Yeşaya 52:13 — “Kulum” sözü, İsa’yı mı tanımlar?

Hristiyan iddiası

Yeşaya 52:13’teki tekil “kulum” sözü, pasajın İsrael hakkında olmasını dışlar. Kulun Maşiah, bu Maşiah’ın da İsa olduğu; sonraki acı, ölüm ve yüceltilme tasvirlerinin onun biyografisini verdiği ileri sürülür.

Cevap

הִנֵּ֥ה יַשְׂכִּ֖יל עַבְדִּ֑י יָר֧וּם וְנִשָּׂ֛א וְגָבַ֖הּ מְאֹֽד׃

Yeşaya 52:13’ün başlangıcı hine yaskil avdi, “İşte kulum başarılı olacak” sözüdür. Kulun kimliği için kitabın verdiği açık adlandırmalar vardır: 41:8–9’da İsrael ve Yaakov, 44:1–2 ve 44:21’de yine Yaakov ve İsrael, 48:20’de kurtarılan Yaakov, 49:3’te İsrael. Bunlar tekil “kulum” ile bir halkın anlatılabildiğini gösteren doğrudan metinlerdir. 43:10’da çoğul “siz benim tanıklarımsınız” hitabı ile tekil “seçtiğim kulum” aynı cümlede bulunur. Tekil dil, topluluk okumasını ortadan kaldırmaz.^[2]

Yakın bağlamda da aynı halkın kurtuluşu anlatılır. 52:1–2 Siyon ve Yeruşalayim’i tutsaklıktan kalkmaya çağırır; 52:9–10 HaŞem’in halkını teselli etmesini ve ulusların onun kurtuluşunu görmesini bildirir; 52:11–12 sürgünden çıkışı anlatır. 52:13’teki kulun yüceltilmesi, bu kurtuluşun ardından gelir. 52:15’te uluslar ve krallar onun yükselişini görür; 53:1–9’da geçmişte verdikleri hükmü yeniden değerlendirirler. 54:1’de ise terk edilmiş Yeruşalayim’in çocuklarının çoğalması ilan edilir. Pasajın iki yanında aynı ulusal kurtuluş vardır.^[3]

49:5–6’da kulun Yaakov’u geri getirmekle görevlendirilmesi, “İsrael denen kul İsrael’i nasıl toplar?” sorusunu doğurur. Kitap, topluluğun adını taşıyan temsilci ile topluluğun diğer üyelerini ayırabilir. Raşi 49:1’de konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar; 52:13’teki kulu ise Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. Aynı “kul” unvanının bir peygambere ve sadık topluluğa uygulanması, bütün kul metinlerinin tek bir kişinin biyografisi olduğu varsayımını bozar. 49:5–6, kendi başına ne 52:13’ün öznesini değiştirir ne de İsa’yı belirler.^[4][5]

İsrael’in günahları ile kulun doğruluğu da farklı konular değildir. Yeşaya 51:7, Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenir. 52:13’te Raşi’nin öne çıkardığı sadık doğrular, sürgündeki halkın içinde yaşayan kişilerdir. Bir halkın günahlarının bulunması, sadık üyelerinin zulmü hak etmiş olduğu anlamına gelmez. Topluluğun tarihi ile onun doğru kişilerinin niteliği birlikte anlatılabilir; “İsrael günah işledi” cümlesi sadık İsrael’i metinden çıkarmaz.^[5][6]

Maşiah’a ilişkin Yahudi yorumları da ayrı kaynakların kendi sözleriyle değerlendirilir. Targum 52:13’te Maşiah derken 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasını, 53:10’da halkın bakiyesini, oğullarını, kızlarını ve Tora’ya bağlılığını anlatır. “Maşiah” adı, İsa’nın kimliğini doğrulayan bir özel ad değildir. Bu yorumda kurtarılan İsrael varlığını sürdürür; Tora da kurtuluşun içinde yer alır.^[7][8]

Kul adı, temsil göreviyle bağdaşır. Yeşaya 42:18–20’de görmeyen ve duymayan kul eleştirilir; 53:11’de ise kul doğru diye nitelenir. Bu farklı ahlaki tasvirler, her kul cümlesinin değişmez biçimde aynı bireye ait olduğu düşüncesini ortadan kaldırır. Peygamber bir yerde halkın kusurunu, başka yerde onun sadık kesimini veya görevini öne çıkarır. Tsefanya 3:12–13’te kalan İsrael’in haksızlık yapmaması ve ağzında hile bulunmaması, böyle sadık kolektif öznenin doğrudan örneğidir. Halkın içindeki ayrımları silip ardından “bütün İsrael her zaman günahsız değildi” diye toplumsal kimliği reddetmek, peygamberlik dilinin kendi ayrımlarını yok eder. ^{[9] [10]}

Bölümün öznesi, uluslar arasında aşağılanmış fakat HaŞem’e bağlılığını korumuş İsrael’in kul topluluğudur. Kulun yüceltilmesi bu halkın aklanmasıyla ilerler. Tekil zamiri bireysel Maşiah’a, bireysel Maşiah’ı İsa’ya dönüştüren iki özdeşlik, kelimenin anlamından çıkmaz. İsrael’in adını, tarihini ve kurtuluşunu bir kişinin biyografisine devretmek, Yeşaya’nın kurduğu özneyi değiştirir.

Kaynaklar

1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
2. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
3. Yeşaya 52:1–15.
4. Raşi, Yeşaya 49:1,5–6.
5. Raşi, Yeşaya 52:13–15.
6. Yeşaya 51:7,17–23.
7. Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–15.
8. Targum Yonatan, Yeşaya 53:1–12.
9. Yeşaya 42:18–20.
10. Tsefanya 3:12–13.