133. İddia: Doğuştan günahlı insan doğası kusursuz bir insan kurbanını zorunlu kılar
Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın doğuştan günahlı olduğunu söylerler. Bu kabulden, Haşem’in insanı bağışlaması için günahsız ve kusursuz bir insanın kurban olarak öldürülmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 6:5 ve 8:21, insanın kötülüğe yatkınlığını; Yeremya 17:9 insan yüreğinin aldatıcılığını anlatır. Tehilim 51:7 (bazı Hristiyan baskılarında 51:5), insanın günahla mücadelesinin ne kadar erken başladığını ağır bir dille dile getirir. Bu ayetler, her bebeğin başkasının suçuyla doğduğu veya affın ancak günahsız bir insan öldürülürse mümkün olduğu hükmünü vermez.
Bereşit 8:21’de כִּי יֵצֶר לֵב הָאָדָם רַע מִנְּעֻרָיו, “Çünkü insan yüreğinin eğilimi gençliğinden beri kötülüğe yönelir” denir. Mi-ne'urav (מִנְּעֻרָיו) “gençliğinden beri” ifadesidir; her yeni doğanın bir başkasının işlediği günahtan sorumlu olduğunu belirten bir hüküm değildir. Yetser (יֵצֶר) insanın eğilimlerini ve zihninde kurduğu düşünceleri anlatır. Aynı pasajda Tanrı’nın bir daha bütün canlıları aynı şekilde yok etmeyeceği güvencesi bulunur. Kötülüğe eğilimin açıklanmasıyla bu eğilimin zorunlu olarak masum bir insanın kurban edilmesini gerektirdiği önermesi arasında ayette bir bağ kurulmaz.
Yehezkel 18:20, kişisel günahın sorumluluğunu günah işleyene verir. 18:21–23, günahından dönenin yaşayacağını bildirir. Devarim 30:11–14, Tanrı’nın buyruğunun uygulanabilir olduğunu açıklar. Hoşea 14:2–5 ve Yeşaya 55:6–7, insanı Tanrı’ya dönüş ve bağışlanmaya çağırır. Yona 3:5–10, Ninova’nın bu dönüşle cezadan kurtuluşunu anlatır.
Yehezkel 18:2–4’te “Babalar koruk üzüm yedi, çocukların dişleri kamaştı” sözü reddedilir. Koruk, henüz olgunlaşmamış ekşi üzümdür. Benzetme, babanın suçunun çocuğa yüklenmesini anlatır. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31’in doğrudan konusu çocukların putlara yakılmasıdır. Bu iki hükmün kapsamı genişletilmeden de Tanah’ta bir insanın zorunlu hatat, yani günah sunusu olarak öldürülmesini emreden bir hüküm bulunmadığı görülür.
Bereşit 4:7’de Tanrı Kayin’e günahın ona yöneldiğini, fakat onun günaha egemen olması gerektiğini söyler. Kötülüğe yatkın olmak, insanın kötülük yapmaya mecbur olduğunu veya doğuştan bir başkasının suçunu taşıdığını göstermez. Tanrı’nın gösterdiği karşılık, insanın seçimini düzeltmesi ve doğruyu yapmasıdır; henüz verilmemiş bir insan kurbanı hükmünü beklemesi değildir.
Vayikra 5:11–13’te yoksul kişinin kansız un sunusuyla bağışlanacağı yazılıdır; Vayikra 1–7’de insan günah kurbanı olarak sayılmaz. Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Hristiyanların insanın kötü eğilimini zorunlu insan kurbanı öğretisine dönüştürmeleri, Tora’nın verdiği dönüş ve bağışlanma yolunu değiştirir.
Yehezkel 18:21’de kötülüğünden dönen insanın Tanrı’nın buyruklarına uyarak yaşayacağı açıkça bildirilirken Vayikra 5:13’te belirli günahlar için וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Aynı bölümde ince unla getirilebilen günah sunusu da düzenlenmiştir. Böylece insanın ahlaki zaafının varlığı, Tanrı’nın belirlediği teşuva, yani günahtan dönme ve bağışlanma hükümlerini geçersiz kılmadığı gibi, Tora’da yer almayan zorunlu insan korbanı öğretisini de doğurmamaktadır.
Tehilim 51, David’in kendi günahını itiraf ettiği ve Tanrı’dan temiz bir yürek istediği duadır. Günahla ilgili güçlü doğum ifadesi bu itirafın içindedir. Mezmur, Adam’ın kişisel suçunun her bebeğe aktarıldığını veya bağışlanmanın bir insanın ölümüne bağlı olduğunu söylemez. Tehilim 51:5–12.
İddiada İyov 14:1, 4; 15:14 ve 25:4 de insanın temizliğiyle ilgili sözler için kullanılır. Bunlar İyov kitabındaki farklı konuşmacıların tartışmasının parçalarıdır. Sözler insanın kırılganlığı ve Tanrı karşısındaki konumu hakkında sorular içerir; bir insanın günah sunusu olarak öldürülmesini emretmez. İyov 14:1–4, 15:14, 25:4.
Tanah kaynakları: Bereşit 8:21, 6:5 ve 4:7; Yehezkel 18:1–23; Vayikra 5:11–13 ve 1–7; Devarim 30:11–14; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10; Yeremya 17:9; Tehilim 51:7 (Masoretik; bazı Hristiyan baskılarında 51:5).
134. İddia: Yehezkel’deki gelecekteki korbanlar yalnız İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatacaktır
Yehezkel, gelecekte kutsal yerde yapılacak hizmeti anlatır. Korbanların kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla sunulacağını da belirtir. Bir sununun geçmişi anmak için mi, yoksa o gün yapılacak bir arınma için mi getirildiği ayetin verdiği amaca bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehezkel, gelecekte kutsal yerde yapılacak hizmeti anlatır. Korbanların kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla sunulacağını da belirtir. Bir sununun geçmişi anmak için mi, yoksa o gün yapılacak bir arınma için mi getirildiği ayetin verdiği amaca bakılarak anlaşılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, İsa’dan önceki korbanların onun ilerideki ölümüne işaret ettiğini söylerler. Yehezkel’in gelecekte yapılacağını bildirdiği korbanlara ise aynı olayın anısını canlı tutma görevi verirler. Onlara göre bu sunuların tek amacı İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatmaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 45:15–17, gelecekteki sunuların İsrael halkı için kapara sağlama amacını açıkça bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Yönetici bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunuları sağlayacaktır. 45:18–20, kutsal yerin arındırılmasını; 45:22, yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu getirmesini anlatır.
Yehezkel 45:17’de yöneticinin görevleri הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל sözleriyle belirlenir: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını sağlayacaktır.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Le-khapper (לְכַפֵּר), metnin gelecekteki sunulara açıkça verdiği kapara işlevini gösterir.
45:22’de de וְעָשָׂה הַנָּשִׂיא בַּיּוֹם הַהוּא בַּעֲדוֹ וּבְעַד כָּל־עַם הָאָרֶץ פַּר חַטָּאת denilerek yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu olarak bir boğa sağlayacağı bildirilir. Yalnız geçmişteki başka bir insanın ölümünü hatırlatma işlevi, ayetin bu somut ifadelerinde yer almamaktadır.
Yehezkel 45:20’de arındırma, yanılarak ya da bilmeden hareket eden kişiye de bağlanır. Ayetin kullandığı שֹׁגֶה sözü, kişinin yanılmasını anlatır. Kutsal yer, içinde yaşayan halkın yaptığı bu tür eylemlerle ilgili olarak arındırılır. Belirli bir tarihte, belirli bir kutsal yerde ve o dönemde yaşayan kişilerin hatalarıyla ilgili yapılan iş, peygamberin verdiği amaçla değerlendirilir. (Yehezkel 45:18–20).
Yehezkel 43:18–27’de sunak işlemleri, 45:19’da kanın uygulanması ve 46:13–15’te günlük sunular da açıklanır. Bunlar gelecekte kutsal yerde yapılacak ibadetin somut adımlarıdır. Peygamber “Önce ölmüş bir insanı hatırlamak için yapılacaktır” demez.
Yehezkel 45:18–20’de kutsal mekanın arındırılması için kan uygulanır; 45:22’de yönetici kendisi ve ülke halkı için hatat (günah kurbanı) sağlar. Yehezkel 43:20 sunağın arındırılmasını, 45:19 kohenin kanı kutsal mekana uygulamasını, 45:15–17 ise sunuların halk için kapara görevini bildirir.
Hristiyanların Yehezkel’deki kurbanların yalnız İsa’nın geçmişteki ölümünü anacağını söylemeleri, peygamberin açıkça verdiği arınma ve günahların giderilmesi görevini değiştirir. Yehezkel 45:17–22, sununun kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla yapılacağını açıkça söyler: İsrael için gerçek arınma ve kapara.
Yehezkel 43:20’de kanın sunağa uygulanması, 45:19’da kohenin kanı kutsal yerin belirli bölümlerine sürmesi ve 46:13–15’te günlük hizmetin sürmesi anlatılmaktadır. İşlemi kimin yapacağı, kanın nereye sürüleceği ve işlemin amacı belirtilmiştir. Korbanı yalnız hatırlatma ayinine çevirmek için peygamberin ifade ettiği kapara ve arınma işlevini başka bir işleve dönüştürmek gerekir; bu dönüşümün gerekçesi ise Yehezkel’in kendi metninde bulunmaz.
Kapara sözcüğü her kullanımda yalnız bir insanın işlediği suçun bağışlanmasını anlatmaz; kutsal mekanın ve sunağın arındırılması için de kullanılır. Yehezkel hem halk için kaparadan hem kutsal yerin arındırılmasından söz eder. Hangi işlevin anlatıldığı ilgili ayetin kendi bağlamında görülür. Her iki durumda da metin, sunuyu yalnız geçmişteki bir ölümü hatırlatan tören olarak tanımlamaz.
Yehezkel 36:26–27 ve 37:24’te halkın Tanrı’nın hükümlerini yerine getireceği bildirilir. Sonraki bölümlerde kutsal mekan, kohenler ve sunular anlatılır. Bu bölümlerde korbanların geçici bir eğitim döneminden sonra İsa’nın ölümü nedeniyle kaldırılacağı söylenmez. Yehezkel, gelecekteki sunulara arınma ve kefaret görevi verir. Bu görevleri yalnız İsa’nın ölümünü anmaya çevirmek, peygamberin verdiği amacı değiştirmektir. Yehezkel 36:26–27, 37:24.
Tanah kaynakları: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25 ve 46:13–15; özellikle 45:17, 45:22.
135. İddia: Gelecekte korbanların yeniden sunulması tek kusursuz insan kurbanı öğretisiyle çelişmez
Yehezkel gelecekte de sunak, korban ve arınma hizmeti olacağını söyler. Bir yandan bütün sunuların görevini tamamladığı ileri sürülürken öte yandan bu hizmetin gelecekteki işlevi açıklanmalıdır. Yehezkel’in bu sunulara hangi görevi verdiği, çelişki olup olmadığını belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehezkel gelecekte de sunak, korban ve arınma hizmeti olacağını söyler. Bir yandan bütün sunuların görevini tamamladığı ileri sürülürken öte yandan bu hizmetin gelecekteki işlevi açıklanmalıdır. Yehezkel’in bu sunulara hangi görevi verdiği, çelişki olup olmadığını belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın kendisini bir kez ve kusursuz bir kurban olarak sunduğunu, bu ölümün de bütün korbanları tamamladığını söylerler. Yehezkel’in gelecekte yapılacağını bildirdiği korbanları kabul ederler. Bu sunuların gelecekte yeniden yapılmasını, İsa’nın bir kez kendini sunarak bütün korbanları tamamladığı öğretisiyle çelişkili görmezler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 43:18–27 gelecekte sunağın arındırılmasını ve sunuların nasıl yapılacağını anlatır. Yehezkel 45:15–17, bu sunuların İsrael Evi için kapara sağlama amacıyla getirileceğini söyler. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. 45:22’de yönetici kendisiyle ülke halkı için günah sunusu sağlar; 46:13–15’te günlük yakmalık sunu yer alır.
Yehezkel gelecekteki korbanları 'hatıra töreni' diye değil, gerçek kapara ve arınma hizmeti olarak anlatır. Yehezkel 45:17’nin לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל ifadesi “İsrael Evi için kapara yapmak üzere” anlamındadır. “Kapara yapmak üzere” sözü, sununun niçin getirildiğini açıklar. Verilen görev, geçmişteki bir olayı hatırlatmanın ötesinde İsrael için arınma sağlamaktır.
Yeşaya 56:6–7, geleceğin kutsal hizmetine kimlerin de katılacağını söyler. Haşem’e bağlanan ve antlaşmasını koruyan yabancılar kutsal dağa gelir. Yakmalık sunuları ve korbanları mizbeahta kabul edilir. Bu kişilerden başka bir yerde gerçekleşen bir ölümü hatırlamaları istenmez. Peygamber, onları gelecekte gerçekten sunu getiren kişiler olarak anlatır. (Yeşaya 56:6–8).
45:22’de בַּעֲדוֹ וּבְעַד כָּל־עַם הָאָרֶץ פַּר חַטָּאת, “kendisi ve ülke halkı için hatat boğası” sözleri bulunur. Hatat, günah sunusudur. Yönetici, kendi adına da sunu sağlayacaktır; gelecek ibadetin görevleri bu nedenle yalnız dışarıdan seyredilen bir hatırlama ritüeli olarak tanımlanmaz. Bu sunuları İsa’nın ölümünün anısına indirgemek, peygamberin verdiği işlevi değiştirmektir. Yehezkel gelecekteki sunuların nerede, kimler için ve hangi amaçla yapılacağını bildirir. Bu görevler bir geçmiş olayı hatırlama töreniyle sınırlı değildir.
Gelecekteki sunular yalnız Yehezkel’de bulunmaz. Malaki 3:3–4, Levi oğullarının arıtılmasını ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunularının eski günlerdeki gibi Tanrı’yı hoşnut etmesini bildirir. Yeşaya 56:7’de de sunuların Tanrı’nın sunağında kabul edileceği söylenir. İki peygamber de gelecekteki hizmeti kabul edilen ibadet olarak anlatır; artık etkisiz kalmış bir törenin hatırlatılması olarak değil.
Vayikra 1–7 de kurbanların türünü ve hizmetlerini belirler. Tanrı’nın hem Tora’da hem Yehezkel’de gerçek ibadet olarak tanımladığı sunuları, İsa’nın ölümünün ardından artık gerçek arınma sağlayamayan gösterilere dönüştürmek Tanah’ın sözlerini değiştirmektir.
Malaki 3:3’te gelecekte Levi oğullarının arıtılması וְהָיוּ לַיהוָה מַגִּישֵׁי מִנְחָה בִּצְדָקָה, “Haşem’e doğrulukla minha sunanlar olacaklar” vaadiyle açıklanır. 3:4, Yehuda ve Yeruşalayim’in sunusunun eski günlerde olduğu gibi kabul edileceğini söyler. Yeşaya 56:7’de de עוֹלֹתֵיהֶם וְזִבְחֵיהֶם לְרָצוֹן עַל־מִזְבְּחִי, “Yakmalık sunuları ve korbanları mizbeahımda kabul edilecek” denir. Mizbeah, sunuların getirildiği sunaktır. Peygamberler gelecekte hangi hizmetin yapılacağını ve sunuların kabul edileceğini bildirir. Hiçbiri bu hizmeti yalnız geçmişteki bir insanın ölümünü anmaya bağlamaz.
Kapara, her ayette yalnız kişisel günahın bağışlanması anlamına gelmez. Yehezkel 43:26’da sunak için kapara yapılması, 45:18–20’de kutsal mekanın arındırılması anlatılır. Her ayetin amacı kendi bağlamında belirlenir. Yehezkel bu işlemleri geçmişteki bir ölümü hatırlatmaya indirgemez. İddia, İsa’nın ölümünün arınma sağlayan korban hizmetini tamamladığını ve artık böyle bir hizmete gerek kalmadığını ileri sürüyorsa, Yehezkel’in gelecekte arınma için sunu getirileceğine dair hükmüyle çelişir. Yehezkel 43:26, 45:18–20.
Tanah kaynakları: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25, 46:13–15; Malaki 3:3–4; Yeşaya 56:7; Vayikra 1–7.
136. İddia: İsa mizbeah üzerinde sunulmadıysa da sorun yoktur; kendisi mizbeah sayılabilir
Tora, kutsal hizmette getirilen sunuya korban, üzerinde sunulduğu yapıya mizbeah, yani sunak der. Tora ayrıca sununun nerede ve nasıl yapılacağını belirler. Bir insanın hem sunu hem de sunak sayılıp sayılamayacağı, Tora’nın bu iki sözle neyi anlattığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, kutsal hizmette getirilen sunuya korban, üzerinde sunulduğu yapıya mizbeah, yani sunak der. Tora ayrıca sununun nerede ve nasıl yapılacağını belirler. Bir insanın hem sunu hem de sunak sayılıp sayılamayacağı, Tora’nın bu iki sözle neyi anlattığına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın fiziksel bir sunak üzerinde sunulmadığını kabul ederler. Bunun bir engel olmadığını söylerler, çünkü onlara göre İsa’nın kendisi hem korban hem de mizbeah sayılabilir. Tapınak yıkıldıktan sonra Haşem’in seçtiği kutsal yerin görevini de İsa’nın üstlendiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 1–7, korbanı sunanın kim olduğunu, hangi hayvanın sunulacağını, kanın nerede kullanılacağını ve hangi işlemlerin yapılacağını belirler. Vayikra 17:11, kanın sunak üzerinde arınma işlevine ayrıldığını söyler. Sunak, ibadette belirli bir yeri ve görevi olan somut bir yapıdır.
Vayikra 17:11’de וַאֲנִי נְתַתִּיו לָכֶם עַל־הַמִּזְבֵּחַ לְכַפֵּר עַל־נַפְשֹׁתֵיכֶם denir: “Ben onu, canlarınız için kapara yapmanız üzere size mizbeah üzerinde verdim.” Al ha-mizbeah (עַל־הַמִּזְבֵּחַ) kanın gerçek bir sunağın üzerinde kullanıldığını belirtir. Kapara burada kanın sunak üzerindeki kefaret ve arınma işlevini anlatır.
Devarim 12:13–14 de olayı yer bakımından sınırlamaktadır: הִשָּׁמֶר לְךָ פֶּן־תַּעֲלֶה עֹלֹתֶיךָ בְּכָל־מָקוֹם אֲשֶׁר תִּרְאֶה, “Yakmalık sunularını gördüğün herhangi bir yerde sunmaktan sakın.” Bir bedenin “mizbeah” diye adlandırılması, Tora’nın kanın nereye ve hangi hizmet içinde uygulanacağını belirleyen hükmünü fiilen gerçekleştirmemektedir. Benzetme ile hukuken geçerli korban hizmeti farklı işlemlerdir.
Şemot 20:24–26 ve 27:1–8, sunak yapılmasına ilişkin somut hükümler verir. İsa’nın Roma tarafından idam edildiği haç bu Tanah hükümlerine göre yapılmış bir mizbeah değildir. 'İsa’nın bedeni zaten sunaktı' sözü, bir kişinin kendisini kurban saydırmak için aynı anda sunak kabul etmesine dayanır. Tora’da bir insanın kendi bedenini sunak olarak ilan edip hayvan korbanı hükümlerinin yerine geçebileceği bir emir yazılı değildir.
Devarim 12:13–14, yakmalık sunuların görülen herhangi bir yerde sunulmasını yasaklar ve Tanrı’nın seçeceği yeri şart koşar. Bir bedene “sunak” adı vermek bu yer hükmünü ortadan kaldırmaz. Sununun türünü, görevliyi ve seçilmiş yeri Tanrı belirlemiştir; bir insanın ölümü için kurulan benzetme bu emirlerin yerine geçemez.
Vayikra 16:15–16, günah sunusunun kanının kutsal bölüme getirilmesini emreder; 16:27 ise kanı içeride kullanılmış hayvanların bedenlerinin ordugah dışında yakılmasını düzenler. Halkın konakladığı alanın dışında yapılan bu işlem, içerideki kan hizmetinin yerine geçmez; ondan sonra yapılır. İsa’nın kent kapısının dışında acı çekmesini bu hükme benzetmek, ne kutsal yerdeki kan işlemini ne de bedenin yakılmasını gerçekleştirmiş olur.
Vayikra 5:11–13’te kansız günah sunusundan sonra bağışlanma vardır; Yehezkel 45:15–25’te gelecekte de sunak, kohen ve sunular düzenlenir. Bir insanın idamını korban diye adlandırmak, Vayikra’nın tür, yer, sunak ve kohen şartlarını yerine getirmez. Bu şartları bir benzetmeyle kaldırmak, Tora’nın hükmünü değiştirmektir.
Vayikra 16:15–16’da korban kanının kutsal bölgeye götürülmesi, 16:27’de ise kanı içeride kullanılmış hayvanların bedenlerinin ordugah dışına çıkarılıp yakılması farklı aşamalar olarak düzenlenmiştir. Hayvanın bedeninin konaklama alanının dışına çıkarılması, kutsal yerde yapılan işlemlerin alternatifi değildir; onların ardından gelir. Roma’nın şehir kapısı dışında yaptığı bir infazın bu aşamaya benzemesi, korbanın türünü, kohenin hizmetini ve mizbeahın konumunu yerine getirmez.
Bu iddiada egla arufa, yani boynu kırılan genç dişi sığır da örnek gösterilir. Devarim 21:1–9, faili bulunmayan bir cinayetin ardından düvenin işlenmemiş bir vadide boynunun kırılmasını anlatır. Kohenler ve şehrin önderleri de bu işlemde yer alır; halk için bağışlanma istenir. Metin bunu Vayikra’daki günah veya suç korbanı olarak adlandırmaz. Tora bu özel işlemi vadide düzenlerken, korbanlar için seçilmiş yer ve sunakla ilgili hükümleri de ayrıca verir. Birinin yeri, diğerinin şartını kaldırmaz.
Yehezkel 43:13–27 gelecekteki sunağın ölçülerini ve arındırılmasını anlatır; 45:19’da kohenin kanı sunağın belirli yerlerine uygulaması bildirilir. Peygamberin tasvirinde sunak, ölçüleri belirtilen ve üzerinde belirli işlemler yapılan bir yapıdır. İsa’ya “sunak” demek, Tora’nın ve Yehezkel’in gösterdiği bu yapıyı ve hizmeti yerine getirmez. Yehezkel 43:13–27, 45:19.
Tanah kaynakları: Vayikra 1–7, 17:11 ve 16:15–27; Devarim 12:13–14; Şemot 27:1–8; Yehezkel 45:15–25.
137. İddia: İnsan en “uygun” korban olabilir
Bir şeyin değerli olmasıyla belli bir iş için uygun olması farklıdır. Tora, neyin yenebileceğini ve neyin sunakta sunulabileceğini ayrı ayrı belirler. Bu nedenle bir insanın ahlaki bakımdan kusursuz sayılması, onun sunak için uygun olup olmadığını tek başına açıklamaz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir şeyin değerli olmasıyla belli bir iş için uygun olması farklıdır. Tora, neyin yenebileceğini ve neyin sunakta sunulabileceğini ayrı ayrı belirler. Bu nedenle bir insanın ahlaki bakımdan kusursuz sayılması, onun sunak için uygun olup olmadığını tek başına açıklamaz.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in kusursuz olduğu için Haşem’e sunulabilecek en uygun, başka bir deyişle ‘koşer’ korban olduğunu söylerler. Onlara göre kusursuzluğu, insan olduğu halde Tora’daki korban düzenine dahil edilmesini sağlar.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 1:2–17, Tanrı’ya sunulacak hayvanları belirler: sığır, koyun, keçi ve belirli kuşlar. Vayikra 2, tahıl sunusunu düzenler. Tora “En değerli canı getir” demiyor; hangi sununun geçerli olduğunu kendisi açıklıyor. Devarim 14:4–5’in yenmesine izin verdiği geyik gibi hayvanlar bile kurban olarak getirilebilecek türler arasında yer almaz.
Vayikra 1:2’de אָדָם כִּי־יַקְרִיב מִכֶּם קָרְבָּן לַיהוָה מִן־הַבְּהֵמָה מִן־הַבָּקָר וּמִן־הַצֹּאן תַּקְרִיבוּ אֶת־קָרְבַּנְכֶם denir: “Aranızdan bir insan Haşem’e korban getireceği zaman, korbanınızı hayvandan, sığırdan ve davardan getireceksiniz.” Cümlenin başındaki adam ki yakriv (אָדָם כִּי־יַקְרִיב) korbanı getirecek insana, sonraki min ha-behema (מִן־הַבְּהֵמָה) ise sunulabilecek hayvan türüne ilişkindir. “Adam” sözcüğünün bulunması, insanın sunulacak hayvan olarak listeye alındığı anlamına gelmez. Aynı bölümün devamında kuşlar, ikinci bölümde minha, yani tahıl sunusu ayrıca düzenlenir. Korbanın geçerliliği “hangi canlı daha değerlidir” ölçüsüyle değil, Tanrı’nın belirlediği tür ve hizmet koşullarıyla kurulmaktadır.
Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve yerine koç sunulur. Yeremya 7:31 ile Devarim 12:31, çocukların tanrılar adına yakılmasını kınar. Mika 6:6–8, kişinin ilk doğanını kendi günahına karşılık sunması sorusuna adalet, merhamet ve Tanrı önünde alçakgönüllülükle cevap verir.
Vayikra 27:32–33’te sürünün onda birini ayırmak için sopanın altından geçen her onuncu hayvan Tanrı’ya ayrılır; iyiyle kötü arasında seçim yapılması yasaklanır. Burada kutsal olarak ayrılmanın ölçüsü bile kişinin kurduğu üstünlük sırası değil, Tanrı’nın buyurduğu sayımdır. ‘İnsan daha üstündür’ sözü, Tanrı’nın hangi sununun ayrılacağını belirleyen hükmüne yeni bir canlı türü ekleyemez.
İnsan hayatının değerli olması onu Tora’nın kurban hayvanı yapmaz. Hristiyanların “İsa kusursuz olduğu için en uygun kurbandır” iddiası, Tanrı’nın belirlediği tür ve hizmet koşullarının yerine insanın kurduğu değer sıralamasını koyar.
Vayikra 27:33’te hayvan ondalığı için לֹא יְבַקֵּר בֵּין־טוֹב לָרַע וְלֹא יְמִירֶנּוּ, “İyi ile kötü arasında ayırım yapmayacak ve onu değiştirmeyecek” hükmü bulunur. Böylece kişinin bir hayvanı daha değerli sayması bile sunu hukukunu keyfi biçimde değiştirmemektedir. Bereşit 22:12–13’te Yitshak’ın öldürülmesinin durdurulması ve onun yerine koç sunulması da aynı tür farkının somut örneğidir. Bir insanın ahlaki değeri, onun başka insanların günahları için sunulacak bir korban olarak öldürülmesini emreden hüküm yerine geçmez.
Bir şeyin genel anlamda “uygun” veya “değerli” olması, Tora’nın belirli bir korban için kabul ettiği türden olduğu anlamına gelmez. Devarim 14:4–5’te geyik ve ceylan yenebilen hayvanlar arasında sayılır; Vayikra 1 ise sunu için sığır, davar ve belirli kuşları belirtir. Yenmesine izin verilen her hayvan bile otomatik olarak sunakta kullanılacak bir korban sayılmaz.
Vayikra 5:5–13’te belirli günahlar için kişinin maddi durumuna göre farklı sunular düzenlenir. Koyun veya keçi getiremeyen kuş getirebilir; buna da gücü yetmeyen ince un sunabilir. Tora bu son durumda da kohenin kapara yapacağını ve kişinin bağışlanacağını bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesi için yapılan hizmeti anlatır. Sununun geçerliliği, Tora’nın o durumda hangi sunuyu kabul ettiğine bağlıdır. İsa’nın kusursuz olduğu savı, insanı Tora’nın sunu olarak belirlediği türlere eklemez. Vayikra 5:5–13.
Tanah kaynakları: Vayikra 1:2–17, 2 ve 27:32–33; Devarim 14:4–5; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31; Yeremya 7:31; Mika 6:6–8.
138. İddia: İsa’nın tek ölümü sonraki günahlar için de yeterli korban sağlar
Tora, belirli bir günah işlendikten sonra o günahın nasıl itiraf edileceğini ve hangi durumda sunu getirileceğini açıklar. Bir kişi daha sonra yeniden günah işlerse o yeni davranışın nasıl bağışlanacağı ayrı bir sorudur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, belirli bir günah işlendikten sonra o günahın nasıl itiraf edileceğini ve hangi durumda sunu getirileceğini açıklar. Bir kişi daha sonra yeniden günah işlerse o yeni davranışın nasıl bağışlanacağı ayrı bir sorudur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın bir kez ölmesinin daha sonra işlenecek günahlar için de yeterli olduğunu söylerler. Onlara göre günah işleyen kişi yeni bir hayvan korbanı getirmek yerine İsa’nın geçmişteki sunusuna yönelerek bağışlanabilir. Bu görüş, kişinin kötülüğünden dönmeden sonraki tüm günahlarının kendiliğinden bağışlanacağını ileri sürmez.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 5:5–13, günah işleyen kişinin suçunu itiraf etmesini ve durumuna uygun sunu getirmesini emreder. Yoksul bir kişi için kan içermeyen un sunusu da kabul edilir ve “bağışlanacaktır” denir. Tora, işlenmiş günahın nasıl ele alınacağını somut olarak anlatır. Kişinin bağışlanması için geçmişte ölmüş bir insanla ilişki kurmasını emretmez.
Vayikra 5:5’te וְהִתְוַדָּה אֲשֶׁר חָטָא עָלֶיהָ, “İşlediği günahı itiraf edecek” emri verilmektedir. Günahın itirafı, kişinin ne yaptığını kabul etmesi ve davranışını düzeltmek için ilk adımı atmasıdır. 5:13’te belirli suçlar için uygun korban işlemi ardından וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Ayet, kişi daha sonra günah işlediğinde geçmişteki bir insan ölümüyle ilişki kurması gerektiğini bildirmez. Hangi suçun işlenmiş olduğu ve yükümlülüğün hangi yolla yerine getirileceği metinde açıkça ele alınmaktadır.
Yehezkel 18:21–28, insanın doğru yoldan sapabileceğini, kötülüğünden dönebileceğini ve o andaki davranışından sorumlu olduğunu bildirir. Yeşaya 55:6–7, kötü kişiye yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini söyler ve dönen kişiye bağışlanma vaat eder. Melahim Alef 8:46–50’de halk sürgünde suçunu itiraf edip Tanrı’nın merhametine yönelir.
Vayikra 5 ve 16 hangi suç için, hangi zamanda ve nasıl arınma yapılacağını ayrı ayrı düzenler.
Yehezkel 33:13, doğru kişinin kendi doğruluğuna güvenerek kötülük işlemesi halinde önceki doğru davranışlarının onu kurtarmayacağını bildirir. Geçmişteki kabul, gelecekteki her suçu önceden kapatan bir güvence değildir. Tanrı insanın her dönemdeki yönelişini ve davranışını değerlendirir; daha önce gerçekleşmiş bir olay, sonra işlenen kötülükten dönüş sorumluluğunu kaldırmaz.
Yeremya 31:31–34, yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda’yla yapılacağını, Tanrı’nın yasasının yüreklerine yazılacağını ve günahların bağışlanacağını açıklar. Bu ayetlerde bağışlanmanın geçmişteki tek bir insan ölümüne bağlandığı söylenmez.
Yehezkel 33:13’te Tanrı’nın doğru kişiye yaşam vaat etmesi, o kişinin daha sonra kendi doğruluğuna güvenip kötülük işlemesi durumunda onu o yeni kötülüğün sonucundan korumaz. Ayet şöyle der: וּבָטַח עַל־צִדְקָתוֹ וְעָשָׂה עָוֶל כָּל־צִדְקֹתָיו לֹא תִזָּכַרְנָה, “Kendi doğruluğuna güvenip kötülük işlerse, bütün doğrulukları anılmayacaktır.” Bu hüküm, kişinin daha sonraki eylemlerinin de değerlendirildiğini gösterir. Yeremya 31:31–34’ün yeni antlaşmasında Tora’nın İsrael’in yüreğine yazılması ve bağışlanma vaadi de eylem ve sorumluluktan ayrılmamaktadır.
İddia, kişinin yeni bir günah işledikten sonra bağışlanmak için İsa’nın geçmişteki ölümüne yönelmesini öngörür. Bu görüş, herkesin gelecekte yapacağı her şeyin dönüş gerekmeksizin otomatik olarak bağışlanacağını söylemez. Yehezkel 18 ve Yeşaya 55, günahkarı kötülüğünden dönmeye ve Tanrı’ya yönelmeye çağırır; geçmişte ölmüş bir insana bağlanmayı şart koşmaz.
Rabbinik kaynaklarda doğruların ölümünün kapara sağlamasıyla ilgili açıklamalar da vardır. Talmud’un Moed Katan 28a bölümü, Miriam ve Aharon’un ölümleri üzerinden bu dili kullanır. Bu açıklama, bütün çağlarda bağışlanmanın tek zorunlu temeli olarak bir insanın ölümünü belirleyen bir Tora hükmü vermez. Tanah, sonradan günah işleyen insanı işlediği suçu kabul etmeye, kötülüğü bırakmaya ve Haşem’e dönmeye çağırır.
Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13 ve 16; Yehezkel 18:21–28, 33:13; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50; Yeremya 31:31–34.
139. İddia: Bereşit 49:10’daki Şilo Maşiah’tır; “asa”nın Yehuda’dan ayrılması İsa’ya karşı kronolojik bir engel oluşturmaz
Bereşit 49’da Yaakov, oğlu Yehuda’ya yönetimle ilgili bir söz söyler. Burada asa, yönetme yetkisini anlatır ve Şilo’nun gelişi diye çevrilen bir söz yer alır. Ayetin Yehuda’nın yönetim hakkını nasıl anlattığıyla Şilo’nun kim olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit 49’da Yaakov, oğlu Yehuda’ya yönetimle ilgili bir söz söyler. Burada asa, yönetme yetkisini anlatır ve Şilo’nun gelişi diye çevrilen bir söz yer alır. Ayetin Yehuda’nın yönetim hakkını nasıl anlattığıyla Şilo’nun kim olduğu ayrı ayrı incelenmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bereşit 49:10’daki Şilo’yu Maşiah, yani Mesih olarak okurlar. Ayetin Yehuda’nın her dönemde bağımsız bir devlet olarak yönetilmesini gerektirmediğini söylerler. Bu nedenle asanın ne zaman el değiştirdiğinin İsa’ya karşı bir tarih engeli oluşturmadığını savunurlar ve Şilo’nun gelişiyle tamamlanacağını söyledikleri Yehuda krallık vaadini İsa’ya bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 49:10, Yehuda’nın asası, yönetim yetkisi ve halkların bağlılığı hakkında sözler içerir. Ayetteki Şilo kelimesi İsa’nın özel adı değildir. Şilo sözcüğü, İsa’nın adını veya Roma döneminde sona erecek bir tarih hesaplamasını içermez.
Bereşit 49:10’un İbranicesi לֹא־יָסוּר שֵׁבֶט מִיהוּדָה וּמְחֹקֵק מִבֵּין רַגְלָיו עַד כִּי־יָבֹא שִׁילֹה וְלוֹ יִקְּהַת עַמִּים şeklindedir. Şevet (שֵׁבֶט) yönetim asası demektir. Mehokek (מְחֹקֵק) hüküm veren yöneticinin göreviyle, yikkhat ammim (יִקְּהַת עַמִּים) ise halkların ona yönelmesi veya bağlılığıyla ilişkilidir. Şilo (שִׁילֹה) sözcüğünün dil bakımından nasıl anlaşılacağı ve ayetin nasıl yorumlanacağı konusunda farklı açıklamalar vardır.
Raşi ve Ramban’ın bu pasajı David hanedanının ve gelecekteki Maşiah’ın yönetimiyle ilişkilendirmesi gerçek bir klasik yorumdur. Bunun kabul edilmesi, kelimenin Nasıralı İsa’nın özel adı olduğu veya Roma döneminde belirli bir yılı hesaplamaya imkan verdiği anlamına gelmez. Ayette Roma, MÖ/MS takvimi ya da İsa’nın yaşam yılı belirtilmemektedir.
Yehuda’nın yönetimi tarih boyunca sürgün ve yabancı egemenlik nedeniyle kesintiye uğramıştır. Asa, Yehuda’nın kesintisiz siyasi egemenliğini tarihleyen bir takvim değildir. Şemuel Bet 7:12–16, David soyunun geleceğini; Yeremya 23:5–8, adil kralın yönetimini ve İsrael’in güvenliğini anlatır.
Melahim Bet 25:1–7’de Yehuda kralı Sidkiya’nın Babil tarafından yenilip esir alınması anlatılır. Ezra 1:1–4’te dönüş iznini veren ise Yehudalı bağımsız bir kral değil, Pers kralı Koreş’tir. Böylece yabancı egemenlik ve Yehuda’nın kendi kralıyla yönetildiği dönemin sona ermesi, İsa’nın yaşadığı dönemden çok önce Tanah’ın kendi tarihinde zaten vardır. “Asa”yı yalnız Roma çağında sona eren kesintisiz siyasi bağımsızlık diye okumak bu tarihi açıklamaz.
Bereşit 49:10’daki halkların bağlılığı sözünün Maşiah’la ilişkilendirilmesi, Yeşaya 11:1–12 ve Yehezkel 37:21–28’deki İsrael’in toplanması, adalet ve barış görevlerini ortadan kaldırmaz. Şilo’yu Maşiah olarak okumak, onun kimliğini ayrıca belirlemeyi gerektirir. Ayet İsa’nın adını vermez.
Ramban, Yehuda’nın krallık yetkisini yorumlarken bunun yabancı esaret dönemlerinde hiçbir siyasi kesintiye uğramayacağını söylemediğini; İsrael üzerinde kalıcı meşru hanedan hakkının Yehuda ve David soyu ile ilişkisini açıkladığını belirtir. Tanah’ın kendi anlatısında Sidkiya’nın Babil tarafından devrilmesi ve sonraki dönüşün Pers kralı Koreş tarafından duyurulması, İsa’dan çok önce Yehuda’nın bağımsız devlet yönetiminin kesintiye uğradığını gösterir. Dolayısıyla “siyasi asa ancak İsa’nın döneminde ortadan kalktı” şeklindeki tarihsel öncül doğru değildir. Metnin Maşiah’la ilgili yorumu yapılırken Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’nin bildirdiği gerçek yönetim, İsrael’in toplanması ve barış görevleri de korunmalıdır.
İddiada ayetin “hak sahibi gelene kadar” anlamında okunması ve bunun Yehezkel’deki, hakkın sahibine verileceğini söyleyen sözle ilişkilendirilmesi de önerilir. Onkelos ve Raşi’nin Bereşit 49:10’u Maşiah’ın krallığıyla ilişkilendiren açıklamaları vardır. Bu kaynaklar ayetin Maşiah yönünde okunabildiğini gösterir; Maşiah’ın İsa olduğunu söylemez. Yehezkel 21:32, Raşi, Bereşit 49:10.
Hristiyan yorum kesintisiz siyasi bağımsızlık varsayımını reddederken Yehuda’nın Roma döneminde güç kaybettiği tarihi zorunlu bir son tarih olarak kullanamaz. Ayeti Maşiah hakkında okumak, onun kim olduğunu henüz göstermez. Halkların ona bağlılığı ve peygamberlerin anlattığı adil yönetim, kimlik değerlendirilirken göz önünde tutulmalıdır.
Tanah kaynakları: Bereşit 49:10; II Melahim 25:1–7; Ezra 1:1–4; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Filolojik ve yorum tarihi: Raşi, Bereşit 49:10; Ramban, Bereşit 49:10.
140. İddia: Tehilim 22 İsa’nın çarmıha gerilişini önceden bildirir
Tehilim 22, canı tehlikede olan bir insanın duasıdır. Mezmur alayı, kuşatılmayı ve giysilerin paylaşılmasını anlatır. Elden ve ayaktan söz eden ayet ise eski metinlerde farklı biçimlerde okunmuştur. Bu ayrıntıların ne gösterdiği, hem kullanılan kelimelerden hem de duanın nasıl sona erdiğinden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 22, canı tehlikede olan bir insanın duasıdır. Mezmur alayı, kuşatılmayı ve giysilerin paylaşılmasını anlatır. Elden ve ayaktan söz eden ayet ise eski metinlerde farklı biçimlerde okunmuştur. Bu ayrıntıların ne gösterdiği, hem kullanılan kelimelerden hem de duanın nasıl sona erdiğinden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, mezmurdaki alayı, bedenle ilgili acı tasvirlerini, el ve ayaklara ilişkin sözü ve giysilerin paylaşılmasını İsa’nın çarmıhta yaşadıklarıyla birleştirirler. Bu ayrıntıların bir arada bulunmasını, Tehilim 22’nin İsa’nın çarmıha gerilişini ve çektiği acıları önceden bildirdiğine kanıt sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılmış ve ölüm tehlikesi yaşayan bir insanın duasıdır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin 22:13–17 ayetlerinde boğalar, aslanlar ve köpekler düşmanların saldırganlığını anlatır. Alay edilmesi, gücünün tükenmesi ve giysilerinin paylaşılması bu ağır sıkıntının parçalarıdır (Masoretik 22:8–9, 15–19). Mezmur, Roma idamına ilişkin bir tarih veya kişinin adını vermez.
Masoretik Tehilim 22:17’deki ifade כָּאֲרִי יָדַי וְרַגְלָי, “Aslan gibi, ellerim ve ayaklarım” biçimindedir. Ka'ari (כָּאֲרִי) bir aslan benzetmesidir. “Deldiler” gibi yapılmış bir hareketi söylemez. Önceki ayetlerde boğalar, aslanlar ve köpeklerle ifade edilen saldırganlık, bu benzetmenin doğal şiirsel bağlamıdır. Eski Grekçe çevirideki fiil ile başka bir İbranice yazmadaki biçim, eski metinlerde bulunan farklı okumalardır. Hangi okuma tercih edilirse edilsin bir kişinin çarmıhta nasıl infaz edildiğini ve Maşiah olduğunu ayrıca kanıtlamaz.
İbranice Tehilim 22:17’de, Türkçe Kutsal Kitap’ın 22:16 diye numaraladığı yerde, כָּאֲרִי (ka'ari), 'aslan gibi' yazılıdır. Yeşaya 38:13 aynı sözü kemikleri kıran bir aslan benzetmesinde kullanır. Bazı Türkçe Hristiyan çevirilerinde “deldiler” okuması bulunur. Bu okumanın eski metin tarihi de vardır: Nahal Hever’deki İbranice Tehilim parçası yaygın olarak כארו (ka'aru) biçiminde okunur; son harfin okunması ve kelimenin anlamı tartışmalıdır.
Eski Grekçe çeviride ὤρυξαν (“kazdılar, oydular”) fiili görülür. Bu nedenle fiilli okumanın ilk defa modern Hristiyan çevirmenlerce icat edildiğini söylemek doğru değildir. Ancak Masoretik כָּאֲרִי (ka'ari) sözcüğü “aslan gibi” anlamındadır; bu farklı tanıkların hiçbirinde İsa’nın adı, Roma çarmıhı veya çiviyle infaz biçimi açıkça belirtilmemektedir. Eski metinlerdeki kelime farkı, ayetin nasıl okunduğunu anlamaya yardım eder. Ayette anılan kişinin Maşiah olduğunu göstermez.
Masoretik Tehilim 22:19’da giysilerin paylaşılması ve kura çekilmesi de anlatılır. Şoftim 5:30, ganimetlerin paylaştırılmasını savaş ve yağma sahnesinde kullanır. Elbiselerin paylaşılması da tek başına belirli bir kişiyi ve infaz yöntemini tanımlamaz. Tehilim 22’nin sonunda konuşan kişi Tanrı’ya yardım için yakarır ve aldığı karşılığı anlatır: 'Adını kardeşlerime duyuracağım' (Masoretik 22:23). Masoretik 22:25 ise Tanrı’nın mazlumun çağrısını işittiğini bildirir.
Masoretik Tehilim 22:15’te konuşan kişi su gibi döküldüğünü ve yüreğinin balmumu gibi eridiğini söyler. Ayet, dökülen şeyin İsa’nın kanı olduğunu söylemez; aynı satırda kalbin gerçekten balmumuna dönüştüğü de anlatılmaz. Şiirin güçlü acı imgelerini daha sonra yaşanan bir idamda bedende meydana gelen değişiklikler gibi yorumlamak, benzetmeye metinde bulunmayan nesne ve olayları ekler.
Mezmur, dua eden kişinin acısıyla başlar. Duasının işitilmesi ve Tanrı’ya şükretmesiyle sona erer. İsa’nın ölümünü anlatan sonraki metinlerden alınan ayrıntıları bu eski duaya geri taşıyarak onu çarmıh kehaneti ilan etmek, Tehilim 22’nin anlatıcı ve olaylarını değiştirmektir.
Masoretik 22:23’te konuşan kişi אֲסַפְּרָה שִׁמְךָ לְאֶחָי בְּתוֹךְ קָהָל אֲהַלְלֶךָּ, “Adını kardeşlerime anlatacağım; topluluğun içinde Seni öveceğim” der. 22:25’te ise Tanrı’nın mazlumun yakarışını duyduğu açıkça belirtilmektedir. Şiirin sonunda yardımın işitilmesi ve İsrael topluluğu önünde şükür bulunur. Şiirdeki her beden tasvirini fiziksel infazın tıbbi ayrıntısı olarak ele almak yerine duanın izlediği sırayı korumak gerekir. Konuşan kişi önce acısını anlatır, sonra korunmak için dua eder ve sonunda duyulduğu için Haşem’e şükreder.
Mezmur, ölüm tehlikesi içindeki yakarıştan Tanrı’ya övgüye ilerler. Konuşan kişi canının kılıçtan ve aslanın ağzından kurtarılmasını ister; ardından Tanrı’nın adını kardeşlerine duyuracağını söyler. Tanrı’nın yakarışı işitmesi, mezmurun kendi akışında ölüm tehlikesinden kurtuluş ve şükürle bağlantılıdır. Metin bu noktada birinin öldükten sonra dirildiğini söylemez. Tehilim 22:20–25.
Giysilerin paylaşılması gibi ortak sözler, sonraki anlatının mezmurun dilinden yararlanmasıyla da açıklanabilir. Bir metindeki ifadelerin daha sonraki bir anlatıda bulunması, o metnin tek bir kişiyi önceden haber verdiğini göstermez. Mezmurdan İsa’nın çarmıhı sonucunu çıkarmak için hem kişiyi hem de infazı dışarıdan eklemek gerekir.
Tanah kaynakları: Tehilim 22:8–25, özellikle Masoretik 22:17, 22:19, 22:23 ve 22:25; Yeşaya 38:13; Şoftim 5:30. Metin karşılaştırması: Masoretik כארי, Nahal Hever Tehilim parçası כארו, Septuaginta ὤρυξαν.
141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir
Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.
Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.
Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.
Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.
Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.
Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.
Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.
Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.
Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.
Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.
142. İddia: Maşiah’ın barış getirmemesi sorun değildir; barış ikinci gelişte gelecektir
Peygamberler David’in soyundan gelecek kralı, onun günlerinde yaşanacak değişimlerle birlikte anlatır. İsrael’in toplanması, adaletli bir yönetim ve uluslar arasında barış bu değişimler arasındadır. Bu sonuçların kralın gelişiyle nasıl ilişkilendirildiği, onun kimliğini değerlendirmek için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Peygamberler David’in soyundan gelecek kralı, onun günlerinde yaşanacak değişimlerle birlikte anlatır. İsrael’in toplanması, adaletli bir yönetim ve uluslar arasında barış bu değişimler arasındadır. Bu sonuçların kralın gelişiyle nasıl ilişkilendirildiği, onun kimliğini değerlendirmek için önemlidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın dünya barışını getirmediğini kabul ederler. Bunun onun Maşiah, yani Mesih olmasına engel olmadığını söylerler. Onlara göre peygamberlerin barış ve yönetim vaatleri İsa’nın ikinci gelişinde gerçekleşecektir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek yöneticinin adaletle hükmetmesini, şiddetin sona ermesini, dünyanın Tanrı bilgisiyle dolmasını ve İsrael’in toplanmasını birlikte anlatır. Yeremya 23:5–8, bu kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını bildirir. Barış, kralın tanınmasını sağlayan gerçek görevlerdendir.
Yeşaya 11:12, halkın yaşayacağı değişimi וְנָשָׂא נֵס לַגּוֹיִם וְאָסַף נִדְחֵי יִשְׂרָאֵל וּנְפֻצוֹת יְהוּדָה יְקַבֵּץ מֵאַרְבַּע כַּנְפוֹת הָאָרֶץ sözleriyle anlatır: “Uluslar için bir sancak kaldıracak, İsrael’in kovulmuşlarını toplayacak, Yehuda’nın dağılmışlarını yerin dört ucundan bir araya getirecek.” Ve-asaf (וְאָסַף) ve yekabbets (יְקַבֵּץ) fiilleri toplama eylemlerini belirtir. Bu görevler yalnız kralın iyi niyetli veya bilge biri olmasından çıkarılacak manevi sonuçlar değil, bir ülkeye dönen ve bir araya gelen insanların hayatında gerçekleşmesi vaat edilen olaylardır. Yeşaya 11:9’da yeryüzünün Tanrı bilgisiyle dolması da şiddetin son bulduğu düzenle birlikte anlatılmaktadır.
Zekeriya 9:9–10’da kral eşeğe binerek gelir; hemen ardından savaş arabaları, atlar ve yaylar ortadan kalkar, uluslara barış duyurulur. Metin “eşeğe binme ilk gelişte, savaşın kaldırılması ikinci gelişte” şeklinde iki ayrı dönem vermez.
Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Zekeriya 9:9–10, kralın gelişiyle yönetiminin sonuçlarını aynı vaat içinde verir. Yeşaya 11:6–12 ve Zekeriya 9:9–10, Maşiah çağında barış ve savaş araçlarının kaldırılmasını açıkça anlatır.
Yehezkel 34:23–25, aynı bağı tek bir anlatıda kurar: Tanrı halkının başına kulu David’i çoban olarak koyacak ve onlarla barış antlaşması yapacaktır. 37:24–26’da da David soyundan yönetici, buyruklara itaat ve kalıcı barış antlaşması birlikte vaat edilir. Peygamber bu barışı belirsiz bir çağa bırakmaz. Barış, David soyundan gelecek kralın yönetimini tanıtan sonuçlardan biridir.
Hristiyanların İsa’nın dünya barışını kurmamış olmasını ikinci geliş sözüyle açıklamaları, gerçekleşmeyen görevi gerçekleşmiş saymaya yetmez. Maşiah kimliğini belirleyen ölçüt, yerine getirilmeyen görevlerin ileride tamamlanacağı sözü değil, Yeşaya 11 ve Yeremya 23’teki krallık ve barış görevlerinin gerçekleşmesidir.
Zekeriya 9:10’da וְנִכְרְתָה קֶשֶׁת מִלְחָמָה וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “Savaş yayı kaldırılacak; uluslara barış bildirecek” denir. Önceki ayetin eşeğe binen kralıyla bu sözlerin aynı peygamberlik bağlamında bulunması önemlidir. Yehezkel 37:24–26’da da David soyundan yönetici, Tanrı’nın hükümlerini uygulama ve barış antlaşması bir arada verilmektedir. Bu bütünlüğü önce yerine getirilmiş küçük bir işaret ve belirsiz tarihe ertelenmiş kralı tanıtan temel görevler diye ayırmak, peygamberin kendisinin çizmediği bir dönem sınırı kurmaktadır.
İki geliş savını desteklemek için bazen Daniel 7:13’teki bulutlarla geliş ile Zekeriya 9:9’daki eşeğe binmiş kral karşılaştırılır. Talmud’un Sanhedrin 98a bölümü, İsrael’in durumuna göre iki geliş biçiminden birinin anlatıldığını söyler. Hak ederlerse bulutlarla, hak etmezlerse alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak. Metin, aynı kişinin önce gelip öldüğünü ve sonra yeniden geldiğini söylemez.
Yona 3:4–10’da Ninova halkının kötülüğünden dönmesi üzerine bildirilen yıkım gerçekleşmez. Peygamberlikte insanın davranışına bağlı değişim bu örnekte vardır. Yona’da halkın kötülüğünü bırakması yüzünden bir felaket önlenir. Bu olay, Maşiah’ın görevlerini tamamlamadan ölüp daha sonra ikinci kez geleceğine dair bir kanıt değildir. İsa’nın henüz getirmediği barışı ikinci gelişe bırakmak, onun peygamberlerin anlattığı kral olduğunu göstermez. Yona 3:4–10.
Tanah kaynakları: Yeşaya 11:1–12; Zekeriya 9:9–10; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 34:23–25 ve 37:21–28.
143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.
Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.
Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.
Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.
Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.
Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.
Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.
Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
144. İddia: Başka hiçbir aday Yahudiler tarafından İsa kadar reddedilmediğine göre İsa en güçlü Maşiah adayıdır
Bir kişinin bir çağda veya bir toplulukta reddedildiğini göstermekle, onun tarihte herkesten daha fazla reddedildiğini kanıtlamak ayrı işlerdir. Bu karşılaştırma yapılabilse bile, reddedilmenin Maşiah’ı tanımak için bir ölçü olup olmadığına Tanah’ın sözleriyle karar verilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir kişinin bir çağda veya bir toplulukta reddedildiğini göstermekle, onun tarihte herkesten daha fazla reddedildiğini kanıtlamak ayrı işlerdir. Bu karşılaştırma yapılabilse bile, reddedilmenin Maşiah’ı tanımak için bir ölçü olup olmadığına Tanah’ın sözleriyle karar verilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, başka hiçbir Maşiah, yani Mesih adayının bütün Yahudiler tarafından İsa kadar sürekli reddedilmediğini ileri sürerler. Onlara göre bu uzun ve yaygın reddedilme İsa’nın Maşiah olduğuna işaret eder ve onu öteki adayların önüne geçirir.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, Maşiah’ı “en çok reddedilen kişi” diye tanımlamaz. Yeremya 23:5–8 onun David soyundan gelip adil krallık kuracağını, Yehuda’yı kurtaracağını ve İsrael’i güven içinde yaşatacağını bildirir. Yeşaya 11:1–12, şiddetin sona ermesini ve İsrael’in toplanmasını; Yehezkel 37:21–28, halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır.
“En çok reddedilmek” diye bir ölçü de verilmez. Hangi dönemde, kaç kişi tarafından veya hangi toplulukta reddedildiği belirsiz bir karşılaştırma, Tanrı’nın kimlik şartı olamaz. Moşe’ye itiraz edildi, Yosef kardeşlerince reddedildi, David Şaul tarafından kovalandı. Bu yüzden reddedilme tek kişiye ait değildir.
Tanah’ın hükümdarlık vaadi reddedilmenin miktarıyla değil, yöneticinin kimliği ve göreviyle kurulmuştur. Yeremya 23:5’te וַהֲקִמֹתִי לְדָוִד צֶמַח צַדִּיק וּמָלַךְ מֶלֶךְ וְהִשְׂכִּיל וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה בָּאָרֶץ denir: “David için doğru bir Dal çıkaracağım; kral olarak yönetip ülkede adalet ve doğruluk gerçekleştirecek.” Ve-malak melekh (וּמָלַךְ מֶלֶךְ) fiili yönetimi, ve-asa mişpat u-tsedaka (וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה) adil hüküm ve davranışı anlatır. Peygamber bir kişinin tarih boyunca gördüğü itirazların sayılmasını veya en çok eleştirilen kişinin kral olmasını emretmemektedir.
Hristiyanların İsa’nın başka adaylardan daha fazla reddedildiğini ileri sürmeleri, Maşiah’ın hangi peygamberlik görevini yerine getirdiğini göstermiyor. Gelecek kralın kimliği karşılaştığı itirazların sayısıyla değil, Tanah’ın verdiği görevlerle belirlenir.
Şemuel Alef 18:16, Şaul tarafından tehdit edilen David’in İsrael ve Yehuda halkınca sevildiğini ayrıca bildirir. Bir kişinin belirli bir kişi ya da grup tarafından reddedilmesi ile bütün bir halkın onu reddetmesi farklı tarihsel iddialardır. Bunlar da kendi başlarına Maşiah şartı sayılmaz. Aynı şekilde “tarihte en çok reddedilen” sözünü sınamak için hangi yılların, hangi toplulukların ve hangi tepkilerin sayılacağını belirtmek gerekir. Bunlar belirlenmedikçe tarihsel bir karşılaştırma yapılamaz.
Tehilim 118:22’de reddedilen taşın köşe başı olması anlatılır. Şiirde reddedilmenin ardından yükselme vardır. Bir kişinin reddedilmesiyle ayette anlatılan onurlu konuma gerçekten yükselmesi ayrı konulardır. İtirazların çokluğu kralın getireceği adaletin, toplanmanın ve güvenliğin yerine konamaz. Tehilim 118:21–23.
Tanah kaynakları: Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Alef 18:16; Şemot 2:14; Bereşit 37–45.
