Yeşaya 52:13 — Kulun yüceltilmesi, İsa’nın dirilişi ve göğe yükselişi midir?
Hristiyan iddiası
Kulun yükselmesi ve çok yüceltilmesi, İsa’nın çarmıhtan sonra dirilmesi, göğe çıkması ve üstün egemenliğe ulaşması olarak okunur. Pasajdaki ölüm ve sonraki yaşam sözlerinin bu açıklamayı zorunlu kıldığı savunulur.
Cevap
הִנֵּ֥ה יַשְׂכִּ֖יל עַבְדִּ֑י יָר֧וּם וְנִשָּׂ֛א וְגָבַ֖הּ מְאֹֽד׃
Yarum ve-nissa ve-gavah meod, “yücelecek, yükselecek ve çok yüksek olacak” demektir. Bu üçlü ifade kulun aşağılanmış durumunun sona ermesini yoğunlaştırır. Sonraki iki ayet, yükselişin kimin önünde anlam kazandığını gösterir: Görünüşü yüzünden şaşkınlığa düşmüş uluslar, şimdi onun yükselişi karşısında susar. Yüceltilme ile ulusların değişen hükmü aynı olayın iki yönüdür.[2]
Yeşaya 49:7’de ulusların hor gördüğü kulun önünde krallar ayağa kalkar. 60:14–15’te İsrael’i aşağılayanlar onun önünde eğilir; terk edilmiş halk kuşakların sevinci olur. 52:13–15 bu karşıtlığı sürdürür: Aşağılanan kul yüceltilir, onu aşağılayan güçler yanıldıklarını görür. Kulun yüksekliği, kitabın ulusal kurtuluş dilinde açık bir karşılık bulur.[3]
Hristiyan diriliş yorumu yalnız yükselme fiiline dayanmaz; 53:8’de yaşam ülkesinden kesilme, 53:9’da mezar, 53:12’de canını ölüme dökme ve 53:10–11’de devam eden yaşamı birleştirir. Aynı dizinin topluluk anlatımında da tutarlı bir karşılığı vardır. İsrael’in üyeleri sürgünde öldürülür; halk ülkesinden kesilir, ölüm ve gömülme koşulları zalimlerce belirlenir. Bu topluluğun varlığı sona ermez. Kuşakları devam eder ve aynı tarihsel halk kurtuluşa ulaşır. Bir topluluğun üyelerinin ölümü ile topluluğun geleceği, aynı öznenin farklı kuşaklarıdır.[4]
Bu anlatım Tanah’ta başka yerde de görülür. Hezekiel 37:11, kemiklerin “bütün İsrael evi” olduğunu açıkça söyler. Umudunu kaybetmiş halk mezarlarının açılması ve ülkesine getirilmesi diliyle yeniden hayata kavuşturulur. Ölüm ve yaşam imgeleri, ulusal kurtuluşu anlatabildiği için bu dizinin varlığı özneyi zorunlu olarak tek bir dirilen kişi yapmaz. Yeşaya 53:10’daki soy ve günlerin uzaması, 54:1–3’te çocukların çoğalması ve kentlerin yeniden yerleşilmesiyle aynı gelecek içinde okunur.[5][6]
Filipililer 2:9–11, İsa’nın yüceltilmesini Hristiyan inancı içinde anlatır. Bu metni Yeşaya’nın öznesini belirleyen öncül yapmak, kanıtlanacak kimliği baştan kabul etmektir. Yeşaya’daki kulun yükselişi, İsrael’in kurtuluşunu, onun aşağılanmasının sona ermesini ve ulusların değişen hükmünü birlikte karşılamalıdır. Yalnız İsa’nın göğe yükseldiğini söylemek, metnin bu tarihsel ilişkilerini açıklamaz.[7]
Yükselme fiilleri de tek başına ilahi kimlik belirtmez. Yeşaya 2:2, HaŞem’in evinin bulunduğu dağın yükselmesini; 6:1, HaŞem’in tahtının yüksekliğini anlatır. Aynı yükseklik sözlüğü farklı özneler için kullanılabildiği için, 52:13’teki kulun yüceltilmesi onun Tanrı olduğu sonucunu vermez. Özne ile verilen onur ayrıdır: Onuru veren HaŞem’dir, onur verilen O’nun kuludur. Yükselişin nasıl görünür olduğu, kralların ve ulusların tepkisiyle açıklanır. İsrael’in küçümsenen konumunun tersine dönmesi bu ilişkiyi karşılar; yalnız “yükseldi” kelimesinden bir göğe çıkış biyografisi elde edilmez. [8] [9]
52:13’ün yüceltilmesi, sürgünde aşağılanan kulun HaŞem tarafından onurlandırılmasıdır. Halkın kurtuluşu ile kralların şaşkınlığı metnin içinden birbirine bağlanır. Göğe çıkış anlatısı bu ilişkinin yerine geçtiğinde, Yeşaya’nın bildirdiği kurtuluş başka bir olayla değiştirilmiş olur.
