Yeşaya 53:9 — Kötüler ve zenginle ilişkilendirilen mezar, İsa’nın gömülmesi midir?

Hristiyan iddiası

Kulun kötülerle ilişkilendirilen mezarının ve ölümünde zenginle birlikte bulunmasının, İsa’nın suçlular arasında idam edilmesi ve zengin Aramatyalı Yosef’in mezarına gömülmesiyle gerçekleştiği ileri sürülür.

Cevap

וַיִּתֵּ֤ן אֶת־רְשָׁעִים֙ קִבְר֔וֹ וְאֶת־עָשִׁ֖יר בְּמֹתָ֑יו עַ֚ל לֹא־חָמָ֣ס עָשָׂ֔ה וְלֹ֥א מִרְמָ֖ה בְּפִֽיו׃

53:9’un ilk bölümü, kulun mezarını kötülerle ve ölümünü zenginle ilişkilendirir. İbranice cümlede kever, “mezar”, gerçekten vardır; “zengin” de metnin kelimesidir. Matta 27:57–60’ta zengin Yosef’in İsa’yı kendi mezarına koyması, Hristiyan okuyucuya belirgin bir benzerlik verir. İsa’nın iki suçluyla birlikte öldürülmesi ile daha sonra zenginin mezarına konulması ayrı sahnelerdir. Yeşaya cümlesinin bu iki sahneye nasıl bölündüğü, yorumun asıl noktasıdır. ^{[2] [3]}

Cümledeki bağlaç, “ve”dir; ancak İbranice bağlaç bağlama göre karşıtlık ilişkisi de taşıyabilir. Bu yüzden “metinde ‘ama’ yazmıyor, dolayısıyla kötüler için tasarlanan mezar yerine zengin mezarı yorumlanamaz” itirazı kesin değildir. NET’in Hristiyan çeviri notu, kötülerin yanına gömülme niyeti ile gerçekleşen zengin mezarı arasında böyle bir karşıtlık okur. Fakat “tasarlanan” ile “gerçekleşen” ayrımının ayrıntıları, cümlenin yorumuyla sağlanır; ayette Yosef’in adı, yeni kaya mezarı veya iki idam mahkûmu bulunmaz. Bir tercüme seçeneği, bu ayrıntıları bağımsız biçimde kanıtlayan bir kimlik bildirisi değildir. ^[4]

Raşi ve Radak, ayeti sürgünde öldürülen İsrael doğrularıyla açıklar. Raşi, HaŞem’e bağlılığını terk etmeyenlerin kötü hükümdarların ölüm ve gömülme hükümlerine katlandığını anlatır. Radak, onların suçlu gibi öldürüldüğünü, kimi zenginlerin ise servetleri yüzünden hedef alındığını söyler. Her iki açıklamada da “şiddet işlemedi, ağzında hile yoktu” cümlesi, öldürülenlerin ölüm hükmünü hak etmediğini belirtir. Mezarın kötülerle ilişkilendirilmesi, mağdurun gerçekten kötü olduğu değil, zalimlerin ona kötü muamelesi yaptığı anlamına gelir. ^{[5] [6]}

Bemotav, biçim olarak çoğul “ölümleri” ifadesidir. Radak bunu topluluğun farklı ölüm biçimleriyle ilişkilendirir. Bununla birlikte çoğul ölüm dili tek başına mutlaka birden fazla kişiyi göstermez: Hezekiel 28:10, Tsor hükümdarına tekil hitap ederken çoğul “ölümler” biçimini kullanır. Bu nedenle ayetteki çoğulu kişisel okumayı dil bilgisi bakımından bütünüyle yasaklayan bir kanıt diye sunmak yanlıştır. Kolektif açıklamanın gücü, tek bir ekten değil, kitabın İsrael’i kul diye adlandırmasından ve sürgün-kurtuluş bağlamından gelir. ^{[7] [8]}

Kötü sayılıp öldürülen doğrular, Tanah’ın başka yerlerinde de vardır. Mezmurlar 44, HaŞem’e bağlı İsrael topluluğunun kesilecek koyunlar sayıldığını söyler. Bir halkın tekil kul olarak anlatılması, böyle gerçek ölümleri kapsar; halkın daha sonra yeniden kurulması, her ölümün yalnız mecaz olduğunu göstermez. 53:9’daki acı ve mezar, 53:10’daki soy ve uzun günler, 54:1–3’teki Siyon’un çoğalan çocukları, aynı tarihi-toplumsal akış içinde okunabilir. ^{[9] [10] [11]}

Matta’nın mezar anlatısı ile ayet arasında kurulan benzerlik, Hristiyan yorumun neden oluştuğunu açıklar. Buna karşılık “benzerlik var, öyleyse Yeşaya’nın kulunun İsrael olması imkânsızdır” sonucu geçersizdir. Ayet, kulun haksız yere kötü sayılmasını ve ölüm karşısındaki doğruluğunu anlatır. İsa kimliğini zorunlu kılan bir özel isim veya tek kişiye özgü ayrıntı vermez; klasik İsrael açıklaması da kelimeleri ve yakın bağlamı birlikte karşılar. ^{[5] [6]}

Kaynaklar

1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
2. Yeşaya 53:9.
3. Matta 27:57–60.
4. NET Bible, Yeşaya 53:9, çeviri ve açıklama notları.
5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
7. Hezekiel 28:10, tekil hükümdara yöneltilen çoğul ölüm biçimi.
8. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
9. Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
10. Yeşaya 53:10.
11. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.