukha, yomru lekha fiilleri; Şir HaŞirim Rabba’nın “onlar sana öğretecek” diline ilişkin açıklaması. ↩

1350. Mişna Sanhedrin 11:2; asi bilgenin “ben böyle yorumladım, arkadaşlarım başka türlü” diye özetlenen uyuşmazlığı ve merkezi mahkemeye kadar çıkan karar süreci. ↩

1351. Sifrei Devarim, Pisqa 154; merkezi mahkemenin sözüne uyma ve farklı rabbinik düzenleme katmanlarıyla ilgili açıklamalar. Karşılaştırma için Midraş Tannaim, Devarim 17; kamu düzenlemeleri, on üç yorum ilkesi ve aktarılmış gelenek ayrımları. ↩

1352. Midraş Tannaim, Devarim 17; kamu düzenlemeleri, on üç yorum ilkesiyle elde edilen sonuçlar ve kişiden kişiye aktarılan gelenekler arasında kurduğu ayrımlar. ↩

1353. Devarim 4:2 ile Devarim 17:8–12’nin aynı Tora içinde birlikte bulunması. ↩

1354. Devarim 17:8–12; yargı yetkisi yeni bir Tanah kitabı üretme yetkisi değildir. ↩

1355. Nehemya 8:1–8; Tora’nın okunması, anlamın açıklanması ve halkın okunanı kavraması. ↩

1356. Devarim 17’nin daha sonraki rabbinik otorite tarihinin her ayrıntısını tek başına çözmediği; ayetin doğrudan merkez kurumla ilgili olduğu ayrımı. ↩

1357. Sözlü Tora içindeki kaynak katmanlarının ayrımı için Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; klasik halakhik literatürde Tora yasası, mahkeme kararı, deraşa ve rabbinik düzenlemelerin farklı statüleri. ↩

1358. Devarim 17:10–12; bağlayıcı yargı kararının yeni peygamberlik veya yeni kutsal metin anlamına gelmemesi. ↩

1359. Sifrei Devarim 153–154; Mişna Sanhedrin 11:2; Devarim 17’nin klasik Yahudi okumasında yorum ve uygulama kurumu. ↩

1360. Devarim 17:8–12; özellikle zor mesele, araştırma, öğretme ve sağa-sola sapmama dizisi. ↩

Hristiyan yorum, Devarim 17 tartışmasının sonunda önemli fakat yanlış kurulmuş bir ikilem ortaya koyar. Eski kohenlerin ve yargıçların kararlarının yeni esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kaydedildiğine dair Tora’da bir emir bulunmadığını söyler; buradan sonraki rabbinik öğretinin ya Tora’ya eklenmiş insan sözü olduğu ya da bağlayıcı olabilmesi için yeni vahiy sayılması gerektiği sonucuna gider. İlk cümlede sorun yoktur. Yahudilik de bir Bet Din (rabbinik mahkeme) kararını Yeşayahu kitabıyla aynı kaynak sınıfına koymaz. Sorun, bağlayıcı yorum ile yeni vahyin aynı şey sayılmasıdır.²⁴²⁰

Devarim 17’nin dili bu ikiliği kabul etmez. Çözümü güç bir davar la-mişpat — yargı meselesi — ortaya çıktığında İsrael’in o günlerde görev yapan kohenlere ve yargıca gitmesi emredilir. Ardından, “Sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri karara göre yapacaksın; sana bildirecekleri sözden sağa veya sola sapmayacaksın” denir. Yorukha — sana öğretecekler, yomru lekha — sana söyleyecekler ve yagidu lekha — sana bildirecekler fiilleri, yalnız tomarın bir satırını göstermekten daha fazlasını anlatır. Tora yazılı kaynağı korurken o kaynağın zor davalarda nasıl uygulanacağını belirleyecek yaşayan bir kurum da kurmuştur.²⁴²¹

Bu kurumun varlığı Tora’ya yeni bir mitsva ekleme yetkisi değildir. Devarim 4:2’deki “eklemeyeceksiniz ve eksiltmeyeceksiniz” emriyle Devarim 17 aynı kitapta yan yana durur. Bir insanın “Tanrı yeni bir emir verdi” demesi ile verilmiş emrin yeni bir olayda ne gerektirdiğini belirlemesi iki ayrı işlemdir. Aksi kabul edilirse Devarim 17 anlamsızlaşırdı: Zor mesele zaten bütün ayrıntılarıyla yazılı satırda bulunuyorsa niçin merkezi bir yargı kurumu, soruşturma ve bağlayıcı karar gerekir?²⁴²²

Tora’nın başka bir ifadesi bu ayrımı daha da görünür kılar. Devarim 12:21 sıradan etin kesilmesini anlatırken ka-aşer tsivitikha — “sana emrettiğim gibi” — der. Yazılı pasaj burada şehitanın bütün ayrıntılarını tekrar etmez. Sifrei bu sözü Moşe’ye verilmiş uygulama ayrıntılarıyla ilişkilendirir. Bu tek ayetten Mişna’nın her ayrıntısını çıkarmak mümkün değildir; fakat “Tanrı bir ayrıntı isteseydi mutlaka bütününü yazılı Tora’da yeniden yazardı” önermesinin Tora’nın kendi diliyle zorunlu olmadığını gösterir.²⁴²³

Hazal’ın halahik otoriteyi nasıl düşündüğü de Hristiyan yorumun varsayımının tersidir. Mişna Sanhedrin’de bilgeler aynı Tora’yı farklı açıklayabildikleri için mesele daha yüksek mahkemelere taşınır. Bava Metsia 59b’de ise göksel bir ses Rabbi Eliezer’i desteklediği halde Rabbi Yehoşua lo baŞamayim hi — “Tora göklerde değildir” — diyerek halahik kararın yeni göksel vahiy yoluyla verilmediğini söyler. Rabbinik modelin kendisi yargıcı peygambere dönüştürmez; Tora’nın verilmiş olması, insan dünyasında yorum ve karar sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.²⁴²⁴

Her rabbinin her kişisel görüşü Tanrısal vahiy değildir; bugünkü bir posek ile Lişkat HaGazit’teki Büyük Sanhedrin aynı makam değildir; deoraita ile derabbanan da aynı kaynak düzeyi değildir. Fakat bundan “yazıya geçirilmemişse bağlayıcı olamaz” sonucu çıkmaz. Devarim 17 kararın bağlayıcılığını yeni bir Tanah kitabına dönüşmesine değil, Tora’nın yetkilendirdiği kurumdan çıkmasına bağlar. Hristiyan yorum rabbinik geleneği eleştirirken onun iddia etmediği bir vahiy modelini önce ona yüklemekte, sonra bu modeli reddetmektedir.²⁴²⁵

Kaynaklar

2420. Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, PDF s. 52–53. Heaster, Devarim 17’deki kararların esinlenmiş Kutsal Yazı olarak yazıya geçirilmediğini ve Tora’ya ekleme yapılamayacağını ileri sürerek sonraki rabbinik otoriteyi reddeder. ↩

2421. Devarim 17:8–13. Özellikle 17:9–11’de görevdeki kohen ve yargıcın araştırması, öğretmesi ve karar bildirmesi; halkın da bu karardan sağa veya sola sapmaması emredilir. ↩

2422. Devarim 4:2; 17:8–13. Sifrei Devarim 154, ‘kan ile kan’, ‘dava ile dava’ ve ‘yara ile yara’ ifadelerini somut halahik ayırım ve karar meseleleri olarak işler. ↩

2423. Devarim 12:21; Sifrei Devarim 75. Sifrei, ka-aşer tsivitikha sözünü şehitanın uygulama ayrıntılarına ilişkin aktarılmış öğretiyle açıklar. ↩

2424. Mişna Sanhedrin 11:2; Bavli Sanhedrin 88b; Bava Metsia 59b. Bava Metsia 59b’de lo baŞamayim hi ilkesi göksel ses ile halahik karar düzenini birbirinden ayırır. ↩

2425. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Mamrim 1:1–2. Rambam, Büyük Bet Din’in Tora’nın yorumunda ve uygulamasında yetkisini Devarim 17:11’e bağlar; farklı kaynak statülerini birbirinden ayırır. ↩